KƆMAA ƐFƐSƐSEMA
1 Pɔɔlo, mɔɔ ɔlua Nyamenle ɛhulolɛ zo yeyɛ Kelaese Gyisɛse ɛzoanvolɛ la ɛlɛkɛlɛ ahɔmaa nwuanzanwuanzama mɔɔ wɔ Ɛfɛsɛse+ na bɛle nɔhavoma mɔɔ bɛ nee Kelaese Gyisɛse ɛyɛ ko la:
2 Yɛ Ze Nyamenle nee Awulae Gyisɛse Kelaese ɛlo bɛ kpole na bɛmaa bɛ anzodwolɛ.
3 Ayɛlɛyelɛ ɛha Nyamenle mɔɔ le yɛ Awulae Gyisɛse Kelaese ɔ Ze ne la, ɔluakɛ yelua ko mɔɔ yɛ nee Kelaese ɛyɛ la azo yeva sunsum nu nyilalɛ muala yeyila yɛ wɔ anwuma lɔ,+ 4 kɛ mɔɔ ɔkpale yɛ kɛ yɛ nee Kelaese ɛyɛ ko kolaa na ewiade ne abɔ ɔ bo, kɛ yɛla ɛlɔlɛ ali na yɛ nwo ɛde mɔɔ nvonleɛ biala ɛnle yɛ nwo+ wɔ ɔ nyunlu la. 5 Na ɔlimoale ɔkpale yɛ+ kɛ ɔdua Gyisɛse Kelaese anwo zo yeava yɛ yeayɛ ɔ mra,+ kɛ mɔɔ ɔkulo na ɔsɔ ɔ nye la,+ 6 amaa yeayɛ ayɛlɛyelɛ yeamaa ye anyunlunyia ɛlolɛ kpole ne+ mɔɔ ɔluale ye kulovolɛ ne anwo zo ɔvale ɔlole yɛ la.+ 7 Kɛmɔ bɛlua ye mogya ne azo bɛkpɔne yɛ la ati, bɛlie yɛ,+ ɛhɛe, bɛva yɛ ɛtane bɛhyɛ yɛ+ kɛ mɔɔ ye ɛlolɛ kpole ne de la.
8 Nyamenle maanle yɛ ɛlolɛ kpole ɛhye dɔɔnwo wɔ nrɛlɛbɛ nee ndelebɛbo* muala anu 9 na ɔmaanle yɛnwunle ye ɛhulolɛdeɛ nwo fealeranu edwɛkɛ nwuanzanwuanza ne.+ Kɛ mɔɔ ye bodane ne de la yemɔ a sɔ ɔ nye a, 10 kɛ mekɛ ne dwu a ɔbali ninyɛne nwo gyima, yealua Kelaese anwo zo yeaboɔboa ninyɛne kɔsɔɔti anloa, ninyɛne mɔɔ wɔ anwuma nee ninyɛne mɔɔ wɔ azɛlɛ ye azo la.+ Ɛhɛe, wɔ ye nu 11 ahenle mɔɔ yɛ nee ye le ko la anu a bɛyɛ yɛ koliagyama a,+ kɛ mɔɔ ahenle mɔɔ yɛ debie biala maa ɔ nee ye bodane ne yɛ ko la limoale kpale yɛ kɛ mɔɔ ye ɛhulolɛ ne de la, 12 amaa yɛdayɛ mɔɔ yɛlimoale yɛnyianle anyelazo wɔ Kelaese anu la aye ye anyunlunyia ne ayɛlɛ. 13 Bɛdabɛ noko, mekɛ mɔɔ bɛdele nɔhalɛ ne, bɛ ngoanelielɛ nwo edwɛkpa ne la, bɛnyianle ye nu anyelazo. Mɔɔ bɛliele bɛlile la, Nyamenle luale ɔ nwo zo vale sunsum nwuanzanwuanza ne mɔɔ ɔvale ɔbɔle ɛwɔkɛ la ɔzɔle bɛ nloa,+ 14 mɔɔ yeva yelimoa yeyɛ yɛ agyapadeɛ ne anwo sɛkɛlɛneɛ,*+ mɔɔ ye bodane a le kɛ bɛbalua ɛkpɔnedeɛ zo+ bɛalie Nyamenle ɔdaye ye menli* ne+ bɛava bɛaye ye anyunlunyia ne ayɛlɛ.
15 Ɛhye ati a medame noko mekɛ mɔɔ mendele diedi mɔɔ bɛlɛ ye wɔ Awulae Gyisɛse anu nee ɛlɔlɛ mɔɔ bɛda ye ali bɛkile nwuanzanwuanzama ne amuala anwo edwɛkɛ la, 16 meangyakyi kɛ mebayɛ Nyamenle mo* ɔlua bɛdabɛ ti a. Dahuu mebɔ bɛ duma wɔ me asɔneyɛlɛ nu, 17 kɛ yɛ Awulae Gyisɛse Kelaese Nyamenle ne, anyunlunyia Selɛ ne, ɛmaa bɛ nrɛlɛbɛ sunsum na ɔboa bɛ ɔmaa bɛde ninyɛne mɔɔ ɔye ɔkile la abo wɔ mekɛ mɔɔ bɛlɛnyia ɔ nwo nɔhalɛ ndelebɛbo la.+ 18 Yebuke bɛ ahonle ne mɔ anye wienyi, amaa bɛanwu anyelazo ne mɔɔ ɔvɛlɛle bɛ ɔrale nu, anyunlunyia kpole ne mɔɔ ɔbava yeamaa nwuanzanwuanzama ne kɛ agyapadeɛ la,+ 19 na tumi kpole ɛhye mɔɔ ɔfa ɔmaa yɛdayɛ diedima la+ da ali wɔ kɛzi ɔfa ye anwosesebɛ bedevinli ne ɔdi gyima la anu, 20 mɔɔ ɔvale ɔlile gyima wɔ mekɛ mɔɔ ɔdwazole Kelaese ɔvile mowuamra anu ɔmaanle ɔdɛnlanle ɔ sa fema zo+ wɔ anwuma lɔ, 21 ɛleka mɔɔ tɛla arane nee tumivolɛma nee anwosesebɛ nee mgbolema nee duma biala la,+ tɛ ewiade ɛhye* anu angome na mɔɔ ɛlɛba la noko anu. 22 Eza ɔvale ninyɛne kɔsɔɔti ɔwulale ɔ gyakɛ abo+ na ɔyɛle ye ninyɛne mɔɔ wɔ asafo ne anu la amuala ati,+ 23 yeyi asafo ne mɔɔ yemɔ a le ye sonlabaka ne+ la tɛkɛɛ, na ɔdaye a ɔmaa debie biala di munli wɔ adenle biala anu a.
2 Bieko, Nyamenle maanle bɛrale ngoane nu, wɔ mekɛ mɔɔ ɛnee bɛwu wɔ bɛ mɛladonlɛ nee bɛ ɛtane ne mɔ anu la,+ 2 nuhua a mekɛ bie bɛbɔle bɛ ɛbɛla kɛ mɔɔ ewiade ɛhye bɔ ye ɛbɛla la,+ kɛ mɔɔ anwoma ne mɔɔ ɛlɛbɔ la tumivolɛ ne tumi ne de,+ sunsum ne+ mɔɔ kɛkala ɛlɛyɛ gyima wɔ anzosesebɛ mralɛ nu la. 3 Ɛhɛe, bɛ nuhua a mekɛ bie yɛ muala yɛbɔle yɛ ɛbɛla kɛ mɔɔ yɛ nwonane nu atiakunluwɔzo ne de la,+ yɛyɛle mɔɔ yɛ sonlabaka ne nee yɛ nzuzulɛ kulo la,+ na bɛkawo yɛ la, ɛnee yɛle mralɛ mɔɔ Nyamenle ɛya ne wɔ yɛ nwo zo+ kɛ bɛdabɛ mɔɔ bɛha la. 4 Noko Nyamenle anwunvɔnezelɛ ne zonle,+ na kɛmɔ ɔlɛ ɛlɔlɛ kpole ɔmaa yɛ la ati,+ 5 yeva yɛ yeboka Kelaese anwo yemaa yɛ ngoane, wɔ mekɛ bɔbɔ mɔɔ ɛnee yɛwu wɔ ɛtane nu la+—bɛlua ɛlolɛ kpole zo bɛlie bɛ ngoane. 6 Bieko, yedwazo yɛ nee Kelaese na yemaa yɛbɔ nu yɛdɛnla anwuma lɔ ɔluakɛ yɛ nee Kelaese Gyisɛse ɛyɛ ko,+ 7 amaa wɔ ewiade* ne mɔɔ ɛlɛba la anu, yeala ye anwonyia ɛlolɛ kpole ne mɔɔ bo zolɛ la ali wɔ ye kpalɛyɛlɛ* ne anu yeahile yɛdayɛ mɔɔ yɛ nee Kelaese Gyisɛse ɛyɛ ko la.
8 Ɛlolɛ kpole ɛhye a ɛmaa bɛlua diedi zo bɛlie bɛ ngoane a,+ na tɛ bɛdabɛ a bɛyɛle ɛhye a; emomu, ɔle Nyamenle ahyɛlɛdeɛ. 9 Kyɛkyɛ, ɔnvi gyimayɛlɛ nu,+ amaa awie biala anva andu ɔ nwo. 10 Yɛle Nyamenle asa anloa gyima, na ɔbɔle+ yɛdayɛ mɔɔ yɛ nee Kelaese Gyisɛse ɛyɛ ko la+ ɔmaanle gyima kpalɛ mɔɔ Nyamenle hyehyɛle dole ɛkɛ ne kɛ yɛyɛ la.
11 Yemɔti bɛhakye kɛ mekɛ bie ɛnee bɛle maanle maanle ne anu amra, na bɛdabɛ mɔɔ menli “pɛle bɛ mrenyiazo” la, bɛvɛlɛle bɛ menli mɔɔ “bɛtɛpɛle bɛ mrenyiazo.” 12 Zɔhane mekɛ ne ɛnee bɛnze Kelaese, ɛnee bɛmboka Yizilayɛ maanle ne anwo, ɛnee bɛle ngyekyeleɛ ne ɛwɔkɛ ne mɔ anwo nyɛvolɛ;+ ɛnee bɛnlɛ anyelazo biala yɛɛ bɛnze Nyamenle wɔ ewiade.+ 13 Noko kɛkala bɛ nee Kelaese Gyisɛse ɛyɛ ko, bɛmɛ mɔɔ ɛnee bɛnze Nyamenle la bɛlua Kelaese mogya ne azo bɛbikye ye. 14 Ɔluakɛ ɔle yɛ anzodwolɛ,+ ahenle mɔɔ ɛha ekpunli nwiɔ ne amuala ɛbɔ nu yeyɛ ye ko+ na yezɛkye bane ne mɔɔ gya bɛ ɛweɛne la.+ 15 Yelua ye sonlabaka ne azo yeye ɛkpɔlɛ ne, Mɛla ne nee nwolɛ ngyehyɛleɛ ne mɔ yevi ɛkɛ, amaa yeaha ekpunli nwiɔ ne amuala yeabɔ nu na bɛ nee ye ayɛ ko amaa bɛayɛ sonla fofolɛ ko+ na anzodwolɛ ara, 16 na yelua ye amaneɛnwunlɛ baka* ne azo yeha ekpunli nwiɔ ne yebɔ nu bɔkɔɔ wɔ sonlabaka ko anu yemaa Nyamenle,+ ɔluakɛ ɔluale ye ewule ne azo ɔyele ɛkpɔlɛ ne ɔvile ɛkɛ.+ 17 Na ɔrabɔle anzodwolɛ edwɛkpa ne nolo ɔhilele bɛdabɛ mɔɔ bɛnze Nyamenle la, yɛɛ anzodwolɛ nolo ɔhilele bɛdabɛ mɔɔ bɛze ye la, 18 ɔluakɛ yɛdayɛ ekpunli nwiɔ ne amuala, yɛkola yɛdua sunsum ko ne ala azo yɛkɔ Selɛ ne ɛkɛ.
19 Yemɔti bɛnle nyɛvolɛ anzɛɛ maanle gyɛne zo amra bieko,+ emomu bɛ nee nwuanzanwuanzama ne mɔ amuala vi maanle ko anu,+ yɛɛ bɛle Nyamenle sua nu amra,+ 20 na bɛzi bɛ kɛ sua la bɛzie adiabo ne mɔɔ ɛzoanvolɛma ne nee ngapezoma ne mɔ wulale la azo,+ na Kelaese Gyisɛse mumua ne a le adiabo mgbɛnezo bolɛ ne mɔɔ anwo hyia la a.+ 21 Bɛ nee ye ɛyɛ ko na sua ne amuala ɛdoɔdoa zo pɛpɛɛpɛ,+ ɔlɛkpogya yeayɛ ɛzonlenlɛsua nwuanzanwuanza yeamaa Gyihova.*+ 22 Kɛmɔ bɛ nee Kelaese ɛyɛ ko la ati, Nyamenle ɛva bɛdabɛ nee awie mɔ ɛyɛ sua mɔɔ ɔde nu a, ɔluakɛ ye sunsum ne wɔ ɛkɛ.+
3 Ɛhye ati, medame Pɔɔlo mɔɔ Kelaese Gyisɛse ati meyɛ pilizanli+ memaa bɛmɛ maanle maanle ne anu amra la— 2 nɔhalɛ nu, bɛde Nyamenle ɛlolɛ kpole ne anwo gyima+ mɔɔ bɛdabɛ ti yeva yemaa me la, 3 kɛ yeye fealeranu edwɛkɛ nwuanzanwuanza ne yehile me, kɛ mɔɔ melimoa mehɛlɛ nwolɛ edwɛkɛ sikalɛ la. 4 Ɔti saa bɛkenga ɛhye a, bɛbanwu ndelebɛbo mɔɔ melɛ ye wɔ Kelaese anwo fealeranu edwɛkɛ nwuanzanwuanza ne anwo la.+ 5 Wɔ awolɛndoazo mɔɔ ɛze ɛhɔ la anu, bɛammaa menli annwu fealeranu edwɛkɛ ɛhye kɛ mɔɔ kɛkala bɛlua sunsum ne azo bɛye bɛhile ye ɛzoanvolɛma nwuanzanwuanza ne nee ngapezoma ne mɔ la,+ 6 kɛ ɔwɔ kɛ maanle maanle ne anu amra dua edwɛkpa ne azo bɛ nee Kelaese Gyisɛse yɛ ko na bɛbɔ nu bɛyɛ koliagyama nee sonlabaka ne+ anwo nvɛyeba na bɛ nee yɛ nyia ɛwɔkɛ ne. 7 Menyɛle ɛhye anwo sonvolɛ kɛ mɔɔ Nyamenle ɛlolɛ kpole ahyɛlɛdeɛ ne mɔɔ ɔvale ɔmaanle me ɔlua ye tumi ne gyimalilɛ zo de la.+
8 Medame, mɔɔ mendwu nwuanzanwuanzama ne mɔ anu mɔɔ le ekyi bɔbɔ la,+ bɛva ɛlolɛ kpole ɛhye bɛmaa me,+ amaa meabɔ Kelaese anwonyia ne mɔɔ bɛnze ɔ nloa la anwo edwɛkpa ne nolo meahile maanle maanle ne 9 na meamaa awie biala anwu fealeranu edwɛkɛ nwuanzanwuanza ne anwo gyimalilɛ ne+ mɔɔ bɛva bɛvea mekɛ tendenle wɔ Nyamenle mɔɔ bɔle debie biala anu la. 10 Ɛhye rale ye zɔ, amaa mekɛ ɛhye anu bɛalua asafo ne azo+ bɛamaa arane ne mɔ nee tumivolɛma mɔɔ bɛwɔ anwuma lɔ la anwu Nyamenle nrɛlɛbɛ kpole ne mɔɔ yelua ndenle ngakyile zo yela ye ali la.+ 11 Kɛ mɔɔ ye bodane ne mɔɔ ɔwɔ ɛkɛ dahuu mɔɔ ɔbalua Kelaese Gyisɛse+ yɛ Awulae ne anwo zo yeali nwolɛ gyima de la, 12 yemɔ a yɛdua ɔ nwo zo yɛtendɛ mɔɔ yɛnzulo* na diedi mɔɔ yɛlɛ ye wɔ ye nu la ati yɛkola yɛkɔ+ Nyamenle anyunlu a. 13 Yemɔti mesɛlɛ bɛ kɛ bɛmmamaa amaneɛ dɔɔnwo mɔɔ bɛdabɛ ti melɛnwu ye la bɔ bɛ rɛle, ɔluakɛ ɔle anyunlunyia ɔmaa bɛ.+
14 Ɛhye ati mekoto Selɛ ne, 15 mɔɔ abusua biala mɔɔ wɔ anwuma nee azɛlɛ ye azo nyia ye duma fi ye ɛkɛ ne la. 16 Me asɔneyɛlɛ a le kɛ Nyamenle mɔɔ ɔlɛ anyunlunyia kpole la, ɛlua tumi ne mɔɔ ye sunsum ne fa maa la azo ɛmaa bɛ anwosesebɛ wɔ bɛ ahonle nee bɛ adwenle nu,+ 17 na Kelaese ɛlua bɛ diedi ne azo ɛdɛnla bɛ ahonle nu wɔ ɛlɔlɛ nu.+ Bɛsosɔ ndinli+ na bɛgyinla kpundii wɔ adiabo ne azo,+ 18 amaa bɛ nee nwuanzanwuanzama ne mɔ amuala ade ye tɛtɛlɛ nee ye tendenle nee ye anwumahɔlɛ yɛɛ kɛzi ye kuma* ne de la abo kpalɛ, 19 na bɛanwu Kelaese ɛlɔlɛ ne+ mɔɔ bo ndelebɛbo zo la, amaa Nyamenle subane ne mɔ mɔɔ ɔfa ɔmaa la ayi bɛ tetɛkɛɛ.
20 Na ahenle mɔɔ kola yɛ maa ɔtɛla mɔɔ yɛbiza nee mɔɔ yɛdwenle nwo, kɛ mɔɔ ye tumi ne mɔɔ yɛ gyima wɔ yɛ nu la de la,+ 21 yemɔ a anyunlunyia ɛlua asafo ne nee Kelaese Gyisɛse anwo zo ɛha ye wɔ awolɛndoazo kɔsɔɔti anu dahuu a. Amen.
4 Zɔhane ati, medame mɔɔ mele Awulae ɛdoavolɛ la ati bɛdo me efiade la,+ mesɛlɛ bɛ kɛ bɛbɔ bɛ ɛbɛla bɛmaa ɔfɛta ɛvɛlɛlɛ ne mɔɔ bɛvɛlɛle bɛ la,+ 2 wɔ mɛlɛbɛnwoaze+ nee bɛtɛɛyɛlɛ muala anu, abotane nu,+ na bɛ nee bɛ gɔnwo mɔ ɛdɛnla wɔ ɛlɔlɛ nu,+ 3 bɛbɔ mɔdenle ɛsesebɛ bɛva anzodwolɛ mɔɔ ka bɛ bɔ nu la bɛdɛnla sunsum nu koyɛlɛ nu.+ 4 Sonlabaka ko a wɔ ɛkɛ a,+ yɛɛ sunsum ko,+ kɛ mɔɔ bɛvɛlɛle bɛ wɔ anyelazo ko ne ala anu la;+ 5 Awulae ko,+ diedi ko, ɛzɔnenlɛ ko; 6 Nyamenle kokye ne mɔɔ le menli kɔsɔɔti bɛ Ze la nea bɛ muala bɛ nwo zo yɛɛ ɔdua bɛ muala bɛ nwo zo na ɔwɔ bɛ muala bɛ nu.
7 Na bɛlo yɛ nuhua ko biala kpole kɛ mɔɔ Kelaese ɛzuzu ahyɛlɛdeɛ ne ɛmaa yɛ la.+ 8 Ɔluakɛ ɔse: “Mekɛ mɔɔ ɔvole ɔhɔle anwuma la, ɔvale ngɛkɛlɛ ɔhɔle; ɔvale menli ɔmaanle kɛ ahyɛlɛdeɛ.”+ 9 Na saa ɔka kɛ “ɔvole ɔhɔle” a, ɔkile duzu? Ɔkile kɛ eza noko ɔdwule ɔrale aze, ɛhye kile, azɛlɛ ye azo. 10 Ahenle mɔɔ dwule la, ɔdaye ko ne ala a ɔvole ɔhɔle+ ɛleka mɔɔ tɛla anwuma kɔsɔɔti la a,+ amaa ɔlua ɔ nwo zo ninyɛne kɔsɔɔti ara nu.
11 Na yeva bie mɔ yemaa kɛ ɛzoanvolɛma,+ bie mɔ ngapezoma,+ bie mɔ edwɛkpakavolɛma,*+ bie mɔ neavolɛma nee kilehilevolɛma,+ 12 amaa yeaziezie* nwuanzanwuanzama ne mɔ yeamaa bɛayɛ ɛzonlenlɛ gyima ne, na bɛamaa Kelaese sonlabaka ne anwo ayɛ se,*+ 13 kɔkpula kɛ yɛ kɔsɔɔti yɛbayɛ ko wɔ diedi ne anu na yɛanyia Nyamenle Ara ne anwo nɔhalɛ ndelebɛbo, na yɛayɛ kɛ sonla mɔɔ ɛwie nyi+ na yeli munli kɛ mɔɔ Kelaese de la. 14 Yemɔti ɔnle kɛ yɛyɛ ngakula bieko, mɔɔ menli mɔɔ le mɛlɛbɛla la fa bɛ adalɛ ngilehilelɛ anwoma ne+ nee bɛ agyiba ne mɔ bɛlɛbɛla yɛ bɔ yɛ kɔ ba kɛ sɛlɛkye a. 15 Emomu ɔwɔ kɛ yɛka nɔhalɛ na yɛda ɛlɔlɛ ali, amaa yɛanyi wɔ adenle biala anu yɛava yɛazukoa Kelaese mɔɔ le tile ne la.+ 16 Ye nuhua a sonlabaka ne amuala+ toɔdoa nu pɛpɛɛpɛ na bɛbɔ nu bɛyɛ gyima na nvɛyeba biala fa mɔɔ hyia la maa a. Saa nvɛyeba biala yɛ ye gyima kpalɛ a, ɔboa ɔmaa sonlabaka ne nyi na ɔ nwo yɛ se wɔ ɛlɔlɛ nu.+
17 Yemɔti meka ɛhye meadu bɛ folɛ wɔ Awulae anyunlu kɛ, bɛmmabɔ bɛ ɛbɛla kɛ maanle maanle ne anu amra mɔɔ fa bɛ adwenle ne mɔɔ nvasoɛ ɛnle zo*+ bɔ bɛ ɛbɛla la bieko.+ 18 Bɛ adwenle wɔ awozinli nu yɛɛ bɛhwe bɛ nwo bɛvi ngoane ne mɔɔ Nyamenle fa maa la anwo, ɔluakɛ bɛnze ɛhwee yɛɛ bɛ ahonle ɛsolo.* 19 Kɛmɔ nyiane ɛnle bɛ nye zo la ati, bɛbɔ anyiemgba ɛbɛla,*+ bɛyɛ evinli nyɛleɛ biala bie anyebolo zo.
20 Noko bɛzukoale na bɛnwunle ye kɛ tɛ zɔhane a Kelaese de a, 21 ɔluakɛ amgba bɛdele ye edwɛkɛ ne yɛɛ bɛluale ɔ nwo zo bɛhilehilele bɛ, kɛ mɔɔ nɔhalɛ ne mɔɔ wɔ Gyisɛse anu la de la. 22 Bɛhilehilele bɛ kɛ bɛye subane dɛba ne+ mɔɔ nee bɛ alimoa ɛbɛlabɔlɛ ne le ko na ɔlɛsɛkye wɔ ye mɛlɛbɛla atiakunluwɔzo ne anu la bɛgua.+ 23 Na ɔwɔ kɛ bɛmaa bɛkɔ zo bɛyɛ bɛ fofolɛ wɔ tumi ne mɔɔ kile bɛ adwenle ne adenle la* anu,+ 24 na bɛva subane fofolɛ ne+ mɔɔ bɛbɔle ye wɔ Nyamenle ɛhulolɛ zo wɔ nɔhalɛ tenleneyɛlɛ nee nɔhalɛlilɛ nu la bɛwula.
25 Ɛhye ati, kɛkala mɔɔ bɛye adalɛ bɛgua la, bɛ nuhua ko biala ɛha nɔhalɛ ɛhile ɔ gɔnwo,+ ɔluakɛ yɛle sonlabaka ko anwo nvɛyeba.+ 26 Bɛva ɛya, noko bɛmmayɛ ɛtane;+ bɛmmamaa sɛnzɛne ne tɔ bɛ ɛyavalɛ zo;+ 27 bɛmmamaa Abɔnsam adenle.*+ 28 Mɔɔ le awule la mmawua bieko; emomu ɔyɛ gyima ɛsesebɛ, ɔva ɔ sa ɔyɛ gyima kpalɛ,+ amaa yeanyia debie mɔɔ ɔbava bie yeamaa awie mɔɔ kɛhyia la.+ 29 Bɛmmamaa edwɛkɛ ɛtane* fi bɛ nloa anu finde,+ emomu edwɛkɛ kpalɛ mɔɔ hyia na ɔmaa anwosesebɛ, mɔɔ nvasoɛ wɔ zo maa bɛdabɛ mɔɔ bɛtie la ala.+ 30 Eza bɛmmabɔ Nyamenle sunsum nwuanzanwuanza ne+ mɔɔ yeva yezɔ bɛ nloa+ yemaa kenle ne mɔɔ ɔbalua ɛkpɔnedeɛ ne azo+ yealie bɛ la arɛle.*
31 Bɛye ɛkpɔlɛ biala,+ ɛya, ɛya kpole, ɛdeɛdeanlɛ nee aholoba,+ yɛɛ debie ɛtane biala+ bɛgua. 32 Emomu bɛyɛ atiakunlukɛnlɛma, bɛla ahunluyelɛyelalɛ ali,+ bɛva bɛ gɔnwo mɔ ɛtane bɛhyɛ bɛ bɔkɔɔ kɛ mɔɔ Nyamenle noko ɛlua Kelaese anwo zo ɛva bɛ ɛtane ɛhyɛ bɛ bɔkɔɔ la.+
5 Ɛhye ati, bɛzukoa Nyamenle+ kɛ mralɛ kulovolɛma, 2 na bɛhɔ zo bɛbɔ bɛ ɛbɛla wɔ ɛlɔlɛ nu+ kɛ mɔɔ Kelaese noko hulole yɛ*+ na ɔvale ɔ nwo ɔmaanle yɛ* kɛ afɔlebɔdeɛ nee afɔlebɔlɛ mɔɔ bɔ evuanlɛ maa Nyamenle la.+
3 Adwɔmane ɛbɛla* nee nyɛleɛ evinli biala anzɛɛ anyebolo ɛdeɛ, bɛmmabɔ zo bɔbɔ wɔ bɛ avinli,+ ɔluakɛ ɛhye ɛnfɛta menli mɔɔ le nwuanzanwuanza la;+ 4 yɛɛ anyiemgba ɛbɛla anzɛɛ ɛdendɛlɛ ɛtane anzɛɛ ngoayɛ mgbane mgbane+—ninyɛne ɛhye mɔ ɛnfɛta—emomu bɛyɛ Nyamenle mo.+ 5 Ɔluakɛ bɛze ɛhye yɛɛ bɛte ɔ bo kpalɛ kɛ awie biala mɔɔ bɔ adwɔmane*+ anzɛɛ ye ɛbɛla nwo ɛnde anzɛɛ ɔle anyebolo,+ mɔɔ kile awozonle ɛzonlenlɛ la, ɛnlɛ agyapadeɛ biala wɔ Kelaese nee Nyamenle Belemgbunlililɛ ne anu.+
6 Bɛmmamaa awie biala fa edwɛkɛ mɔɔ nvasoɛ ɛnle zo la bɛlɛbɛla bɛ, ɔluakɛ ninyɛne ɛhye mɔ ati a Nyamenle ɛya ne ɛlɛba anzosesebɛ mralɛ nwo zo a. 7 Yemɔti, bɛ nee bɛ mmatu; 8 ɔluakɛ dɛba ne ɛnee bɛwɔ awozinli nu, na kɛkala bɛra wienyi nu+ wɔ Awulae anu.+ Bɛhɔ zo bɛbɔ bɛ ɛbɛla kɛ wienyi nu mralɛ, 9 ɔluakɛ wienyi nu ma ne a le kpalɛyɛlɛ nee tenleneyɛlɛ yɛɛ nɔhalɛ muala.+ 10 Bɛbɔ mɔdenle bɛnwu mɔɔ sɔ Awulae anye la;+ 11 na bɛ nee bɛ mmayɛ awozinli nu gyima mɔɔ nvasoɛ ɛnle zo la;+ emomu, bɛha bɛdo gua. 12 Ɔluakɛ ɔyɛ nyiane bɔbɔ kɛ bɛkɛha ninyɛne mɔɔ bɛyɛ ye fealeranu la anwo edwɛkɛ. 13 Na ninyɛne mɔɔ ɛlɛda ali* la amuala, wienyi ne a maa ɔda ali a, ɔluakɛ debie biala mɔɔ bɛla ye ali la le wienyi. 14 Yemɔti bɛha ye kɛ: “O, wɔmɔ mɔɔ wɔlafe a, tunwue, ɛvi mowuamra anu dwazo,+ na Kelaese ne bada ɛ nwo zo.”+
15 Ɔti bɛnlea boɛ kpalɛ na kɛzi bɛbɔ bɛ ɛbɛla la anyɛ kɛ menli mɔɔ ɛnze nrɛlɛbɛ emomu kɛ nrɛlɛbɛvolɛma, 16 na bɛva bɛ mekɛ bɛli gyima kpalɛ,*+ ɔluakɛ yɛwɔ mekɛ ɛtane nu. 17 Ɛhye ati, bɛmmayɛ bɛ nwo kɛ menli mɔɔ ɛnlɛ ndelebɛbo,* emomu bɛbɔ mɔdenle bɛnwu Gyihova* ɛhulolɛdeɛ.+ 18 Bieko, bɛmmabo nza,+ ɔluakɛ ɔmaa bɛyɛ mgbane mgbane,* emomu bɛhɔ zo bɛmaa sunsum ne ɛyi bɛ tetɛkɛɛ. 19 Bɛva edwɛne nee ayɛlɛyelɛ nee sunsum nu edwɛne bɛli bɛ nwo adwelie, na bɛdo edwɛne+ wɔ bɛ ahonle nu bɛmaa Gyihova,*+ 20 na bɛyɛ yɛ Nyamenle nee Selɛ ne mo+ dahuu wɔ yɛ Awulae Gyisɛse Kelaese duma nu wɔ debie biala anu.+
21 Kɛmɔ bɛbu Kelaese kpalɛ la ati, bɛbɛlɛ bɛ nwo aze bɛmaa bɛ nwo ngoko.+ 22 Bɛmaa yelɛma ɛbɛlɛ bɛ nwo aze ɛmaa bɛ hu mɔ+ kɛ mɔɔ bɛyɛ bɛmaa Awulae la, 23 ɔluakɛ kunli a le ɔ ye ati a+ kɛ mɔɔ Kelaese le asafo ne ati la,+ ye sonlabaka ne mɔɔ ɔdaye a ɔle ye ngoanedievolɛ la. 24 Nɔhalɛ nu, kɛ mɔɔ asafo ne bɛlɛ ɔ nwo aze maa Kelaese la, zɔhane ala a ɔwɔ kɛ yelɛma noko bɛlɛ bɛ nwo aze maa bɛ hu mɔ wɔ debie biala anu a. 25 Kunlima, bɛhɔ zo bɛhulo bɛ ye mɔ,+ kɛ mɔɔ Kelaese noko hulole asafo ne na ɔwule ɔmaanle ye la,+ 26 amaa yealua edwɛkɛ ne azo yeava nzule yeanrinzi nwolɛ yeamaa nwolɛ ade,+ 27 na yeava asafo ne kɛnlɛma gyɛlɛɛnye yeamaa ɔ nwo, mɔɔ nwolɛ ɛtɛkpɔdele anzɛɛ ngehanleɛ anzɛɛ ninyɛne zɛhae bie ɛnle nwo,+ na ɔle nwuanzanwuanza mɔɔ nvonleɛ biala ɛnle nwo a.+
28 Zɔhane ala a ɔwɔ kɛ kunlima kulo bɛ ye mɔ kɛ bɛ nwo a. Nrenyia mɔɔ kulo ɔ ye la kulo ɔdaye ɔ nwo, 29 ɔluakɛ awie biala ɛmkpɔ ye sonlabaka ne,* emomu ɔdi ye adane na ɔnea ye boɛ kɛ mɔɔ Kelaese yɛ asafo ne ala la, 30 ɔluakɛ yɛle ye sonlabaka ne nvɛyeba.+ 31 “Ɛhye ati a nrenyia bagyakyi ye papa nee ye mame na yeahɔbeta ɔ ye anwo na bɛ mu nwiɔ bɛayɛ nwonane ko la.”+ 32 Fealeranu edwɛkɛ nwuanzanwuanza ɛhye+ le kpole. Kelaese nee asafo ne anwo edwɛkɛ a melɛka a.+ 33 Noko akee, ɔwɔ kɛ bɛ nuhua ko biala kulo ɔ ye+ kɛ ɔdaye ɔ nwo la; na yelɛ noko nyia ɛbulɛ kpole maa ɔ hu.+
6 Ngakula, bɛdie bɛ awovolɛ+ wɔ Awulae ati, ɔluakɛ ɛhye a le kpalɛ wɔ Nyamenle anye zo a. 2 “Di wɔ papa nee wɔ mame eni”+ a le mɛla mɔɔ limoa mɔɔ ɛwɔkɛ wɔ nwo a: 3 “Amaa yeawie wɔ boɛ* na wɔahyɛ azɛlɛ ye azo.” 4 Selɛma, bɛmmaka bɛ mra ɛya,+ emomu bɛhɔ zo bɛva Gyihova* folɛdulɛ* nee ye ngilehilelɛ+ bɛtete bɛ.+
5 Ngɛkɛlɛ, bɛvi bɛ ahonle nu bɛva ɛzulolɛ nee anwowosolɛ bɛdie bɛ menle mɔ+ mɔɔ bɛwɔ azɛlɛ ye azo la kɛ asɛɛ bɛlɛyɛ bɛamaa Kelaese la, 6 tɛ mekɛ mɔɔ menli ɛlɛnea bɛ la angome, kɛ bɛyɛ bɛazɔ menli nye ala,*+ emomu kɛ Kelaese ngɛkɛlɛ mɔɔ bɛfi ɛkɛla* muala anu bɛyɛ Nyamenle ɛhulolɛdeɛ la.+ 7 Bɛva adwenle kpalɛ bɛzonle, kɛ bɛyɛ bɛamaa Gyihova*+ na tɛ menli ɔ, 8 ɔluakɛ bɛze kɛ debie kpalɛ biala mɔɔ awie bayɛ la, saa akɛlɛ o, saa dehelɛ o, ɔbanyia nwolɛ ahatualɛ yeavi Gyihova* ɛkɛ.+ 9 Bɛmɛ menlenlɛma noko, bɛhɔ zo bɛyɛ zɔhane ala bɛmaa bɛ, bɛmmanwunlonwunla bɛ, ɔluakɛ bɛze kɛ bɛ nee bɛ ngɛkɛlɛ ne mɔ amuala bɛ Menle wɔ anwuma,+ na ɔnnea sonla nyunlu.
10 Mɔɔ li awieleɛ la, Awulae ɛlua ye anwosesebɛ kpole ne azo ɔmaa bɛnyia tumi.+ 11 Bɛwula Nyamenle konle ninyɛne ne amuala+ na bɛahola bɛagyinla kpundii bɛaho bɛatia Abɔnsam agyiba ne mɔ;* 12 ɔluakɛ tɛ nwonane nee mogya a yɛ nee bɛ ɛlɛko a,+ emomu yɛ nee arane ngakyile, tumililɛ ngakyile, ewiade ɛhye awozinli nu tumivolɛma nee sunsum ɛtane ɛlɔne+ mɔɔ bɛwɔ anwuma lɔ la a ɛlɛko a. 13 Ɛhye ati, bɛwula Nyamenle konle ninyɛne ne amuala,+ amaa bɛahola bɛaho wɔ kenle ɛtane ne, na saa bɛyɛ debie biala bɛwie a, bɛagyinla bɛ gyakɛ anu kpundii.
14 Yemɔti bɛgyinla kpundii, bɛva nɔhalɛ ne bɛyɛ bɛlɛte bɛhye bɛ nze zo,+ bɛwula tenleneyɛlɛ akɛnrazo enyinlike ne,+ 15 na bɛwula mgbɔlaboa bɛva bɛziezie bɛ nwo bɛbɔ anzodwolɛ edwɛkpa ne nolo.+ 16 Ɛhye mɔ amuala anzi, bɛva diedi enyinlike kpole ne+ mɔɔ bɛbava bɛanlua amumuyɛnli ne ɛda* ne mɔ mɔɔ ɛlɛsɔ la amuala la.+ 17 Eza bɛlie ngoanelielɛ bulalɛ kyɛlɛ ne+ nee sunsum ne konle dadeɛ ne mɔɔ le Nyamenle edwɛkɛ ne la,+ 18 bɛlua sunsum ne azo+ bɛyɛ asɔne mekɛ biala,+ bɛva asɔneyɛlɛ muala nee modolɛ muala bie bɛyɛ. Zɔhane ati bɛyɛ bɛ nye gyɛlɛmgbɛɛnye, na bɛyɛ modolɛ nzɛlɛlɛ bɛmaa nwuanzanwuanzama ne mɔ dahuu. 19 Bɛyɛ asɔne bɛmaa medame noko, amaa saa mebuke me nloa kɛ metendɛ a meanyia edwɛkɛ meaha, na meava akɛnrazilɛ meabɔ edwɛkpa ne mɔɔ fale fealeranu edwɛkɛ nwuanzanwuanza ne anwo la nolo,+ 20 yemɔ a mele nwolɛ agyakɛnugyinlavolɛ+ mɔɔ bɛgua me kyeenyi la, amaa saa ɔwɔ kɛ metendɛ a, meava akɛnrazilɛ meaha ye kɛ mɔɔ ɔfɛta la.
21 Tekekɛse+ mɔɔ le adiema kulovolɛ nee Awulae sonvolɛ mɔɔ di nɔhalɛ la bamaa bɛanwu mɔɔ melɛyɛ nee kɛzi me nwo de la.+ 22 Ɛhye ati a melɛsoa ye bɛ nwo lɔ a, amaa bɛanwu kɛzi yɛ nwo de la na yeamaa bɛ ahonle adɔ bɛ azule nu.
23 Mediema, Nyamenle Selɛ ne nee Awulae Gyisɛse Kelaese ɛmaa bɛ anzodwolɛ nee ɛlɔlɛ yɛɛ diedi. 24 Ɛlolɛ kpole ɛha bɛdabɛ mɔɔ yɛ Awulae Gyisɛse Kelaese anwo ɛlɔlɛ mɔɔ bɛlɛ la ɛnzɛkye ɛlɛ la amuala.
Anzɛɛ “adwenle kpalɛ.”
Anzɛɛ “yeva yedo ɔ bo (ezukoa); yeva yezi mɔɔ bara la azo (yeva yeli agyinlanu).”
Anzɛɛ “ye agyapadeɛ.”
Anzɛɛ “mebayɛ mo.”
Anzɛɛ “mekɛ ɛhye.” Nea Edwɛkɛbohilelɛ.
Nea Edwɛkɛbohilelɛ.
Anzɛɛ “nyeleyɛlɛ.”
Nea Edwɛkɛbohilelɛ.
Nea Mok. A5.
Anzɛɛ “yɛfa anwodozo yɛtendɛ.”
Anzɛɛ “kuloonwu.”
Anzɛɛ “edwɛkpa ne nolobɔlɛma.”
Anzɛɛ “yeatete.”
Giliki aneɛ nu, “bɛazi Kelaese sonlabaka ne.”
Anzɛɛ “le mgbane.”
Giliki aneɛ nu, “bɛ ahonle ɛtili.”
Giliki, a·sel′gei·a. Nea Edwɛkɛbohilelɛ.
Giliki aneɛ nu, “wɔ bɛ adwenle sunsum ne.”
Anzɛɛ “bɛmmamaa Abɔnsam nyia ɛleka.”
Giliki aneɛ nu, “edwɛkɛ mɔɔ ɛkpɔlɔ la.”
Anzɛɛ “bɛmmamaa ɔdi nyane.”
Anzɛɛ ɔkola ɔkile, “bɛ.”
Anzɛɛ ɔkola ɔkile, “bɛ.”
Giliki, por·nei′a. Nea Edwɛkɛbohilelɛ.
Nea Edwɛkɛbohilelɛ, “Adwɔmane ɛbɛla.”
Anzɛɛ “bɛka bɛto gua.”
Giliki aneɛ nu, “bɛdɔ mekɛ ne.”
Anzɛɛ “ɛnlɛ adwenle.”
Nea Mok. A5.
Anzɛɛ “ɔmaa bɛyɛ basabasa.”
Nea Mok. A5.
Giliki aneɛ nu, “ɔ nwonane ne.”
Anzɛɛ “Amaa wɔayɛ kpalɛ.”
Nea Mok. A5.
Anzɛɛ “adehilelɛ.”
Giliki aneɛ nu, “tɛ ɛnyelɛ zo ɛzonlenlɛ.”
Nea Edwɛkɛbohilelɛ, “Ɛkɛla.”
Nea Mok. A5.
Nea Mok. A5.
Anzɛɛ “ye mɛlɛbɛla ne mɔ.”
Anzɛɛ “akodeɛ.”