ŁUKASZA, EWANGELIA WEDŁUG

Sprawozdanie koncentrujące się na przebiegu ziemskiej służby Jezusa. Miało na celu przedstawić wydarzenia dokładnie i w logicznym porządku oraz potwierdzić wiarygodność informacji, które przekazano ustnie Teofilowi (Łk 1:3, 4). Umieszczenie tej Ewangelii w kanonie biblijnym wskazuje, że miała ona także przynieść pożytek wielu innym osobom, zarówno Żydom, jak i nie-Żydom. Ogólnie rzecz biorąc, wydarzenia zrelacjonowano chronologicznie, choć niekiedy zastosowano porządek tematyczny.

Kto i kiedy spisał. Chociaż pisarz nie został wymieniony z imienia, to powszechnie przyjmuje się, że był nim lekarz Łukasz (Kol 4:14). Najstarszym dokumentem potwierdzającym ten fakt jest kanon Muratoriego z II w. n.e. (ok. 170 r.), gdzie relację tę przypisano właśnie Łukaszowi. Na dowód, że sporządził ją wykształcony lekarz, można również przytoczyć pewne jej cechy charakterystyczne. Użyto w niej słownictwa bogatszego niż w trzech pozostałych Ewangeliach razem wziętych, a opisy chorób, które uleczył Jezus, są niekiedy dokładniejsze niż w tamtych relacjach (por. Łk 4:38 z Mt 8:14; Mk 1:30 oraz Łk 5:12 z Mt 8:2; Mk 1:40).

Wszystko przemawia za tym, że Łukasz ukończył swą Ewangelię przed Dziejami Apostolskimi (Dz 1:1, 2). Ponieważ pod koniec trzeciej podróży misjonarskiej Pawła udał się z nim do Jerozolimy (Dz 21:15-17), miał wyśmienitą okazję dogłębnie zbadać wszystkie sprawy związane z Jezusem Chrystusem właśnie tam, gdzie Syn Boży działał. Kiedy Paweł został aresztowany w Jerozolimie, a następnie przebywał w więzieniu w Cezarei, Łukasz niewątpliwie miał wiele sposobności do porozmawiania z naocznymi świadkami i do przejrzenia spisanych dokumentów. Dlatego rozsądny wydaje się wniosek, że Ewangelia ta powstała w Cezarei w czasie trwającego jakieś dwa lata uwięzienia Pawła (ok. 56-58 n.e.) (Dz 21:30-33; 23:26-35; 24:27).

Informacje niezawarte w innych relacjach. Podobnie jak trzy pozostałe Ewangelie również sprawozdanie Łukasza dostarcza mnóstwa dowodów, że Jezus naprawdę jest Chrystusem, Synem Bożym. Ukazuje, iż przykładał on dużą wagę do modlitwy i całkowicie polegał na swym niebiańskim Ojcu (Łk 3:21; 6:12-16; 11:1; 23:46). Zawiera wiele dodatkowych szczegółów, które w połączeniu z trzema pozostałymi Ewangeliami dają pełniejszy obraz wydarzeń związanych z Chrystusem Jezusem. Prawie cała treść rozdz. 1 i 2 to informacje zawarte tylko w tej relacji. Poza tym Łukasz przedstawia co najmniej sześć cudów i przeszło dwa razy tyle przypowieści, o których nie ma wzmianki nigdzie indziej. Odnotowuje, że Jezus w cudowny sposób pomógł uczniom uzyskać obfity połów (5:1-6), że wskrzesił syna wdowy z Nain (7:11-15), a ponadto uzdrowił kobietę zgiętą we dwoje (13:11-13), człowieka chorego na puchlinę (14:1-4) i dziesięciu trędowatych (17:12-14) oraz przywrócił odcięte ucho niewolnikowi arcykapłana (22:50, 51). Niewspomniane nigdzie indziej przypowieści to m.in. przypowieść o dwóch dłużnikach (7:41-47), o miłosiernym Samarytaninie (10:30-35), nieowocującym drzewie figowym (13:6-9), wspaniałej wieczerzy (14:16-24), zgubionej drachmie (15:8, 9), synu marnotrawnym (15:11-32), nieprawym szafarzu (16:1-8), bogaczu i Łazarzu (16:19-31), a także o wdowie i nieprawym sędzi (18:1-8).

Pojawiające się w tej Ewangelii dane chronologiczne pomagają ustalić, kiedy urodził się Jan Chrzciciel oraz Jezus i kiedy każdy z nich rozpoczął służbę (1:24-27; 2:1-7; 3:1, 2, 23; zob. SPIS LUDNOŚCI).

Autentyczność. Na autentyczność Ewangelii według Łukasza i na jej zgodność z innymi księgami biblijnymi wskazują występujące w niej liczne odwołania do Pism Hebrajskich, jak również bezpośrednie cytaty (por. Łk 2:22-24 z Wj 13:2; Kpł 12:8; Łk 3:3-6 z Iz 40:3-5; Łk 7:27 z Mal 3:1; Łk 4:4, 8, 12 z Pwt 8:3; 6:13, 16; Łk 4:18, 19 z Iz 61:1, 2). Innym dowodem autentyczności tej księgi jest spełnienie się proroctwa Jezusa o zniszczeniu Jerozolimy i świątyni (Łk 19:41-44; 21:5, 6).

[Ramka na stronie 1231]

GŁÓWNE MYŚLI EWANGELII WEDŁUG ŁUKASZA

Relacja z życia Jezusa, którą Łukasz napisał w celu potwierdzenia autentyczności wydarzeń związanych z Chrystusem. Uczynił to w sposób przemawiający do ludzi ze wszystkich narodów

Spisana jako druga z Ewangelii, prawdopodobnie między 56 a 58 r. n.e.

Wydarzenia poprzedzające publiczną służbę Jezusa (1:1 do 4:13)

Gabriel zapowiada Marii, że urodzi Syna Bożego; gdy Jezus przychodzi na świat, aniołowie nazywają go „Chrystusem Panem”

W wieku 12 lat Jezus zadaje pytania nauczycielom w świątyni

Na Jezusa, ochrzczonego przez Jana, zstępuje duch święty, a głos z nieba utożsamia go z Synem Bożym

Szatanowi nie udaje się skusić Jezusa

Początkowy okres służby Jezusa, głównie na terenie Galilei (4:14 do 9:62)

W synagodze w Nazarecie Jezus czyta fragment ze zwoju Izajasza dotyczący zleconego mu zadania; słuchacze usiłują go zabić

Naucza w synagodze w Kafarnaum, wypędza demona i leczy wielu chorych

Napotyka sprzeciw w związku z przebaczaniem grzechów i uzdrawianiem w sabat

Po całonocnej modlitwie wybiera 12 apostołów

Wygłasza Kazanie na Górze

Uzdrawia niewolnika pewnego setnika oraz wskrzesza syna wdowy

Opowiada przypowieści o dwóch dłużnikach i o siewcy; dokonuje kolejnych cudów, m.in. wskrzesza córkę Jaira

Rozsyła apostołów, by głosili o Królestwie Bożym

Piotr utożsamia Jezusa z Chrystusem, a wkrótce potem razem z dwoma innymi apostołami jest świadkiem przemienienia

Późniejszy okres służby Jezusa, głównie na terenie Judei i Perei (10:1 do 19:27)

Jezus wysyła do działalności kaznodziejskiej 70 uczniów

Opowiada przypowieść o miłosiernym Samarytaninie

Uczy swych naśladowców, jak się modlić, po czym odpiera zarzut, jakoby wypędzał demony za sprawą Beelzebuba

Ostrzega przed materializmem i zachęca uczniów, by szukali Królestwa Bożego; mówi o małej trzódce i wiernym szafarzu

Uzdrawia kobietę zgiętą we dwoje i odpowiada na zarzut, że uczynił to w sabat

Wykazuje, że kto chce zostać jego uczniem, musi rozważyć, co się z tym wiąże

Opowiada przypowieści, m.in. o synu marnotrawnym oraz o bogaczu i Łazarzu

Przestrzega uczniów przed gorszeniem drugich; ilustruje potrzebę okazywania pokory

Uzdrawia dziesięciu trędowatych, ale tylko jeden, Samarytanin, wraca i mu dziękuje

Porównuje „dni Syna Człowieczego” do dni Noego i Lota

Ponownie podkreśla znaczenie pokory — zwłaszcza w wypadku ludzi bogatych — a następnie udaje się do Jerycha, gdzie skruchę okazuje Zacheusz

Za pomocą przypowieści o minach wykazuje, że Królestwo nie przyjdzie w tamtych czasach

Ostatnie dni publicznej służby Jezusa, w Jerozolimie i okolicy (19:28 do 24:53)

Jezus wjeżdża do Jerozolimy witany przez tłum, ale płacze nad miastem, przepowiadając jego spustoszenie

Wyrzuca sprzedających ze świątyni; odpowiada na podchwytliwe pytania przeciwników dotyczące podatków i zmartwychwstania

Wypowiadając proroctwo o zniszczeniu świątyni i upadku Jerozolimy, wspomina też o zakończeniu wyznaczonych czasów narodów

Ustanawia Pamiątkę swej śmierci, po czym zostaje zdradzony; uzdrawia niewolnika arcykapłana, któremu Piotr odciął ucho

Po aresztowaniu Jezus jest prowadzony do domu arcykapłana, przed Sanhedryn i do Piłata; później zostaje odesłany do Heroda, by ostatecznie powrócić przed Piłata

Jezus zostaje przybity do pala; wiszącemu obok złoczyńcy mówi o raju; kiedy umiera, ziemię ogarnia ciemność, a zasłona sanktuarium rozdziera się przez środek

Ciało Jezusa zostaje złożone do grobowca, ale po trzech dniach wskrzeszony Jezus ukazuje się swym uczniom

W końcu na oczach uczniów Jezus unosi się ku niebu