Bo Ta Anhelá un Mundu Hustu?
UN BARCU di bela trahá di palu, cu tres master i dos dek ta acercá e costa di loke awor ta Cape Cod, Massachusetts, Merca. E tripulantenan i e 101 pasaheronan na bordo ta agotá debí n’e 66 dianan cu nan a pasa riba laman. Den un intento pa hui di persecucion religioso i dificultad económico, nan a haci un biahe largu i pisá crusando Océano Atlántico.
Ora e pasaheronan riba e barcu aki, Mayflower, a mira tera dia 11 di november, 1620, nan wowonan a briya cu e speransa di un bida nobo. Cu e deseo di pone e fundeshi pa un mihó mundu, mayoria dje pasaheronan masculino adulto ta firma e Pacto di Mayflower. Den dje nan ta cumbiní pa establecé “leynan hustu i imparcial” pa “e bienestar general dje colonia.” Nan soño di un mundu cu ta moralmente recto i hustu pa tur hende—un mundu hustu—a bira un realidad?
Aunke e Pacto firmá na bordo di Mayflower ta ser considerá un dje piedranan fundamental dje sistema di gobernacion di Merca, inhusticia ta algu comun i coriente na Merca, mescos cu e ta na tur parti di mundu. Tuma, por ehempel, e caso di un homber cu polis a tira den lomba ora e tabata trata na hui despues cu el a atracá i tira doño di un tienda. El a demandá polis i e stad di New York i a gana miyones di dollar na compensacion.
Considerá un otro ehempel. Miéntras studiantenan di derecho tabata pasando examen di abogacia na Pasadena, California, un di nan a sufri un atake i a sak den otro. Dos studiante cu tabata cerca mesora a dun’é reanimacion te ora e paramédiconan a yega. E dos studiantenan a dedicá 40 minuut pa yuda e homber. Pero ora nan a pidi 40 minuut di compensacion pa completá e examen, e oficial dje colegio di abogado a nenga.
Tambe tin e asuntu di castigu pa actonan criminal. E analista económico Ed Rubenstein ta señalá: “Mayoria crímen nunca ta resultá den un aresto. Hopi di esnan arestá no ta ser hibá dilanti corte. Hopi di esnan declará culpabel ta haña libertad condicional. Desde punto di bista di un criminal, e tin chens di haña castigu, pero no cu esei ta un cos sigur.” Basando su mes riba e cifranan di ladronicia, Rubenstein ta concluí cu un ladron potencial “tin mas cu 98% chens di scapa encarcelacion.” Dor cu e riesgo di haña castigu ta asina abou, bo ta haña mas crímen i mas víctima di crímen.—Eclesiástes 8:11.
Den hopi pais un minoria ricu ta sigui bira mas ricu miéntras cu e masa pober ta enfrentá inhusticia económico. Inhusticia asina ta prevalecé ora cu hende, pa motibu di nan rasa, antecedente étnico, idioma, sexo of religion tin poco oportunidad pa mehorá nan condicion of asta sostené nan mes. Segun The New York Times, por ehempel, “casi un cuart di mil miyon ser humano den Sur Asia caminda religion hindú ta manda—mayoria di nan na India i Nepal—ta nace i muri como intocabel.” E resultado ta cu pobresa, hamber i enfermedad ta afligí miyones di hende. For di nan cuna te na nan graf nan ta sufri inhusticia.
Kico dje aparente inhusticianan cu ta fuera di control di hende? Pensa riba e babynan cu ta nace cu defectonan congenital—ciegu, retardá of deformá. Un muher lo no haña cu ta inhustu cu su baby a nace mancaron of morto miéntras cu otro muhernan den cercania ta cariciá yuchinan saludabel?
Lamentablemente, inhusticia ta abundá, i su consecuencianan tambe—inmenso sufrimentu i falta di pas, goso i contentamentu. Indigná cu e inhusticia cu nan ta mira of experenciá, hopi hende a recurí na violencia, solamente pa aumentá sufrimentu humano. Mayoria guera a ser bringá pa motibu di loke hende a percibí como inhusticia.
Pakico hende no a logra producí un mundu hustu? Un mundu asina ta djis un soño?
[Rekonosementu pa Potrèt na página 3]
Corbis-Bettmann
[Plachi na página 4]
Firmamentu dje Pacto di Mayflower
[Rekonosementu]
Corbis-Bettmann