Bɛli Mɔɔ Fɛta Enililɛ La Eni
“Ayɛlɛyelɛ, enililɛ, anyunlunyia nee tumi ɛyɛ mɔɔ de belemgbunli ebia kpole ne azo la nee Boaneralɛ ne ɛdeɛ wɔ melɛ mɔɔ ɛnlɛ awieleɛ!”—YEK. 5:13.
EDWƐNE: 9, 108
1. Duzu ati a menli bie mɔ fɛta enililɛ ɛ, na duzu a yɛbazuzu nwo a?
AWIE mɔɔ yɛdi ye eni la kile kɛ yɛnyia mekɛ yɛamaa ye na yɛabu ye. Fane dɔɔnwo ne ala, yɛdi menli mɔɔ bɛyɛ debie mɔɔ maa bɛfɛta enililɛ la eni yɛɛ yɛbu bɛdabɛ mɔɔ bɛlɛ gyimalilɛ titili anzɛɛ dibilɛ la. Ɔti yɛbahola yɛabiza kɛ, Nwane a ɔwɔ kɛ yɛdi ye eni a, na duzu ati a ɔwɔ kɛ yɛyɛ zɔ ɛ?
2, 3. (a) Duzu ati a Gyihova fɛta enililɛ ɛ? (Nea mɔlebɛbo nvoninli ne.) (b) Wɔ Yekile 5:13, nwane a le Boaneralɛ ne, na duzu ati a ɔfɛta enililɛ a?
2 Kɛ mɔɔ Yekile 5:13 kile la, “mɔɔ de belemgbunli ebia kpole ne azo la nee Boaneralɛ ne” fɛta enililɛ amgba. Yɛnwu deɛmɔti Gyihova fɛta enililɛ la anu ko wɔ zɔhane Baebolo buluku ne tile 4. Anwumabɔvolɛma maa bɛ ne zo ye Gyihova, ‘Ahenle mɔɔ de aze dahuu la’ ayɛlɛ. Bɛka kɛ: “Yɛ Awulae nee yɛ Nyamenle! Ɛfɛta anyunlunyia, enililɛ, nee tumi. Ɔluakɛ ɛdawɔ a ɛbɔle ninyɛne kɔsɔɔti a. Wɔ ɛhulolɛ zo yɛɛ ɛbɔle bɛ a. Wɔ ɛhulolɛ zo yɛɛ bɛwɔ ɛkɛ a.”—Yek. 4:9-11.
3 Boaneralɛ ne a le Gyisɛse Kelaese, ‘Nyamenle Boaneralɛ ne mɔɔ ɔbaye ewiade amra ɛtane yeahɔ la.’ (Dwɔn 1:29) Baebolo ne ka kɛ ɔtɛla arelemgbunli mɔɔ bɛwɔ ɛkɛ ne kɛkala nee mɔɔ bɛze bɛhɔ la amuala. Ɔkilehile nu kɛ: ‘Ɔle arelemgbunli Belemgbunli nee awulae mɔ Awulae. Ɔdaye ala a ɔle damɛnlangoate na ɔde wienyi ne mɔɔ awie ɛngola ɛmbikye ye la anu a. Awie biala ɛtɛnwunle ye ɛlɛ, yɛɛ awie ɛnrɛhola ɛnrɛnwu ye ɛlɛ.’ (1 Tem. 6:14-16) Belemgbunli gyɛne boni a ɛvi ye ɛhulolɛ nu ɛwu ɛkpɔne yɛ ɛtane ne mɔ a? Bie a ɛ nee anwumabɔvolɛma mgbe dɔɔnwo ne mɔɔ dole edwɛne ɛhye la bayɛ adwenle: “Boaneralɛ ne mɔɔ bɛhunle ye la, fɛta tumi, anwonyia, nrɛlɛbɛ nee anwosesebɛ, enililɛ, anyunlunyia nee ayɛlɛyelɛ!”—Yek. 5:12.
4. Duzu ati a ɔwɔ kɛ yɛdi Gyihova nee Kelaese eni ɛ?
4 Ɔwɔ kɛ yɛdi Gyihova nee Kelaese eni. Dahuu ngoane mɔɔ yɛbanyia la gyi ɛhye ɛyɛlɛ zo. Gyisɛse edwɛkɛ ne mɔɔ yɛkenga ye wɔ Dwɔn 5:22, 23 la maa yɛnwu ɛhye kpalɛ: “Selɛ ne ɔdaye mumua ne ɔmbua awie ndɛne. Yemaa Ralɛ ne tumi biala kɛ ɔbua ndɛne, amaa menli kɔsɔɔti ali Ralɛ ne eni, kɛmɔ bɛdi Selɛ ne eni la. Awie biala mɔɔ ɛnli Ralɛ ne eni la, ɛnli Selɛ ne mɔɔ zoanle ye la eni.”—Kenga Edwɛndolɛ 2:11, 12.
5. Duzu ati a ɔwɔ kɛ yɛdi menli kɔsɔɔti eni na yɛbu bɛ ɛ?
5 “Nyamenle bɔle sonla kɛ ɔdaye ye ɛsaso la.” (Mɔl. 1:27) Ɔti yɛ nuhua dɔɔnwo da Nyamenle subane ne mɔ bie ali. Alesama kola da ɛhulolɛ, atiakunlukɛnlɛma, nee anwunvɔnezelɛ ali kile bɛ nwo. Kɛmɔ menli lɛ adwenle la ati, bɛkola bɛnwu kpalɛ nee ɛtane, mɔɔ le nɔhalɛ nee mɔɔ ɛnle nɔhalɛ, mɔɔ fɛta nee mɔɔ ɛnfɛta la. (Wlo. 2:14, 15) Menli dɔɔnwo anye die ninyɛne mɔɔ le bɔkɔbɔkɔ nee ngɛnlɛma la anwo. Bɛkulo kɛ bɛ nee awie mɔ tɛnla wɔ anzodwolɛ nu. Saa bɛze anzɛɛ bɛnze bɔbɔ a, bɛda Gyihova anyunlunyia ne bie ali, ɔlua ɛhye ati, bɛfɛta enililɛ nee ɛbulɛ.—Edw. 8:5.
DI MENLI ENI WƆ ADENLE KPALƐ ZO
6, 7. Kɛzi Gyihova Alasevolɛ le ngakyile wɔ enililɛ mɔɔ bɛfa bɛmaa menli la anwo ɛ?
6 Ɔwɔ kɛ yɛnea boɛ na yɛanwu enililɛ mɔɔ fɛta menli nee kɛzi ɔwɔ kɛ yɛyɛ ye la. Seetan ewiade sunsum ne ɛnyia alesama mɔɔ bɛnli munli la anu dɔɔnwo anwo zo tumi. Ɛhye ati a menli sonle mrenyia nee mraalɛ bie mɔ tɛla kɛ bɛbali bɛ eni wɔ adenle kpalɛ zo na bɛabu bɛ la. Bɛbu maanyɛlɛ nee ɛzonlenlɛ nu mgbanyima, menli mɔɔ ɛlie duma wɔ nwɔhoalilɛ, anyelielɛ ninyɛne, nee ninyɛne gyɛne nu la kɛ bɛle ngakyile. Ɔti, ngakula nee mgbanyinli kɔsɔɔti sukoa kɛzi bɛyɛ bɛ ninyɛne, bɛ anwoziezielɛ anzɛɛ bɛ subane.
7 Nɔhalɛ Kilisienema twe bɛ nwo fi enililɛ zɛhae mɔɔ ɛnfɛta la anwo. Kelaese angome a le awie mɔɔ ɔwɔ kɛ yɛsukoa ye a. (1 Pita 2:21) Saa yɛdi awie mɔ eni yɛmaa ɔtɛla mɔɔ fɛta bɛ la a, Nyamenle anye ɛnrɛlie yɛ nwo. Ɔwɔ kɛ nɔhalɛ edwɛkɛ ɛhye tɛnla yɛ adwenle nu: “Menli kɔsɔɔti ɛyɛ ɛtane na bɛnfɛta Nyamenle anyunlunyia ne.” (Wlo. 3:23) Nɔhalɛ nu, dasanli biala ɛnfɛta enililɛ mɔɔ kile kɛ bɛlɛsonle ye la.
8, 9. (a) Kɛzi Gyihova Alasevolɛ bu mgbanyima ɛ? (b) Moalɛ mɔɔ fɛta la boni a yɛfa yɛmaa mgbanyima a?
8 Menli bie mɔ lɛ gyinlabelɛ titili wɔ gyima nu. Arane mgbanyima boa maa menli di mɛla zo yɛɛ bɛboa bɛmaa bɛ maanlema asa ka ninyɛne mɔɔ bɛhyia nwo la. Ɛhye boa awie biala. Ɔti ɛzoanvolɛ Pɔɔlo dule Kilisienema folɛ kɛ ɔwɔ kɛ awie biala bu “mgbanyima mɔɔ ɛlɛbu maanle ne la,” na ɔbɛlɛ ɔ nwo aze ɔmaa bɛ. Ɔhilehilele bɛ kɛ: “Mɔɔ ɔwɔ kɛ bɛtua la, bɛdua; bɛdua bɛ maanle adwule ngakyile ne mɔ amuala, bɛbu mgbanyima ne mɔ na bɛli bɛ muala eni.”—Wlo. 13:1, 7.
9 Ɛhye ati, Gyihova Alasevolɛ fi bɛ ɛhulolɛ nu di mgbanyima eni kɛ mɔɔ bɛ maanle ne anu mɛla anzɛɛ amaamuo ne kile la. Yɛboa bɛ wɔ bɛ gyimayɛlɛ nu. Noko, enililɛ nee moalɛ mɔɔ yɛfa yɛmaa bɛ la lɛ ye ɛweɛne. Yɛnyɛ Nyamenle anwo anzosesebɛ anzɛɛ yɛngyinla afoa bie.—Kenga 1 Pita 2:13-17.
10. Kɛzi Gyihova tete azonvolɛ yɛle neazo kpalɛ wɔ kɛzi bɛ nee arane nee mgbanyima di la anu ɛ?
10 Gyihova tete azonvolɛ yɛle neazo kpalɛ wɔ kɛzi bɛ nee arane nee mgbanyima di la anu. Mɔɔ Wulomu Arane ne hanle kɛ awie biala ɛhɔ ye maanle nu ɛmaa bɛdia ye la, Dwosefi nee Mɛle hɔle. Bɛhɔle Bɛtelɛhɛm wɔ mekɛ mɔɔ ɛnee ɔka ekyii Mɛle wo ye belamunli ralɛ ne la. (Luku 2:1-5) Nzinlii mɔɔ bɛdonle Pɔɔlo ɛzonle kɛ yeyɛ ɛtane la, ɔvile ɛbulɛ nu ɔyele ɔ nloa na ɔvale enililɛ mɔɔ fɛta la ɔmaanle Belemgbunli Hɛlɔdo Agelepa nee Fɛsetɛse, Wulomu amɛnlado mɔɔ nea Dwudiya maanzinli ne azo la.—Gyi. 25:1-12; 26:1-3.
11, 12. (a) Duzu ati a yɛnva enililɛ titili bie yɛmmaa ɛzonlenlɛ nu mgbanyima ɛ? (b) Mɔɔ Austria Dasevolɛ bie lile maanyɛlɛnli bie eni la, duzu a vi nu rale a?
11 Noko, Gyihova Alasevolɛ ɛnva enililɛ titili bie ɛmmaa ɛzonlenlɛ nu mgbanyima, saa mgbanyima ɛhye mɔ kulo ye zɔ bɔbɔ a. Adalɛ ɛzonlenlɛ ɛnga Nyamenle anwo nɔhalɛ edwɛkɛ, na bɛkakyihakyi ngilehilelɛ mɔɔ wɔ ye Edwɛkɛ ne anu la. Ɔti yɛbu ɛzonlenlɛ nu mgbanyima kɛ mɔɔ yɛbu awie biala la, noko yɛnva enililɛ titili bie yɛmaa bɛ. Yɛkakye kɛ Gyisɛse vɛlɛle menli ɛhye mɔ nabalabama nee adekilevolɛ anyezinlirama wɔ ye mekɛ zo. (Mat. 23:23, 24) Noko, debie kpalɛ bahola avi ɛbulɛ nee enililɛ mɔɔ yɛfa yɛmaa mgbanyima la anu ara.
12 Nazima hyele Leopold Engleitner, Dasevolɛ mɔɔ bɔ mɔdenle mɔɔ ɔvi Austria la, bɛ nee ye vole keteke nu hɔle Buchenwald mbulalɛ efiade ne. Ɛnee Dr. Heinrich Gleissner mɔɔ la efiade la noko wɔ keteke zɔhane anu. Ɛnee ɔle maanyɛlɛnli wɔ Austria. Noko Nazima anye ɛnlie ɔ nwo bieko. Mɔɔ bɛlɛkɔ efiade ɛkɛ ne la, Adiema Engleitner hilehilele ye diedi ne anu wɔ ɛbulɛ nu hilele Gleissner, na ɔdiele ye kpalɛ. Ewiade konle mɔɔ tɔ zo nwiɔ rale ye awieleɛ la, Gleissner vale ye tumi ne boale Alasevolɛ mɔɔ bɛwɔ Austria la fane dɔɔnwo. Bie a ɛkakye neazo gyɛne mɔɔ kile kɛ saa Alasevolɛ fa ɛbulɛ nee enililɛ mɔɔ fɛta la maa arane mgbanyima kɛ mɔɔ Baebolo ne ka kɛ Kilisienema ɛyɛ ye la a, debie kpalɛ fi nu ba la.
MENLI GYƐNE MƆƆ FƐTA ENILILƐ LA
13. Nwane mɔ a fɛta ɛbulɛ nee enililɛ a, na duzu ati ɔ?
13 Bɛdabɛ mɔɔ yɛ nee bɛ wɔ diedi ne anu la fɛta enililɛ nee ɛbulɛ. Ɛhye le nɔhalɛ wɔ mgbanyima mɔɔ li asafo ne anyunlu la anwo. (Kenga 1 Temɔte 5:17.) Yɛdi mediema ɛhye mɔ eni ɔnva nwo maanle mɔɔ bɛvi nu, bɛ nwomazukoalɛ, gyima mɔɔ bɛyɛ anzɛɛ bɛ ɛzukoa gyinlabelɛ. Baebolo ne ka kɛ ‘ɔvale bɛ ɔmaanle kɛ ahyɛlɛdeɛ,’ na bɛdi gyima titili wɔ Nyamenle ngyehyɛleɛ nu bɛmaa ye menli nyia mɔɔ bɛhyia nwo la. (Ɛfɛ. 4:8) Dwenle asafo nu mgbanyima, maangyebakyi zo neavolɛma, Ɔfese Kɔmatiima nee Neazo Eku ne anu amra anwo. Ɛnee mediema mɔɔ wɔ ɛvoya mɔɔ limoa anu la bu menli mɔɔ bɛkpa bɛ kɛ bɛli bɛ nyunlu la, na zɔhane ala a yɛyɛ ye ɛnɛ a. Yɛnzonle mgbanyima mɔɔ gyi Kilisiene asafo ne agyakɛ anu la anzɛɛ yɛnwu bɛ a yɛnyɛ yɛ ninyɛne kɛ asɛɛ bɛle anwumabɔvolɛma la. Noko, yɛbu mediema ɛhye mɔ na yɛdi bɛ eni wɔ bɛ gyima ɛsesebɛ nee bɛ mɛlɛbɛnwoaze ne anwo.—Kenga 2 Kɔlentema 1:24; Yekile 19:10.
14, 15. Ngakyile boni a wɔ asafo nu mgbanyima nee ɛzonlenlɛ nu mgbanyima avinli a?
14 Yɛbu mgbanyima ɛhye mɔ kɛ sunsum nu mboaneneavolɛma mɔɔ bɛbɛlɛ bɛ nwo aze. Ɔlua bɛ mɛlɛbɛnwoaze ne ati, bɛngulo kɛ bɛyɛ bɛ kɛ menli mɔɔ ɛlie duma la. Ɔti bɛnle kɛ ɛzonlenlɛ nu mgbanyima mɔɔ bɛwɔ ɛkɛ ne ɛnɛ nee Gyisɛse mekɛ zo ɛzonlenlɛ nu mgbanyima ne mɔ la. Ɔhanle bɛ nwo edwɛkɛ kɛ: “Saa bɛkɔ ɛkponledolɛ bo a bɛ nye bolo ɛleka kpalɛ ɛdɛnlanlɛ, yɛɛ nyianu sua nu mbia kpalɛ zo a bɛkpondɛ bɛtɛnla a. Bɛkulo menli mɔɔ bɔ bɛ ti aze abiza bɛ ahye wɔ guabile zo.”—Mat. 23:6, 7.
15 Kilisiene mboaneneavolɛma kpalɛ ne fi mɛlɛbɛnwoaze nu di Gyisɛse edwɛkɛ ɛhye azo: “Bɛmmamaa awie fɛlɛ bɛ ‘Kilehilevolɛ’, ɔluakɛ bɛ muala bɛle mediema yɛɛ bɛ Kilehilevolɛ kokye. Eza bɛmmafɛlɛ awie biala bɛ ‘ze’ wɔ azɛlɛ ye azo, ɔluakɛ bɛ Ze kokye, na yemɔ ala a wɔ anwuma lɔ la. Bɛmmamaa awie fɛlɛ bɛ [adekilevolɛma ɔluakɛ bɛ Adekilevolɛ kokye,] yemɔ a le Kelaese ne. Mɔɔ le kpole kpalɛ wɔ bɛ nu la ɔwɔ kɛ yɛ bɛ sonvolɛ. Awie biala mɔɔ kɛmemaa ɔ nwo zo la, bɛkɛha ye aze, na mɔɔ kɛha ɔ nwo aze la, bɛkɛmaa ye zo.” (Mat. 23:8-12) Ɛhye ati, ɛbahola wɔanwu deɛmɔti Alasevolɛ ne mɔ kulo asafo nu mgbanyima mɔɔ bɛwɔ ewiade amuala la edwɛkɛ, bɛbu bɛ, na bɛdi bɛ eni la.
Yɛkulo mgbanyima mɔɔ bɛbɛlɛ bɛ nwo aze la, yɛbu bɛ, yɛɛ yɛdi bɛ eni (Nea ɛdendɛkpunli 13-15)
16. Duzu ati a ɔwɔ kɛ yɛbɔ mɔdenle yɛte mɔɔ Baebolo ne ka fale enililɛ nwo la abo na yɛfa yɛyɛ gyima ɛ?
16 Nɔhalɛ nu, ɔbalie mekɛ na yɛanwu menli mɔɔ fɛta enililɛ nee kɛzi ɔwɔ kɛ yɛyɛ ye la. Alimoa Kilisienema yiale ngyegyelɛ ɛhye bie. (Gyi. 10:22-26; 3 Dwɔn 9, 10) Noko nvasoɛ wɔ zo kɛ yɛbava mɔɔ Baebolo ne ka fale enililɛ mɔɔ yɛfa yɛamaa awie mɔ anwo la yɛayɛ gyima. Yɛyɛ ye adenle kpalɛ zo a yɛbanyia nvasoɛ dɔɔnwo.
NVASOƐ MƆƆ WƆ ENILILƐ MƆƆ FƐTA AZO LA
17. Nvasoɛ boni a wɔ enililɛ mɔɔ yɛfa yɛmaa menli mɔɔ lɛ tumi la azo ɛ?
17 Saa yɛfa ɛbulɛ nee enililɛ yɛmaa mgbanyima a, ɔkola ɔmaa bɛmaa yɛ adenle yɛka edwɛkɛ ne mɔɔ debie biala ɛnrɛzi yɛ adenle a. Fane dɔɔnwo ne ala, ɔmaa bɛnyia yɛ gyima ne anwo adwenle kpalɛ. Ɛvolɛ dɔɔnwo mɔɔ ɛze ɛhɔ la, Birgit, adekpakyelɛnli bie mɔɔ wɔ Germany la hɔle ayia mɔɔ bɛyɛ bɛmaa sukuluma mɔɔ bɛwie mɔɔ ɔ ra raalɛ boka nwo la. Kilehilevolɛma ne hanle hilele Birgit kɛ bɛ nye die Alasevolɛ ngakula ne mɔ anwo. Bɛhanle kɛ saa Alasevolɛ ngakula ɛnle bɛ sukulu ɛkɛ a anrɛɛ ɔbayɛ anyiemgba. Birgit hilehilele nu kɛ, “Yɛkilehile yɛ ngakula ne mɔ kɛ bɛva Nyamenle ɛbɛlabɔlɛ nwo ngyinlazo ne mɔ mɔɔ bie a le kɛ bɛbabu bɛ kilehilevolɛma na bɛali bɛ eni la bɛbɔ bɛ ɛbɛla.” Kilehilevolɛ ko hanle kɛ, “Saa ngakula kɔsɔɔti yɛle kɛ bɛ ɛdeɛ ne mɔ a, anrɛɛ debie ɛhilelɛ bayɛ anyelielɛ.” Dapɛne ekyi anzi, kilehilevolɛ ne mɔ ko hɔle nyianu wɔ Leipzig.
18, 19. Duzu ati a ɔwɔ kɛ yɛfa enililɛ mɔɔ fɛta la yɛmaa asafo nu mgbanyima ɛ?
18 Nɔhalɛ nu, ɔwɔ kɛ yɛgyinla Baebolo nu ngyinlazo mɔɔ nrɛlɛbɛ wɔ nu na ɔdi munli la azo yɛdi asafo nu mgbanyima eni. (Kenga Hibuluma 13:7, 17.) Ɔwɔ kɛ yɛkanvo bɛ wɔ gyima ɛsesebɛ mɔɔ bɛyɛ la anwo na yɛdi bɛ adehilelɛ zo. Yɛyɛ zɔ a, ɔbaboa bɛ yeamaa bɛava anyelielɛ bɛayɛ bɛ gyima ne. Noko ɛhye ɛngile kɛ ɔwɔ kɛ yɛsukoa kɛzi kpanyinli “titili” bie wula ye tɛladeɛ, ye anwoziezielɛ, kɛzi ɔmaa ɛdendɛlɛ, anzɛɛ kɛzi ɔ nee menli di adwelie la pɛpɛɛpɛ. Yɛyɛ zɔ a, ɔbamaa menli anyia adwenle mɔɔ ɛnfɛta. Ɔnle kɛ yɛ rɛle fi kɛ ɔdaye noko ɔle sonla mɔɔ ɔnli munli. Awie mɔɔ ɔwɔ kɛ yɛdi ɔ nzi na yɛsukoa ye la a le Kelaese.
19 Saa yɛfa enililɛ nee ɛbulɛ mɔɔ fɛta la yɛmaa asafo nu mgbanyima na yɛambu bɛ kɛ menli mɔɔ ɛlie duma a, ɛnee yɛlɛboa bɛ. Yɛnrɛmaa bɛnrɛmemaa bɛ nwo zo, bɛnrɛde nganeɛ kɛ bɛle kpalɛ bɛtɛla awie mɔ anzɛɛ bɛle tenlenema somaa.
20. Saa yɛdi awie mɔ eni a, kɛzi ɔboa yɛ ɛ?
20 Wɔ yɛdayɛ mumua ne yɛ afoa nu, saa yɛfa enililɛ yɛmaa menli mɔɔ ɔfɛta bɛ la a, ɔmmaa yɛnyɛ angomedi. Saa bɛfa enililɛ bie bɛmaa yɛ a, ɔmmaa yɛmemaa yɛ nwo zo. Ɔmaa yɛ nee Gyihova ahyehyɛdeɛ ne mɔɔ ɛnva enililɛ mɔɔ ɛnfɛta la ɛmmaa menli—saa bɛle mediema anzɛɛ bɛnle mediema la—bɔ nu dua. Bieko, nrɛlɛbɛ wɔ nu kɛ yɛbayɛ zɔ, ɔluakɛ saa yɛdi awie mɔ eni na bɛyɛ debie mɔɔ yɛ nye ɛnlie nwo la a, ɔnrɛgyegye yɛ.
21. Nvasoɛ mɔɔ tɛla biala mɔɔ wɔ enililɛ kpalɛ mɔɔ yɛfa yɛmaa menli mɔɔ fɛta azo la a le boni?
21 Nvasoɛ mɔɔ tɛla biala mɔɔ yɛnyia ye wɔ enililɛ mɔɔ yɛfa yɛmaa menli mɔɔ ɔfɛta bɛ azo la a le kɛ ɔmaa yɛyɛ mɔɔ Nyamenle kulo la. Yɛyɛ mɔɔ ɔkulo kɛ yɛyɛ la na yɛgyinla yɛ munlililɛ nu. Ɛhye maa ɔkola ɔbua awie biala mɔɔ kɛdendɛ kɛtia ye la. (Mrɛ. 27:11) Menli dɔɔnwo mɔɔ wɔ ewiade la ɛnlɛ kɛzi ɔwɔ kɛ bɛdi awie mɔ eni la anwo adwenle kpalɛ. Yɛ nye die kpalɛ kɛ yɛze kɛzi ɔwɔ kɛ yɛdi menli eni kɛ mɔɔ Gyihova kulo la a.