NKHANI YOPFUNZIRA 37
NYIMBO NA. 114 “Khalani odekha”
Momwe mungachitire na vinthu vosowa chilungamo
‘Ambadikhira vinthu vachilungamo, koma angandobva wanthu ankulira ndawa yodzudziwa.’—YES. 5:7.
CHOLINGA
Tipfunzire vomwe Yesu angachita na vinthu vosowa chilungamo, na momwe tingamutewedzerere.
1-2. Ko wanthu anango achita tani na vinthu vosowa chilungamo, ndipo tingadzibvunze chani?
TINKUKHALA mu dziko iribe chilungamo. Wanthu achitiriwa vosowa chilungamo pa vifukwa vizinji. Iwo achitiriwa mwevi ndawa yosauka, kwadachokera, momwe aonekera na vifukwa vinango. Anango achitiriwa vinthu vosowa chilungamo ndawa yakuti ma impreza yolemera, na atsogoleri wa boma andokhala na maganizo yofuna kugumana kobiri. Vinthu mwevi vitikhudza tose mwasitiriti panango neye.
2 Wanthu anango akhumudwa ndawa yochitiriwa vinthu vosowa chilungamo na kuona anango ankuchitiriwa vosowa chilungamo. Tose tinkufuna kukhala mudziko yotetezeka na nkumbachitiriwa vinthu mwachilungamo. Anango ayesa kukonza mabvuto yapa dziko panango mudziko yawo. Iwo achita vipiringu nkutsutsa boma yomwe iripo nkuvota ntsogoleri yemwe ankuwapolomisa kumalisa mabvuto. Koma Akhrisitu apfunzira kuti ‘alirini m’mbali ya dziko.’ Koma tidikhira kuti Ufumu wa Mulungu udzachose kusowa chilungamo. (Yoh. 17:16) Olo nteno, tikhumudwa tikaona wanthu ankuchitiriwa vosowa chilungamo. Ndipo tingadzibvunze kuti: ‘Ko ningachite tani? Ko pana chomwe ningachite kuti nimalise kusowa chilungamo manjeuno?’ Kuti tidawire, naboni tione momwe Yahova na Yesu abvera na kusowa chilungamo.
YAHOVA NA YESU AZONDA KUSOWA CHILUNGAMO
3. Ko ndawa chani nthawe zinango ni vobveka kukhumudwa na vinthu vosowa chilungamo? (Yesaya 5:7)
3 Baibolo inena vifukwa vobveka vomwe vitichitisa kukhumudwa na vinthu vosowa chilungamo. Inena kuti Yahova adatilenga mu chifaniziro chake, nakuti ‘akonda chilungamo ndipo aweruza mosakondera.’ (Sal. 33:5; Gen. 1:26) Iye achitalini vosowa chilungamo, ndipo afunalini kuti munthu achite mwevi. (Deut. 32:3, 4; Mika 6:8; Zek. 7:9) Mwakulinganiza, nthawe ya mneneri Yesaya, Yahova adabva ‘kulira kukulu’ kwa wanthu omwe ambachitiriwa vosowa chilungamo na Aizirayeli anzawo. (Werengani Yesaya 5:7.) Iye adachita chilungamo pa kulanga wanthu omwe ambatewedzalini malamulo yake nkumbachitira anzawo vinthu vosowa chilungamo.—Yes. 5:5, 13.
4. Ko Yesu ambabva tani akaona wanthu ankuchitiriwa vinthu viribe chilungamo? (Onani pomwe foto.)
4 Ninge Yahova, Yesu akondambo vinthu vachilungamo ndipo azonda kusowa chilungamo. Nthawe inango pano padziko yapasi, iye adaona mwamuna yemwe wenze na djanja yopunduka. Yesu adamubvera chifundo ndipo ambafuna kumuthandiza, koma atsogoleri wachipembedzo enze alibe chifundo. Iwo ambandoganizira voikha lamulo yawo pa nkhani ya satade m’malo mothandiza munthu yemwe wenze wopunduka. Ko Yesu adabva tani na vimwevi? Iye “adabva ntsisi maninge ndawa ya kuuma ntima kwawo.”—Maliko 3:1-6.
Akuluakulu wachipembedzo cha Chiyuda, enze alibe chifundo na wanthu, koma Yesu wenze nacho (Onani ndime 4)
5. Ko nchani chomwe tidekana kukumbukira peno takhumudwa ndawa ya vinthu vosowa chilungamo?
5 Ninge momwe viliri kuti Yahova na Yesu azonda kusowa chilungamo, nkuphonyalini isembo kubva tene. (Aef. 4:26) Koma tidekana kukumbukira kuti, ukali uliwose womwe tingabve olo pa vifukwa vobveka, ungakonzelini vinthu vosowa chilungamo. Shuwadi, kukhala okalipa nthawe ikulu, kungatidzonge mwakuthupi. (Sal. 37:1, 8; Yak. 1:20) Manje, ko tingalimbane tani na vinthu vosowa chilungamo? Tingapfunzire vizinji na chitsanzo cha Yesu.
MOMWE YESU ANGACHITIRA NA KUSOWA CHILUNGAMO
6. Ko ni vinthu viponi vosowa chilungamo vomwe vimbachitika maninge mu nthawe ya Yesu? (Onani pomwe foto.)
6 Yesu adaona vinthu vosowa chilungamo vizinji padziko pano. Adaona momwe atsogoleri wachipembedzo angachitira vinthu na wanthu onyozeka. (Mat. 23:2-4) Ambadziwa kuti akuluakulu waboma ambachitira nkhanza wanthu, ndipo Ayuda azinji ambafunalini kulamuliriwa na boma ya Roma. Gulu inango ya Ayuda yenze yokonzeka kumenyana na Aroma. Koma Yesu alibe kuthandizira wanthu omwe ambafuna kuchita nkhondo kuti amalise kusowa chilungamo. Padazindikira kuti ankufuna kumuikha kuti akhale mpfumu, iye adachokeratu mwapo.—Yoh. 6:15.
Yesu adachoka padaona kuti wanthu ankufuna kuti iye angenerere ndale (Onani ndime 6)
7-8. Ko ndawa chani Yesu alibe kumalisa kusowa chilungamo pomwe wenze pa dziko yapasi? (Yohani 18:36)
7 Ali padziko yapasi, Yesu alibe kuthandizira maboma kuti amalise kusowa chilungamo. Ndawa chani? Iye ambadziwa kuti wanthu alibe ulamuliro panango nzeru zakuti ambadzilamulire okha. (Sal. 146:3; Yer. 10:23) Iwo angakwaniselini kumalisa vinthu vomwe viyambisa kusowa chilungamo. Dziko inkutongewa na Satana Ndyerekezi, yemwe ni cholengewa chauzimu chomwe ni choipa maninge chomwe chiphatisa basa mphanvu zake kuti chiyambise mabvuto. (Yoh. 8:44; Aef. 2:2) Uchimo uchitisa kuti vikhale vosakwanisika olo kwa wanthu omwe anamaganizo yabwino kuchita chilungamo nthawe zose.—Mla. 7:20.
8 Yesu ambadziwa kuti ni Ufumu wa Mulungu wokha womwe udzamalise vinthu vomwe vichitisa kusowa chilungamo. Ndipomwapa, adamala nthawe na mphanvu zake, pa ‘kulalikira ntontholo wabwino wa Ufumu wa Mulungu.’ (Luka 8:1) Iye adatsimikizira omwe ‘angabva njala na nyota ya chilungamo,’ kuti chinyengo na kusowa chilungamo, vidzamale. (Mat. 5:6; Luka 18:7, 8) Koma vimwevi vidzachitike osati na maboma yomwe yalipo, koma na boma yakudzulu yomwe ‘ililini ku saidi ya dziko.’—Werengani Yohani 18:36.
TEWEDZERANI YESU PA KULIMBANA NA VINTHU VOSOWA CHILUNGAMO
9. Ko nchani chikutsimikizirani kuti ni Ufumu wa Mulungu wokha womwe udzamalise kusowa chilungamo?
9 Ntsiku zino tiona vinthu vizinji vosowa chilungamo kuposha vomwe Yesu adaona. Koma Satana na wanthu womwe iye awalimbikisa ndiwo ankuchita vimwevi “ntsiku zomalizira zino.” (2 Tim. 3:1-5, 13; Chiv. 12:12) Ninge Yesu, tidziwa kuti ni Ufumu wa Mulungu womwe udzamalise kusowa chilungamo. Ndawa yokhala kusaidi ya Ufumu moyu, tichitalini vipiringu panango mbali iriyose yadziko yomwe ingaonese kuti ingamalise kusowa chilungamo. Naboni tione chitsanzo cha mulongo Stacy.a Akalibe kupfunzira chonadi, nthawe zose iye ambagumanika pa gulu ya wanthu omwe ambafuna kumalisa kusowa chilungamo. Koma adayamba kukaikira vomwe angachita. Ndipo adati: “Panimbachita vipringu, nimbadzibvunza peno niri kumbali yabwino. Manjeuno pomwe ninkuthandizira Ufumu wa Mulungu, nikutsimikizira kuti niri kumbali yabwino. Ninkudziwa kuti Yahova adzathandizire munthu aliyese yemwe ankuchitiriwa vosowa chilungamo, kuposha momwe nidakachitira.”—Sal. 72:1, 4.
10. Mobverana na lemba ya Mateyu 5:43-48, ko ndawa chani tidekanalini kuyesa kuchinja malamulo panango maboma yomwe yalipo? (Onani pomwe foto.)
10 Wanthu azinji omwe angena m’magulu ya wanthu omwe afuna kumalisa kusowa chilungamo, akhala waukali ndipo abveralini malamulo. Koma Yesu alibe kutipfunzisa mwevi. (Aef. 4:31) M’bale Jeffrey adatsimikizirambo kuti: “Vipiringu vomwe vingaoneke ninge vabwinobwino, mwadzidzidzi vingachinje nkukhala voipa, nkumbapha wanthu. Koma Yesu adatipfunzisa kuti timbachite vinthu mwachikondi olo kwa wale omwe atitsutsa panango kutidzudza. (Werengani Mateyu 5:43-48.) Ise Akhrisitu, tichita vomwe tingakwanise kuti osati tichite vinthu vosabverana na malamulo yomwe Yesu adatipasa.
Ni vodekana kukhala otsimikiza kuti tipitirize kusangenerera nkhani za ndale ntsiku zino (Onani ndime 10)
11. Ko ndawa chani nthawe zinango vingakhale voshupa kutewedzera Yesu pa nkhani yosangenerera ndale?
11 Olo tinkudziwa kuti ni Ufumu wa Mulungu womwe udzamalise kusowa chilungamo, nthawe zinango vingatishupe kutewedzera Yesu tikachitiriwa vosowa chilungamo. Naboni tione vidachitikira Janiya, yemwe adabonera ndawa ya tsankho. Iye adati: “Nidakhumudwa maninge mwakuti nimbafuna nibwezerembo vosowa chilungamo. Ndipo nidangena mu gulu ya wanthu omwe ambafuna kumalisa khalidwe mweyi. Nimbaona kuti kuchita mwevi, ni njira yabwino yomwe ningaonesere ukali wangu.” Patsogolo pake Janiya, adazindikira kuti ambadekana kuchinja. Iye adapitiriza kunena kuti: “Nimbabvuma kuti wanthu ambaniuze vochita. Iwo ambanilimbikisa kuthemba wanthu osati Mulungu. Ndipomwapa, nidaganiza vochoka mu gulu mweyi.” Tidekana kusamala kuti ayi kuti tibvume kuti ukali womwe tingakhale nawo olo pa vifukwa vobveka, utichitise kungenerera mu ndale, panango kutichitisa kuti timbatengere makhalidwe ya wanthu anango.—Yoh. 15:19.
12. Ko ndawa chani ni vodekana kusalula vinthu mwanzeru pa nkhani zomwe tingabve?
12 Ko nchani chingatithandize kusakalipa maninge tikachitiriwa vinthu vosowa chilungamo? Azinji aona kuti ni vabwino kusamala na vomwe awerenga, kubvesera panango kunyang’anira. Malo yanango yochezera yapa interneti, paikhiwa nkhani zolimbikisa vinthu vosowa chilungamo, na kuyambisa magulu yofuna kumalisa khalidwe yosowa chilungamo. Wanthu azinji omwe afalisa nkhani, akondera. Olo tichibva nkhani yosowa chilungamo yomwe yachitika, ko ni nzeru kupitiriza kuiganizira? Peno tingamale nthawe tinkuganizira vinthu mwevi, tingankhumudwe. (Miy. 24:10) Kuingizira mwapa, tingaleke kukhulupirira Ufumu wa Mulungu womwe udzamalise mabvuto.
13. Ko kuwerenga Baibolo kungatithandize tani kukhala na maganizo yabwino pa nkhani ya vinthu vosowa chilungamo?
13 Kuwerenga Baibolo na kuganizira vomwe tawerenga, kungatithandize kulimbana na kusowa chilungamo. Mulongo Alia, adakhumudwa padaona wanthu wa mudera yake ankuchitiriwa vinthu vosowa chilungamo. Vimbaoneka ninge munthu yemwe ambayambisa mwevi, ambaimbiwalini mulandu. Iye adati: “Nidadzibvunza kuti: ‘Ko nikhulupirira kuti Yahova adzamalise mabvuto mwaya?’ Ni pamwapa pomwe nidawerenga lemba ya Yobu 34:22-29. Mavesi mwaya, yadanikumbusa kuti palibe angadzibise kwa Yahova. Iye yekha ndiye ana maganizo yaungwiro pa nkhani ya chilungamo, ndipo ndiye adzakonze vinthu vose.” Pomwe tinkudikhira kuti Ufumu wa Mulungu ubwerese chilungamo, tidekana kupitiriza kulimbana na kusowa chilungamo manjeuno. Ko tingalimbane navo tani?
VOMWE TINGACHITE NA KUSOWA CHILUNGAMO MANJEUNO
14. Ko tingachite tani kuti tileke kuchita mbali pa vinthu vosowa chilungamo? (Akolose 3:10, 11)
14 Tingawakangiselini wanthu kuchitira anzawo vinthu viribe chilungamo, koma tindofunika kuyesesa kuti osati timbawatewedzere. Ninge mwataonera, titewedzera Yesu pakuonesa chikondi. Chikondi mwechi, chitithandiza kuti timbalemekeze anango, mpakana omwe achita vinthu vosowa chilungamo. (Mat. 7:12; Aro. 12:17) Yahova akondwa tikambachitira wanthu wose vinthu mokoma ntima, komasoti mwachilungamo.—Werengani Akolose 3:10, 11.
15. Ko tithandiza tani wanthu pa kuwauza vomwe Baibolo inena pa nkhani ya vinthu vosowa chilungamo?
15 Kuti tileke kumbaganizira vinthu vosowa chilungamo, tifunika kuuza wanthu chonadi cha m’Baibolo. Ndawa chani tinkulewa mwevi? Ndawa yakuti ‘nzeru za Yahova,’ zingakwanise kuchinja munthu yemwe pakuyamba wenze waukali, panango wankhanza, kukhala munthu wokoma ntima na wokonda ntendere. (Yes. 11:6, 7, 9) Akanati kupfunzira chonadi, Jemal adangena mu gulu inango na cholinga chakuti amenyane na boma yomwe iwo angaiwona kuti inkuchita vinthu mosowa chilungamo. Iye adati: “Imwepo mungachinjelini wanthu ndawa ya mphanvu. Ine niribe kuchinjiwa na mphanvu. Koma nidachinjiwa na chonadi cha m’Baibolo chomwe nidapfunzira.” Vomwe Jemal adapfunzira vidamuthandiza kuti aleke kumbamenya nkhondo. Wanthu azinji akambachinja ndawa ya chonadi cha m’Baibolo, wanthu wochita viribe chilungamo angapunguzike.
16. Ko ndawa chani mulimbikisika kuuza anango va chidikhiro cha Ufumu wa Mulungu?
16 Ninge Yesu, tiuza wanthu kuti ni Ufumu wa Mulungu wokha womwe ungamalise kusowa chilungamo. Chidikhiro mwechi, chingalimbikise omwe adachitiriwa vinthu vosowa chilungamo. (Yer. 29:11) Stacy, yemwe tamutomola pakuyamba, adati: “Kupfunzira chonadi kwanithandiza kulimbana na kusowa chilungamo komwe nidaona na kuchitiriwa.” Yahova aphatisa basa Baibolo kuti atilimbikise. Kuti mukwanise kuuza anango mpfundo za m’Baibolo za momwe Mulungu adzachitire na kusowa chilungamo, mudekana kukhala okonzeka. Mukambakhulupirira mpfundo za m’Baibolo zomwe takambirana mu nkhani mweino, mudzakhale okonzeka kukambirana na anzanu va nkhani mweyi ikadzachitika kushikola panango kubasa.b
17. Ko Yahova atithandiza tani kulimbana na vinthu vosowa chilungamo ntsiku zino?
17 Pakuti Satana ankupitiriza ‘kutonga dziko ino,’ tipitirize kugumana na vinthu vosowa chilungamo. Koma tikhalalini na nkhawa panango kuluza chidikhiro pomwe tinkudikhira kuti iye “aponyewe kunja.” (Yoh. 12:31) Baibolo itiuza kuti ndawa chani pana mabvuto yazinji nakuti aganizira womwe ankubonera. (Sal. 34:17-19) Kwa Yesu tinkupfunzira vatingachite tikambaboneresewa. Manjemanje Ufumu wa Mulungu udzachose mabvuto yose ndipo palibe wati adzabonere pomwe. (2 Pet. 3:13) Ndipomwapa, naboni tipitirize kulalikira va ntontholo wabwino moyu wa Ufumu mwakhama, uku tinkudikhira mwachidwi nthawe yomwe dziko yapasi idzakhale yodzadza na vinthu ‘vachilungamo.’—Yes. 9:7.
NYIMBO NA. 158 Yali pafupi ‘yadzachebwelini!’
a Madzina yanango yachinjiwa.
b Onani pomwe mawu yakumapeto A mpfundo 24-27 mubolosha yakuti Kondani wanthu mwa kuwapfunzisa.