Ɛzinzalɛ Arane YINTANƐTE ZO MBULUKUZIELƐLEKA
Ɛzinzalɛ Arane
YINTANƐTE ZO MBULUKUZIELƐLEKA
Nzema
@
  • ɛ
  • ɔ
  • Ɛ
  • Ɔ
  • BAEBOLO
  • MBULUKU
  • DEBIEZUKOALƐ
  • w11 3/1 m. 28-32
  • Maa Ɛ Nye Ɛla Ɛkɛ Kɛmɔ Gyɛlɛmaya Yɛle La

Vidio biala ɛnle foa ɛhye

Mmafa ɛya vidio ne angola ambuke

  • Maa Ɛ Nye Ɛla Ɛkɛ Kɛmɔ Gyɛlɛmaya Yɛle La
  • Ɛzinzalɛ Arane Ɔbɔ Gyihova Belemgbunlililɛ Nolo—2011
  • Edwɛkɛtile Ngyikyi
  • Edwɛkɛ Mɔɔ Nee Ye Le Ko
  • Edwɛkɛ Mɔɔ Ɔhyia Kɛ Bɛte Ye Ndɛndɛ
  • Menli Nwo Ɛlɔlɛ
  • Akɛnrazilɛ Mɔɔ Vi Nyamenle
  • Ahonle Nu Anyelielɛ
  • ‘Bɛmaa Bɛ Nye Ɛla Ɛkɛ’ Wɔ Bɛ Gyima Ne Anwo!
  • “Mengola Koonwu Yɛ”
    Nyamenle Edwɛkɛ Mɔɔ Gyɛlɛmaya Ɛha Ɛhile Yɛ
  • “Ka Kile Bɛ Kɛ”
    Nyamenle Edwɛkɛ Mɔɔ Gyɛlɛmaya Ɛha Ɛhile Yɛ
  • “Meva Me Edwɛkɛ Ne Medua Ɛ Nloa”
    Nyamenle Edwɛkɛ Mɔɔ Gyɛlɛmaya Ɛha Ɛhile Yɛ
  • Nwane Mɔ A Ɛbava Bɛ Agɔnwolɛ A?
    Nyamenle Edwɛkɛ Mɔɔ Gyɛlɛmaya Ɛha Ɛhile Yɛ
Nea Dɔɔnwo
Ɛzinzalɛ Arane Ɔbɔ Gyihova Belemgbunlililɛ Nolo—2011
w11 3/1 m. 28-32

Maa Ɛ Nye Ɛla Ɛkɛ Kɛmɔ Gyɛlɛmaya Yɛle La

“[Gyihova se] melɛma me nye ala ɛkɛ wɔ me edwɛkɛ ne anwo na meamaa yeayɛ zɔ.”—GYƐ. 1:12, NW.

1, 2. Duzu ati a bɛvale Gyihova edwɛkɛ “melɛma me nye ala ɛkɛ” bɛdole alemɔn baka nwo a?

MBAKA mɔɔ dumua bɔ ndotolo wɔ Lɛbanɔn nee Yizilayɛ awoka ne mɔ azo la anu ko a le alemɔn baka. Ye felawɔse kɔkɔlɛ nee fufule afonla ne fefɛ ndɛ wɔ January awieleɛ anzɛɛ February mɔlebɛbo. Duma mɔɔ bɛfa bɛfɛlɛ ye wɔ Hibulu aneɛ nu la abo kile “mɔɔ ɛlɛdwazo.”

2 Mekɛ mɔɔ Gyihova kpale Gyɛlɛmaya kɛ ye ngapezonli la, Ɔvale alemɔn baka ɔyɛle ndonwo ɔhilehilele edwɛkɛ bie mɔɔ anwo hyia la anu. Ngapezonli ne nwunle baka ɛhye bie kɛ ɔlɛfifi wɔ ɛnyelɛzodeɛnwunlɛ nu wɔ ye ɛzonlenlɛ gyima ne mɔlebɛbo. Duzu a ɛnee ɛhye kile a? Gyihova hilehilele nu kɛ: “Melɛma me nye ala ɛkɛ wɔ me edwɛkɛ ne anwo na meamaa yeayɛ zɔ.” (Gyɛ. 1:11, 12, NW) Kɛmɔ alemɔn baka ‘dwazo’ ndɛ la, zɔhane ala a Gyihova noko ‘dwazo nwonlomɔ mangyee’ wɔ sɛkɛlɛneɛ adenle zo ɔsoa ye ngapezoma ɔmaa bɛkɔbɔ ye menli kɔkɔ wɔ mɔɔ vi anzosesebɛyɛlɛ nu ba la anwo a. (Gyɛ. 7:25, NW) Ɛnee ɔnrɛlie ɔ menle—‘ɔbahɔ zo yeamaa ɔ nye ala ɛkɛ’—kɔkpula kɛ ye ngapezo edwɛkɛ ne bara nu. Gyihova ndɛnebualɛ rale Dwuda mɔɔ ɛnee ɛkpɔkye la anwo zo wɔ ye mekɛ nloa—ɛvolɛ 607 K.Y.M.

3. Duzu a yɛdie yɛdi kɛ Gyihova bayɛ a?

3 Ɛnɛ noko Gyihova anye la ɛkɛ. Ɔlɛnea yeali ye ɛhulolɛdeɛ nwo gyima. Ɔnrɛhola ɔnrɛbu ɔ nye ɔnrɛgua ye edwɛkɛ ne azo. Kɛzi Gyihova anye mɔɔ la ɛkɛ la ka wɔ ɛ? Ɛdie ɛdi kɛ wɔ ɛvolɛ 2011 ɛhye anu, Gyihova ‘anye la ɛkɛ’ kɛ ɔmaa ye ɛwɔkɛ ne mɔ ara nu ɔ? Saa yɛ adwenle nu yɛ yɛ kesee wɔ Gyihova ɛwɔkɛ ne mɔ anwo a, ɛnɛ a le mekɛ mɔɔ ɔwɔ kɛ yɛnea boɛ wɔ debie biala mɔɔ ɔbamaa yɛabɔ ngɔsɔkɛ wɔ sunsum nu la anwo a. (Wulo. 13:11) Kɛ Gyihova ngapezonli la, Gyɛlɛmaya manle ɔ nye lale ɛkɛ. Gyɛlɛmaya hɔle zo manle ɔ nye lale ɛkɛ wɔ gyima mɔɔ Nyamenle vale manle ye la anwo. Saa yɛsuzu deɛmɔti ɔyɛle zɔ nee kɛzi ɔyɛle ye la anwo a, ɔbaboa yɛ yeamaa yɛabɔ mɔdenle yɛayɛ gyima ne mɔɔ Gyihova ɛva ɛmaa yɛ la.

Edwɛkɛ Mɔɔ Ɔhyia Kɛ Bɛte Ye Ndɛndɛ

4. Ngyegyelɛ boni a Gyɛlɛmaya yiale wɔ ye edwɛkɛ ɛhanlɛ ne anu a, na duzu ati a ɛnee ɔhyia kɛ bɛte ye ndɛndɛ a?

4 Ɔbayɛ kɛ mekɛ mɔɔ Gyihova kpale Gyɛlɛmaya kɛ ye sinzavolɛ la, ɛnee Gyɛlɛmaya ɛli ɛvolɛ asɛɛ 25. (Gyɛ. 1:1, 2) Noko, ɔdele nganeɛ kɛ ɔle kakula, ɔnfɛta kɛ ɔtendɛ ɔkile maanle ne anu mgbanyima, menli mɔɔ anye ɛvi na bɛlɛ dibilɛ la. (Gyɛ. 1:6) Ɛnee ɔlɛ ndɛnebualɛ mɔɔ tu ahonle la ɔbɔ ye nolo ɔkile bɛdabɛ mɔɔ “bɛdi adalɛ nzi” na bɛyɛ mɔɔ awie biala yɛ bie la, titile ɛsɔfo ne mɔ, adalɛ ngapezoma, nee arelemgbunli. (Gyɛ. 6:13; 8:5, 6) Ɛnee bɛbazɛkye Belemgbunli Sɔlɔmɔn ɛzonlenlɛ sua kɛnlɛma ne, ɛleka mɔɔ ɛnee bɛzonle nɔhalɛ nu asɛɛ ɛvolɛ ɛya nna la. Ɛnee Gyɛlusalɛm nee Dwuda bayɛ suadu, na bɛava ye ezuavolɛ ne bɛahɔ nlɔnu. Ɔda ali kɛ, ɛnee ɔwɔ kɛ bɛte edwɛkɛ ne mɔɔ bɛvale bɛzoanle Gyɛlɛmaya la ndɛndɛ!

5, 6. (a) Gyima boni a Gyihova ɛlɛmaa Gyɛlɛmaya eku ne ayɛ ye ɛnɛ a? (b) Duzu a yɛ debiezukoalɛ ne fane nwo a?

5 Ɛnɛ, Gyihova ɛvi ɛlɔlɛ nu ɛmaa alesama Keleseɛnema eku bie mɔɔ bɛkpokpa bɛ la kɛ bɛzonle kɛ sɛkɛlɛneɛ adenle zo sinzavolɛma na bɛbɔ ndɛne mɔɔ ɔbabua ewiade ɛhye la anwo kɔkɔ. Gyɛlɛmaya eku ɛhye ɛva ɛvolɛ dɔɔnwo ɛdu menli folɛ kɛ bɛnlea boɛ wɔ mekɛ ɛhye mɔɔ yɛde nu la anwo. (Gyɛ. 6:17) Baebolo ne si zo kɛ Gyihova yɛ mekɛ nwo ngyehyɛleɛ na ɔdi zo, ɔngyɛ ye ɛwɔkɛ nwo. Ye kenle ne bara wɔ ye mekɛ nloa, mekɛ mɔɔ alesama anye ɛnla la.—Zɛf. 3:8; Mak. 13:33; 2 Pita 3:9, 10.

6 Gyihova anye la ɛkɛ na ɔbamaa ye tenlene ewiade fofolɛ ne ara wɔ ye mekɛ nloa. Ɛhye ati, ɔwɔ kɛ Gyɛlɛmaya eku ne boa eku kpole ne anu amra mɔɔ bɛyila bɛ nwo zo la na bɛ nye da ɛkɛ wɔ edwɛkɛ ne mɔɔ ɔwɔ kɛ bɛmaa menli te ye ndɛndɛ la anwo. Kɛzi ɛhye ka wɔ ɛ? Gyisɛse hanle kɛ ɔwɔ kɛ awie biala si kpɔkɛ gyinla Nyamenle Belemgbunlililɛ ne anzi. Bɛmaa yɛzuzu subane nsa mɔɔ boale Gyɛlɛmaya manle ɔ nye lale ɛkɛ wɔ ye gyima ne anwo na ɔbaboa yɛdayɛ noko la anwo.

Menli Nwo Ɛlɔlɛ

7. Kilehile kɛzi ɛlɔlɛ boale Gyɛlɛmaya manle ɔhanle edwɛkɛ ne ɔnva nwo kɛ ɔyiale ngyegyelɛ la anu.

7 Duzu a manle Gyɛlɛmaya hanle edwɛkɛ ne ɔnva nwo kɛ ɔyiale ngyegyelɛ la ɛ? Ɛnee ɔkulo menli. Ɛnee Gyɛlɛmaya ze kɛ ngyegyelɛ mɔɔ menli ne ɛlɛyia la anu dɔɔnwo vi adalɛ mboaneneavolɛma. (Gyɛ. 23:1, 2) Ɛhye boale ye manle ɔvale ɛlɔlɛ nee anwunvɔnezelɛ ɔyɛle ye gyima ne. Ɛnee ɔkulo kɛ ye maanle ne anu amra tie Nyamenle edwɛkɛ na bɛnyia ngoane. Ɔlua munzule ne mɔɔ ɛnee ɛlɛba bɛ nwo zo la ati, ɔlile nyane dedee na ɔzunle. (Bɛgenga Gyɛlɛmaya 8:21; 9:1.) Awolɛyelɛ buluku ne maa yɛnwu ɛlɔlɛ kpole mɔɔ ɛnee Gyɛlɛmaya lɛ maa Gyihova duma ne nee menli ne la wienyi. (Awo. 4:6, 9) Ɛnɛ, saa ɛnwu menli mɔɔ “bɛbɔ asande na bɛluolua nu mgbane mgbane kɛ mboane mɔɔ ɛnlɛ neavolɛ la” a, asoo ɛnde nganeɛ kɛ ɔwɔ kɛ ɛfa Nyamenle Belemgbunlililɛ ne anwo edwɛkɛ ne ɛkyekye bɛ rɛle ɔ?—Mat. 9:36.

8. Duzu a kile kɛ amaneɛnwunlɛ ammaa Gyɛlɛmaya anva ɛya a?

8 Gyɛlɛmaya nwunle amaneɛ wɔ menli ne mɔɔ ɛnee ɔkulo kɛ ɔboa bɛ la asa nu, noko yeanli bɛ nzenralɛ anzɛɛ yeanva bɛ nwo ɛya. Ɛnee ɔlɛ abotane yɛɛ ɔ ti akunlu le kɛnlɛma maa bɛ, bɔbɔ Belemgbunli Zɛdikaya mɔɔ ɛnli boɛ la! Mɔɔ Zɛdikaya yele ye manle kɛ bɛhu ye bɔbɔ la, Gyɛlɛmaya bodole ye kɛ ɔdie Gyihova edwɛkɛ. (Gyɛ. 38:4, 5, 19, 20) Asoo ɛlɔlɛ mɔɔ yɛlɛ yɛmaa menli la anu yɛ se kɛ Gyɛlɛmaya ɛdeɛ ne?

Akɛnrazilɛ Mɔɔ Vi Nyamenle

9. Duzu a maa yɛnwu kɛ Gyɛlɛmaya akɛnrazilɛ ne vi Nyamenle a?

9 Mekɛ mɔɔ ɔlumua mɔɔ Gyihova dendɛle hilele Gyɛlɛmaya la ɔdele nganeɛ kɛ ɔle kakula. Ɛhye maa yɛnwu kɛ bɛanva akɛnrasesebɛ ne mɔɔ nzinlii ɔlale ye ali la bɛanwo ye. Kyɛkyɛ, anwosesebɛ kpole ne mɔɔ Gyɛlɛmaya lale ye ali wɔ mekɛ mɔɔ ɛnee ɔlɛyɛ ye ngapezo gyima ne la vi ɔ nwo mɔɔ ɔvale ɔdole Nyamenle anwo zo bɔkɔɔ la. Nɔhalɛ nu, ɛnee Gyihova nee ngapezonli ne lua kɛ “konle nu katakyie,” ɔboale Gyɛlɛmaya na ɔmanle ye anwosesebɛ ɔmanle ɔyɛle ye gyima ne. (Gyɛ. 20:11) Duma mɔɔ Gyɛlɛmaya liele kɛ ɔlɛ akɛnrasesebɛ nee akɛnrazilɛ la yɛle kpole kpalɛ, yemɔti mekɛ mɔɔ ɛnee Gyisɛse ɛlɛyɛ ye ɛzonlenlɛ gyima ne wɔ azɛlɛ ye azo la, menli bie mɔ zuzule kɛ Gyisɛse le Gyɛlɛmaya mɔɔ ɛzia ɛra ngoane nu!—Mat. 16:13, 14.

10. Duzu a kile kɛ mɔhama ne lɛ “tumi wɔ maanle maanle nee arelemgbunli nwo zo” a?

10 Kɛ “maanle maanle Belemgbunli” la, Gyihova manle Gyɛlɛmaya gyima kɛ ɔbɔ ye ndɛnebualɛ ne nolo ɔhile maanle maanle nee arelemgbunli. (Gyɛ. 10:6, 7) Noko adenle boni azo a mɔhama ne mɔɔ bɛkpokpa bɛ la lɛ “tumi wɔ maanle maanle nee arelemgbunli nwo zo” a? (Gyɛ. 1:10) Anwuma nee aze Belemgbunli ne ɛmaa Gyɛlɛmaya eku ne gyima kɛmɔ ɔmanle tete ngapezonli ne bie la. Yemɔti, bɛmaa Nyamenle azonvolɛ mɔɔ bɛkpokpa bɛ la tumi kɛ bɛbɔ maanle maanle nee arelemgbunli kɔkɔ wɔ ewiade amuala. Ɔluakɛ Anwuma Anwumanli Nyamenle ne ɛva tumi nee ye Edwɛkɛ ne ɛmaa Gyɛlɛmaya eku ne la ati, bɛlɛbɔ nolo kɛ bɛbazɛkye maanle maanle ne nee arelemgbunli mɔɔ wɔ ɛkɛ ɛnɛ la bɔkɔɔ wɔ Nyamenle mekɛ ne anu, wɔ ye adenle zo. (Gyɛ. 18:7-10; Yek. 11:18) Gyɛlɛmaya eku ne ɛsika bɛ bo kɛ, bɛnrɛtoto gyima ɛhye mɔɔ Nyamenle ɛva ɛmaa bɛ kɛ bɛbɔ Gyihova ndɛnebualɛ ne nolo wɔ ewiade amuala la aze.

11. Duzu a baboa yɛ na yɛahɔ zo yɛaha edwɛkɛ ne wɔ mekɛ mɔɔ yɛwɔ tɛnlabelɛ mɔɔ anu yɛ se anu la ɛ?

11 Saa yɛyia dwazotia, anyetele, anzɛɛ tɛnlabelɛ mɔɔ anu yɛ se la a, ɔkola ɔmaa yɛ sa nu to. (2 Kɔl. 1:8) Noko, kɛmɔ Gyɛlɛmaya yɛle la bɛmaa yɛhɔ yɛ nyunlu. Mmamaa ɛ sa nu to. Bɛmaa yɛ nuhua ko biala ɛhɔ zo ɛzɛlɛ Nyamenle, ɛva ɔ nwo ɛdo ɔ nwo zo, na ‘ɔmaa ye akɛnrasesebɛ.’ (1 Tɛs. 2:2) Kɛ nɔhalɛ azonvolɛ la, bɛmaa yɛhɔ zo yɛmaa yɛ nye ɛla ɛkɛ wɔ gyima mɔɔ Nyamenle ɛva ɛmaa yɛ la anwo. Ɔwɔ kɛ yɛkɔ zo yɛka ɛzɛkyelɛ ne mɔɔ bara Keleseɛnemaanle ne mɔɔ ɔle Gyɛlusalɛm mɔɔ anli nɔhalɛ anwo nvoninli anwo zo la dahuu. Gyɛlɛmaya eku ne bahɔ zo abɔ ‘Gyihova anwunvɔnezelɛ mekɛ ne’ nee “mekɛ ne mɔɔ yɛ Nyamenle ne fa ali nzenralɛ la” nolo.—Aye. 61:1, 2; 2 Kɔl. 6:2.

Ahonle Nu Anyelielɛ

12. Duzu ati a yɛbahola yɛaha kɛ Gyɛlɛmaya anye liele dahuu a, na duzu a boale ye kpalɛ a?

12 Gyɛlɛmaya anye liele wɔ ye gyima ne anu. Ɔzele Gyihova kɛ: ‘O Gyihova, ɛdendɛle ɛhilele me, na mendiele. Wɔ edwɛkɛ ne manle me nye liele na menlile fɛlɛko; ɔlua zolɛ bɛfa wɔ duma a bɛfɛlɛ me a.’ (Gyɛ. 15:16) Ɛnee Gyɛlɛmaya bu ye kɛ ɔle nwolɛ adenle kpole kɛ ɔbagyinla nɔhalɛ Nyamenle ne agyakɛ anu yeaha ye edwɛkɛ ne. Ɔwɔ kɛ yɛyɛ ye nzonle kɛ mekɛ mɔɔ Gyɛlɛmaya vale ye adwenle hɔle menli ne agolobɛnwo ne azo la, ɔ nye anlie. Noko, saa ɔfa ye adwenle ɔkɔ edwɛkɛ kpalɛ ne mɔɔ nwolɛ hyia mɔɔ ɛnee ɔlɛka la azo a, ɔ nye die.—Gyɛ. 20:8, 9.

13. Duzu ati a ɔhyia kɛ yɛsukoa nɔhalɛ ne mɔɔ anu le kuloonwu la na yɛ nye alie dahuu a?

13 Amaa yɛ nye alie wɔ edwɛkɛhanlɛ gyima ne anu dahuu wɔ yɛ mekɛ ye anu la, ɔhyia kɛ yɛdi “aleɛ mɔɔ anu yɛ ɛnlomboɛ,” Nyamenle Edwɛkɛ ne anu nɔhalɛ ne mɔɔ anu le kuloonwu la. (Hib. 5:14) Debiezukoalɛ dɔɔnwo maa diedi sosɔɔ ndinli. (Kɔl. 2:6, 7) Ɔmaa yɛnwu kɛzi yɛ nyɛleɛ maa Gyihova anye die la. Saa yɛnnyia mekɛ yɛngenga Baebolo ne anzɛɛ yɛnzukoa a, ɔwɔ kɛ yɛneɛnlea yɛ ngyehyɛleɛ nu bieko. Saa yɛfa mitini ekyi bie bɔbɔ ala yɛsukoa debie na yɛdwenledwenle nwo alehyenlɛ biala a, ɔbamaa yɛabikye Gyihova, ‘yɛ nye alie, na yɛali fɛlɛko’ kɛ Gyɛlɛmaya la.

14, 15. (a) Duzu a vile nɔhalɛlilɛ mɔɔ Gyɛlɛmaya vale yɛle ye gyima ne la anu rale a? (b) Kɛzi Nyamenle menli mɔɔ wɔ ɛkɛ ɛnɛ la te edwɛkɛhanlɛ gyima ne abo ɛ?

14 Gyɛlɛmaya bɔle Gyihova ndɛnebualɛ ne anwo kɔkɔ mɔɔ yeangyakyi a. Noko ɛnee ɔze kɛ ɔle ye gyima kɛ ‘ɔbakyekye na yealua.’ (Gyɛ. 1:10) Ye ɛkyekyelɛ nee ɛlualɛ gyima ne zole ma. Dwuuma nee menli mɔɔ ɛnle Yizilayɛma la bie mɔ nyianle bɛ ti wɔ Gyɛlusalɛm ɛzɛkyelɛ ne mɔɔ zile ɛvolɛ 607 K.Y.M. Yɛze Rilikabema, Yibɛdemɛlɛke, nee Bɛlɛke. (Gyɛ. 35:19; 39:15-18; 43:5-7) Gyɛlɛmaya agɔnwo ɛhye mɔ mɔɔ di nɔhalɛ na bɛsulo Nyamenle la le bɛdabɛ mɔɔ ɛnɛ bɛlɛ anyelazo kɛ bɛbadɛnla azɛlɛ ye azo na bɛle Gyɛlɛmaya eku ne agɔnwo mɔ la anwo nvoninli mɔɔ fɛta. Gyɛlɛmaya eku ne anye die kpole ɔlua “menli pemgbenleamgbe” ne mɔɔ ɛlɛboa bɛ wɔ sunsum nu la ati. (Yek. 7:9) Menli mɔɔ bɛkpokpa bɛ la agɔnwo ɛhye mɔ mɔɔ di nɔhalɛ la noko akunlu dwo bɛ nwo kpalɛ wɔ menli mɔɔ lɛ ahonle kpalɛ mɔɔ bɛboa bɛ bɛmaa bɛsukoa nɔhalɛ ne la anwo.

15 Nyamenle menli te ɔ bo kɛ edwɛkɛ ne mɔɔ bɛka la boa bɛdabɛ mɔɔ bɛtie la, na eza ɔle ɛzonlenlɛ mɔɔ bɛfa bɛmaa Nyamenle a. Saa menli tie edwɛkɛ ne anzɛɛ bɛndie bɔbɔ a, Gyihova mɔɔ yɛdua edwɛkɛ ne mɔɔ yɛka la azo yɛsonle ye la maa yɛ nye die kpalɛ.—Edw. 71:23; bɛgenga Wulomuma 1:9.

‘Bɛmaa Bɛ Nye Ɛla Ɛkɛ’ Wɔ Bɛ Gyima Ne Anwo!

16, 17. Adenle boni azo a Yekile 17:10 nee Habakɛke 2:3 maa ɔda ali kɛ mekɛ ne asɛɛ ɛwie ɛ?

16 Saa yɛsuzu ngapezo mɔɔ wɔ Yekile 17:10 la anwo a, ɔmaa yɛnwu kɛ mekɛ mɔɔ yɛde nu la asɛɛ ɛwie. Belemgbunli ne mɔɔ tɔ zo nsuu la, Britain nee Ameleka Ewiade Tumililɛ ne ɛra. Yɛkenga ye wɔ ɔ nwo kɛ: “Saa ɔba a [ewiade tumililɛ ne mɔɔ tɔ zo nsuu la] ɔnrɛli agyinla biala” anzɛɛ ɔbadɛnla ɛkɛ ekyii. Kɛkala, mekɛ ne mɔɔ ɔbava yeadɛnla ɛkɛ ekyii la asɛɛ ɛwie. Ngapezonli Habakɛke dua edwɛkɛ ɛhye mɔɔ fane ewiade ɛtane ɛhye awieleɛ ne anwo la azo kyekye yɛ rɛle: “Mekɛ ɛtɛdwule mɔɔ ɛnyelɛzodeɛnwunlɛ ne yɛ zɔhane a, . . . Saa ɔkyɛ a kendɛ, ɔluakɛ nɔhalɛ nu, ɔbara, ɔnrɛhyɛ fee.”—Hab. 2:3.

17 Biza ɛ nwo kɛ: ‘Asoo me ɛbɛlabɔlɛ da ye ali kɛ mekɛ ne ɛwie? Asoo me nyɛleɛ kile kɛ me nye la kɛ awieleɛ ne bara kenlensa ye ala? Anzɛɛ me kpɔkɛzilɛ nee ninyɛne mɔɔ mefa mesie me nye zo la kile kɛ menlie menli kɛ awieleɛ ne bara kɛkala anzɛɛ mengola mennwu ye saa ɔkɛra bɔbɔ a?’

18, 19. Duzu ati a ɛnɛ ɛnle mekɛ mɔɔ ɔwɔ kɛ yɛtoto yɛ gyima ne aze a?

18 Sinzavolɛ eku ne gyima ɛtɛwiele. (Bɛgenga Gyɛlɛmaya 1:17-19.) Nea kɛzi yɛ nye die kɛ mɔhama ne mɔɔ bɛkpokpa bɛ la gyi ye kpundii kɛ “suakpole mɔɔ bɛbɔ nwolɛ bane” nee “bulalɛ mpila” a! Bɛva “nɔhalɛ bɛyɛ akyeso bɛhye,” ɔluakɛ bɛmaa Nyamenle Edwɛkɛ ne maa bɛ anwosesebɛ kɔkpula kɛ bɛkɛwie bɛ gyima ne. (Ɛfɛ. 6:14) Ekpunli kpole ne anu amra noko ɛsika bɛ bo bɛlɛboa Gyɛlɛmaya eku ne bɛamaa yeayɛ gyima ne mɔɔ Nyamenle ɛva ɛmaa ye la.

19 Tɛ ɛnɛ a le mekɛ mɔɔ ɔwɔ kɛ yɛtoto Belemgbunlililɛ gyima ne aze a, emomu ɔwɔ kɛ yɛsuzu edwɛkɛ mɔɔ wɔ Gyɛlɛmaya 12:5 la anwo. (Bɛgenga.) Yɛ kɔsɔɔti yɛyia sɔnea ngakyile mɔɔ ɔwɔ kɛ yɛgyinla ɔ nloa a. Yɛbahola yɛava diedi nwo sɔnea ɛhye yɛado “menli” mɔɔ ɔwɔ kɛ yɛ nee bɛ su ɛnriandilɛ la anwo. Noko akee, mekɛ mɔɔ “anwongyelelɛ” kpole ne ɛlɛbikye la, yɛ nye la kɛ yɛbayia ngyegyelɛ dɔɔnwo. (Mat. 24:21) Yɛbahola yɛava ngyegyelɛ mɔɔ anu yɛ se mɔɔ la yɛ nyunlu la anwo gyimalilɛ yɛado “mgbɔnwɔ” mɔɔ yɛ nee bɛ “su ɛnriandilɛ” la anwo. Kpundiigyinlanlɛ kpole kpalɛ anwo hyia na sonla ahola ɔ nee mgbɔnwɔ azu ɛnriandilɛ. Yemɔti, nvasoɛ wɔ zo kɛ yɛbagyinla kpundii wɔ sɔnea mɔɔ yɛyia bɛ ɛnɛ mɔɔ bɛbaziezie yɛ bamaa yɛagyinla kpundii wɔ kenlebie la anu.

20. Duzu a wɔsika ɛ bo kɛ ɛbayɛ a?

20 Yɛ kɔsɔɔti yɛbahola yɛazukoa Gyɛlɛmaya yɛawie yɛ edwɛkɛhanlɛ gyima ne bɔkɔɔ! Subane mɔɔ le kɛ ɛlɔlɛ, akɛnrazilɛ, nee anyelielɛ hanle Gyɛlɛmaya manle ɔvale ɛvolɛ 67 ɔyɛle ye ɛzonlenlɛ gyima ne nɔhalɛ nu. Alemɔn felawɔse kɛnlɛma ne kakye yɛ kɛ Gyihova ‘bamaa ɔ nye ala ɛkɛ’ wɔ ye edwɛkɛ ne anwo na yeamaa yeara nu. Ɛhye ati, ɔwɔ kɛ yɛdayɛ noko yɛmaa yɛ nye da ɛkɛ. Gyɛlɛmaya ‘manle ɔ nye lale ɛkɛ,’ na yɛdayɛ noko yɛbahola yɛamaa yɛ nye ala ɛkɛ.

Asoo Ɛkakye?

• Kɛzi ɛlɔlɛ boale Gyɛlɛmaya manle ‘ɔ nye lale ɛkɛ’ wɔ ye gyima ne anwo ɛ?

• Kɛmɔti a yɛhyia akɛnrazilɛ mɔɔ vi Nyamenle la ɛ?

• Duzu a boale Gyɛlɛmaya manle ɔ nye hɔle zo liele a?

• Duzu ati a ɔwɔ kɛ ‘ɛ nye da ɛkɛ’ a?

[Nvoninli ne mɔɔ wɔ mukelɛ 31]

Saa ɛyia dwazotia a ɛbahɔ zo wɔaha edwɛkɛ ne ɔ?

    Nzema Mbuluku Ngakyile (1982-2026)
    Fi Nu
    Kɔ Nu
    • Nzema
    • Fa Nwa Awie
    • Mɔɔ ɛkulo
    • Copyright © 2026 Watch Tower Bible and Tract Society of Pennsylvania
    • Nwolɛ Mɛla
    • Fealeranu Edwɛkɛ
    • Privacy Settings
    • JW.ORG
    • Kɔ Nu
    Fa Nwa Awie