Asoo Dwɔn Sɔnevolɛ Ne Dɛnlanle Aze Amgba?
Edwɛkpa mbuluku ne ka nrenyia bie mɔɔ bɛfɛlɛ ye Dwɔn Sɔnevolɛ ne, mɔɔ ɔbɔle Nyamenle Belemgbunlililɛ ne nolo wɔ Dwudiya la anwo edwɛkɛ. Asoo tetedwɛkɛ kɛlɛvoma die to nu kɛ edwɛkɛ ɛhye le nɔhalɛ? Bɛmaa yɛnlea:
Baebolo ne ka kɛ: “Dwɔn Sɔnevolɛ ne rabɔle nolo wɔ Dwudiya fienemgbole ne anu kɛ: ‘Bɛnlu bɛ nwo, ɔluakɛ anwuma Belemgbunlililɛ ne ɛbikye.’” (Mateyu 3:1, 2) Asoo mbuluku gyɛne di ɛhye anwo daselɛ ɔ? Ɛhɛe.
Ɛvoya mɔɔ limoa tetedwɛkɛ kɛlɛvo Flavius Josephus hanle nrenyia bie mɔɔ bɛfɛlɛ ye “Dwɔn Sɔnevolɛ” la anwo edwɛkɛ kɛ: “Ɔle sonlakpalɛ na ɔdule Dwuuma folɛ kɛ bɛbɔ tenlene ɛbɛla, bɛli pɛlepɛle, bɛzonle Nyamenle na bɛmaa bɛzɔne bɛ.”—Jewish Antiquities, Book XVIII.
Baebolo ne ka kɛ Dwɔn deanle Hɛlɔdo Antɛpase mɔɔ nea Galeli nee Pɛlea maangyeba ne mɔ azo la. Ɛnee Hɛlɔdo se ɔle Dwuunli na ɔdi Mosisi mɛla ne azo. Dwɔn deanle Hɛlɔdo kɛ yegya Hɛlɔdease mɔɔ ɔle ɔ diema aye la. (Maake 6:18) Mbuluku gyɛne noko di edwɛkɛ ɛhye anwo daselɛ.
Tetedwɛkɛ kɛlɛvo Josephus hanle kɛ Antɛpase “[nyianle] Hɛlɔdease ɛhulolɛ” na “ɔhanle ɔhilele ye kɛ ɔbagya ye.” Hɛlɔdease liele dole nu na ɔgyakyile ɔ hu ɔhɔgyale Antɛpase.
Baebolo ne ka kɛ “menli mɔɔ wɔ Gyɛlusalɛm nee Dwudiya amuala yɛɛ maanzinli mɔɔ wɔ Dwɔdan ne anloa la amuala hɔle ye [Dwɔn] ɛkɛ, na ɔzɔnenle bɛ wɔ Azule Dwɔdan ne anu.”—Mateyu 3:5, 6.
Josephus die to nu kɛ edwɛkɛ ɛhye le nɔhalɛ ɔti ɔdaye noko ɔhɛlɛle kɛ, menli “dɔɔnwo” mɔɔ hɔle Dwɔn anwo ɛkɛ na “bɛdele edwɛkpa ne mɔɔ ɔlɛka nwolɛ edwɛkɛ la anye liele [anzɛɛ, nyianle anwosesebɛ].”
Nɔhalɛ nu, ɛnee ɛvoya mɔɔ limoa tetedwɛkɛ kɛlɛvo Josephus bu Dwɔn Sɔnevolɛ ne kɛ ɔle awie mɔɔ ɔdɛnlanle aze amgba. Yɛdayɛ noko yɛbahola yɛalie yɛali.