Ɛzinzalɛ Arane YINTANƐTE ZO MBULUKUZIELƐLEKA
Ɛzinzalɛ Arane
YINTANƐTE ZO MBULUKUZIELƐLEKA
Nzema
@
  • ɛ
  • ɔ
  • Ɛ
  • Ɔ
  • BAEBOLO
  • MBULUKU
  • DEBIEZUKOALƐ
  • w22 August m. 20-25
  • Bɛhɔ Zo “Bɛboa Bɛ Nwo Ngoko”

Vidio biala ɛnle foa ɛhye

Mmafa ɛya vidio ne angola ambuke

  • Bɛhɔ Zo “Bɛboa Bɛ Nwo Ngoko”
  • Ɛzinzalɛ Arane Ɔbɔ Gyihova Belemgbunlililɛ Nolo (Debiezukoalɛ Ɛdeɛ)—2022
  • Edwɛkɛtile Ngyikyi
  • Edwɛkɛ Mɔɔ Nee Ye Le Ko
  • PƆƆLO BOALE Ɔ MEDIEMA ƆMAANLE BƐGYINLANLE SƆNEA NLOA
  • PƆƆLO HILELE Ɔ MEDIEMA KƐZI BƐ NEE BƐ NWO BADƐNLA ANZODWOLƐ NU LA
  • PƆƆLO MAANLE Ɔ MEDIEMA DIEDI YƐLE KPOLE
  • “BƐHƆ ZO BƐMAA BƐ NWO ANWOSESEBƐ”
  • Asafo Nu Mgbanyima, Bɛhɔ Zo Bɛzukoa Ɛzoanvolɛ Pɔɔlo
    Ɛzinzalɛ Arane Ɔbɔ Gyihova Belemgbunlililɛ Nolo (Debiezukoalɛ Ɛdeɛ)—2022
  • Nyia Akɛnrasesebɛ​​—Gyihova Le Wɔ Boavolɛ
    Ɛzinzalɛ Arane Ɔbɔ Gyihova Belemgbunlililɛ Nolo (Debiezukoalɛ Ɛdeɛ)—2020
  • Asafo Nu Mgbanyima ‘Boa Maa Yɛ Nye Die’
    Ɛzinzalɛ Arane Ɔbɔ Gyihova Belemgbunlililɛ Nolo—2013
  • Boa Mraalɛ Mɔɔ Bɛwɔ Wɔ Asafo Ne Anu La
    Ɛzinzalɛ Arane Ɔbɔ Gyihova Belemgbunlililɛ Nolo (Debiezukoalɛ Ɛdeɛ)—2020
Nea Dɔɔnwo
Ɛzinzalɛ Arane Ɔbɔ Gyihova Belemgbunlililɛ Nolo (Debiezukoalɛ Ɛdeɛ)—2022
w22 August m. 20-25

EDWƐKƐ 35

Bɛhɔ Zo “Bɛboa Bɛ Nwo Ngoko”

“Bɛhɔ zo bɛmaa bɛ nwo anwosesebɛ na bɛboa bɛ nwo ngoko.”​—1 TƐS. 5:11.

EDWƐNE 90 Bɛmaa Yɛmaa Yɛ Nwo Anwosesebɛ

MƆƆ YƐBAZUKOAa

1. Kɛ mɔɔ 1 Tɛsalonaekama 5:11 kile la, gyima boni a yɛ muala yɛyɛ bie a?

WƆ ASAFO ne ɛzi Belemgbunlililɛ Asalo anzɛɛ ɛyɛ dɛba bie boɛ ɛlɛ ɔ? Saa bɛyɛle bie zɔ a, ɔkile kɛ ɛkakye debiezukoalɛ mɔɔ limoa mɔɔ bɛyɛle wɔ Belemgbunlililɛ Asalo fofolɛ zɔhane anu la. Ɛ nye liele mɔɔ Gyihova yɛle la anwo kpalɛ. Bie a ɛ nye liele too mɔɔ anrɛɛ ɔyɛ wɔ ɛzunlɛ, ɔti wɔangola wɔando edwɛne mɔɔ bɛvale bɛbɔle debiezukoalɛ ne abo la bie. Yɛ Belemgbunlililɛ Asalo ne mɔ mɔɔ bɛsi bɛ kpalɛ la ye Gyihova ayɛlɛ. Noko saa yɛfa yɛ nwo yɛwule suazilɛ gyima gyɛne bie anu a, yemɔ ɔmaa yɛye ye ayɛlɛ kpole. Gyima zɔhane maa yɛyɛ debie mɔɔ sonle bolɛ kpalɛ la, na ɔnle kɛ azua ɛsisilɛ la. Ɔmaa yɛmaa menli mɔɔ ba ɛleka mɔɔ yɛsonle la anwosesebɛ. Mɔɔ ɛzoanvolɛ Pɔɔlo kɛlɛ edwɛkɛ mɔɔ wɔ 1 Tɛsalonaekama 5:11 mɔɔ le yɛ edwɛkɛtile tɛkese ne la, ɛnee sɛkɛlɛneɛ adenle zo suazilɛ ɛhye a wɔ ye adwenle nu a.​—Kenga.

2. Duzu a yɛbazuzu nwo wɔ edwɛkɛ ɛhye anu a?

2 Ɛzoanvolɛ Pɔɔlo le awie mɔɔ ze kɛzi bɛmaa bɛ gɔnwo mɔ diedima anwosesebɛ la anwo neazo kɛnlɛma. Ɛnee ɔte nyane ɔmaa bɛ. Wɔ edwɛkɛ ɛhye anu, yɛbazuzu kɛzi ɔboale ɔ mediema ɔmaanle (1) bɛgyinlanle sɔnea nloa, (2) bɛ nee bɛ mediema dɛnlanle anzodwolɛ nu yɛɛ (3) ɔmaanle bɛmianle diedi mɔɔ bɛlɛ wɔ Gyihova anu la anwo. Maa yɛnlea kɛzi yɛbahola yɛazukoa ye na yɛaboa yɛ mediema ɛnɛ la.​—1 Kɔl. 11:1.

PƆƆLO BOALE Ɔ MEDIEMA ƆMAANLE BƐGYINLANLE SƆNEA NLOA

3. Adwenle mɔɔ fɛta la boni a ɛnee Pɔɔlo lɛ a?

3 Ɛnee Pɔɔlo kulo ɔ mediema ne mɔ kpalɛ. Ɛnee Pɔɔlo ze anwongyelelɛ deɛ holɛ, ɔti mɔɔ ɔ mediema diedima ɛlɛyia sɔnea ngakyile la, ɛnee ɔ kunlu yelɛyela ye maa bɛ na ɔte bɛ nyane bo. Mekɛ bie, Pɔɔlo ezukoa wiele na ɛnee ɔwɔ kɛ ɔkpondɛ gyima ɔyɛ ɔnea ɔ nwo nee ɔ gɔnwo mɔ. (Gyi. 20:34) Ɛnee ɔyɛ ɛdanlɛsua. Mɔɔ ɔhɔdwule Kɔlente la, ɔlimoale ɔ nee Pelesela nee Akoyela mɔɔ bɛdabɛ noko bɛyɛ ɛdanlɛ azua la yɛle gyima. Noko “ɛnwomenlelielɛ kenle” biala, ɔka edwɛkɛ ne ɔkile Dwuuma nee Gilikima. Na mɔɔ Saelɛse nee Timote rale la, “Pɔɔlo vale ye mekɛ muala hanle edwɛkɛ ne.” (Gyi. 18:2-5) Pɔɔlo arɛle anvi bodane titili mɔɔ ɔlɛ wɔ ɛbɛlabɔlɛ nu la ɛlɛ, yemɔ a le kɛ ɔbazonle Gyihova. Kɛmɔ Pɔɔlo yɛ gyima ɛsesebɛ la ati, ɛnee ɔbahola yeamaa ɔ mediema anwosesebɛ kpalɛ. Ɔhakyele bɛ kɛ bɛmmamaa ɛbɛlabɔlɛ nu ngyegyelɛ nee bɛ abusua ne mɔɔ ɔhyia kɛ bɛnea bɛ la maa bɛbu bɛ nye bɛgua “ninyɛne mɔɔ hyia kpalɛ,” Gyihova ɛzonlenlɛ ne afoa ngakyile ne mɔ amuala azo.​—Fel. 1:10.

4. Kɛzi Pɔɔlo nee Timote boale bɛ mediema diedima maanle bɛgyinlanle kpɔdekpɔdeyɛlɛ nloa ɛ?

4 Mɔɔ bɛdele Tɛsalonaeka asafo ne la, yeangyɛ diedima fofolɛ ne yiale dwazotia mɔɔ anu yɛ se. Mɔɔ nzakadolɛma bie annwu Pɔɔlo nee Saelɛse la, bɛhwenle “mediema ne mɔ bie bɛhɔle suakpole ne azo mgbanyima ne mɔ ɛkɛ” na bɛdeɛdeanle nu kɛ: “Menli ɛhye mɔ amuala dwazo tia mɛla mɔɔ Siza ɛli la.” (Gyi. 17:6, 7) Ɛkola ɛnwu kɛzi ɛzulolɛ hanle Kilisienema fofolɛ ɛhye mɔ wɔ mekɛ mɔɔ bɛnwunle kɛ suakpole ne azo amra ɛdwazo ɛtia bɛ la ɔ? Anrɛɛ mɔdenle mɔɔ bɛlɛbɔ wɔ Gyihova ɛzonlenlɛ nu la bahola aha aze noko ɛnee Pɔɔlo ɛngulo kɛ ɔba ye zɔ. Ɛnee ɔwɔ kɛ ɔ nee Saelɛse fi ɛkɛ ne ɛdeɛ, noko bɛyɛle ngyehyɛleɛ mɔɔ bamaa bɛanlea asafo fofolɛ ne la. Ɔhakyele Tɛsalonaekama kɛ: “Yɛzoanle Timote mɔɔ le yɛ diema . . .  la kɛ ɔramaa bɛ anwosesebɛ na ɔkyekye bɛ rɛle wɔ bɛ diedi ne anwo amaa anwongyelelɛ ɛhye ammaa bɛ diedi ne amkpo aze.” (1 Tɛs. 3:2, 3) Ɔbayɛ kɛ ɛnee Timote ɛyia kpɔdekpɔdeyɛlɛ ɛhye bie wɔ ye sua zo Lesetela. Ɔnwunle kɛzi Pɔɔlo maanle mediema mɔɔ wɔ ɛkɛ la anwosesebɛ la. Kɛmɔ Timote nwunle mɔɔ Gyihova yɛle wɔ tɛnlabelɛ ne anwo la ati, ɔholale ɔmaanle ɔ mediema fofolɛ ɛhye mɔ anwosesebɛ kɛ ninyɛne bayɛ boɛ amaa bɛdabɛ noko.​—Gyi. 14:8, 19-22; Hib. 12:2.

5. Kɛzi Bryant nyianle moalɛ mɔɔ asafo nu kpanyinli bie vale maanle ye la azo nvasoɛ ɛ?

5 Kɛzi Pɔɔlo maanle ɔ mediema diedima anwosesebɛ bieko ɛ? Mɔɔ Pɔɔlo nee Baanabase ziale hɔle Lesetela, Ayekoneɛm yɛɛ Anteɔko la, “bɛkpale mgbanyima bɛmaanle bɛ wɔ asafo biala anu.” (Gyi. 14:21-23) Nɔhalɛ nu, mgbanyima ɛhye mɔ kyekyele asafo ne mɔ arɛle kpalɛ kɛ mɔɔ mgbanyima mɔɔ wɔ ɛkɛ ne ɛnɛ la yɛ la. Tie edwɛkɛ mɔɔ adiema nrenyia bie mɔɔ bɛfɛlɛ ye Bryant la hanle la. Ɔhanle kɛ: “Mɔɔ menlile ɛvolɛ 15 la, me papa gyakyile yɛ ɛkɛ ne hɔle yɛɛ bɛdule me mame noko. Mendele nganeɛ kɛ bɛkpo me na me sa nu dole.” Duzu a boale Bryant maanle ɔgyinlanle mekɛ ɛsesebɛ ɛhye anloa a? Ɔhanle kɛ: “Ɛnee asafo nu kpanyinli bie mɔɔ bɛfɛlɛ ye Tony la nee me bɔ adawu wɔ debiezukoalɛ bo nee mekɛ gyɛne nu. Ɔhanle menli mɔɔ ɛlɛyia sɔnea ngakyile noko ɛnee bɛ nye die la anwo edwɛkɛ. Ɔmaanle yɛgengale Edwɛne 27:10, na ɛnee ɔta ɔka Hɛzikaya mɔɔ vale nɔhalɛlilɛ zonlenle Gyihova ɔnva nwo kɛ ye papa anyɛ neazo kpalɛ ammaa ye la anwo edwɛkɛ.” Kɛzi ɛhye mɔɔ adiema ne yɛle la boale Bryant ɛ? Bryant hanle kɛ: “Kɛmɔ Tony maanle me anwosesebɛ la ati akee membɔle dahuu ɛzonlenlɛ gyima ne abo na yemaa me kunlu ɛdwo me nwo.” Asafo nu mgbanyima, bɛmaa bɛ adwenle ɛhɔ menli mɔɔ bɛle kɛ Bryant mɔɔ bie a bɛbahyia “edwɛkɛ kpalɛ” mɔɔ bamaa bɛ anwosesebɛ la anwo zo.​—Mrɛ. 12:25.

6. Kɛzi Pɔɔlo vale ɛbɛlabɔlɛ nu edwɛkɛ maanle ɔ mediema anwosesebɛ ɛ?

6 Pɔɔlo hakyele ɔ mediema diedima kɛ, kɛmɔ Gyihova maanle “alasevolɛ ekpunli kpole” bie anwosesebɛ la ati, bɛholale bɛgyinlanle ngyegyelɛ nloa. (Hib. 12:1) Pɔɔlo nwunle kɛ menli mɔɔ dɛnlanle aze wɔ tete ne mɔɔ bɛholale bɛgyinlanle ngyegyelɛ kɔsɔɔti anloa la ɛbɛlabɔlɛ nu edwɛkɛ ne bahola amaa ɔ mediema anyia akɛnrasesebɛ na yeaboa bɛ yeamaa bɛahɔ zo bɛava bɛ adwenle bɛazie “tease Nyamenle ne suakpole” ne azo. (Hib. 12:22) Zɔhane ala a ɔde ye ɛnɛ a. Nwane a ɛgenga kɛzi Gyihova boale Gedɛyɔn, Bɛlɛke, Devidi, Samoɛle nee menli gyɛne dɔɔnwo la anwo edwɛkɛ mɔɔ yeammaa ye anwosesebɛ a? (Hib. 11:32-35) Na yɛ mekɛ ye azo diedi nwo neazo ne mɔ noko ɛ? Wɔ ewiade amuala gyima ne ati, yɛta yɛnyia ngɛlata mɔɔ vi mediema mɔɔ bɛgengale ɛnɛ mekɛ ye Gyihova nɔhalɛ azonvolɛ bie mɔ ɛbɛlabɔlɛ nu edwɛkɛ na ɔmaanle bɛ anwosesebɛ la ɛkɛ.

PƆƆLO HILELE Ɔ MEDIEMA KƐZI BƐ NEE BƐ NWO BADƐNLA ANZODWOLƐ NU LA

7. Duzu a ɛsukoa ɛfi Pɔɔlo folɛdulɛ mɔɔ wɔ Wulomuma 14:19-21 la anu a?

7 Yɛboa yɛ mediema wɔ mekɛ mɔɔ yɛbabɔ mɔdenle yɛamaa anzodwolɛ adɛnla asafo ne anu la. Yɛmmaa yɛ adwenle mɔɔ ɛnyia wɔ edwɛkɛ nwo la ɛnva mgbakyemgbakyenu ɛmba yɛ avinli. Yɛɛ saa edwɛkɛ ne ɛntia Baebolo ngyinlazo biala a, yɛngyinla yɛ ɛdeɛ ne azo kyengye. Suzu neazo bie anwo. Ɛnee Dwuuma nee maanle maanle ne anu amra a wɔ Wulomu asafo ne anu a. Mɔɔ Mosisi Mɛla ne pɛle nu la, ɛnee mɛla mɔɔ tua aleɛ bie mɔ ɛlilɛ la ɛnyɛ gyima bieko. (Maake 7:19) Ɔvi zɔhane mekɛ ne, Dwuu Kilisienema bie mɔ dele nganeɛ kɛ bɛkola bɛdi aleɛ biala. Noko, ɛnee Dwuu Kilisienema gyɛne te nganeɛ kɛ bɛnrɛhola bɛnrɛyɛ ye zɔ. Ɛhye vale mgbakyemgbakyenu rale asafo ne anu. Pɔɔlo zile deɛmɔti ɔhyia kɛ bɛbamaa anzodwolɛ adɛnla bɛ avinli la azo na ɔhanle kɛ: “Ɔle kpalɛ kɛ ɛnrɛli nane anzɛɛ ɛnrɛnlo nza anzɛɛ ɛnrɛyɛ debie biala mɔɔ kɛmaa ɛ diema kɛkpo aze la.” (Kenga Wulomuma 14:19-21.) Pɔɔlo luale ɛhye azo maanle ɔ mediema diedima nwunle kɛzi kpolerazulɛ ɛhye ɛlɛfa mgbakyemgbakyenu ara mediema bie mɔ avinli nee asafo ne amuala anu la. Ɛnee eza ɔlɛ ɛhulolɛ kɛ ɔbahakyi ye subane amaa yeandenda awie mɔ agyakɛ anu. (1 Kɔl. 9:19-22) Saa yɛdayɛ noko yɛanzu ninyɛne mɔɔ ɔwɔ kɛ awie mɔ si bɛ ti anwo kpɔkɛ wɔ nwo la anwo kpolera a, yɛbahola yɛaboa awie mɔ na yɛamaa anzodwolɛ adɛnla yɛ avinli.

8. Mɔɔ ɛnee edwɛkɛ titili bie kpondɛ azɛkye anzodwolɛ mɔɔ wɔ asafo ne anu la, duzu a Pɔɔlo yɛle a?

8 Pɔɔlo yɛle kɛzi bɛmaa anzodwolɛ tɛnla bɛ nee menli mɔɔ ɛnlie edwɛkɛ titili bie mɔ ɛndo nu la avinli la anwo neazo. Kɛ neazo la, alimoa Kilisienema bie mɔ yɛle ye kyengye kɛ ɔwɔ kɛ maanle maanle ne anu amra mɔɔ bɛrayɛ Kilisienema la pɛ bɛ mrenyiazo, bie a adwenle ne a le kɛ amaa menli andendɛ antia bɛ. (Gal. 6:12) Pɔɔlo nee bɛ anyɛ adwenle fee, noko kɛ anrɛɛ ɔbaha kɛ bɛli ye edwɛkɛ ɛdeɛ ne azo la, ɔbɛlɛle ɔ nwo aze ɔvale edwɛkɛ ne ɔhɔdole ɛzoanvolɛma nee mgbanyima mɔɔ wɔ Gyɛlusalɛm la anyunlu. (Gyi. 15:1, 2) Ɔlua mɔɔ ɔyɛle la ati, ɔboale zɔhane Kilisienema ne na bɛmaanle anyelielɛ nee anzodwolɛ dɛnlanle asafo ne anu.​—Gyi. 15:30, 31.

9. Kɛ ɔkɛyɛ na yɛazukoa Pɔɔlo neazo ne ɛ?

9 Saa kpolerazulɛ kpole bie ba a, yɛkpondɛ adehilelɛ yɛfi menli mɔɔ Gyihova ɛkpa bɛ kɛ bɛnlea asafo ne azo la ɛkɛ na yɛmaa anzodwolɛ tɛnla yɛ avinli. Yɛta yɛnyia adehilelɛ mɔɔ gyi Baebolo ne azo la yɛfi yɛ mbuluku ne mɔ anzɛɛ adehilelɛ mɔɔ ahyehyɛdeɛ ne fa maa yɛ la anu. Saa yɛdi zɔhane adehilelɛ ne mɔ azo, na yɛanyɛ ye kyengye kɛ bɛlie adwenle mɔɔ yɛlɛ la bɛdo nu a, yɛbaboa yɛamaa anzodwolɛ adɛnla asafo ne anu.

10. Duzu bieko a Pɔɔlo yɛle maanle anzodwolɛ dɛnlanle asafo ne anu a?

10 Pɔɔlo maanle anzodwolɛ dɛnlanle asafo ne anu ɔlua ɔ mediema subane mgbalɛ mɔɔ ɔhanle nwolɛ edwɛkɛ na yeanga bɛ subane ɛtane ne mɔ anwo edwɛkɛ la azo. Kɛ neazo la, mɔɔ Pɔɔlo dwula ye kɛlata ne mɔɔ ɔhɛlɛle ɔhɔmaanle Wulomuma la, ɔbobɔle menli dɔɔnwo aluma, na fane dɔɔnwo ne ala ɔhanle bɛ nwo edwɛkɛ kpalɛ anzɛɛ bɛ nwo edwɛkɛ mɔɔ ɔze la ɔbokale nwolɛ. Yɛbahola yɛazukoa Pɔɔlo na yɛaha subane mgbalɛ mɔɔ yɛ mediema lɛ la anwo edwɛkɛ. Saa yɛyɛ zɔ a, yɛbamaa yɛ mediema anyia debie kpalɛ agyinla zo ahwe abikye bɛ mediema, ɛhye maa ɛlɔlɛ tɛnla asafo ne anu.

11. Saa edwɛkɛ ba yɛ nee awie mɔ avinli a, kɛzi yɛbakpondɛ anzodwolɛ ɛ?

11 Ɔdwu mekɛ ne bie a, Kilisienema mɔɔ ɛnyi sunsum nu la adwenle ɛnrɛyɛ ko anzɛɛ bazu kpolera wɔ ninyɛne bie mɔ anwo. Ɛhye bie dole Pɔɔlo nee ɔ gɔnwo kpalɛ Baanabase. Bɛ adwenle anyɛ ko fee kɛ bɛbava Maake bɛaboka bɛ nwo wɔ bɛ edwɛkpatɛlɛvolɛ adendulɛ bieko anu. Ɛhye vale “ɛya nee akɛsakɛsa kpole” rale bɛ avinli, na biala hɔle ye ɛleka. (Gyi. 15:37-39) Noko Pɔɔlo, Maake yɛɛ Baanabase zieziele bɛ avinli bɛvale bɛhilele kɛ anzodwolɛ nee koyɛlɛ mɔɔ wɔ asafo ne anu la sonle bolɛ maa bɛ. Nzinlii Pɔɔlo hanle Baanabase nee Maake anwo edwɛkɛ kpalɛ. (1 Kɔl. 9:6; Kɔl. 4:10) Ɔwɔ kɛ yɛdayɛ noko yɛsiezie edwɛkɛ mɔɔ yɛ nee asafo ne anu amra lɛ la na yɛkɔ zo yɛfa yɛ adwenle yɛsie bɛ subane mgbalɛ ne mɔ azo. Saa yɛyɛ ye zɔ a, yɛbamaa anzodwolɛ ne koyɛlɛ adɛnla yɛ avinli.​—Ɛfɛ. 4:3.

PƆƆLO MAANLE Ɔ MEDIEMA DIEDI YƐLE KPOLE

12. Ngyegyelɛ mɔɔ yɛ mediema diedima yia la bie mɔ a le boni?

12 Yɛboa yɛ mediema wɔ mekɛ mɔɔ yɛbamaa bɛanyia Gyihova anu diedi kpole la. Bie mɔ mbusuafoɔ mɔɔ bɛnle diedima anzɛɛ bɛ gɔnwo mɔ gyimayɛvoma anzɛɛ sukuluma golo bɛ nwo. Bie mɔ anwo ɛdo bɛ kpole anzɛɛ bɛlɛbɔ mɔdenle bɛaye nyane mɔɔ awie mɔ ɛmaa bɛli la bɛavi bɛ nu. Bɛzɔnenle bie mɔ noko la ɛhyɛ kpalɛ, na bɛva mekɛ tendenle bɛhendɛ kɛ ngyehyɛleɛ ɛtane ɛhye bapɛ nu. Tɛnlabelɛ ɛhye mɔ bahola ayɛ diedi nwo sɔnea amaa Kilisienema mɔɔ wɔ ɛkɛ ne ɛnɛ la. Alimoa Kilisienema yiale ngyegyelɛ ko ne ala bie. Duzu a Pɔɔlo yɛle maanle ɔ mediema anwosesebɛ a?

Selɛ bie nee ɔ ra raalɛ ɛlɛsuzu edwɛkɛ bie mɔɔ wɔ jw.org azo la anwo. Ɔ ra raalɛ ne lɛ Bolonyia kaade wɔ ɔ sa nu.

Kɛ ɔkɛyɛ na yɛamaa awie mɔ anwosesebɛ kɛ ɛzoanvolɛ Pɔɔlo la ɛ? (Nea ɛdendɛkpunli 13)b

13. Kɛzi Pɔɔlo boale menli mɔɔ bɛ diedi ne ati bɛgolole bɛ nwo la ɛ?

13 Pɔɔlo vale Ngɛlɛlera ne boale ɔ mediema ɔmaanle bɛnyianle diedi kpole. Kɛ neazo la, bie a ɛnee Dwuu Kilisienema ɛnnwu edwɛkɛ mɔɔ bɛka bɛahile bɛ mbusuafoɔ mɔɔ bɛnle diedima mɔɔ bɛkile kɛ Dwuuma ɛzonlenlɛ le kpalɛ tɛla Kilisiene ɛzonlenlɛ la. Ɔda ali kɛ, kɛlata mɔɔ Pɔɔlo hɛlɛle hɔmaanle Hibuluma la boale zɔhane Kilisienema ne kpalɛ. (Hib. 1:5, 6; 2:2, 3; 9:24, 25) Ɛnee bɛbahola bɛava ye ngilehilenu ne mɔɔ nuhua la ɛkɛ la bɛ nee zɔhane dwazotiama ne azuzu edwɛkɛ nwo. Ɛnɛ, yɛbahola yɛaboa yɛ mediema diedima mɔɔ bɛgolo bɛ nwo la yɛamaa bɛava yɛ mbuluku mɔɔ gyi Baebolo ne azo la bɛali gyima bɛahilehile bɛ diedi ne anu. Yɛɛ saa bɛgolo yɛ mediema ngakula nwo kɛ bɛdie abɔdeɛ bɛdi a, yɛbahola yɛaboa bɛ yɛamaa bɛanyia edwɛkɛ mɔɔ bɛbava bɛahilehile deɛmɔti bɛdie bɛdi kɛ bɛbɔle ngoane anu la wɔ Was Life Created? nee The Origin of Life​—Five Questions Worth Asking brohyua ne mɔ anu.

Agyalɛma bie ɛlɛboa ɛrɛladane bie nee ɔ ra raalɛ kakula wɔ mekɛ mɔɔ senle kpole bie dɔle la anzi.

Kɛ ɔkɛyɛ na yɛamaa awie mɔ anwosesebɛ kɛ ɛzoanvolɛ Pɔɔlo la ɛ? (Nea ɛdendɛkpunli 14)c

14. Ɛnee Pɔɔlo anye ɛbolo ɔlɛka edwɛkɛ ne na yeahilehile ɛdeɛ, noko duzu a ɔyɛle a?

14 Pɔɔlo maanle ɔ mediema anwosesebɛ kɛ bɛlua “gyima kpalɛ” ɛyɛlɛ zo bɛla ɛlɔlɛ ali. (Hib. 10:24) Tɛ mɔɔ Pɔɔlo hanle la ala a ɔluale zo ɔboale ɔ mediema a, eza ɔluale mɔɔ ɔyɛle la azo. Kɛ neazo la, mɔɔ ɛhɔne bie zile Dwudiya la, Pɔɔlo boale maanle bɛhyɛle ninyɛne bɛmaanle ɔ mediema diedima. (Gyi. 11:27-30) Nɔhalɛ nu, ɛnee Pɔɔlo anye ɛbolo ɔlɛka edwɛkɛ ne na yeahilehile ɛdeɛ, noko dahuu ɔkpondɛle ndenle ɔluale zo ɔboale bɛdabɛ mɔɔ bɛhyia nwonane afoa nu moalɛ la. (Gal. 2:10) Ɔluale ɛhye mɔɔ ɔyɛle la azo ɔmaanle ɔ mediema diedima nyianle anwodozo kɛ Gyihova banlea bɛ. Ɛnɛ, saa yɛtu yɛ nwo yɛmaa yɛfa yɛ mekɛ, yɛ anwosesebɛ nee ninyɛne mɔɔ yɛkola ye yɛ la yɛboa wɔ esiane mekɛ nu a, yɛdayɛ noko yɛboa yɛmaa yɛ mediema diedi yɛ kpole. Zɔhane ala a ndoboa mɔɔ yɛye yɛboa ewiade amuala gyima ne la noko de a. Yɛdua ndenle ɛhye mɔ nee gyɛne zo yɛboa yɛ mediema yɛmaa bɛnyia Gyihova anu anwodozo kɛ ɔnrɛkpo bɛ ɛlɛ.

Kɛ ɔkɛyɛ na yɛamaa awie mɔ anwosesebɛ kɛ ɛzoanvolɛ Pɔɔlo la ɛ? (Nea ɛdendɛkpunli 15-16)d

15-16. Kɛzi ɔwɔ kɛ yɛ nee bɛdabɛ mɔɔ bɛ diedi ɛha aze la di ɛ?

15 Pɔɔlo hɔle zo boale bɛdabɛ mɔɔ bɛ diedi hanle aze la. Ɔ kunlu yelɛyelale ye maanle bɛ na ɔdendɛle wɔ adenle kɛnlɛma zo ɔhilele bɛ. (Hib. 6:9; 10:39) Kɛ neazo la, wɔ kɛlata mɔɔ ɔhɛlɛle ɔhɔmaanle Hibuluma la amuala anu, ɛnee ɔta ɔfa edwɛkɛkpɔkɛ “yɛ” ɔdi gyima, mɔɔ kile kɛ ɔnwunle kɛ ɔwɔ kɛ ɔdaye noko ɔfa folɛ mɔɔ ɔlɛtu bɛ la ɔdi gyima. (Hib. 2:1, 3) Kɛ mɔɔ Pɔɔlo yɛle la, yɛmmaa yɛ sa nu ɛndo wɔ menli mɔɔ bɛ diedi ne ɛha aze la anwo, emomu yɛfi ahonle nu yɛkile bɛ nwo anyelielɛ yɛfa yɛboa bɛ. Yɛdua adenle ɛhye azo yɛmaa bɛnwu kɛ yɛkulo bɛ. Saa yɛtendɛ kɛnlɛma a ɔbamaa yɛ mediema anye alie yɛ edwɛkɛ ne anwo na yeamaa bɛ anwosesebɛ.

16 Pɔɔlo maanle ɔ mediema ne mɔ nyianle anwodozo kɛ, Gyihova nwu gyima kpalɛ mɔɔ bɛyɛ la. (Hib. 10:32-34) Saa yɛlɛboa yɛ diema diedinli bie mɔɔ ye diedi ɛha aze la a, yɛbahola yɛayɛ ɛhye bie. Yɛbahola yɛamaa yeaha kɛzi ɔrale nɔhalɛ ne anu la yeahile yɛ anzɛɛ yɛbamaa yeahakye mekɛ bie mɔ mɔɔ ɔdele nganeɛ kɛ Gyihova ɛboa ye la. Yɛbahola yɛava nwolɛ adenle ne yɛaboa ye yɛamaa yeanwu kɛ, Gyihova arɛle ɛtɛfile ɛlɔlɛ mɔɔ ɛnee ɔlɛ ɔmaa ye la, ɔti ɔnrɛkpo ye wɔ kenle bie. (Hib. 6:10; 13:5, 6) Bie a adawubɔlɛ ɛhye mɔ bamaa yɛ mediema ɛhye mɔ anyia ɛhulolɛ kɛ bɛbadoa bɛ ɛzonlenlɛ ne azo.

“BƐHƆ ZO BƐMAA BƐ NWO ANWOSESEBƐ”

17. Duzu a ɔwɔ kɛ yɛkɔ zo yɛnyia anyuhɔlɛ wɔ nu a?

17 Kɛ mɔɔ awie mɔɔ si sua la kɔ zo nyia anyuhɔlɛ wɔ kɛzi ɔyɛ ye gyima la anu la, yɛdayɛ noko yɛbahola yɛazukoa kɛzi yɛbamaa yɛ nwo anwosesebɛ kpalɛ la. Yɛbahola yɛaha bɛdabɛ mɔɔ bɛgyinlanle sɔnea nloa wɔ tete ne la anwubielɛ ne yɛava yɛaboa awie mɔ yɛamaa bɛagyinla sɔnea nloa. Yɛbahola yɛamaa anzodwolɛ adɛnla yɛ avinli ɔlua kpalɛ mɔɔ yɛnwu ye wɔ awie mɔ anu mɔɔ yɛbaha nwolɛ edwɛkɛ, yɛ adwenle mɔɔ ɛnyia wɔ debie nwo nee yɛ nee awie mɔ avinli akɛsakɛsa mɔɔ yɛbaziezie la azo. Eza yɛbahola yɛahɔ zo yɛamaa yɛ mediema anyia diedi kpole ɔlua Baebolo ne anu nɔhalɛ mɔɔ anwo hyia mɔɔ yɛbaha yɛahile bɛ, nwonane afoa nu ninyɛne mɔɔ yɛbava yɛamaa bɛ nee bɛdabɛ mɔɔ bɛyɛ bɛtɛɛ wɔ sunsum nu mɔɔ yɛbaboa bɛ la azo.

18. Duzu a wɔbɔ kpɔkɛ kɛ ɛbayɛ a?

18 Bɛdabɛ mɔɔ bɛboa wɔ teokelase suazilɛ gyima ne anu la anye die na bɛ kunlu dwo bɛ nwo. Saa yɛboa yɛ mediema yɛmaa bɛnyia diedi kpole a, yɛ nye balie na yɛ kunlu adwo yɛ nwo. Mɔɔ fi gyima mɔɔ yɛyɛ la anu ba la bahola adɛnla ɛkɛ ne dahuu, ɔnle kɛ sua kpalɛ mɔɔ awieleɛ bɔkɔɔ ne ɔbazɛkye la! Bɛmaa yɛbɔ kpɔkɛ kɛ ‘yɛbahɔ zo yɛamaa yɛ nwo anwosesebɛ na yɛaboa yɛ nwo ngoko.’​—1 Tɛs. 5:11.

KƐ ƆKƐYƐ NA WƆABOA . . . 

  • awie mɔ wɔamaa bɛagyinla sɔnea nloa ɛ?

  • wɔamaa anzodwolɛ adɛnla ɛkɛ ɛ?

  • wɔamaa bɛdabɛ mɔɔ bɛ diedi ɛha aze la anyia diedi kpole ɛ?

EDWƐNE 100 Bɛlie Nyɛvolɛ Kɛnlɛma Nu

a Ɛbɛlabɔlɛ ɛnla aze wɔ ewiade ɛhye anu. Yɛ mediema diedima ɛlɛyia ngyegyelɛ dɔɔnwo. Saa yɛkpondɛ ndenle yɛdua zo yɛmaa bɛ anwosesebɛ a, yɛbahola yɛaboa bɛ kpalɛ. Ɔlua ɛhye ati saa yɛsuzu ɛzoanvolɛ Pɔɔlo neazo ne anwo a ɔbaboa yɛ.

b NVONINLI NWO EDWƐKƐ: Selɛ bie ɛlɛkile ɔ ra raalɛ kɛzi ɔbava nzuzulɛ mɔɔ wɔ yɛ mbuluku ne mɔ anu la yeaho yeatia ɔ nwo zo mɔɔ bɛlɛtinlitinli kɛ ɔli bolonyia la.

c NVONINLI NWO EDWƐKƐ: Agyalɛma bie ɛdu adenle ɛhɔ maanle ne ɛleka fofolɛ kɛ bɛkaboa esiane mekɛ nu moalɛ gyima ne..

d NVONINLI NWO EDWƐKƐ: Asafo nu kpanyinli bie ɛhɔ kɛ ɔkaboa adiema nrenyia bie mɔɔ ye diedi ɛha aze la. Ɔlɛfa nvoninli bie mɔɔ ɔ nee ye pɛle wɔ Adekpakyelɛ Ɛzonlenlɛ Sukulu ne anu wɔ ɛvolɛ bie mɔɔ ɛze ɛhɔ anu la yeahile ye. Nvoninli ne maa ɔkakye kɛzi bɛ nye liele wɔ zɔhane mekɛ ne la. Akee adiema ne kulo kɛ ɔnyia anyelielɛ mɔɔ ɛnee ɔlɛ ye wɔ mekɛ mɔɔ ɔsonle Gyihova la bieko. Nzinlii, ɔziale ɔrale asafo ne anu.

    Nzema Mbuluku Ngakyile (1982-2026)
    Fi Nu
    Kɔ Nu
    • Nzema
    • Fa Nwa Awie
    • Mɔɔ ɛkulo
    • Copyright © 2026 Watch Tower Bible and Tract Society of Pennsylvania
    • Nwolɛ Mɛla
    • Fealeranu Edwɛkɛ
    • Privacy Settings
    • JW.ORG
    • Kɔ Nu
    Fa Nwa Awie