Belemgbunlililɛ Nrɛlaleɛ Mɔɔ tɔ zo 37
Aleɛabo Amra Nrɛlaleɛ
Adalɛ Ɛzonlenlɛ Awieleɛ Ɛbikye!
▪ Adalɛ ɛzonlenlɛ a le duzu?
▪ Kɛzi ɔbara ye awieleɛ ɛ?
▪ Kɛzi ɔbaha wɔ ɛ?
Adalɛ ɛzonlenlɛ a le duzu?
Asoo ɛtanelilɛ mɔɔ bɛyɛ ye wɔ ɛzonlenlɛ duma nu la gyegye wɔ? Saa menli mɔɔ kile kɛ sonle Nyamenle la ko, yɛ amumuyɛ na bɛbɔ awule ɛbɛla a, ɔgyegye wɔ ɔ? Duzu ati a ɔle kɛ asɛɛ ɛzonlenlɛ a fa ngyegyelɛ dɔɔnwo ba ɛ?
Tɛ ɛzonlenlɛ kɔsɔɔti a fa ngyegyelɛ dɔɔnwo ne mɔ ba a, emomu adalɛ ɛzonlenlɛ a fa ba a. Gyisɛse Kelaese, mɔɔ bɛbu ye kpalɛ wɔ ɛzonlenlɛ nu wɔ ɛleka biala la hanle kɛ, adalɛ ɛzonlenlɛ maa menli yɛ ninyɛndane, kɛmɔ “baka ɛtane so ma ɛtane” ala la. (Mateyu 7:15-17) Ma boni a adalɛ ɛzonlenlɛ so a?
Adalɛ Ɛzonlenlɛ . . .
◼ FA Ɔ NWO WULOWULA KONLE NEE MAANYƐLƐ NU: Asiaweek adwelie kɛlata ne ka, “Asia nee maanle ngakyile” nwo edwɛkɛ kɛ, “ɛzonlenlɛ nu mgbanyima mɔɔ kulo tumi la anye fuu wulowula menli mɔɔ wɔ ɛzonlenlɛ nu la abo maa bɛko bɛfa bɛdi bɛ ngyianlɛ nwo gyima.” Yemɔti adwelie kɛlata ne bɔ kɔkɔ kɛ: “Ɔle kɛ asɛɛ ewiade ne kpondɛ azɛ la.” Ɛzonlenlɛ nu kpanyinli bie mɔɔ ɛlie duma wɔ United States la hanle kɛ: “Saa bɛku menli mɔɔ yɛ amumuyɛ la a, yɛɛ menli ɛhunlɛ bo bapɛ a.” Ɔse ye sɔbelɛ a le kɛ ɔwɔ kɛ “Bɛku amumuyɛma kɔsɔɔti wɔ Awulae duma nu.” Noko, Baebolo ne ka kɛ: “Saa awie ka kɛ, ‘Mekulo Nyamenle,’ na ɔkpɔ ɔ diema a, ɛnee ɔle adalɛ” (1 Dwɔn 4:20) Gyisɛse zele bɔbɔ kɛ: ‘Bɛhɔ zo bɛhulo bɛ kpɔvolɛma.’ (Mateyu 5:44) Ɛzonlenlɛ nyɛ a ɛze kɛ nuhua menli ɛngɔ konle a?
◼ KILEHILE ADALƐ NGILEHILE: Ɛzonlenlɛ dɔɔnwo kilehile kɛ ɛkɛla anzɛɛ sunsum le debie mɔɔ ɛnyelɛ ɛnnwu ye mɔɔ wɔ sonla nu a, na ɔkɔ zo ɔtɛnla aze wɔ sonlabaka ne ewule nzi. Ɛzonlenlɛ ɛhye mɔ anu dɔɔnwo dua ngilehile ɛhye azo die ezukoa fi bɛ menli ne ɛkɛ na bɛyɛ asɔne bɛmaa bɛ alɔvolɛ mɔɔ ɛwu la ɛkɛla. Noko akee, Baebolo ne ɛngilehile zɔ. Emomu, ɔka kɛ, “Awie [“Ɛkɛla,” NW] biala mɔɔ kɛyɛ ɛtane la, bawu” (Yizikeɛle 18:4) “Anyewɔzoamra ze kɛ bɛbawu, na mɔwuamra ɛnze ɛhwee.” (Nolobɔvo ne 9:5) Gyisɛse hanle kɛ bɛbadwazo mɔwuamra. Saa sonla lɛ ɛkɛla a, anrɛɛ ewudwazo nwo ɛngyia. (Dwɔn 11:11-25) Wɔ ɛzonlenlɛ ne kilehile kɛ ɛkɛla ne ɛnwu ɔ?
◼ KPONLE ADWƆMANEBƆLƐ ZO: Wɔ maanle dɔɔnwo anu, asɔne ngakyile yɛ mrenya mɔɔ nee mrenya da yɛɛ mraalɛ mɔɔ nee mraalɛ da la ɛsɔfo, na bɛka bɛkile arane ngakyile kɛ bɛkponle zo bɛmaa mrenya ɛgya mrenya na mraalɛ ɛgya mraalɛ. Asɔne ngakyile mɔɔ tendɛ tia adwɔmanebɔlɛ bɔbɔ la ɛkponle zo ɛmaa ɛsɔfoma mɔɔ ɛdo ngakula bɔna la ɛlɛyɛ bɛ gyima ne. Noko, duzu a Baebolo ne kilehile a? Ɔka ye wienyi kɛ: “Bɛmmabɛlɛbɛla bɛ nwo; menli mɔɔ bɔ ɛbɛla mgbane mgbane, bɛdabɛ mɔɔ bɛsonle awozonle, bɛfa nwuvolɛ, mrenya mɔɔ fa bɛ gɔnwo mɔ mrenya nee mraalɛ mɔɔ fa mraalɛ la . . . biala ɛnrɛnyia Nyamenle Belemgbunlililɛ ne.” (1 Kɔlentema 6:9, 10) Ɛze asɔne ngakyile mɔɔ kponle adwɔmanebɔlɛ zo ɔ?
Duzu a bado ɛzonlenlɛ ngakyile mɔɔ so ma ɛtane la ɛ? Gyisɛse bɔle kɔkɔ kɛ: “Baka biala mɔɔ ɛnzo ma kpalɛ la bɛpɛ ye bɛto na bɛfa bɛwuda senle.” (Mateyu 7:19) Ɛhɛe, bɛbapɛ adalɛ ɛzonlenlɛ bado na bɛazɛkye ye bɔkɔɔ! Noko kɛ bɛbazi bɛayɛ ye ɛ, na mekɛ boni a ɛhye bazi a? Ngapezo ɛnyelɛzodeɛnwunlɛ bie mɔɔ wɔ Yekile tile 17 nee 18 la, maa yɛnwu mualɛ ne.
Kɛ adalɛ ɛzonlenlɛ bazi ara awieleɛ ɛ?
Yɛ Tuutuunli bie mɔɔ de nane anwo ɛzulolɛ bie azo la anwo nvoninli nea. Nane ne ati le nsuu yɛɛ ye mɛne le bulu. (Yekile 17:1-4) Tuutuunli ne gyi ɛkɛ maa nwane? Tuutuunli ne “sie arelemgbunli mɔɔ wɔ azɛlɛ ye azo la amuala.” Tuutuunli ne heda ɛdanlɛ kɔkɔlɛ, ɔkpu ɛyɛlɛ yɛɛ ɔlɛ anwonyia kpole. Eza ɔvale ye ngonyia ne ‘ɔbɛlɛbɛlale menli mɔɔ wɔ ewiade la amuala.’ (Yekile 17:18; 18:12, 13, 23) Baebolo ne boa yɛ maa yɛnwu kɛ tuutuunli ɛhye le ewiade amuala ɛzonlenlɛ fane. Ɔngyi ɛkɛ ne ɔmmaa ɛzonlenlɛ ko bie, na emomu ɛzonlenlɛ kɔsɔɔti mɔɔ so ma ɛtane la.
Nane ne mɔɔ tuutuunli ne de zolɛ la gyi ɛkɛ ne maa ewiade tumililɛ ngakyile ne mɔ.a (Yekile 17:10-13) Adalɛ ɛzonlenlɛ de nane ɛhye mɔɔ gyi ɛkɛ ne maa maamulɛ tumililɛ la azo, na ɔbɔ mɔdenle kɛ ɔfa ɔ nloa yeawulowula kpɔkɛ biala mɔɔ ɔsi la anu na yeahile ye adenle.
Noko, ɔnrɛhyɛ nwanwane edwɛkɛ ɛhye bazi. “Mɛne bulu ne mɔɔ ɛnwunle bɛ la, nee nane ne bakpɔ tuutuunli ne; bɛbalie debie biala mɔɔ ɔlɛ la bɛamaa yealɛ ɔ nwo zɔ; bɛbali ye nwonane ne na bɛado ye senle nu bɛayela ye bɔkɔɔ.” (Yekile 17:16) Ewiade maamulɛ tumililɛma bɛahɔ adalɛ ɛzonlenlɛ nwo zo arɛlevilɛ nu na bɛazɛkye ye bɔkɔɔ! Duzu a bamaa bɛayɛ ɛhye a? Baebolo ne ye ɔ nloa wɔ Yekile buluku ne anu kɛ: ‘Nyamenle ɛva ye gyimayɛlɛ nwo adwenle ɛwula bɛ ahonle nu.’ (Yekile 17:17) Ɛhɛe, Nyamenle bamaa adalɛ ɛzonlenlɛ abu ninyɛne ɛtane mɔɔ yeyɛ wɔ ye duma nu la anwo mgbonda. Ɔbava pɛlepɛlelilɛ yeabua ye ndɛne, ɔlua maamulɛma mɔɔ yeva ɔ nwo yebɔ bɛ mɔɔ ɔbalua bɛ nwo zo yeazɛkye ye la azo.
Saa ɛmkpondɛ kɛ bɛsɛkye wɔ bɛboka adalɛ ɛzonlenlɛ nwo a, duzu a ɔwɔ kɛ ɛyɛ a? Nyamenle anwumabɔvolɛ bie wula yɛ anwosesebɛ kɛ, “Bɛvinde, me menli, bɛvi zolɛ bɛye bɛ nwo.” (Yekile 18:4) Nɔhalɛ nu, ɛnɛ a le mekɛ mɔɔ ɔwɔ kɛ yɛnriandi yɛfi adalɛ ɛzonlenlɛ nu a! Noko nienwu a yɛnriandi yeahɔ a? Ɔnle kɛ yɛnriandi yɛkɔboka menli mɔɔ ɛnlie Nyamenle ɛnli la anwo, ɔluakɛ bɛnlɛ anyelazo biala. (2 Tɛsalonaekama 1:6-9) Nɔhalɛ ɛzonlenlɛ nu angomekye ala a anwobanebɔlɛ wɔ a. Kɛ ɛkɛyɛ na wɔanwu nɔhalɛ ɛzonlenlɛ ne ɛ?
Kɛ ɛkɛyɛ na wɔanwu nɔhalɛ ɛzonlenlɛ
Ma kpalɛ boni a ɔwɔ kɛ nɔhalɛ ɛzonlenlɛ so a?—Mateyu 7:17.
Nɔhalɛ Ɛzonlenlɛ . . .
◼ LƐ ƐLƆLƐ: Nɔhalɛ ɛzonlenlɛ nu menli ‘ɛnle ewiade ne ɛdeɛ’ bɛmmaa maanle mɔɔ bɛvi nu anzɛɛ amaamuo ɛmkpakyekpakye bɛ nu, na ‘bɛdɔ bɛ nwo ngoko ngoko.’ (Dwɔn 13:35; 17:16; Gyima ne 10:34, 35) Bɛngo bɛngu bɛ nwo, na emomu bɛlɛ ɛhulolɛ bɔbɔ kɛ bɛkɛwu bɛkɛmaa bɛ nwo ngoko ngoko.—1 Dwɔn 3:16.
◼ DIE NYAMENLE EDWƐKƐ NE DI: Nɔhalɛ ɛzonlenlɛ ɛngilehile “amaamuo” nee ‘edwɛkɛ mɔɔ menli ɛhyehyɛ la kɛ asɛɛ mɛla,’ emomu, ye ngilehile ne gyi Nyamenle Edwɛkɛ Baebolo ne azo. (Mateyu 15:6-9) Duzu ati ɔ? Ɔboalekɛ “Bɛfa Nyamenle Sunsum a bɛkɛlɛ Nyamenle Edwɛkɛ ne a, na ɔle kpalɛ ɔmaa nɔhalɛ ne ɛhilehilelɛ, sonla nyunlu ɛhwilɛ, folɛdulɛ.”—2 Temɔte 3:16.
◼ MAA ABUSUA NU MIA NA ƆSI ƐBƐLABƆLƐ KPALƐ ADUA: Nɔhalɛ ɛzonlenlɛ tete kunlima ɔmaa ‘bɛkulo bɛ ye mɔ kɛ bɛ nwo la,’ ɔboa yelɛma ɔmaa ‘bɛdi bɛ hu mɔ eni,’ na ɔkilehile ngakula ɔmaa ‘bɛtie bɛ awovolɛ.’ (Ɛfɛsɛsema 5:28, 33; 6:1) Bieko, ɔwɔ kɛ mgbanyima mɔɔ gyimalilɛ wɔ bɛ sa nu wɔ ɛzonlenlɛ ne anu la bɔ ɛbɛla kpalɛ.—1 Temɔte 3:1-10.
Asoo ɛzonlenlɛ bie di ngyinlazo ɛhye mɔ azo? Holocaust Politics, buluku ne mɔɔ bɛyɛle ye wɔ 2001 la ka kɛ: “Saa menli dɔɔnwo fa mɔɔ Gyihova Alasevolɛ kilehile na bɛyɛ la bɔ bɛ ɛbɛla a, anrɛɛ bɛangu menli dɔɔnwo wɔ Nazi tumililɛ ne anu wɔ ewiade Konle II la anu, na zɔhane ala a anrɛɛ bɛnrɛhu menli dɔɔnwo mɔɔ bagyegye menli mɔɔ wɔ ewiade la bieko a.”
Nɔhalɛ nu, Gyihova Alasevolɛ mɔɔ wɔ azɛlɛ 235 azo la ɛnva Baebolo ne anu ɛbɛlabɔlɛ kpalɛ ngyinlazo ɛngilehile menli ala, emomu bɛfa mɔɔ bɛka la bɛbɔ bɛ ɛbɛla. Yɛwula wɔ anwosesebɛ kɛ biza Gyihova Alasevolɛ maa bɛboa wɔ na sukoa mɔɔ Nyamenle kpondɛ kɛ ɛyɛ amaa wɔahola wɔazonle ye kɛmɔ ɔkulo la. Ɛnɛ a le mekɛ mɔɔ ɔwɔ kɛ ɛyɛ zɔhane a. Mmatwehwe ɛ bo aze. Ɔluakɛ adalɛ ɛzonlenlɛ awieleɛ ɛbikye!—Zɛfanaya 2:2, 3.
Saa ɛkpondɛ Baebolo nu edwɛkɛ mɔɔ Gyihova Alasevolɛ ka la anwo edwɛkɛ dɔɔnwo a, fa ɔ bo ɛke address ne kɛlɛ bɛ mekɛ biala.
□ Bɛva Bɛhɔ zo Bɛzinza! buluku ne ko bɛrɛlɛ me.
Kile aneɛ holɛ ko.
□ Mesɛlɛ kɛ bɛ nee me ɛrayɛ sua nu Baebolo ɛzukoalɛ mɔɔ bɛndua ɛhwee a.
[Ɔ bo ɛkɛ ne edwɛkɛ]
a Saa ɛkpondɛ edwɛkɛ ɛhye anu ngilehilenu mɔɔ kɔ moa a, nea Bɛzinza! buluku ne mɔɔ Gyihova Alasevolɛ ɛyɛ la mukelɛ 12 nee 13.
[Edwɛkɛ mɔɔ bɛkpa wɔ mukelɛ 3]
Adalɛ ɛzonlenlɛ “sie arelemgbunli mɔɔ wɔ azɛlɛ ye azo la amuala.”
[Edwɛkɛ mɔɔ bɛkpa wɔ mukelɛ 3]
“Bɛvinde, me menli, bɛvi zolɛ bɛye bɛ nwo”