Wuluwuluyɛlɛ Nee Nganeɛdelɛ

NGANEƐDELƐ hyia wɔ sonla ɛbɛlabɔlɛ nu. Saa awie da nganeɛdelɛ ali a, ɔmaa mɔɔ wɔ ye ahonle nu, kɛzi ɔdaye mumua ne ɔde, nee kɛzi ɔte nganeɛ wɔ tɛnlabelɛ nee menli nwo la da ali. Ɔlua anwubielɛ ɛtane mɔɔ bɛnyia ye wɔ bɛ ɛbɛlabɔlɛ nu​—yɛɛ wɔ tɛnlabelɛ bie mɔ anu, ɔlua maandeɛ ti​—menli dɔɔnwo ɛnla bɛ nganeɛdelɛ ali. Noko Gyihova maa yɛ anwosesebɛ kɛ yɛnyia subane kpalɛ wɔ yɛ ahonle nu na yɛla ye ali wɔ adenle mɔɔ fɛta la azo.​—Wulo. 12:10; 1 Tɛs. 2:7, 8.

Saa yɛlɛtendɛ a, bie a edwɛkɛ agbɔkɛ mɔɔ yɛfa yɛdi gyima la bamaa yɛ nganeɛdelɛ ala ali. Noko saa yɛanva nganeɛdelɛ mɔɔ fɛta la yɛanla yɛ edwɛkɛ agbɔkɛ ne mɔ ali a, bie a menli mɔɔ ɛlɛtie yɛ la adwenle bayɛ bɛ kɛ yɛnli nɔhalɛ. Saa yɛfa nganeɛdelɛ mɔɔ fɛta la yɛda yɛ edwɛkɛ agbɔkɛ ne mɔ ali noko a, yɛ ɛdendɛlɛ ne bahola ayɛ fɛ na yeaha menli mɔɔ bɛlɛtie yɛ la ahonle.

Da Wuluwuluyɛlɛ Ali. Fane dɔɔnwo ne ala, adwenle mɔɔ yɛlɛ ye wɔ menli nwo la a maa yɛda wuluwuluyɛlɛ ali a. Ɛhye ati, saa yɛka Gyihova subane ngɛnlɛma ne mɔ anwo edwɛkɛ na yɛala Gyihova kpalɛyɛlɛ ne anwo anyezɔlɛ ali a, ɔwɔ kɛ yɛda wuluwuluyɛlɛ ali. (Aye. 63:7-9) Yɛɛ saa yɛlɛtendɛ yɛahile yɛ gɔnwo mɔ a, ɔwɔ kɛ kɛzi yɛtendɛ la da wuluwuluyɛlɛ bie ali.

Kokobɛvolɛ bie razɛlɛle Gyisɛse kɛ ɔmaa ɔ nwo ɛza. Pɛ ɛnelɛ mɔɔ Gyisɛse vale dendɛle wɔ mekɛ mɔɔ ɔhanle kɛ: “Mekulo, ɛ nwo ɛza” la anwo nvoninli nea. (Maake 1:40, 41) Eza pɛ mekɛ mɔɔ raalɛ ne mɔɔ ɔdudule mogya ɛvolɛ 12 yɛle nyaa hɔzɔle Gyisɛse tɛladeɛ ne anloa la anwo nvoninli nea. Mɔɔ raalɛ ne nwunle kɛ bɛnwu ye la, ɔvale anwowozolɛ ɔradule ɔdɔle Gyisɛse agyakɛ anu, ɔkpale ye edwɛkɛ nwo ɛdanlɛ wienyi wɔ menli ɛwolaa ne anyunlu na ɔhanle deɛmɔti ɔvale ɔ sa ɔhanle ye, nee ɔ nwo mɔɔ ɛza ɛkɛ ne ala la noko. Dwenle kɛzi Gyisɛse zele ye kɛ: “Me ra raalɛ, wɔ diedi ɛlie wɔ ngoane; kɔ [anzondwolɛ] nu” la anwo nea. (Luku 8:42b-48) Wuluwuluyɛlɛ mɔɔ Gyisɛse lale ye ali wɔ zɔhane mekɛ ne mɔ anu la ɛha yɛ ahonle toonwo yeradwu ɛnɛ.

Saa yɛ kunlu yelɛyela yɛ maa awie mɔ na yɛkpondɛ kɛ yɛboa bɛ kɛ mɔɔ Gyisɛse yɛle la a, ɔda ali wɔ kɛzi yɛtendɛ yɛkile bɛ la anu. Wuluwuluyɛlɛ ɛhye mɔɔ bɛda ye ali la vi ahonle nu, yɛɛ ɔmbo zo. Yɛ wuluwuluyɛlɛ ne bahola anyia kɛzi menli tie yɛ edwɛkɛ la azo tumi kpole. Edwɛkɛ dɔɔnwo mɔɔ yɛka ye wɔ daselɛlilɛ nu la maa yɛnyia adenle yɛda nganeɛdelɛ ɛhye ali, titile wɔ mekɛ mɔɔ yɛ nee awie ɛlɛsuzu edwɛkɛ nwo, yɛlɛmaa ye anwosesebɛ, yɛlɛtu ye folɛ, anzɛɛ yɛlɛkyekye ɔ rɛle la.

Saa ɛte nganeɛ kpalɛ wɔ awie mɔ anwo a, da ye ali wɔ ɛ nyunlu. Saa ɛda wuluwuluyɛlɛ ali a, wɔ tievolɛma babikye wɔ kɛ mɔɔ bɛbikye senle wɔ ɛyɛlɛ mekɛ nu la. Saa wuluwuluyɛlɛ ɛnla ali wɔ ɛ nyunlu a, bie a wɔ tievolɛma adwenle bayɛ bɛ kɛ ɛndwenle bɛ nwo. Ɛnrɛhola ɛnrɛva wuluwuluyɛlɛ ɛnrɛkpolo ɛ nyunlu ala​—ɔwɔ kɛ ɔfi ahonle nu.

Eza ɔwɔ kɛ ɛ ne da wuluwuluyɛlɛ ali. Saa ɛ ne wodo a, bie a ɔbayɛ se kɛ ɛbala wuluwuluyɛlɛ ali wɔ wɔ ɛdendɛlɛ nu. Noko saa ɛbɔ mɔdenle a, mekɛ ɛlɛkɔ zo la, ɛbahola ye yɛ. Debie ko mɔɔ bie a ɔbaboa wɔ kɛzi ɛbava wɔ adwenle wɔali gyima anu la a le kɛ ɛbahakye kɛ edwɛkɛ mɔɔ bɛndwula bɛ la maa ye ɛdielɛ yɛ se. Sukoa kɛ ɛbahwehwe edwɛkɛ mɔɔ ɔ ne ba aze la anu. Ɛhye baboa yeamaa wɔ ɛdendɛlɛ nu ayɛ wuluwulu.

Noko, mɔɔ hyia kpalɛ la a le ɛleka mɔɔ wɔ anyelielɛ ne wɔ la. Saa wɔ adwenle wɔ menli mɔɔ ɛtendɛ wɔahile bɛ la anwo zo na ɛlɛ ɛhulolɛ bɔkɔɔ kɛ ɛka edwɛkɛ mɔɔ ɔbaboa bɛ la a, zɔhane nganeɛdelɛ ne bala ali wɔ kɛzi ɛtendɛ la anu.

Ɛdendɛlɛ mɔɔ wuluwuluyɛlɛ wɔ nu la boa awie mɔ, noko nganeɛdelɛ mɔɔ ɛbala ye ali la noko hyia. Tɛ mekɛ ne amuala a ɔwɔ kɛ yɛkakyi tievolɛma adwenle a; ɔwɔ kɛ yɛmaa edwɛkɛ ne ka bɛ ahonle noko.

Nganeɛdelɛ Gyɛne Mɔɔ Bɛda Bɛ Ali. Awie mɔɔ ɛlɛdi nyane la bahola ala nganeɛdelɛ mɔɔ le kɛ adwenleadwenle, ɛzulolɛ, nee arɛlebɔlɛ ali. Anyelielɛ le nganeɛdelɛ mɔɔ ɔwɔ kɛ ɔkyia yɛ kpalɛ wɔ yɛ ɛbɛlabɔlɛ nu na yɛda ye ali wɔ mekɛ mɔɔ yɛlɛtendɛ yɛahile awie mɔ la. Noko ɔwɔ kɛ yɛkomo nganeɛdelɛ bie mɔ azo. Ɔ nee Keleseɛne sonlazule ne ɛnyia. (Ɛfɛ. 4:31, 32; Fel. 4:4) Yɛbahola yɛalua edwɛkɛ agbɔkɛ mɔɔ yɛkpa la, yɛ ne, kɛzi yɛteɛdea nu, yɛ nyunlu nee yɛ sonla baka ne azo yɛala yɛ nganeɛdelɛ kɔsɔɔti ali.

Baebolo ne ka sonla nganeɛdelɛ kɔsɔɔti anwo edwɛkɛ. Ɔdwu mekɛ ne bie a ɔka nganeɛdelɛ. Wɔ mekɛ bie mɔ anu noko, ɔka edwɛkɛ mɔɔ da nganeɛdelɛ ne ali la. Saa ɛkenga edwɛkɛ ɛmaa ɛ ne da zɔhane nganeɛdelɛ ne mɔ ali a, ɔbanyia ɛ nee menli mɔɔ bɛlɛtie wɔ la anwo zo tumi kpole. Amaa wɔahola wɔayɛ ye zɔ la, ɔwɔ kɛ ɛfa ɛ nwo kɛ ɛdawɔ a ɛle menli mɔɔ ɛkɔ wɔagenga wɔahile bɛ la. Ɛdendɛlɛ ɛnle debie mɔɔ ɛyɛ wɔamaa bɛanlea ala, yemɔti nea boɛ na wɔanyɛ wɔammaa yeambo zo. Maa edwɛkɛ ne ɛha menli mɔɔ ɛlɛtie wɔ la adwenle nu.

Ɔwɔ Kɛ Ɔfɛta Edwɛkɛ Ne. Wuluwuluyɛlɛ le kɛ anyelielɛ la, kɛzi ɛda ye nee nganeɛdelɛ gyɛne ali wɔ wɔ edwɛkɛ nu la gyi edwɛkɛ mɔɔ ɛlɛka la azo kpalɛ.

Buke Mateyu 11:28-30, na yɛ mɔɔ ɔka la nzonlɛ. Akee kenga mɛla kilehilevolɛma nee Falasiima mɔɔ Gyisɛse dendɛle tiale bɛ mɔɔ wɔ Mateyu tile 23 la. Yɛnrɛhola yɛnrɛha kɛ ɔvale ɛnelɛ kpɔnɔlɔɔ a ɔdendɛle ɔtiale bɛ a.

Ɛnea a nganeɛdelɛ boni a hyia wɔ edwɛkɛ mɔɔ wɔ Mɔlebɛbo tile 44 mɔɔ fane Dwuda mɔɔ ɔlɛkpa ɔ diema Bɛngyaman ati kyɛlɛ la anu a? Yɛ nganeɛdelɛ mɔɔ bɛla ye ali wɔ ngyɛnu 13, kɛzi Dwuda dele nganeɛ wɔ mɔɔ bazi la anwo mɔɔ wɔ ngyɛnu 16, nee kɛzi Dwosefi mumua ne yɛle ye ninyɛne kɛ mɔɔ bɛha ye wɔ Mɔlebɛbo 45:1 la nzonlɛ.

Ɛhye ati, saa yɛlɛkenga anzɛɛ yɛlɛtendɛ bɔbɔ a, amaa yɛahola yɛayɛ ye zɔ kpalɛ la, tɛ edwɛkɛ agbɔkɛ nee adwenle mɔɔ wɔ nu la angome a ɔwɔ kɛ yɛsuzu nwo a, emomu nganeɛdelɛ mɔɔ ɔwɔ kɛ yɛda ye ali la noko.