Ɛkpɔnedeɛ Ne ‘Ahyɛlɛdeɛ Mɔɔ Di Munli’ Mɔɔ Vi Selɛ Ne Ɛkɛ
“Ɛlolɛdeɛ kpalɛ biala nee ahyɛlɛdeɛ biala mɔɔ di munli la vi . . . Selɛ ne.”—GYE. 1:17.
EDWƐNE: 148, 109
1. Nyilalɛ boni mɔ a ɛkpɔnedeɛ ne bamaa yɛanyia a?
NVASOƐ mɔɔ wɔ Gyisɛse Kelaese ɛkpɔnenlɛ afɔlebɔlɛ ne azo la zonle dɔɔnwo. Ɛkpɔnedeɛ ne bamaa Adam abozoamra mɔɔ kulo tenleneyɛlɛ la kɔsɔɔti araboka Nyamenle abusua ne anwo. Ɛkpɔnedeɛ ne eza bamaa yɛanyia adenle yɛadɛnla aze dahuu wɔ anyelielɛ nu. Noko Kelaese ɛkpɔnedeɛ ne yɛ ninyɛne dɔɔnwo tɛla nyilalɛ mɔɔ alesama mɔɔ bɛyɛ tieyɛ banyia ye kenle bie la. Gyihova tenleneyɛlɛ mɔɔ Gyisɛse lile zo hɔle ewule nu la bamaa bɛabua edwɛkɛ bie mɔɔ anwo hyia wɔ aleɛabo amuala la.—Hib. 1:8, 9.
2. (a) Edwɛkɛ mɔɔ anwo hyia la boni a yɛnwu ye wɔ Gyisɛse asɔneyɛlɛ ne anu a? (Nea mɔlebɛbo nvoninli ne.) (b) Duzu a yɛbazuzu nwo wɔ edwɛkɛ ɛhye anu a?
2 Ɔhale ɛvolɛ nwiɔ na Gyisɛse awu la, ɔzele ye ɛdoavolɛma ne kɛ bɛyɛ asɔne kɛ: “Yɛ Ze mɔɔ wɔ anwuma: Wɔ duma nwo ɛde; Wɔ belemgbunlililɛ ɛrɛla; Bɛyɛ Wɔ ɛhulolɛdeɛ wɔ azɛlɛ ye azo, Kɛmɔ bɛyɛ ye wɔ anwuma lɔ la.” (Mat. 6:9, 10) Amaa yɛ nye azɔ ɛkpɔnedeɛ ne kpalɛ la, bɛmaa yɛzuzu kɛzi ɔfale Nyamenle duma ne mɔɔ ɔte nwo, Nyamenle Belemgbunlililɛ ne tumililɛ, nee Nyamenle bodane mɔɔ bara nu anwo la anwo.
“WƆ DUMA NWO ƐDE”
3. Duzu a Gyihova duma ne maa yɛnwu ye a, na kɛzi Seetan guale duma nwuanzanwuanza zɔhane anwo evinli ɛ?
3 Gyisɛse limoale hanle Nyamenle duma ne mɔɔ ɔte nwo la anwo edwɛkɛ wɔ ye asɔneyɛlɛ nwo neazo ne anu. Gyihova duma ne maa yɛnwu Ye kpoleyɛlɛ, ye anyunlunyia, nee ye nwuanzanwuanzayɛlɛ ne. Wɔ asɔneyɛlɛ bieko anu, Gyisɛse vɛlɛle Gyihova kɛ “Selɛ Nwuanzanwuanza.” (Dwɔn 17:11) Gyihova le nwuanzanwuanza yemɔti ye ngyinlazo nee ye mɛla kɔsɔɔti le nwuanzanwuanza. Noko, wɔ Yidɛn tola ne anu, Seetan luale nrɛlɛbɛ adenle zo dendɛle tiale nwolɛ adenle mɔɔ Nyamenle lɛ fa ngyinlazo maa alesama la. Seetan bɔle adalɛ dole Gyihova abo ɔvale ɔguale Nyamenle duma nwuanzanwuanza ne anwo evinli.—Mɔl. 3:1-5.
4. Kɛzi Gyisɛse boale maanle bɛdele Nyamenle duma ne anwo ɛ?
4 Noko ɛnee Gyisɛse anye die Gyihova duma ne anwo kpalɛ. (Dwɔn 17:25, 26) Gyisɛse boale maanle bɛdele Nyamenle duma ne anwo. (Kenga Edwɛndolɛ 40:8-10.) Gyisɛse luale ye azɛlɛ ye azo ɛbɛla mɔɔ di munli la azo, ɔhilele kɛ ndelebɛbo wɔ nu yɛɛ ɔle kpalɛ kɛ Gyihova bava ngyinlazo amaa anwumabɔvolɛma nee menli. Mɔɔ Seetan maa Gyisɛse anwu amaneɛ kpole na yeawu bɔbɔ la, Gyisɛse hɔle zo lile nɔhalɛ bɔkɔɔ maanle ye anwuma Selɛ ne. Nɔhalɛ mɔɔ Gyisɛse lile la kile kɛ dasanli mɔɔ di munli la bahola ali Nyamenle tenlene ngyinlazo ne mɔ azo bɔkɔɔ.
5. Kɛ ɔkɛyɛ na yɛaboa yɛamaa bɛade Nyamenle duma ne anwo ɛ?
5 Kɛ ɔkɛyɛ na yɛahile kɛ yɛ nye die Gyihova duma ne anwo ɛ? Yɛbalua yɛ nyɛleɛ zo. Gyihova kpondɛ kɛ yɛyɛ nwuanzanwuanza. (Kenga 1 Pita 1:15, 16.) Ɛhye kile kɛ yɛbazonle Gyihova angomekye na yɛavi yɛ ahonle muala anu yɛadie ye. Saa bɛlɛyɛ yɛ kpɔdekpɔde bɔbɔ a, yɛbɔ mɔdenle yɛdi ye tenlene ngyinlazo ne mɔ nee ye mɛla ne mɔ azo. Saa yɛbɔ ɛbɛla kpalɛ a, ɔmaa yɛ kɛnlaneɛ ne ta na ɛhye maa bɛwula Gyihova duma ne anyunlunyia. (Mat. 5:14-16) Yɛle menli nwuanzanwuanza yemɔti yɛdua yɛ ɛbɛlabɔlɛ zo yɛkile kɛ Gyihova mɛla ne le kpalɛ na Seetan ɛzonledolɛ ne le adalɛ. Saa yɛfo a, yɛnu yɛ nwo nɔhalɛ nu, yɛtwe yɛ nwo yɛfi nyɛleɛ mɔɔ ɛnwula Gyihova anyunlunyia la anwo.—Edw. 79:9.
6. Duzu ati a Gyihova bahola abu yɛ tenlenema wɔ mekɛ mɔɔ yɛnli munli la ɛ?
6 Kelaese afɔlebɔlɛ ne ati, Gyihova fa ɛtanevolɛma mɔɔ kɛnyia diedi la ɛtane kyɛ bɛ. Ɔdie bɛdabɛ mɔɔ bɛyila bɛ nwo zo bɛmaa ye la kɛ ye azonvolɛ. Gyihova bu Kilisienema mɔɔ bɛkpokpa bɛ la kɛ ɔ mra yɛɛ ‘mboane gyɛne’ ne kɛ ɔ gɔnwo mɔ. (Dwɔn 10:16; Wlo. 5:1, 2; Gye. 2:21-25) Ɔti kɛkala bɔbɔ, ɛkpɔnedeɛ ne maa yɛnyia gyinlabelɛ kpalɛ wɔ yɛ Ze ne anyunlu na yɛboa yɛmaa bɛte ye duma ne anwo.
“WƆ BELEMGBUNLILILƐ ƐRƐLA”
7. Nyilalɛ boni mɔ a ɛkpɔnedeɛ ne bamaa yɛanyia ye wɔ Belemgbunlililɛ ne tumililɛ bo a?
7 Wɔ Gyisɛse asɔneyɛlɛ ne anu, akee ɔzɛlɛle Nyamenle kɛ: “Wɔ belemgbunlililɛ ɛrɛla.” Kɛzi ɛkpɔnedeɛ ne fale Nyamenle Belemgbunlililɛ ne anwo ɛ? Yemaa yɛnyia menli 144,000 mɔɔ bɛ nee Kelaese bayɛ arelemgbunli nee ɛsɔfoma wɔ anwuma a. (Yek. 5:9, 10; 14:1) Gyisɛse nee ɔ gɔnwo mɔ arelemgbunli mɔɔ bɛka bɛbɔ nu bɛyɛ Nyamenle Belemgbunlililɛ ne la bɛalua ɛkpɔnedeɛ ne azo aboa alesama mɔɔ bɛyɛ tieyɛ la ɛvolɛ apenle ko. Azɛlɛ ne bayɛ paladaese, na nɔhavoma kɔsɔɔti ali munli, koyɛlɛ bara Nyamenle abusua ne foa mɔɔ wɔ anwuma nee foa mɔɔ wɔ azɛlɛ ye azo la avinli. (Yek. 5:13; 20:6) Gyisɛse babɛtɛ ɛwɔlɛ ne ati na yeaye Seetan atuadelɛ ne anwo debie biala yeavi ɛkɛ.—Mɔl. 3:15.
8. (a) Kɛzi Gyisɛse maanle ye ɛdoavolɛma ne nwunle kɛ Nyamenle Belemgbunlililɛ ne anwo hyia ɛ? (b) Kɛzi yɛkile kɛ yɛgyi Belemgbunlililɛ ne anzi ɛnɛ ɛ?
8 Mɔɔ Gyisɛse wɔ azɛlɛ ye azo la, ɔmaanle ye ɛdoavolɛma ne nwunle kɛzi Nyamenle Belemgbunlililɛ ne anwo hyia la. Wɔ Gyisɛse ɛzɔnenlɛ ne anzi ɛkɛ ne ala, ɔbɔle “Edwɛkpa ne mɔɔ fane Nyamenle Belemgbunlililɛ ne anwo” la nolo wɔ ɛleka biala. (Luku 4:43) Mɔɔ Gyisɛse nee ye ɛdoavolɛma ne di nrɛlaleɛ kolaa na yeahɔ anwuma la, ɔzele bɛ kɛ bɛbali ɔ nwo daselɛ “bɛahɔdwu aleɛabo ɛleka biala.” (Gyi. 1:6-8) Belemgbunlililɛ ne anwo edwɛkɛhanlɛ gyima ne bamaa menli mɔɔ bɛwɔ azɛlɛ ye azo ɛleka biala la azukoa ɛkpɔnedeɛ ne anwo debie na bɛarayɛ Nyamenle Belemgbunlililɛ ne maanlema. Ɛnɛ, yɛdua Kelaese amediema mɔɔ bɛwɔ azɛlɛ ye azo mɔɔ yɛboa bɛ yɛmaa bɛyɛ Belemgbunlililɛ edwɛkɛhanlɛ gyima ne wɔ ewiade amuala la azo yɛgyinla Belemgbunlililɛ ne anzi.—Mat. 24:14; 25:40.
‘WƆ ƐHULOLƐDEƐ ƐYƐ ƐKƐ’
9. Duzu ati a yɛbahola yɛalie yɛali kɛ Gyihova bamaa bodane mɔɔ ɛnee ɔlɛ ɔmaa alesama la ara nu a?
9 Duzu a ɛnee Gyisɛse ɛlɛkile wɔ mekɛ mɔɔ ɔhanle kɛ: ‘Wɔ ɛhulolɛdeɛ ɛyɛ ɛkɛ’ ne la ɛ? Gyihova a le Bɔvolɛ ne a. Saa ɔka edwɛkɛ bie a, ɛnee ɔle kɛ asɛɛ yera nu la. (Aye. 55:11) Ɔnrɛmaa Seetan atuadelɛ ne ɛnrɛzɛkye bodane mɔɔ Ɔlɛ ɔmaa alesama la. Wɔ mɔlebɛbo ne, ɛnee ɔle Gyihova ɛhulolɛdeɛ kɛ Adam nee Yive abozoamra mɔɔ bɛdi munli la bayi azɛlɛ ne. (Mɔl. 1:28) Saa Adam nee Yive anwo mralɛ a, anrɛɛ adwenle mɔɔ Nyamenle lɛ kɛ bɛ bo zo amra bayi azɛlɛ ne la bayɛ mgbane. Ɔti, mɔɔ Adam nee Yive yɛle ɛtane la, Gyihova maanle bɛwole mralɛ. Ɔlua ɛkpɔnedeɛ ne azo, Nyamenle bamaa bɛdabɛ mɔɔ bɛkɛnyia diedi la amuala ali munli na bɛanyia dahuu ngoane. Gyihova kulo menli na ɔkulo kɛ alesama mɔɔ bɛyɛ tieyɛ la asa ka mɔɔ ɛnee ɔkulo kɛ bɛnyia ye la.
10. Kɛzi ɛkpɔnedeɛ ne baboa mowuamra ɛ?
10 Na menli dɔɔnwo ne mɔɔ bɛannyia adenle bɛanzukoa Gyihova anwo debie na bɛwu la ɛ? Ɛkpɔnedeɛ ne bamaa bɛadwazo mowuamra. Yɛ anwuma Selɛ ne bamaa bɛara ngoane nu bieko, bɛbazukoa ye bodane ne anwo debie na bɛanyia dahuu ngoane. (Gyi. 24:15) Gyihova kpondɛ kɛ menli tɛnla ngoane nu, ɔmkpondɛ kɛ bɛwu. Ɔle ngoane Nzufeanvea yemɔti ɔbayɛ awie biala mɔɔ bɛbadwazo ye la ɔ Ze. (Edw. 36:9) Ɔti, nea kɛzi ɔfɛta kɛ Gyisɛse hilele yɛ asɔneyɛlɛ ɛhye a: “Yɛ Ze mɔɔ wɔ anwuma.” (Mat. 6:9) Gyihova ɛmaa Gyisɛse gyima titili wɔ mowuamra mɔɔ bɛbadwazo bɛ la anu. (Dwɔn 6:40, 44) Wɔ Paladaese, Gyisɛse bayɛ ye gyima kɛ “ewudwazo ne nee ngoane ne.”—Dwɔn 11:25.
11. Duzu a Nyamenle kpondɛ kɛ “menli pemgbenleamgbe” ne yɛ a?
11 Tɛ menli ekyi bie ala a banyia Gyihova ahunlunyele ne azo nvasoɛ a, ɔluakɛ Gyisɛse hanle kɛ: “Me diema nrenya nee me diema raalɛ nee me nli a le awie biala mɔɔ yɛ mɔɔ Nyamenle kpondɛ la.” (Maake 3:35) Ɔle Nyamenle ɛhulolɛdeɛ kɛ “menli pemgbenleamgbe” mɔɔ bɛvi maanle kɔsɔɔti nee aneɛ nee mbusua ngakyile nu la bayɛ ye azonvolɛ. Bɛlɛ diedi wɔ Kelaese ɛkpɔnedeɛ ne anu na bɛkulo kɛ bɛyɛ Nyamenle ɛhulolɛdeɛ. Bɛye ye ayɛlɛ na bɛka kɛ: “Ngoanelielɛ vi yɛ Nyamenle ne mɔɔ de belemgbunli ebia ne azo nee Boaneralɛ ne ɛkɛ.”—Yek. 7:9, 10.
12. Kɛzi yɛnwu bodane mɔɔ Gyihova lɛ maa alesama mɔɔ bɛyɛ tieyɛ la wɔ asɔneyɛlɛ nwo neazo ne anu ɛ?
12 Yɛnwu bodane mɔɔ Gyihova lɛ maa alesama mɔɔ bɛyɛ tieyɛ la wɔ Gyisɛse asɔneyɛlɛ nwo neazo ne anu. Yɛkpondɛ kɛ yɛbɔ mɔdenle yɛte Nyamenle duma ne anwo, anzɛɛ yɛbu ye kɛ ɔle nwuanzanwuanza. (Aye. 8:13) Gyisɛse mumua ne duma ne kile kɛ “Gyihova Le Ngoanelielɛ,” na ɛkpɔnedeɛ ne mɔɔ bɛbalua zo bɛalie yɛ ngoane la di Gyihova duma ne eni na ɔwula ye anyunlunyia. Nyamenle Belemgbunlililɛ ne balua ɛkpɔnedeɛ ne azo yeaboa alesama mɔɔ yɛ tieyɛ la. Asɔneyɛlɛ nwo neazo ne maa yɛnwu kɛ debie biala ɛnrɛhola ɛnrɛzi Nyamenle ɛhulolɛdeɛ adenle.—Edw. 135:6; Aye. 46:9, 10.
KILE ƐKPƆNEDEƐ NE ANWO ANYEZƆLƐ
13. Duzu a yɛfa yɛ ɛzɔnenlɛ ne yɛkile a?
13 Adenle titili ko mɔɔ yɛdua zo yɛkile ɛkpɔnedeɛ ne anwo anyezɔlɛ la a le kɛ yɛbalua ɛkpɔnedeɛ ne anu diedi zo yɛayila yɛ nwo zo yɛamaa Gyihova yɛamaa bɛazɔne yɛ. Yɛ ɛzɔnenlɛ ne kile kɛ ‘yɛle Gyihova ɛdeɛ.’ (Wlo. 14:8) Saa bɛsɔne yɛ a, ɛnee yɛlɛsɛlɛ Nyamenle kɛ ɔmaa yɛ adwenle mɔɔ anu te la. (1 Pita 3:21) Gyihova dua Kelaese mogya ne mɔɔ ɔvale ɔbɔle afɔle mɔɔ ɔfa ɔte yɛ nwo la azo ɔbua yɛ nzɛlɛlɛ zɔhane. Yɛlɛ anwodozo bɔkɔɔ kɛ ɔbava mɔɔ yeva yebɔ ɛwɔkɛ la amuala yeamaa yɛ.—Wlo. 8:32.
Kɛzi yɛkile kɛ yɛ nye sɔ ɛkpɔnedeɛ ne ɛ? (Nea ɛdendɛkpunli 13, 14)
14. Duzu ati a bɛse yɛhulo yɛ gɔnwo mɔ a?
14 Adenle bieko mɔɔ yɛdua zo yɛkile kɛ yɛ nye sɔ ɛkpɔnedeɛ ne la a le boni? Kɛmɔ ɛlɔlɛ a Gyihova fa yɛ debie biala la ati, ɔkulo kɛ ye azonvolɛ kɔsɔɔti da ɛlɔlɛ ali. (1 Dwɔn 4:8-11) Yɛkulo yɛ gɔnwo mɔ yɛfa yɛda ye ali kɛ yɛkulo kɛ yɛyɛ ‘yɛ Ze ne mɔɔ wɔ anwuma la amra.” (Mat. 5:43-48) Mɛla ne mɔɔ se kulo Gyihova la ala a tɛla mɛla ne mɔɔ se kulo ɛ gɔnwo kɛ ɛdawɔ ɛ nwo la a. (Mat. 22:37-40) Adenle titili ko mɔɔ yɛdua zo yɛkulo yɛ gɔnwo mɔ la a le kɛ yɛbɔ Nyamenle Belemgbunlililɛ ne anwo edwɛkpa ne nolo. Saa yɛda ɛlɔlɛ ali yɛkile yɛ gɔnwo mɔ a, yɛmaa menli nwu Nyamenle anyunlunyia ne. Saa yɛkulo awie mɔ, titili yɛ mediema a, ɛnee Nyamenle ɛlɔlɛ ne “ɛli munli wɔ yɛ nu.”—1 Dwɔn 4:12, 20.
ƐKPƆNEDEƐ NE MAA YƐNYIA ƐTANEFAKYƐ YƐFI GYIHOVA ƐKƐ
15. (a) Nyilalɛ boni mɔ a yɛnyia yɛfi Gyihova ɛkɛ ɛnɛ a? (b) Nyilalɛ boni mɔ a ɛlɛkendɛ yɛ a?
15 Yɛnyia diedi wɔ ɛkpɔnedeɛ ne anu a, bɛbava yɛ ɛtane bɛahyɛ yɛ bɔkɔɔ. Nyamenle Edwɛkɛ ne ka kɛ bɛkola bɛfa yɛ ‘ɛtane ne mɔ amuala bɛkyɛ yɛ.’ (Kenga Gyima ne 3:19-21.) Kɛ mɔɔ yɛhanle la, Gyihova bagyinla ɛkpɔnedeɛ ne azo yeava ye azonvolɛ mɔɔ bɛkpokpa bɛ la yeayɛ ɔ mra. (Wlo. 8:15-17) Na yɛdayɛ mɔɔ yɛboka ‘mboane gyɛne’ ne anwo la, ɔle kɛ asɛɛ Gyihova ɛhɛlɛ yɛ duma wɔ kɛlata bie mɔɔ di daselɛ kɛ yɛle ɔ mra la azo. Mekɛ mɔɔ yɛli munli na yɛli konim wɔ sɔnea ne mɔɔ li awieleɛ anu la, Gyihova bava ɔ sa awula kɛlata ne abo na yealie yɛ kɛ mralɛ mɔɔ ɔkulo bɛ la wɔ azɛlɛ ye azo. (Wlo. 8:20, 21; Yek. 20:7-9) Ɛlɔlɛ mɔɔ Gyihova lɛ maa ɔ mra mɔɔ bɛsonle bolɛ la badɛnla ɛkɛ ne dahuu. Ɛkpɔnedeɛ ne azo nvasoɛ badɛnla ɛkɛ ne dahuu. (Hib. 9:12) Ahyɛlɛdeɛ ɛhye anwo bara yɛ nvasoɛ dahuu. Sonla anzɛɛ tumi biala ɛnrɛhola ɛnrɛlie ɛhye ɛnrɛvi yɛ sa nu.
16. Kɛzi ɛkpɔnedeɛ ne maa yɛnyia nɔhalɛ fanwodi ɛ?
16 Abɔnsam ɛnrɛhola ɛnrɛzi bɛdabɛ mɔɔ bɛnlu bɛ nwo nɔhalɛ nu la adenle kɛ bɛbaboka Gyihova abusua ne anwo. Gyisɛse rale azɛlɛ ye azo rawule “kokye.” Ɔti bɛdua ɛkpɔnedeɛ ne bɛwie. (Hib. 9:24-26) Ɔbaye fɔlɛbualɛ ne mɔɔ yɛnyianle yɛvile Adam ɛkɛ ne la yeavi ɛkɛ bɔkɔɔ. Kelaese afɔlebɔlɛ ne ati, bɛlie yɛ bɛvi Seetan ewiade ɛhye akɛlɛzonlenlɛ bo na yɛnzulo ewule bieko.—Hib. 2:14, 15.
17. Duzu a Gyihova ɛlɔlɛ ne kile maa wɔ a?
17 Nyamenle ɛwɔkɛ biala ba nu. Kɛ mɔɔ Gyihova abɔdeɛ nu mɛla ne mɔ yɛ gyima dahuu la, zɔhane ala noko a ɔnrɛbɛlɛbɛla yɛ ɛlɛ a. Ɔngakyi. (Mal. 3:6) Gyihova maa yɛ ninyɛne mɔɔ tɛla ngoane ahyɛlɛdeɛ ne la. Ɔkulo yɛ. “Yɛdayɛ mumua ne yɛze, yɛɛ yɛdie yɛdi kɛ Nyamenle kulo yɛ. Nyamenle le ɛhulolɛ.” (1 Dwɔn 4:16) Azɛlɛ ne amuala bayɛ paladaese mɔɔ anyelielɛ wɔ zo, na awie biala mɔɔ wɔ zo la bala Nyamenle ɛlɔlɛ ne ali. Bɛmaa yɛboka Nyamenle nɔhalɛ azonvolɛ mɔɔ bɛwɔ anwuma lɔ la anwo yɛha kɛ: “Ayɛlɛyelɛ, anyunlunyia, nrɛlɛbɛ, moyɛlɛ, enililɛ, tumi nee anwosesebɛ kɔsɔɔti le yɛ Nyamenle ne ɛdeɛ wɔ mekɛ mɔɔ ɛnlɛ awieleɛ! Amen.”—Yek. 7:12.