GYEMISE KƐLATA NE
1 Gyemise,+ Nyamenle nee Awulae Gyisɛse Kelaese akɛlɛ, ɛlɛkɛlɛ ahɔmaa mbusua ekpunli 12 ne mɔɔ ɛde ɛkponde la:
Mebiza bɛ!
2 Me mediema, saa bɛyia sɔnea ngakyile dɔɔnwo a, bɛli nwolɛ fɛlɛko kpole,+ 3 na bɛnwu ye kɛ bɛ diedi ne mɔɔ bɛzɔ bɛnlea la bamaa bɛanyia anwosesebɛ kpole bɛagyinla kpundii.*+ 4 Noko bɛmaa kpundiigyinlanlɛ ɛwie ye gyima, amaa bɛali munli bɔkɔɔ mɔɔ edwɛkɛ biala ɛnle bɛ nwo wɔ ninyɛne kɔsɔɔti anu, na bɛangyia debie biala anwo.+
5 Yemɔti saa bɛ nuhua bie hyia nrɛlɛbɛ a, bɛmaa ɔhɔ zo ɔbiza Nyamenle,+ ɔluakɛ ɔfi atiakunlukɛnlɛma nu ɔmaa menli kɔsɔɔti debie mɔɔ ɔnva nwolɛ ɛya* a,+ na ɔbava yeamaa ye.+ 6 Noko maa ɔhɔ zo ɔbiza ye wɔ diedi nu,+ ɔnle kɛ ye adwenle nu yɛ ye kesee fee,+ ɔluakɛ awie mɔɔ ye adwenle nu yɛ ye kesee la le kɛ nyevile sɛlɛkye mɔɔ anwoma bɔ ye kɔ ba la. 7 Nɔhalɛ nu, ɔnle kɛ sonla mɔɔ le zɛhae la yɛ ye adwenle kɛ ɔbanyia debie yeavi Gyihova* ɛkɛ; 8 ɔle sonla mɔɔ ye adwenle yɛ ye nwiɔ nwiɔ,+ ɔnzi pi wɔ ye ndenle muala anu.
9 Noko maa adiema mɔɔ ɛnlɛ bie na bɛkɛmaa ye zo la ɛli fɛlɛko,*+ 10 yɛɛ sukoavolɛ mɔɔ bɛkɛha ye aze la noko ɛli fɛlɛko,+ ɔluakɛ ɔbapɛ nu yeahɔ kɛ ɛbɔ nu felawɔse la. 11 Na kɛ mɔɔ sɛnzɛne ne finde na ye wuluwulu ne bɔ baka maa ɔnwoso na ye felawɔse ne kpolo gua na ye kɛnlɛma ne minli la, zɔhane ala a sukoavolɛ noko baminli wɔ ye gyimayɛlɛ nu a.+
12 Anyelielɛ a le sonla mɔɔ kɔ zo gyinla kpundii wɔ sɔnea nu la,+ ɔluakɛ saa bɛdie ye bɛto nu a, ɔbanyia ngoane abotile ne+ mɔɔ Gyihova* ɛva ɛbɔ bɛdabɛ mɔɔ bɛkɔ zo bɛkulo Ye la ɛwɔkɛ la.+ 13 Saa awie kɔ sɔnea nu a, ɔmmaka kɛ: “Nyamenle ɛlɛsɔ me anlea.” Ɔluakɛ bɛngola bɛnva ninyɛndane bɛnzɔ Nyamenle bɛnnea, yɛɛ ɔdaye noko ɔnzɔ awie biala ɔnnea. 14 Emomu mɔɔ sɔ awie nea la a le ɔdaye ye atiakunluwɔzo mɔɔ twehwe ye na ɔbɛlɛbɛla ye la.*+ 15 Akee saa atiakunluwɔzo ne nrenzɛ a, ɔwo ɛtane; yɛɛ ɔyɛ ɛtane ne ɔwie a, ɔwie ewule.+
16 Me mediema alɔvolɛ, bɛmmamaa bɛbɛlɛbɛla bɛ. 17 Ahyɛlɛdeɛ kpalɛ biala nee ɛlolɛdeɛ biala mɔɔ di munli la vi anwuma,+ ɔvi Selɛ ne mɔɔ bɔle anwuma ahɛnlaneɛ ne mɔ la ɛkɛ,+ ɔngakyi anzɛɛ ɔnle kɛ ɛlawolɛ mɔɔ kakyihakyi la.+ 18 Ɛnee ɔle ye ɛhulolɛdeɛ kɛ ɔbalua nɔhalɛ edwɛkɛ ne azo yeawo yɛ,+ amaa yɛayɛ ye abɔdeɛ nu ma mɔɔ limoa.+
19 Bɛnwu ɛhye, me mediema: Ɔwɔ kɛ awie biala yɛ ye ndɛ tie edwɛkɛ, ɔmmapele ɔ nwo ɔtendɛ,+ yɛɛ ɔmmafa ɛya ndɛndɛ,+ 20 ɔluakɛ sonla ɛyavalɛ ɛmmaa Nyamenle tenleneyɛlɛ ɛnla ali.+ 21 Yemɔti, bɛvuandi evinli muala nee ninyɛndane biala* bɛgua,+ na bɛbɛlɛ bɛ nwo aze bɛlie Nyamenle edwɛkɛ ne mɔɔ yelua ye wɔ bɛ nu na ɔkola ɔdie bɛ ngoane* la bɛdo nu.
22 Na bɛli edwɛkɛ ne azo,+ bɛmmatie ala, bɛfa adalɛ nzuzulɛ bɛbɛlɛbɛla bɛ nwo. 23 Ɔluakɛ saa awie tie edwɛkɛ ne na ɔnli zo a,+ ɔle kɛ awie mɔɔ nea ɔ nyunlu wɔ neanleɛ nu la. 24 Ɔnea ɔ nwo na ɔkɔ, na ɛkɛ ne ala ɔ rɛle fi sonla holɛ ko mɔɔ ɔde la. 25 Na awie mɔɔ neɛnlea fanwodi mɛla ne mɔɔ di munli la anu+ na ɔdi zo, na ɔndie ye mgbane ala ɔmmaa ɔ rɛle ɛnvi, na ɔyɛ gyima mɔɔ ɔwɔ kɛ ɔyɛ la; anye balie mɔɔ ɔyɛ la anwo.+
26 Saa awie dwenle kɛ ɔsonle Nyamenle noko ɔngola ɔngomo ɔ tafinlima azo a,+ ɛnee ɔlɛbɛlɛbɛla ɔdaye mumua ne ye ahonle, na ye ɛzonlenlɛ ne le mgbane. 27 Ɛzonlenlɛ mɔɔ anwo te na evinli biala ɛnle nwo wɔ yɛ Nyamenle nee Selɛ ne anyunlu la a le ɛhye: kɛ awie banlea nrisa+ nee ahunlanvolɛ+ wɔ bɛ anwongyelelɛ nu+ na yeahwe ɔ nwo yeavi ewiade ngehanleɛ nwo.+
2 Me mediema, asoo bɛlɛ yɛ Awulae Gyisɛse Kelaese mɔɔ le yɛ anyunlunyia la anwo diedi ne anu wɔ mekɛ mɔɔ bɛnea menli nyunlu la ɔ?+ 2 Saa awie mɔɔ wula nvutuke mgbɔdelera na ɔwula tɛladeɛ kɛnlɛma la ba bɛ nyianu ne bie na ehyianli mɔɔ wula tɛladeɛ evinli la noko ba ɛkɛ a, 3 asoo bɛte bɛ nyunlu bɛka bɛkile mɔɔ wula tɛladeɛ kɛnlɛma ne la kɛ, “Tɛnla ebia ɛhye azo wɔ ɛleka kɛnlɛma ɛhye,” na bɛka bɛkile ehyianli ne kɛ, “Gyinla ɛkɛ” anzɛɛ, “Tɛnla aze wɔ me gyakɛ abo ebia zo wɔ ɛke ɔ”?+ 4 Saa bɛyɛ ye zɔ a, asoo ɔngile kɛ bɛbu menli bie mɔ kɛ bɛle kpalɛ bɛtɛla awie mɔ,+ na bɛtɛyɛle ndɛnebuavolɛma mɔɔ bua mgbɔvodɛne* ɔ?+
5 Me mediema alɔvolɛ, bɛdie. Asoo tɛ menli mɔɔ ewiade ne bu bɛ ehyiavolɛma la a Nyamenle ɛkpa bɛ ɛyɛ bɛ diedi nu sukoavolɛma+ nee Belemgbunlililɛ ne mɔɔ yeva yebɔ bɛdabɛ mɔɔ bɛkulo ye la ɛwɔkɛ la koliagyama a?+ 6 Noko bɛmɛ bɛmbu ehyiavolɛma bie. Asoo tɛ sukoavolɛma a sisi bɛ+ na bɛtwili bɛ bɛkɔ kɔɔto a? 7 Asoo bɛnga duma kpalɛ ne mɔɔ bɛfa bɛfɛlɛ bɛ la anwo edwɛkɛ ɛtane ɔ? 8 Saa bɛdi dehelɛ* mɛla ne mɔɔ ngɛlɛlera ne ka kɛ, “Kulo ɛ gɔnwo kɛ ɛ nwo” la azo a,+ ɛnee bɛlɛbɔ mɔdenle kpalɛ. 9 Noko saa bɛkɔ zo bɛnea menli nyunlu a,+ ɛnee bɛlɛyɛ ɛtane, na mɛla ne bua bɛ fɔlɛ kɛ bɛle mɛladonlɛma.+
10 Na saa awie di Mɛla ne amuala azo na ɔfo nuhua edwɛkɛ kpɔkɛ ko bɔbɔ a, ɛnee yedo ɔ muala.+ 11 Ɔluakɛ ahenle mɔɔ hanle kɛ, “Mmasɛkye agyalɛ”+ la eza hanle kɛ, “Mmayɛ kodiawu.”+ Yemɔti saa wɔanzɛkye agyalɛ na ɛyɛ kodiawu a, ɛnee wɔdo mɛla. 12 Bɛhɔ zo bɛdendɛ na bɛbɔ bɛ ɛbɛla kɛ menli mɔɔ bɛbava alehelɛ mɛla* bɛabua bɛ ndɛne la.+ 13 Na mɔɔ ɛnze anwunvɔne la, bɛnrɛze ye anwunvɔne wɔ ye ndɛnebualɛ nu.+ Anwunvɔnezelɛ di ndɛnebualɛ zo konim.
14 Me mediema, saa awie ka kɛ ɔlɛ diedi na ɔnyɛ nwolɛ gyima a nvasoɛ boni a wɔ zo a?+ Asoo ye diedi zɔhane kɛhola kɛlie ye ngoane?+ 15 Saa mediema mrenyia anzɛɛ mediema mraalɛ bie ɛnlɛ adɛladeɛ* anzɛɛ aleɛ mɔɔ kɛza bɛ wɔ alehyenlɛ ne anu, 16 na bɛ nuhua bie ka kile bɛ kɛ, “Bɛhɔ anzodwolɛ nu; bɛ nwo ɛyɛ bɛ wuluwulu na bɛ ko ɛyi,” na bɛammaa bɛ mɔɔ bɛ sonlabaka ne hyia la a, nvasoɛ boni a wɔ zo a?+ 17 Zɔhane ala a diedi mɔɔ gyima ɛmboka nwolɛ la le wulera a.+
18 Noko awie baha kɛ: “Ɛlɛ diedi, yɛɛ melɛ gyima. Kile me wɔ diedi mɔɔ gyima ɛmboka nwo la na mebalua me gyima zo meahile wɔ me diedi.” 19 Se ɛdie ɛdi kɛ Nyamenle kokye a wɔ ɛkɛ a? Wɔyɛ deɛ. Sunsum ɛtane ne mɔ noko die di na bɛ nwo woso bɛ.+ 20 O sonlamgbane, ɛkulo kɛ ɛnwu kɛ diedi mɔɔ gyima ɛmboka nwo la le mgbane ɔ? 21 Asoo tɛ mekɛ mɔɔ yɛ papa Ebileham vale ɔ ra Ayezeke maanle wɔ afɔlemokyea ne azo la anzi a bɛluale ye gyima zo bɛbule ye tenlenenli a?+ 22 Wɔnwu kɛ ye diedi nee ye gyima bɔle nu yɛle gyima na ye gyima maanle ye diedi lile munli,+ 23 na ngɛlɛlera ne rale nu kɛ: “Ebileham nyianle diedi wɔ Gyihova* anu na Nyamenle bule nyɛleɛ ɛhye kɛ ɔle tenlene”+ na bɛvɛlɛle ye Gyihova* agɔnwo.+
24 Bɛnwu ye kɛ ɔlua gyima zo a bɛbu awie tenlenenli a na tɛ diedi angome azo ɔ. 25 Tɛ zɔhane ala a bɛluale tuutuunli Releehabe gyima zo bɛbule ye tenlenenli wɔ mekɛ mɔɔ ɔliele busiama ne kɛnlɛma na ɔmaanle bɛluale adenle fofolɛ nu bɛhɔle la ɔ?+ 26 Nɔhalɛ nu, kɛ mɔɔ sonlabaka mɔɔ sunsum* ɛnle nu ɛwu la,+ zɔhane ala a diedi mɔɔ gyima ɛmboka nwo la le wulera a.+
3 Me mediema, ɔnle kɛ bɛ nuhua dɔɔnwo yɛ kilehilevolɛma, ɔluakɛ bɛze kɛ yɛmɛ a bɛbabua yɛ ndɛne mɔɔ anu yɛ se* a.+ 2 Ɔluakɛ yɛ muala yɛfo fane dɔɔnwo.+ Saa awie ɛnvo wɔ edwɛkɛhanlɛ nu a, ɛnee ɔle sonla mɔɔ di munli, na ɔkola ɔkomo ye sonlabaka ne amuala azo. 3 Saa yɛfa bulalɛ yɛwula ɛkpɔnwɔ nloa anu yɛmaa ɔtie yɛ a, yɛkola yɛkile nane mumua ne adenle noko. 4 Bɛnlea meli noko: Ɔle kpole yɛɛ anwoma mɔɔ anu yɛ se la a pia ye a, noko bulalɛ ekyi bie ala a ahenle mɔɔ ka la fa kakyihakyi ye kɔ ɛleka biala mɔɔ ɔkulo la a.
5 Zɔhane ala a ɛtafinlimalɛ le sonlabaka ne nvɛyeba ekyi noko ɔtu ɔ nloa anu kpalɛ a. Bɛnlea kɛzi senle ekyi kola yela ɛhoayelɛ kpole la! 6 Ɛtafinlimalɛ noko le senle.+ Ɛtafinlimalɛ le sonlabaka ne nvɛyeba mɔɔ ninyɛndane ɛyi ye tɛkɛɛ a, ɔluakɛ ɔgua sonlabaka ne amuala anwo evinli+ na ɔfa senle ɔto ye ɛbɛlabɔlɛ kɔsɔɔti anu, na ye senle ne vi Gehenna.* 7 Na nane anwo ɛzulolɛ nee nloma nee nane mɔɔ bɛtwenle bɛ nwo aze nee abɔdeɛ mɔɔ wɔ nyevile nu la kɔsɔɔti, sonla kola tete bɛ maa bɛtie ye yɛɛ bɛyɛ ye zɔ noko. 8 Noko awie biala ɛngola ɛmbele ɛtafinlimalɛ. Ɔle munzule debie mɔɔ bɛngola bɛngomo ye a, na pɔezen ɛyi ye tɛkɛɛ.+ 9 Yemɔ a yɛfa yɛye Gyihova,* Selɛ ne ayɛlɛ a, yɛɛ ɔdaye ko ne ala a yɛfa yɛwa menli mɔɔ bɛbɔle bɛ kɛ “Nyamenle ɛsaso” la noko amonle a.+ 10 Ɛnloanlɛ ko ne ala anu a nyilalɛ nee amowa vi ba a.
Me mediema, ɔnle kɛ ɔba ye zɔ.+ 11 Asoo nzule mɔɔ yɛ fɛ* nee nzule mɔɔ yɛ ɛnwonle* bavi nzubula ko ne ala anu ara? 12 Me mediema, asoo feege baka kola so ɔlivi ma, anzɛɛ vanye kola so feege ɔ?+ Zɔhane ala a nzule tondɔtondɔ ɛngola ɛngakyi nzule fɛlɛko a.
13 Bɛ nuhua boni a ze nrɛlɛbɛ na ɔlɛ ndelebɛbo a? Bɛmaa ɔva ye ɛbɛlabɔlɛ kpalɛ ne ɔla gyima mɔɔ yeva mɛlɛbɛnwoaze mɔɔ vi nrɛlɛbɛ nu yeyɛ la ali. 14 Na saa nungule+ nee manzonlehwenlɛ*+ wɔ bɛ ahonle nu a, bɛmmatu bɛ nloa anu+ na bɛbɔ adalɛ bɛtia nɔhalɛ ne. 15 Nrɛlɛbɛ zɛhae ɛnvi anwuma lɔ a ba a; ɔle azɛlɛ ye azo,+ nwonane nee sunsum ɛtane ɛdeɛ. 16 Na ɛleka mɔɔ nungule nee manzonlehwenlɛ* wɔ la, ɛkɛ ne a basabasayɛlɛ nee munzule biala wɔ a.+
17 Noko nrɛlɛbɛ ne mɔɔ vi anwuma lɔ la ɛdeɛ, mɔɔ limoa la nwolɛ te,+ eza ɔle anzodwolɛ,+ ɔlɛ ndelebɛbo,+ ɔyɛ tieyɛ, anwunvɔnezelɛ yɛɛ ma kpalɛ ɛyi ye tɛkɛɛ,+ ɔnnea sonla nyunlu,+ ɔnle nabalaba.+ 18 Bieko, bɛdua tenleneyɛlɛ ma wɔ anzodwolɛ nu+ bɛmaa bɛdabɛ mɔɔ bɛkpondɛ anzodwolɛ la.+
4 Duzu a twehwe butule nee konle ba bɛ avinli a? Asoo tɛ bɛ nwonane nu atiakunluwɔzo ne mɔ mɔɔ dahuu nee bɛ ko wɔ bɛ nu* la ɔ?+ 2 Bɛkulo noko bɛnnyia ye. Bɛyɛ kodiawu na bɛ nye bolo debie, noko bɛ sa ɛnga ye. Bɛko na bɛdi butule.+ Bɛ sa ɛnga ye ɔluakɛ bɛmbiza. 3 Saa bɛbiza a bɛ sa ɛnga ye ɔluakɛ bɛnva adwenle kpalɛ bɛmbiza, bɛbiza kɛ bɛfa bɛali bɛ nwonane nu atiakunluwɔzo ne anzi.
4 Agyalɛzɛkyelɛma,* bɛnze kɛ ewiade agɔnwolɛvalɛ maa bɛyɛ Nyamenle kpɔvolɛ ɔ? Ɔti, awie biala mɔɔ kulo kɛ ɔyɛ ewiade ne agɔnwo la yɛ ɔ nwo Nyamenle kpɔvolɛ.+ 5 Anzɛɛ bɛdwenle kɛ ngɛlɛlera ne ka ye mgbane kɛ: “Sunsum ne mɔɔ wɔ yɛ nu la kɔ zo yɛ anyebolo” ɔ?+ 6 Noko ɛlolɛ kpole ne mɔɔ ɔfa ɔmaa la bo zolɛ. Yemɔti ɔse: “Nyamenle si anwomemaazoma adenle,+ na ɔdo bɛdabɛ mɔɔ bɛbɛlɛ bɛ nwo aze la kpole.”+
7 Ɔti bɛbɛlɛ bɛ nwo aze bɛmaa Nyamenle;+ bɛzi Abɔnsam adenle,+ na ɔvi bɛ nwo ɔbanriandi.+ 8 Bɛbikye Nyamenle, na ɔbabikye bɛ.+ Bɛwowo bɛ sa anwo, bɛmɛ ɛtanevolɛma,+ na bɛde bɛ ahonle nu, bɛmɛ mɔɔ bɛ adwenle le nwiɔ nwiɔ la.+ 9 Bɛli nyane nee alɔbɔlɛ na bɛzu.+ Bɛmaa bɛ ɛzelekɛ ɛhakyi ɛzunlɛ na bɛ fɛlɛkolilɛ ɛyɛ alɔbɔlɛlilɛ. 10 Bɛbɛlɛ bɛ nwo aze wɔ Gyihova* anyunlu,+ na ɔbamaa bɛ zo.+
11 Mediema, bɛmmatendɛ bɛtia bɛ nwo.+ Awie biala mɔɔ tendɛ tia adiema anzɛɛ bua ɔ diema ndɛne la tendɛ tia mɛla na ɔbua mɛla ndɛne. Na saa ɛbua mɛla ndɛne a ɛnee ɛnli mɛla zo, emomu ɛle ndɛnebuavolɛ. 12 Awie ko ala a le Mɛlamaavolɛ nee Ndɛnebuavolɛ a,+ ɔdaye a ɔkola ɔdie ngoane na ɔkola ɔsɛkye ye a.+ Na wɔmɔ, ɛdawɔ a le nwane mɔɔ ɛbua ɛ gɔnwo ndɛne a?+
13 Akee bɛdie, bɛmɛ mɔɔ bɛka kɛ: “Ɛnɛ anzɛɛ ɛhyema yɛbahɔ suakpole ɛhye azo yɛahɔli ɛvolɛ ko wɔ ɛkɛ, na yɛali gua yɛanyia nvasoɛ,”+ 14 wɔ mekɛ mɔɔ bɛnze mɔɔ bado bɛ ɛhyema la.+ Ɔluakɛ bɛle kɛ ɛbɔlɛ mɔɔ bɛnwu ye mekɛ ekyi bie na ɔ bo zo minli la.+ 15 Emomu, ɔwɔ kɛ bɛka kɛ: “Saa ɔyɛ Gyihova* ɛhulolɛ a,+ yɛbadɛnla ngoane nu na yɛayɛ ɛhye anzɛɛ zɛhae.” 16 Noko bɛfa bɛ adubɛnwo ne bɛmemaa bɛ nwo zo. Adubɛnwo zɛhae mɔ amuala le ɛtane. 17 Yemɔti, saa awie ze mɔɔ le kpalɛ la na yeanyɛ a, ɔle ɛtane ɔmaa ye.+
5 Akee bɛdie, bɛmɛ sukoavolɛma, bɛzu na bɛdeɛdea nu wɔ anwongyelelɛ ne mɔɔ ɛlɛba bɛ nwo zo la ati.+ 2 Bɛ anwonyia ne mɔ ɛkpɔlɔ, yɛɛ ngɛkɛba ɛli bɛ ndanlɛ ne mɔ.+ 3 Bɛ nvutuke nee bɛ dwɛtɛ fufule ɛlɔ nrɛnlana, na bɛ nrɛnlana ne bali daselɛ atia bɛ na ɔbali bɛ nwonane. Mɔɔ bɛva bɛzie la bayɛ kɛ senle la wɔ mekɛ mɔɔ li awieleɛ la anu.+ 4 Nea! Ahatualɛ ne mɔɔ bɛanva bɛammaa bɛdabɛ mɔɔ bɛyɛle bɛ ɛya ne mɔ anu gyima la ɛlɛtea nu, na bɛdabɛ mɔɔ bɛradele ma ne la ɛzunlɛ ne ɛdwu ɛlɔne Gyihova* anzo nu.+ 5 Bɛ nye ɛlie ɛbɛlabɔlɛ nu wɔ azɛlɛ ye azo yɛɛ bɛli bɛ atiakunluwɔzo nzi. Bɛmaa bɛ ahonle ne mɔ ɛlɔ kɛ nane la ɛmaa kenle ne mɔɔ bɛbahu bɛ la.+ 6 Bɛbua tenlenenli fɔlɛ na bɛhu ye. Ɔnrɛzi bɛ adenle ɔ?
7 Yemɔti, mediema, bɛzi abotane bɛhɔkpula Awulae ɛralɛ ne.+ Nea! Ɛyazonlɛnli kɔ zo kendɛ azɛlɛ ne azo ma mɔɔ sonle bolɛ la, ɔsi abotane ɔmaa fɔsɛlɛ ne nee bokile ne tɔ gua zolɛ.+ 8 Bɛdabɛ noko, bɛnyia abotane;+ bɛmaa bɛ ahonle ɛzi pi, ɔluakɛ Awulae ɛralɛ ne ɛbikye.+
9 Mediema, bɛmmatendɛ bɛ nzo abo bɛtia bɛ gɔnwo mɔ amaa bɛambua bɛ ndɛne.+ Nea! Ndɛnebuavolɛ ne gyi nlenkɛ ne mɔ anloa. 10 Mediema, bɛva amaneɛ ne+ mɔɔ ngapezoma ne mɔ mɔɔ dendɛle wɔ Gyihova* duma nu nwunle ye nee abotane ne+ mɔɔ bɛnyianle la bɛyɛ neazo.+ 11 Nea! Yɛbu bɛdabɛ mɔɔ bɛgyinlanle kpundii wɔ sɔnea nloa la anyelielɛma.*+ Bɛde Dwobu kpundiigyinlanlɛ ne+ anwo edwɛkɛ yɛɛ bɛnwu mɔɔ Gyihova* maanle ɔvile nu ɔrale la,+ kɛ Gyihova* lɛ ahunluyelɛyelalɛ yɛɛ ɔse anwunvɔne.+
12 Me mediema, mɔɔ hyia kpalɛ la, bɛgyakyi ndanehanlɛ, bɛmmaka anwuma anzɛɛ azɛlɛ anzɛɛ ndane gyɛne biala. Emomu bɛmaa bɛ “Ɛhɛe” ɛyɛ ɛhɛe na bɛ “Kyɛkyɛ,” ɛyɛ kyɛkyɛ+ amaa bɛambua bɛ ndɛne.
13 Bɛ nuhua bie wɔ ngyegyelɛ nu ɔ? Bɛmaa ɔhɔ zo ɔyɛ asɔne.+ Bɛ nuhua bie ɛlɛdi fɛlɛko ɔ? Bɛmaa ɔdo ayɛlɛyelɛ edwɛne.+ 14 Bɛ nuhua bie ɛnde kpɔkɛ ɔ? Bɛmaa ɔvɛlɛ asafo ne anu mgbanyima wɔ ɔ nwo ɛkɛ,+ na bɛyɛ asɔne bɛmaa ye, na bɛkpokpa ye nwole+ wɔ Gyihova* duma nu. 15 Na asɔne mɔɔ bɛfa diedi bɛyɛ la bamaa mɔɔ ɛnde kpɔkɛ* la ade kpɔkɛ, na Gyihova* bamaa ye zo. Na saa yeyɛ ɛtane bie a bɛbava bɛahyɛ ye.
16 Yemɔti, bɛha bɛ ɛtane bɛhile bɛ nwo ngoko+ na bɛyɛ asɔne bɛmaa bɛ nwo ngoko amaa bɛayɛ bɛ ayile. Tumi kpole wɔ tenlenenli modolɛ nzɛlɛlɛ nu.*+ 17 Ɛnee Yilaegya le sonla mɔɔ te nganeɛ kɛ yɛdayɛ ala la, noko mekɛ mɔɔ ɔyɛle asɔne ɛsesebɛ kɛ ezule mmatɔ la, ezule andɔ azɛlɛ ne azo too ɛvolɛ nsa siane nsia.+ 18 Na eza ɔyɛle asɔne bieko, na ezule dɔle na azɛlɛ ne zole ma.+
19 Me mediema, saa bɛ nuhua bie twe ɔ nwo fi nɔhalɛ ne anwo na bɛ nuhua bie maa ɔsia ɔ nzi a, 20 bɛnwu ye kɛ awie biala mɔɔ kɛmaa ɛtanevolɛ kɛzia ɔ nzi kɛvi ye adenle ɛtane ne azo la+ balie ye ngoane* avi ewule nu na yeaheda ɛtane dɔɔnwo azo.+
Anzɛɛ “bɛanyia abotane.”
Anzɛɛ “ɔnnea bɛ nvonleɛ.”
Nea Mok. A5.
Giliki aneɛ nu, “ɛdu ɔ nwo.”
Nea Mok. A5.
Anzɛɛ “ɔle kɛ bɛva kɔleɛ bɛhye ye la.”
Anzɛɛ ɔkola ɔkile, “ninyɛnedane dɔɔnwo.”
Anzɛɛ “bɛ ɛkɛla.”
Giliki aneɛ nu, “bua edwɛkɛ atisesebɛ nu.”
Anzɛɛ “belemgbunli.”
Giliki aneɛ nu, “fanwodi mɛla.”
Giliki aneɛ nu, “anwo la zo.”
Nea Mok. A5.
Nea Mok. A5.
Anzɛɛ “ɛnwomenle.”
Anzɛɛ “fenlefenle.”
Nea Edwɛkɛbohilelɛ.
Nea Mok. A5.
Anzɛɛ “nzukpa.”
Anzɛɛ “nzule mɔɔ ɛnyɛ fɛ.”
Anzɛɛ ɔkola ɔkile, “angomedi.”
Anzɛɛ ɔkola ɔkile, “angomedi.”
Giliki aneɛ nu, “bɛ nvɛyeba ne mɔ anu.”
Anzɛɛ “Bɛmɛ mɔɔ bɛnli nɔhalɛ la.”
Nea Mok. A5.
Nea Mok. A5.
Nea Mok. A5.
Nea Mok. A5.
Anzɛɛ “kɛ bɛyila bɛ.”
Nea Mok. A5.
Nea Mok. A5.
Nea Mok. A5.
Anzɛɛ ɔkola ɔkile, “mɔɔ ɛvɛ.”
Nea Mok. A5.
Giliki aneɛ nu, “saa ɔlɛyɛ gyima a, tumi kpole wɔ nu.”
Anzɛɛ “ɛkɛla.”