KƆMAA WULOMUMA
1 Medame Pɔɔlo, mele Kelaese Gyisɛse akɛlɛ, yevɛlɛ me kɛ membanyɛ ɛzoanvolɛ yɛɛ yekpa me kɛ menga Nyamenle edwɛkpa ne+ 2 mɔɔ ɔluale ye ngapezoma ne mɔ anwo zo ɔbɔle nwolɛ ɛwɔkɛ ɔdole ɛkɛ wɔ Ngɛlɛlera nwuanzanwuanza ne anu la, 3 edwɛkpa ɛhye fale ɔ Ra ne mɔɔ ɔrale nwonane nu kɛ Devidi ara+ la anwo, 4 na bɛluale sunsum nwuanzanwuanza ne tumi zo bɛdwazole Ralɛ ɛhye bɛvile mowuamra anu+ bɛvale bɛhilele kɛ ɔle Nyamenle Ara+—ɛhɛe, yɛ Awulae Gyisɛse Kelaese. 5 Ɔ nwo zo a yɛlua yɛnyia ɛlolɛ kpole nee ɛzoanvolɛyɛlɛ gyima+ ne a, amaa ye duma ne ati, maanle maanle ne anu amra+ amuala anyia diedi na bɛadie ye, 6 maanle maanle ɛhye mɔ anu a bɛvɛlɛle bɛdabɛ noko kɛ bɛrayɛ Gyisɛse Kelaese ɛdeɛ a— 7 melɛkɛlɛ meahɔmaa bɛdabɛ mɔɔ bɛwɔ Wulomu mɔɔ Nyamenle kulo bɛ, na yevɛlɛ bɛ kɛ bɛrayɛ nwuanzanwuanzama la amuala:
Yɛ Ze Nyamenle ne nee Awulae Gyisɛse Kelaese ɛlo bɛ kpole na bɛmaa bɛ anzodwolɛ.
8 Mɔɔ limoa la, medua Gyisɛse Kelaese anwo zo meayɛ me Nyamenle ne mo wɔ bɛ kɔsɔɔti bɛ ti, ɔluakɛ bɛka bɛ diedi ne anwo edwɛkɛ wɔ ewiade amuala. 9 Ɔluakɛ Nyamenle ne mɔɔ medua ɔ Ra ne anwo edwɛkpa ne nolobɔlɛ zo mefa me sunsum mesonle ye la di me daselɛ kɛ, dahuu mebɔ bɛ duma wɔ me asɔneyɛlɛ nu mɔɔ mengyakyi a,+ 10 melɛsɛlɛ kɛ ɔyɛ Nyamenle ɛhulolɛ a, mebanyia adenle meara bɛ nwo lɔ. 11 Ɔluakɛ me kunlu a anrɛɛ menwu bɛ na meboa bɛ wɔ sunsum nu, amaa bɛ nwo ayɛ se; 12 mɔɔ mekpondɛ meaha la a le kɛ bɛ diedi bɛamaa me anwosesebɛ na medame noko me ɛdeɛ amaa bɛ anwosesebɛ.+
13 Mediema, mekulo kɛ bɛnwu ye kɛ, fane dɔɔnwo ne ala, ɛnee mekulo kɛ meba bɛ nwo lɔ amaa me edwɛkɛhanlɛ ne azo ma wɔ bɛ nu kɛ mɔɔ meyɛ ye wɔ maanle maanle mɔɔ ɛha la anu la, noko badwu ɛnɛ metɛnyianle adenle. 14 Metua Gilikima nee nyɛvolɛ,* nrɛlɛbɛvolɛma nee bɛdabɛ mɔɔ bɛnze nrɛlɛbɛ la amuala kakɛ; 15 ɔti melɛ ɛhulolɛ kpole kɛ meka edwɛkpa ne meahile bɛdabɛ noko mɔɔ bɛwɔ Wulomu la.+ 16 Na menze edwɛkpa ne anwo nyiane;+ nɔhalɛ nu, ɔle Nyamenle tumi mɔɔ ɔfa ɔdie awie biala mɔɔ lɛ diedi la ngoane a,+ Dwuunli a limoa a+ yɛɛ akee Gilikinli.+ 17 Ɔluakɛ bɛdabɛ mɔɔ bɛlɛ diedi la ɛnwu ye kɛ Nyamenle dua edwɛkpa ne azo da ye tenleneyɛlɛ ali na ɛhye maa bɛnyia diedi kpole,+ bɛhɛlɛ kɛ: “Na tenlenenli balua ye diedi zo anyia ngoane.”+
18 Nyamenle mɔɔ wɔ anwuma la ɛlɛda ye ɛya ne+ ali ahile menli mɔɔ ɛndie ye nee bɛdabɛ mɔɔ bɛnle tenlenema na bɛyɛ ninyɛndane bɛfa bɛsi menli mɔɔ kulo kɛ bɛnwu mɔɔ le nɔhalɛ la adenle la,+ 19 ɔluakɛ mɔɔ bɛbahola bɛanwu ye wɔ Nyamenle anwo la da ali wienyi wɔ bɛ avinli, ɔboalekɛ Nyamenle lale ye ali wienyi hilele bɛ.+ 20 Na bɛnwu ye subane ne mɔ mɔɔ ɛnyelɛ ɛnnwu bɛ la wienyi ɔvi mekɛ mɔɔ ɔbɔle ewiade la, ɔluakɛ bɛdua ninyɛne mɔɔ ɔbɔle la azo bɛnwu ye,+ bɔbɔ ye tumi ne mɔɔ wɔ ɛkɛ ne dahuu la+ nee ye Nyamenleyɛlɛ ne,+ yemɔti bɛnlɛ nyelebɛnloa biala. 21 Ɔluakɛ bɛze Nyamenle ɛdeɛ, noko bɛanwula ye anyunlunyia kɛ Nyamenle anzɛɛ bɛanyɛ ye mo, emomu, bɛzuzule ninyɛne mgbane mgbane nwo yɛɛ awozinli yile bɛ ahonle ne mɔ mɔɔ ɛsolo la tetɛkɛɛ.+ 22 Bɛse bɛze nrɛlɛbɛ ɛdeɛ, noko bɛrayɛle ahoasea 23 na bɛhakyile Nyamenle ne mɔɔ ɛnwu* ɛlɛ la anyunlunyia ne bɛyɛle debie mɔɔ le kɛ sonla mɔɔ kpɔlɔ nee nloma nee nane ngakyile yɛɛ nane mɔɔ bɛtwenle bɛ nwo aze la ananze.+
24 Ɔti, kɛ mɔɔ bɛ ahonle nu atiakunluwɔzo ne mɔ de la, Nyamenle ɛgyakyi bɛ yemaa bɛgua bɛ nwo evinli, amaa bɛabɔ anyiemgba. 25 Bɛkakyi Nyamenle anwo nɔhalɛ ne bɛyɛ ye adalɛ na bɛdi abɔdeɛ eni bɛsonle bɛ na tɛ Bɔvolɛ ne mɔɔ ɔwɔ kɛ bɛye ye ayɛlɛ dahuu la ɔ. Amen. 26 Ɛhye ati a Nyamenle ɛgyakyi bɛ ɛmaa nla nwo atiakunluwɔzo mɔɔ yɛ anyiemgba la,+ ɔluakɛ mraalɛ fa bɛ gɔnwo mɔ mraalɛ gyakyi mrenyia;+ 27 zɔhane ala a mrenyia noko gyakyi mraalɛ na bɛmaa bɛ ti akunlu ba bɛ gɔnwo mɔ mrenyia nwo zo ɛsesebɛ a, mrenyia fa mrenyia,+ bɛyɛ ninyɛndane na bɛnyia bɛ nyɛleɛ ɛtane ne anwo ahatualɛ* mɔɔ fɛta la wɔ bɛ nwonane nu.+
28 Kɛmɔ bɛngulo kɛ bɛkɛnwu Nyamenle* la ati, Nyamenle ɛmaa bɛnyia adwenle mɔɔ ɛnle kpalɛ la, kɛ bɛyɛ ninyɛne mɔɔ ɛmfɛta la.+ 29 Na ninyɛndane kɔsɔɔti,+ amumuyɛ, amile+ nee ɛtaneyɛlɛ, anyebolo,+ kodiawu,+ konle, mɛlɛbɛla,+ ɛkpɔlɛ+ yɛɛ ndɛneyelɛ ɛyi bɛ tɛkɛɛ, 30 bɛkeha awie mɔ anwo edwɛkɛ ɛtane,+ bɛkyi Nyamenle, bɛmbu debie, bɛmemaa bɛ nwo zo, bɛtu bɛ nwo, bɛbɔ adwenle ɛtane,* bɛndie bɛ awovolɛ,+ 31 bɛnlɛ ndelebɛbo,+ bɛnli bɛ ɛwɔkɛ zo, bɛnlɛ sonla nwo ɛlɔlɛ yɛɛ bɛnze anwunvɔne. 32 Menli ɛhye mɔ ze Nyamenle tenlene mɛla ne kpalɛ ɛdeɛ—kɛ bɛdabɛ mɔɔ bɛyɛ ninyɛne ɛhye mɔ la fɛta ewule+—noko tɛ kɛ bɛkɔ zo bɛyɛ ala, eza bɛdie bɛdabɛ mɔɔ bɛyɛ la noko bɛto nu.
2 Zɔhane ati adiema, saa ɛle nwane bɔbɔ+ na ɛbua ndɛne a ɛnlɛ nyelebɛnloa biala; saa ɛbua awie ndɛne a, ɛbua ɛ nwo fɔlɛ, ɔluakɛ wɔmɔ mɔɔ ɛbua ndɛne la ɛkɔ zo ɛyɛ nyɛleɛ ko ne ala bie.+ 2 Na yɛze kɛ Nyamenle ndɛnebualɛ ne mɔɔ le nɔhalɛ la tia bɛdabɛ mɔɔ bɛyɛ ninyɛne ɛhye mɔ la.
3 Noko adiema, saa ɛbua menli mɔɔ yɛ ninyɛne ɛhye mɔ la ndɛne, na wɔmɔ ɛyɛ bie a, ɛsuzu kɛ ɛkɛnyia ɛ ti wɔ Nyamenle ndɛnebualɛ ne anu ɔ? 4 Anzɛɛ kɛmɔ ɛnze kɛ Nyamenle ɛvi atiakunlukɛnlɛma nu ɛlɛbɔ mɔdenle ahile wɔ adenle ahɔ anlubɛnwo nu la ati,+ ɛmbu ye atiakunlukɛnlɛmayɛlɛ totohyia ne+ nee ye bɛnwozohomonlɛ+ ne yɛɛ ye abotane+ ne bie ɔ? 5 Noko kɛmɔ bɛ nzo yɛ se na bɛ ahonle ɛsolo la ati, bɛbamaa ɛya ara bɛ nwo zo wɔ ɛya kenle ne mɔɔ Nyamenle bala ye ndɛnebualɛ fɔɔnwo ne ali la.+ 6 Na ɔbadua awie biala kakɛ kɛ mɔɔ ye gyima de la:+ 7 ɔbamaa bɛdabɛ mɔɔ bɛlɛgyinla kpundii wɔ gyima kpalɛ nu, bɛakpondɛ anyunlunyia nee enililɛ yɛɛ mɔɔ ɛmkpɔlɔ+ la dahuu ngoane; 8 noko bɛdabɛ mɔɔ bɛkulo butule na bɛndie nɔhalɛ ne na bɛyɛ ninyɛndane la, anzohwenlɛ* nee ɛya bara bɛ nwo zo.+ 9 Anwongyelelɛ nee amaneɛnwunlɛ bado awie* biala mɔɔ yɛ ninyɛndane la, Dwuunli a limoa a, yɛɛ akee Gilikinli; 10 noko anyunlunyia nee enililɛ yɛɛ anzodwolɛ wɔ ɛkɛ maa awie biala mɔɔ yɛ kpalɛ la, Dwuunli a limoa a,+ yɛɛ akee Gilikinli.+ 11 Ɔluakɛ Nyamenle ɛnnea sonla nyunlu.+
12 Na bɛdabɛ mɔɔ bɛyɛle ɛtane wɔ mekɛ mɔɔ mɛla ɛnle ɛkɛ ne la amuala bawu ɔnva nwo kɛ ɛnee mɛla ɛnle ɛkɛ ne la;+ noko bɛdabɛ mɔɔ bɛyɛle ɛtane wɔ mɛla ne abo la, bɛbagyinla mɛla ne azo bɛabua bɛ muala ndɛne.+ 13 Ɔluakɛ tɛ bɛdabɛ mɔɔ bɛtie mɛla ne la a le tenlenema wɔ Nyamenle anye zo a, emomu bɛdabɛ mɔɔ bɛdi mɛla zo la a bɛbabu bɛ tenlenema a.+ 14 Na saa maanle maanle ne anu amra mɔɔ bɛnlɛ mɛla ne+ la fi bɛ ɛhulolɛ nu di mɛla ne azo a, menli ɛhye mɔ ɛnlɛ mɛla ne ɛdeɛ, noko bɛbɔ bɛ ɛbɛla kɛ mɔɔ mɛla ne kile la. 15 Bɛdabɛ mumua ne bɛkile kɛ bɛhɛlɛ mɛla ne wɔ bɛ ahonle nu, na bɛ adwenle* di bɛ daselɛ, yɛɛ bɛ nzuzulɛ maa bɛnwu ye kɛ bɛ nyɛleɛ le kpalɛ anzɛɛ ɛtane. 16 Ɛhye bazi kenle mɔɔ Nyamenle balua Kelaese Gyisɛse anwo zo abua alesama fealeranu ninyɛne nwo ndɛne+ kɛ mɔɔ edwɛkpa ne mɔɔ mebɔ ye nolo la kile la.
17 Na saa ɛfɛlɛ ɛ nwo Dwuunli,+ na ɛfa ɛ nwo ɛto mɛla zo, na ɛfa Nyamenle ɛtu ɛ nwo, 18 na ɛze ye ɛhulolɛdeɛ na ɛdie ninyɛne mɔɔ sonle bolɛ la ɛto nu, kɛmɔ bɛhilehile wɔ Mɛla ne* la ati,+ 19 na ɛdie ɛdi kɛ ɛle anyenzinliravolɛma adekilevolɛ, ɛle kɛnlaneɛ ɛmaa bɛdabɛ mɔɔ bɛwɔ awozinli nu la, 20 ɛle menli mɔɔ ɛnze nrɛlɛbɛ la folɛtuvolɛ, ɛle ngakula kilehilevolɛ, na ɛte Mɛla ne anu ninyɛne titili ne mɔ nee nɔhalɛ ne abo— 21 noko wɔmɔ mɔɔ ɛkilehile awie mɔ la, duzu ati a ɛngilehile ɛ nwo ɛ?+ Wɔmɔ mɔɔ ɛka kɛ, “Mmawua”+ la, ɛwua ɔ? 22 Wɔmɔ mɔɔ ɛka kɛ, “Mmasɛkye agyalɛ”+ la, ɛsɛkye agyalɛ ɔ? Wɔmɔ mɔɔ ɛkyi awozonle la, ɛwua wɔ awozonle azua nu ɔ? 23 Wɔmɔ mɔɔ ɛfa mɛla ɛtu ɛ nwo la, asoo ɛto Mɛla ne ɛfa ɛgua Nyamenle anyunlu aze ɔ? 24 Ɔluakɛ “bɛdabɛ ti bɛtendɛ bɛtia Nyamenle duma ne wɔ maanle maanle ne mɔ anu,” kɛ mɔɔ bɛhɛlɛ la.+
25 Nɔhalɛ nu, saa ɛdi mɛla ne azo a yɛɛ mrenyiazo ɛpɛlɛ zo lɛ nvasoɛ a;+ na saa ɛnli mɛla ne azo a, ɛnee noko anrɛɛ bɛampɛ wɔ mrenyiazo bɔbɔ. 26 Ɔti, saa awie mɔɔ bɛtɛpɛle ye mrenyiazo+ la yɛ mɔɔ Mɛla ne kpondɛ la a, asoo bɛnrɛbu sonla zɔhane kɛ yepɛ ye mrenyiazo ɔ?+ 27 Na saa awie mɔɔ bɛtɛpɛle ye mrenyiazo la di Mɛla ne azo a ɔbabua ɛdawɔ mɔɔ bɛpɛ wɔ mrenyiazo na ɛlɛ mɛla ne noko ɛnli zolɛ la ndɛne. 28 Tɛ Dwuunli a le awie mɔɔ ɔle zɔ wɔ sonla nye zo la,+ yɛɛ mrenyiazo ɛpɛlɛ ɛnle debie mɔɔ bɛyɛ ye wɔ nwonane nu a.+ 29 Noko Dwuunli a le awie mɔɔ ɔle zɔ wɔ ye nu,+ na ye mrenyiazo ɛpɛlɛ ne wɔ ye ahonle nu+ na ɔlua sunsum ne azo na tɛ mɛla mɔɔ bɛhɛlɛ azo la.+ Zɔhane sonla ne nganvolɛ vi Nyamenle, ɔnvi menli.+
3 Ɛnee akee duzu a maa Dwuunli tɛla menli mɔɔ ɛha la ɛ, anzɛɛ mrenyiazo ɛpɛlɛ zo nvasoɛ a le duzu? 2 Nvasoɛ dɔɔnwo wɔ zo. Mɔɔ limoa la, bɛvale Nyamenle edwɛkɛ nwuanzanwuanza ne bɛwulale bɛ sa nu.+ 3 Ɛnee akee edwɛkɛ ne a le boni? Saa bie mɔ annyia diedi a, asoo diedi mɔɔ bɛnlɛ la bazɛkye Nyamenle nɔhalɛlilɛ ne ɔ? 4 Ɔnrɛra ye zɔ ɛlɛ! Emomu, bɛmaa Nyamenle ɛyɛ nɔhavo+ na sonla biala ɛyɛ adalɛ,+ kɛ mɔɔ bɛhɛlɛ la: “Amaa wɔali benle wɔ wɔ edwɛkɛ nu na saa bɛlɛbua wɔ ndɛne a wɔali konim.”+ 5 Noko, saa yɛ ninyɛndane maa Nyamenle tenleneyɛlɛ da ali a, ɛnee duzu a ɔwɔ kɛ yɛka a? Saa Nyamenle da ye ɛya ne ali a, ɛnee ɔkile kɛ ɔnli pɛlepɛle ɔ? (Melɛtendɛ kɛ sonla ala la.) 6 Ɔnrɛra ye zɔ ɛlɛ! Saa Nyamenle ɛnli pɛlepɛle a, ɛnee kɛzi ɔbabua ewiade ne ndɛne ɛ?+
7 Noko saa me adalɛ ɛmaa Nyamenle nɔhalɛ ne ɛla ali wienyi na yewula ye anyunlunyia a, ɛnee duzu ati a bɛlɛbua medame noko ndɛne kɛ ɛtanevolɛ a? 8 Ɛnee duzu ati a yɛnga mɔɔ menli bie mɔ bɔ adalɛ ka to yɛ nwo zo la bie kɛ, “Bɛmaa yɛyɛ ninyɛndane amaa ninyɛne mgbalɛ ara” ɛ? Ndɛne mɔɔ bɛbua menli zɔhane mɔ la fɛta.+
9 Ɛnee duzu a yɛka a? Yɛle kpalɛ yɛtɛla bɛ ɔ? Kyɛkyɛ! Kɛ mɔɔ melimoa meha la, Dwuuma nee Gilikima amuala wɔ ɛtane tumi bo;+ 10 kɛ mɔɔ bɛhɛlɛ la: “Tenlenenli biala ɛnle ɛkɛ, ko bɔbɔ ɛnle ɛkɛ;+ 11 awie biala ɛnle ɛkɛ mɔɔ lɛ nwunu a, awie biala ɛnle ɛkɛ mɔɔ kpondɛ Nyamenle abo zo a. 12 Menli kɔsɔɔti ɛvo adenle, bɛ muala bɛyɛ mgbane; awie biala ɛnle ɛkɛ mɔɔ da atiakunlukɛnlɛma ali a, ko bɔbɔ ɛnle ɛkɛ.”+ 13 “Bɛ komenzia le kɛ nla mɔɔ bɛtɛkedale zolɛ la; bɛva bɛ tafinlima bɛbɛlɛbɛla menli.”+ “Ɛwɔlɛ pɔezen wɔ bɛ nloa anu.”+ 14 “Amowa nee ɛdendɛlɛ ɛtane ɛyi bɛ nloa anu tetɛkɛɛ.”+ 15 “Bɛ gyakɛ abo yɛ ndɛ kɔka mogya gua.”+ 16 “Ɛzɛkyelɛ nee amaneɛnwunlɛ wɔ bɛ ndenle nu 17 yɛɛ bɛnze anzodwolɛ adenle ne.”+ 18 “Nyamenle anwo ɛzulolɛ biala ɛnle bɛ nye zo.”+
19 Na yɛze kɛ mɔɔ Mɛla ne ka la amuala, ɔka ɔkile bɛdabɛ mɔɔ bɛwɔ Mɛla ne abo la, amaa bɛaha awie biala anloa bɛado nu na ewiade ne amuala ayɛ mɔɔ Nyamenle twe bɛ nzo a ɔfɛta a.+ 20 Ɔti, bɛnrɛlua mɛla gyima zo bɛnrɛbu awie* biala tenlenenli wɔ ɔ nyunlu,+ ɔluakɛ mɛla a maa yɛnyia ɛtane nwo nɔhalɛ ndelebɛbo a.+
21 Noko kɛkala tɛ mɛla a maa Nyamenle tenleneyɛlɛ da ali a,+ emomu Mɛla ne nee Ngapezoma ne di nwolɛ daselɛ,+ 22 ɛhɛe, Nyamenle tenleneyɛlɛ mɔɔ lua Gyisɛse Kelaese anu diedi zo la wɔ ɛkɛ ne maa bɛdabɛ mɔɔ bɛlɛ diedi la amuala. Na ngakyile biala ɛnle bɛ avinli.+ 23 Ɔluakɛ bɛ muala bɛyɛ ɛtane na bɛndwu Nyamenle anyunlunyia ne anwo,+ 24 na ɔle ahyɛlɛdeɛ ala+ kɛ bɛlua Kelaese Gyisɛse ɛkpɔnedeɛ ne+ mɔɔ ɔduale la azo bɛbu bɛ tenlenema wɔ ye ɛlolɛ kpole ne+ anu. 25 Nyamenle vale ye maanle kɛ mgbɔdalɛ debie+ ɔlua ye mogya ne anu diedi zo.+ Ɔyɛle ɛhye ɔvale ɔlale ye tenleneyɛlɛ ne ali, ɔluakɛ Nyamenle zile abotane* vale ɛtane mɔɔ bɛyɛle ye wɔ dɛba ne la hyɛle bɛ. 26 Ɔyɛle ɛhye ɔvale ɔhilele ye tenleneyɛlɛ ne+ wɔ mekɛ ɛhye anu, amaa yeayɛ tenlenenli wɔ mekɛ bɔbɔ mɔɔ ɔlɛdua Gyisɛse anu diedi zo yeabu menli tenlenema la.+
27 Ɛnee akee adubɛnwo ne wɔ nienwu? Ɔnle ɛleka biala. Ɔlua mɛla boni azo? Ɔlua gyima zo ɔ?+ Kyɛkyɛ, emomu ɔlua diedi mɛla ne azo. 28 Na yɛnwu kɛ bɛdua diedi zo a bɛbu sonla tenlenenli a, na tɛ mɛla gyima zo ɔ.+ 29 Anzɛɛ ɔle Dwuuma angome Nyamenle ɔ?+ Ɔnle maanle maanle ne anu amra noko Nyamenle ɔ?+ Ɛhɛe, ɔle maanle maanle ne anu amra noko ɛdeɛ.+ 30 Kɛmɔ Nyamenle le kokye la ati,+ ɔbalua diedi zo yeabu bɛdabɛ mɔɔ bɛpɛ bɛ mrenyiazo la tenlenema+ na yealua bɛdabɛ mɔɔ bɛtɛpɛle bɛ mrenyiazo la diedi zo yeabu bɛ tenlenema.+ 31 Ɛnee yɛ diedi ne ati yɛsɛkye mɛla ɔ? Kyɛkyɛ! Emomu, yɛmaa mɛla gyinla.+
4 Saa zɔhane a ɔde a, ɛnee duzu a yɛbaha kɛ yɛ nenyia Ebileham nyianle a? 2 Kɛ neazo la, saa bɛluale gyima zo a bɛbule Ebileham tenlenenli a, anrɛɛ ɔbanyia mɔɔ ɔbava yeadu ɔ nwo la, noko ɔnrɛyɛ ye wɔ Nyamenle anyunlu. 3 Na duzu a ngɛlɛlera ne ka a? “Ebileham nyianle diedi wɔ Gyihova* anu na bɛbule ye nyɛleɛ ne kɛ ɔle tenlene.”+ 4 Awie mɔɔ yɛ gyima la, bɛmbu ye ahatualɛ ne kɛ ɛlolɛ kpole, emomu bɛbu ye kɛ debie mɔɔ ɔfɛta kɛ ɔ sa ka ye* la. 5 Noko, sonla mɔɔ ɛnyɛ gyima na ɔdie Mɔɔ bua ɛtanevolɛ benle ɔdi la, bɛbu ye diedi ne kɛ ɔle tenlene nyɛleɛ.+ 6 Zɔhane ala a Devidi noko ka anyelielɛ mɔɔ awie nyia ye wɔ mekɛ mɔɔ Nyamenle kɛbu ye tenlenenli noko ɔnlua gyima zo la anwo edwɛkɛ kɛ: 7 “Anyelielɛ a le bɛdabɛ mɔɔ bɛva bɛ mɛladonlɛ bɛhyɛ bɛ na bɛheda bɛ ɛtane ne mɔ azo la; 8 anyelielɛ a le sonla ne mɔɔ Gyihova* ɛnrɛbu ye ɛtane nwo mgbonda la.”+
9 Asoo menli mɔɔ bɛpɛ bɛ mrenyiazo la angome a nyia anyelielɛ ɛhye a, anzɛɛ menli mɔɔ bɛtɛpɛle bɛ mrenyiazo la noko nyia bie ɔ?+ Ɔluakɛ yɛka kɛ: “Bɛbule Ebileham diedi ne kɛ ɔle tenlene nyɛleɛ.”+ 10 Mekɛ boni a bɛbule ye nyɛleɛ ne kɛ ɔle tenlene a? Mekɛ mɔɔ ɛnee yepɛ ye mrenyiazo anzɛɛ ɛnee ɔtɛpɛle la ɔ? Mekɛ mɔɔ ɛnee ɔtɛpɛle ye mrenyiazo la ɔ. 11 Ɔnyianle sɛkɛlɛneɛ+ mɔɔ le mrenyiazo ɛpɛlɛ mɔɔ kile kɛ bɛlie ye bɛdo nu* kɛ ɔlɛ diedi wɔ mekɛ mɔɔ bɛtɛpɛle ye mrenyiazo la, amaa yeayɛ menli kɔsɔɔti mɔɔ lɛ diedi+ na bɛtɛpɛle bɛ mrenyiazo la bɛ ze na bɛabu bɛ kɛ bɛle tenlenema; 12 amaa yeayɛ selɛ yeamaa ɔ bo zo amra mɔɔ bɛpɛ bɛ mrenyiazo la, tɛ bɛdabɛ mɔɔ bɛdi mrenyiazo ɛpɛlɛ ne azo la angome, emomu, menli mɔɔ bɛlɛ diedi kɛ mɔɔ yɛ ze Ebileham+ nyianle wɔ mekɛ mɔɔ ɛnee bɛtɛpɛle ye mrenyiazo la noko.
13 Na tɛ mɛla zo a ɔlua mɔɔ bɛbɔle Ebileham nee ɔ bo zo amra ɛwɔkɛ kɛ bɛbanyia ewiade bie kɛ agyapadeɛ a,+ emomu, ɔlua tenleneyɛlɛ mɔɔ gyi diedi zo la azo.+ 14 Ɔluakɛ saa bɛdabɛ mɔɔ bɛdi mɛla zo la le koliagyama a, ɛnee diedi ɛyɛ mgbane yɛɛ nvasoɛ ɛnle ɛwɔkɛ ne azo. 15 Nɔhalɛ nu, Mɛla ne fa ɛya ba,+ na ɛleka mɔɔ mɛla ɛnle la, mɛladonlɛ biala noko ɛnle ɛkɛ.+
16 Ɛhye ati a ɔlua diedi zo la, amaa yeagyinla ɛlolɛ kpole zo,+ na ɔ bo zo amra amuala anyia ɛwɔkɛ ne,+ tɛ bɛdabɛ mɔɔ bɛdi Mɛla ne azo la angome, emomu bɛdabɛ mɔɔ bɛlɛ diedi mɔɔ le kɛ Ebileham, mɔɔ le yɛ muala yɛ ze ɛdeɛ ne la noko.+ 17 (Kɛ mɔɔ bɛhɛlɛ la: “Meyɛ wɔ maanle maanle dɔɔnwo bɛ ze.”)+ Ɛhye zile wɔ Nyamenle ne mɔɔ ɔnyianle ye nu diedi, mɔɔ dwazo mowuamra ba ngoane nu na ɔka ninyɛne mɔɔ ɛtɛbale nu anwo edwɛkɛ kɛ asɛɛ bɛra nu* la anyunlu. 18 Ɔnyianle anyelazo na ɔliele ɔlile kɛ ɔbayɛ maanle maanle dɔɔnwo bɛ ze wɔ mekɛ mɔɔ ɛnee anyelazo ɛwie, kɛ mɔɔ bɛhanle la: “Zɔhane ala a ɛ bo zo amra bayɛ a.”+ 19 Ye diedi ne anga aze ɛdeɛ, noko ɔzuzule ye sonlabaka ne anwo kɛ asɛɛ yewu (kɛmɔ ɛnee yeli ɛvolɛ kɛyɛ 100 la ati),+ yɛɛ ɛnee Sɛla noko le mota.+ 20 Noko Nyamenle ɛwɔkɛ ne ati, ɔnyianle diedi na ye adwenle nu anyɛ ye kesee fee; emomu ye diedi ne maanle ye anwosesebɛ, na ɔwulale Nyamenle anyunlunyia 21 na ɔliele ɔlile bɔkɔɔ kɛ, mɔɔ Nyamenle ɛbɔ nwolɛ ɛwɔkɛ la, ɔbahola yeayɛ.+ 22 Yemɔti, “bɛbule ye nyɛleɛ ne kɛ ɔle tenlene.”+
23 Noko tɛ ɔ ngomekye a bɛhɛlɛle edwɛkɛ, “bɛbule ye nyɛleɛ ne tenlene” bɛmaanle ye a,+ 24 na bɛhɛlɛle bɛmaanle yɛdayɛ mɔɔ bɛbabu yɛ nyɛleɛ ne mɔ tenlene la noko, ɔluakɛ yɛdie Mɔɔ dwazole yɛ Awulae Gyisɛse vile mowuamra anu la yɛdi.+ 25 Yɛ ɛtane ti bɛyele ye bɛmaanle+ na bɛdwazole ye amaa bɛabu yɛ tenlenema.+
5 Ɔti, kɛkala mɔɔ bɛlua diedi zo bɛbu yɛ tenlenema la,+ bɛmaa yɛlua yɛ Awulae Gyisɛse Kelaese anwo zo yɛ nee Nyamenle ɛnyia anzodwolɛ,*+ 2 eza yɛlua ɔ nwo zo yɛva diedi yɛnyia ɛlolɛ kpole ne mɔɔ kɛkala yɛwɔ nu la anwo adenle;+ bɛmaa yɛli fɛlɛko ɔluakɛ yɛlɛ anyelazo kɛ yɛbanyia Nyamenle anyunlunyia ne. 3 Tɛ yemɔ angome, bɛmaa yɛli fɛlɛko noko wɔ mekɛ mɔɔ yɛwɔ amaneɛnwunlɛ nu la,+ ɔluakɛ yɛze kɛ amaneɛnwunlɛ boa yɛ maa yɛgyinla kpundii;+ 4 kpundiigyinlanlɛ maa yɛnyia Nyamenle anyunlu ɛlolɛ;+ na ɛhye maa yɛnyia anyelazo,+ 5 yɛɛ anyelazo ɛhye ɛnye yɛ rɛle ɛndo yɛ sa nu;+ ɔluakɛ bɛlua sunsum nwuanzanwuanza ne mɔɔ bɛva bɛmaa yɛ la azo bɛmaa Nyamenle ɛlɔlɛ ne ɛyi yɛ ahonle ne mɔ tetɛkɛɛ.+
6 Nɔhalɛ nu, mekɛ mɔɔ ɛnee yɛtɛde bɛtɛɛ* la,+ Kelaese wule maanle amumuyɛma wɔ ye mekɛ nloa. 7 Ɔluakɛ ɔyɛ se kɛ awie kɛwu kɛmaa tenlenenli; noko, bie a awie kɛhulo kɛ ɔkɛwu ɔkɛmaa sonlakpalɛ. 8 Noko Nyamenle ɛla ɔdaye mumua ne ye ɛlɔlɛ ne ali ɛhile yɛ, yemɔ a le kɛ, mekɛ mɔɔ ɛnee yɛtɛde ɛtanevolɛma la, Kelaese wule maanle yɛ.+ 9 Ɔti, kɛmɔ bɛlua ye mogya ne azo bɛbu yɛ tenlenema la ati,+ bɛbalua ɔ nwo zo bɛalie yɛ bɛavi Nyamenle ɛya ne anu.+ 10 Na saa mekɛ mɔɔ yɛle agbɔvolɛ la bɛluale ɔ Ra ne ewule ne azo bɛzieziele yɛ nee Nyamenle avinli a,+ ɛnee mɔɔ tɛla ɛhye la, kɛkala mɔɔ bɛziezie yɛ avinli la bɛbalua ɔ nwo zo bɛalie yɛ ngoane. 11 Tɛ yemɔ angome, emomu yɛdua Awulae Gyisɛse Kelaese mɔɔ yɛlua ɔ nwo zo yɛziezie yɛ avinli la anwo zo yɛdi fɛlɛko noko wɔ Nyamenle anu.+
12 Ɛhye ati, kɛ mɔɔ ɔlua sonla ko anwo zo ɛtane rale ewiade na ewule luale ɛtane nwo zo rale la,+ yɛɛ ewule dɛlɛle hanle menli kɔsɔɔti a, ɔluakɛ bɛ muala bɛyɛ ɛtane+—. 13 Ɔluakɛ ɛnee ɛtane wɔ ewiade kolaa na Mɛla ne ara, noko bɛmbɔ awie biala somolɛ kɛ yeyɛ ɛtane wɔ mekɛ mɔɔ mɛla ɛnle ɛkɛ la.+ 14 Noko, ewule lile belemgbunli ɔvi Adam anwo zo too ɔradwule Mosisi anwo zo, bɔbɔ bɛdabɛ mɔɔ bɛanyɛ ɛtane kɛ Adam la. Adam le ahenle mɔɔ ɔwɔ kɛ ɔba la sɔhovolɛ.+
15 Noko ahyɛlɛdeɛ ne ɛnle kɛ ɛtane ne la. Ɔluakɛ saa ɔlua sonla ko ɛtane ti menli dɔɔnwo wule a, ɛnee nea kɛzi Nyamenle ɛlolɛ kpole ne nee ye ahyɛlɛdeɛ ne mɔɔ ɔdua sonla ko ne mɔɔ le Gyisɛse Kelaese ɛlolɛ kpole ne azo ɔfa ɔmaa mgbane la kpole bayɛ a!*+ 16 Bieko, ahyɛlɛdeɛ ne mɔɔ ɔfa ɔmaa mgbane la ɛnle kɛ ɛtane ne mɔɔ sonla ko ne yɛle la.+ Ɔluakɛ ɛtane ko ne mɔɔ bɛyɛle la vale fɔlɛbualɛ rale,+ noko ahyɛlɛdeɛ ne bamaa bɛabua menli dɔɔnwo mɔɔ bɛyɛ ɛtane la benle.+ 17 Ɔluakɛ saa ɔlua sonla ko ne ɛtane ti ewule luale ɔ nwo zo lile belemgbunli a,+ ɛnee nea kɛzi bɛdabɛ mɔɔ bɛnyia ɛlolɛ kpole ne dɔɔnwo nee tenleneyɛlɛ ahyɛlɛdeɛ ne mɔɔ bɛfa bɛmaa mgbane la+ balua sonla ko ne, Gyisɛse Kelaese anwo zo adɛnla ngoane nu na bɛayɛ arelemgbunli a!+
18 Zɔhane ati, kɛ mɔɔ ɛtane ko maanle bɛbuale menli ngakyile kɔsɔɔti fɔlɛ la,+ zɔhane ala a bɛbalua tenleneyɛlɛ ko azo bɛabua menli ngakyile kɔsɔɔti+ benle na bɛanyia ngoane a.+ 19 Na kɛ mɔɔ sonla ko ne anzosesebɛ maanle menli dɔɔnwo yɛle ɛtanevolɛma la,+ zɔhane ala a sonla ko ne noko tieyɛ bamaa menli dɔɔnwo ayɛ tenlenema a.+ 20 Akee Mɛla ne rale amaa ɛtane dɔɔnwo ala ali.+ Noko ɛleka mɔɔ ɛtane yɛle dɔɔnwo la, ɛlolɛ kpole ne noko yɛle dɔɔnwo bole zolɛ. 21 Duzu ati ɔ? Amaa kɛ mɔɔ ɛtane nee ewule lile belemgbunli la,+ ɛlolɛ kpole ne noko alua tenleneyɛlɛ zo ali belemgbunli, na yealua yɛ Awulae Gyisɛse Kelaese anwo zo yeahɔwie dahuu ngoane nu.+
6 Ɛnee akee duzu a yɛha a? Yɛhɔ zo yɛyɛ ɛtane amaa ɛlolɛ kpole ne noko ayɛ dɔɔnwo ɔ? 2 Kyɛkyɛ! Kɛmɔ yɛwule yɛmaanle ɛtane la ati,+ kɛ ɔkɛyɛ na yɛahɔ zo yɛadɛnla nuhua bieko ɛ?+ 3 Anzɛɛ bɛnze kɛ yɛ muala mɔɔ bɛzɔnenle* yɛ wɔ Kelaese Gyisɛse anu la,+ bɛzɔnenle yɛ wɔ ye ewule ne anu ɔ?+ 4 Ɔti bɛluale yɛ ɛzɔnenlɛ wɔ ye ewule ne anu azo bɛziele yɛ bɛbokale ɔ nwo,+ amaa kɛ mɔɔ bɛluale Selɛ ne anyunlunyia ne azo bɛdwazole Kelaese bɛvile mowuamra anu la, yɛdayɛ noko yɛabɔ yɛ ɛbɛla ne fofolɛ.+ 5 Saa yɛ nee ye ɛyɛ ko wɔ kɛzi ɔwule la anu a,+ ɛnee noko yɛ nee ye bayɛ ko wɔ ye ewudwazo ne anu.+ 6 Ɔluakɛ yɛze kɛ bɛvale yɛ subane dɛba ne bɛbokale ɔ nwo bɛbɔle ye baka nu,+ amaa bɛazɛkye yɛ sonlabaka ne mɔɔ ɛtane ɛha ye la tumi ne,+ na yɛangɔ zo yɛanyɛ ɛtane ngɛkɛlɛ bieko.+ 7 Ɔluakɛ mɔɔ ɛwu la bɛbua ye benle wɔ ye ɛtane nwo.*
8 Bieko, saa yɛ nee Kelaese ɛwu a, ɛnee yɛdie yɛdi kɛ yɛ nee ye badɛnla ngoane nu noko. 9 Ɔluakɛ yɛze kɛ kɛkala mɔɔ bɛdwazo Kelaese bɛvi mowuamra anu la,+ ɔnrɛwu bieko;+ ewule ɛnlɛ ɔ nwo zo tumi bieko. 10 Na ewule ne mɔɔ ɔwule la, ɔwule kokye ɔmaanle ɛtane,*+ na aze mɔɔ ɔde la, ɔde ɔmaa Nyamenle. 11 Zɔhane ala a ɔwɔ kɛ bɛdabɛ noko bɛbu bɛ nwo kɛ bɛwu bɛmaa ɛtane noko ɔlua Kelaese Gyisɛse ati bɛde aze bɛmaa Nyamenle a.+
12 Ɔti bɛmmamaa ɛtane kɔ zo di belemgbunli wɔ bɛ sonlabaka ne mɔɔ bawu la anu,+ na bɛdi ye atiakunluwɔzo ne mɔ anzi. 13 Eza ɔnle kɛ bɛfa bɛ sonlabaka* ne bɛmaa ɛtane kɛ amumuyɛ akodeɛ, emomu bɛva bɛ nwo bɛmaa Nyamenle kɛ bɛdabɛ mɔɔ bɛdwazo bɛ bɛvi mowuamra anu, na bɛva bɛ sonlabaka* ne bɛmaa Nyamenle kɛ tenleneyɛlɛ akodeɛ.+ 14 Na ɔnle kɛ ɛtane di bɛ nwo zo tumi ɔluakɛ bɛnle mɛla bo,+ emomu bɛwɔ ɛlolɛ kpole bo.+
15 Duzu bieko? Kɛmɔ yɛnle mɛla bo na yɛwɔ ɛlolɛ kpole bo la ati, yɛhɔ zo yɛyɛ ɛtane ɔ?+ Kyɛkyɛ! 16 Bɛnze kɛ saa bɛfa bɛ nwo bɛmaa awie kɛ ngɛkɛlɛ na bɛtie ye a, ɛnee bɛle ngɛkɛlɛ bɛmaa mɔɔ bɛtie ye la,+ kɛ ɔle ɛtane+ mɔɔ kɔ ewule nu+ anzɛɛ tieyɛ mɔɔ kɔ tenleneyɛlɛ nu la ɔ? 17 Noko yɛyɛ Nyamenle mo kɛ ɛnee bɛle ngɛkɛlɛ bɛmaa ɛtane ɛdeɛ, noko bɛvile ahonle nu bɛyɛle tieyɛ bɛmaanle ngilehilelɛ ne mɔɔ bɛvale bɛwulale bɛ sa nu la. 18 Ɛhɛe, kɛmɔ bɛliele bɛ bɛvile ɛtane nu la ati,+ bɛrayɛle ngɛkɛlɛ bɛmaanle tenleneyɛlɛ.+ 19 Kɛmɔ bɛle bɛtɛɛ wɔ nwonane nu la ati, melɛka edwɛkɛ mɔɔ menli bade ɔ bo la; kɛ mɔɔ bɛvale bɛ sonlabaka ne bɛyɛle ngɛkɛlɛ bɛmaanle evinli nee mɛladonlɛ na ɔvale bɛ ɔhɔle mɛladonlɛ nu la, zɔhane ala a kɛkala bɛva bɛ sonlabaka ne bɛyɛ ngɛkɛlɛ bɛmaa tenleneyɛlɛ amaa bɛ nwo ade saanwu a.+ 20 Ɔluakɛ mekɛ mɔɔ ɛnee bɛle ɛtane ngɛkɛlɛ la, ɛnee bɛlɛ fanwodi wɔ tenleneyɛlɛ nwo.
21 Ɛnee akee ma boni a bɛzole ye wɔ mekɛ zɔhane a? Ninyɛne mɔɔ kɛkala bɛse nwolɛ nyiane la. Ɔluakɛ ninyɛne zɔhane mɔ awieleɛ a le ewule.+ 22 Noko kɛkala mɔɔ bɛlie bɛ bɛvi ɛtane nu na bɛrayɛ ngɛkɛlɛ bɛmaa Nyamenle la, bɛlɛso bɛ ma wɔ nwuanzanwuanzayɛlɛ adenle zo+ na ye awieleɛ a le dahuu ngoane.+ 23 Ɔluakɛ ɛtane ahatualɛ a le ewule+ na ahyɛlɛdeɛ ne mɔɔ Nyamenle fa maa la a le dahuu ngoane+ ɔlua yɛ Awulae Kelaese Gyisɛse anwo zo.+
7 Mediema, asoo ɔbayɛ kɛ bɛnze kɛ (melɛtendɛ meahile bɛdabɛ mɔɔ bɛze mɛla la) mekɛ tendenle ala mɔɔ sonla de aze la, ɛnee ɔwɔ Mɛla ne abo ɔ? 2 Kɛ neazo la, raalɛ mɔɔ gya nrenyia la ahu de aze a, mɛla kyekye ye beta ɔ hu anwo; noko saa ɔ hu wu a, ɔ hu mɛla ɛnkyekye ye bieko.+ 3 Ɛhye ati, mekɛ mɔɔ ɔ hu de aze la saa ɔkɔ agyalɛ fofolɛ a, bɛbaha kɛ yɛzɛkye agyalɛ.+ Noko saa ɔ hu wu a, ɔnle ye mɛla bo bieko yemɔti saa ɔkɔ agyalɛ fofolɛ a, bɛnrɛha kɛ yezɛkye agyalɛ.+
4 Ɔti me mediema, bɛdabɛ noko bɛluale Kelaese sonlabaka ne azo bɛwule bɛmaanle Mɛla ne, amaa bɛayɛ awie fofolɛ ɛdeɛ,+ ahenle mɔɔ bɛdwazole ye bɛvile mowuamra anu la,+ amaa yɛazo ma yɛamaa Nyamenle.+ 5 Ɔluakɛ mekɛ mɔɔ ɛnee yɛbɔ yɛ ɛbɛla kɛ mɔɔ nwonane ne kulo la, atiakunluwɔzo ɛtane ne mɔ mɔɔ Mɛla ne maanle bɛdwazole la yɛle gyima wɔ yɛ sonlabaka* ne mɔ anu, kɛ yɛzo ma mɔɔ kɔ ewule nu la.+ 6 Noko kɛkala bɛlie yɛ bɛvi Mɛla ne abo,+ ɔluakɛ yɛwu yɛmaa mɔɔ ɛnee kyekye yɛ la, amaa yɛalua sunsum ne azo yɛayɛ ngɛkɛlɛ wɔ adenle fofolɛ zo+ na tɛ adenle dɛba ne mɔɔ gyi mɛla ne mɔɔ bɛhɛlɛ la azo la ɔ.+
7 Ɛnee duzu a yɛha a? Mɛla ne le ɛtane ɔ? Kyɛkyɛ! Nɔhalɛ nu, saa tɛ Mɛla ne a anrɛɛ menze ɛtane.+ Kɛ neazo la, saa Mɛla ne anga kɛ: “Mmayɛ anyebolo”+ a, anrɛɛ menze anyebolo. 8 Ɛtane nyianle adenle luale mɛla ne azo vale anyebolo ngakyile muala bie wulale me nu, noko saa mɛla ɛnle ɛkɛ a, ɛtane ɛnlɛ tumi biala.+ 9 Nɔhalɛ nu, mɔɔ mɛla ɛtɛbale la, ɛnee mede ngoane nu. Noko mɔɔ mɛla ne rale la, ɛtane rale ngoane nu bieko, na mame menwule.+ 10 Na mɛla ne mɔɔ ɔwɔ kɛ kɔ ngoane nu la,+ menwunle kɛ ɔkɔ ewule nu. 11 Na ɛtane nyianle adenle luale mɛla ne azo bɛlɛbɛlale me na ɔluale zo ɔhunle me. 12 Ɔti Mɛla mumua ne le nwuanzanwuanza, yɛɛ mɛla edwɛkɛ ne noko le nwuanzanwuanza, ɔtenrɛ yɛɛ ɔle kpalɛ.+
13 Yemɔti, debie kpalɛ hunle me ɔ? Kyɛkyɛ! Emomu, ɛtane a hunle me a, ɔluale debie kpalɛ zo ɔmaanle menyianle ewule amaa ɛtane ala ali,+ na ɛtane alua mɛla zo ala ali kpalɛ.+ 14 Na yɛze kɛ Mɛla ne le sunsum nu debie, noko mame, mele nwonane nu debie mɔɔ bɛdɔne me bɛmaa ɛtane a.+ 15 Na mɔɔ meyɛ la mende ɔ bo. Ɔluakɛ menyɛ mɔɔ mekulo la, emomu mɔɔ mekyi la a meyɛ a. 16 Noko, saa mɔɔ mengulo la a meyɛ a, ɛnee medie meto nu kɛ Mɛla ne le kpalɛ. 17 Noko kɛkala, tɛ medame a meyɛ ye bieko a, emomu ɛtane ne mɔɔ de me nu la ɔ.+ 18 Na meze kɛ wɔ me nu, kile kɛ, wɔ me nwonane nu, debie kpalɛ biala ɛnle nu; ɔluakɛ melɛ ɛhulolɛ kɛ mebayɛ mɔɔ le kpalɛ la noko menlɛ tumi* mɔɔ mebava meayɛ a.+ 19 Na kpalɛ ne mɔɔ mekulo la menyɛ, emomu ɛtane ne mɔɔ mengulo la a meyɛ a. 20 Yemɔti, saa mɔɔ mengulo la a meyɛ a, ɛnee tɛ medame a meyɛ ye bieko a, emomu ɛtane ne mɔɔ de me nu la ɔ.
21 Ɔti menwu mɛla ɛhye wɔ me nwo: Mekɛ mɔɔ mekulo kɛ meyɛ kpalɛ la, ɛnee ɛtane ala a gyi me nye zo a.+ 22 Wɔ me nu ɛdeɛ,+ me nye die Nyamenle mɛla ne anwo kpalɛ, 23 noko menwu mɛla fofolɛ bie mɔɔ ko tia me adwenle mɛla ne la wɔ me sonlabaka* ne anu,+ na ɔmaa meyɛ akɛlɛ memaa ɛtane mɛla+ ne mɔɔ wɔ me sonlabaka* ne anu la. 24 Me nwo yɛ anwunvɔne kpole! Nwane a kɛlie me kɛvi sonlabaka ɛhye mɔɔ ɛlɛkɔ ewule nu la anu a? 25 Melua yɛ Awulae Gyisɛse Kelaese anwo zo meyɛ Nyamenle mo! Ɛhye ati, mefa me adwenle meyɛ akɛlɛ memaa Nyamenle mɛla, na mefa me nwonane ne meyɛ akɛlɛ memaa ɛtane mɛla.+
8 Zɔhane ati bɛdabɛ mɔɔ bɛ nee Kelaese Gyisɛse le ko la ɛnli fɔlɛ. 2 Ɔluakɛ sunsum ne mɛla ne mɔɔ maa ngoane wɔ Kelaese Gyisɛse anu la ɛlie bɛ+ ɛvi ɛtane nee ewule mɛla ne abo. 3 Mɔɔ Mɛla ne angola anyɛ+ ɔluakɛ nwonane ne maanle ɔyɛle bɛtɛɛ la,+ Nyamenle yɛle; yemɔ a le kɛ ɔzoanle ɔ Ra ne+ kɛ nwonane mɔɔ ɛtane ɛha ye la+ ɔmaanle ɔyele ɛtane ɔvile ɛkɛ ne kɛ ɔfa yeabua ɛtane fɔlɛ wɔ nwonane nu, 4 amaa yɛdayɛ mɔɔ yɛnlua nwonane nu, emomu yɛlua sunsum nu la,+ ayɛ ninyɛne tenlene ne mɔɔ Mɛla ne kpondɛ kɛ yɛyɛ la.+ 5 Ɔluakɛ bɛdabɛ mɔɔ bɛde aze wɔ nwonane nu la adwenle wɔ nwonane nu ninyɛne zo,+ noko bɛdabɛ mɔɔ bɛde aze wɔ sunsum nu la adwenle wɔ sunsum nu ninyɛne zo.+ 6 Ɔluakɛ adwenle mɔɔ gyi nwonane nu ninyɛne zo la wie ewule nu,+ noko adwenle mɔɔ gyi sunsum nu ninyɛne zo la wie ngoane nee anzodwolɛ nu;+ 7 ɔboalekɛ adwenle mɔɔ gyi nwonane nu ninyɛne zo la maa bɛyɛ Nyamenle kpɔvolɛ,+ ɔluakɛ ɔnli Nyamenle mɛla ne azo, na nɔhalɛ nu, ɔnrɛhola ɔnrɛyɛ zɔ bɔbɔ. 8 Yemɔti bɛdabɛ mɔɔ bɛde aze wɔ nwonane nu la ɛngola ɛnzɔ Nyamenle anye.
9 Noko bɛmɛ, saa Nyamenle sunsum ne de bɛ nu amgba a, ɛnee bɛnde aze wɔ nwonane nu, emomu bɛde aze wɔ sunsum nu.+ Noko saa awie ɛnlɛ Kelaese sunsum ne a, sonla zɛhae ɛnle ye ɛdeɛ. 10 Na saa Kelaese nee bɛ le ko a,+ ɛnee ɛtane ti sonlabaka ne ɛwu, noko tenleneyɛlɛ ti sunsum ne le ngoane. 11 Na saa mɔɔ dwazole Gyisɛse vile mowuamra anu la sunsum ne de bɛ nu a, mɔɔ dwazole Kelaese Gyisɛse vile mowuamra anu la+ bamaa bɛ sonlabaka ne mɔɔ wu la noko ngoane+ ɔlua ye sunsum ne mɔɔ de bɛ nu la azo.
12 Ɔti mediema, ɛzonlelilɛ la yɛ nwo zo, noko yɛnli ɛzonle wɔ nwonane nu kɛ yɛtɛnla aze yɛamaa nwonane ne;+ 13 ɔluakɛ saa bɛtɛnla aze bɛmaa nwonane ne a, bɛbawu; na saa bɛdua sunsum ne moalɛ zo bɛku nwonane ne nyɛleɛ ne mɔ a,+ bɛbadɛnla ngoane nu.+ 14 Na bɛdabɛ mɔɔ Nyamenle sunsum ne kile bɛ adenle la amuala le Nyamenle amra amgba.+ 15 Ɔluakɛ bɛannyia akɛlɛyɛlɛ sunsum ne mɔɔ maa ɛzulolɛ ka bɛ la bieko, emomu bɛnyianle sunsum ne mɔɔ maa bɛfa bɛ bɛyɛ mralɛ la, sunsum ɛhye maa yɛtea nu kɛ: “Abba,* Egya!”+ 16 Sunsum mumua ne nee yɛ sunsum ne di daselɛ+ kɛ yɛle Nyamenle amra.+ 17 Na saa yɛle mralɛ a, ɛnee noko yɛle koliagyama—nɔhalɛ nu, yɛle koliagyama yɛmaa Nyamenle, na yɛ nee Kelaese bali agya+—saa yɛ nee ye bɔ nu nwu amaneɛ a,+ yɛ nee ye bɛabɔ nu anyia anyunlunyia.+
18 Na menwu kɛ amaneɛ mɔɔ yɛlɛnwu ye kɛkala la, saa yɛfa yɛtoto anyunlunyia ne mɔɔ bɛbala ye ali wɔ yɛ nu la anwo a, ɔnle ɛhwee.+ 19 Ɔluakɛ abɔdeɛ ne anye la ɛlɛkendɛ ɛsesebɛ kɛ bɛbala Nyamenle amra ne mɔ ali.+ 20 Ɔboalekɛ bɛvale abɔdeɛ ne bɛwulale debie mgbane bo,+ noko tɛ ɔdaye ye ɛhulolɛ zo ɔ, emomu ɔlua ahenle mɔɔ vale wulale ɛkɛ ne la anwo zo, wɔ anyelazo nu 21 kɛ bɛbaye abɔdeɛ mumua ne+ noko bɛavi ɛkpɔlɔlɛ akɛlɛzonlenlɛ bo na yeanyia anyunlunyia fanwodi ne mɔɔ Nyamenle amra lɛ la bie. 22 Na yɛze kɛ abɔdeɛ muala kɔ zo kponle yɛɛ bɛli nyane too yeradwu ɛnɛ. 23 Tɛ yemɔ angome, emomu yɛdayɛ mɔɔ yɛlɛ ma mɔɔ limoa, mɔɔ le sunsum ne la noko, ɛhɛe, yɛdayɛ noko yɛkponle wɔ yɛ nu+ wɔ mekɛ mɔɔ yɛlɛkendɛ ɛsesebɛ kɛ bɛkɛva yɛ bɛkɛyɛ mralɛ,+ kɛ bɛbalua ɛkpɔnedeɛ ne azo bɛalie yɛ bɛavi yɛ sonlabaka ne anu la. 24 Na bɛliele yɛ wɔ anyelazo ɛhye anu; noko anyelazo mɔɔ bɛ nye dua ye la ɛnle anyelazo, na saa sonla nye dua debie a, ɔfa ɔ nye ɔto zo ɔ? 25 Noko saa yɛ nye la mɔɔ yɛnnwu ye la azo a,+ yɛkɔ zo yɛgyinla kpundii yɛkendɛ ye ɛsesebɛ.+
26 Zɔhane ala a sunsum ne boa yɛ wɔ yɛ bɛtɛɛyɛlɛ nu a;+ ɔluakɛ mɔɔ ɔwɔ kɛ yɛyɛ nwolɛ asɔne kɛ mɔɔ ɔhyia kɛ yɛyɛ la yɛnze, noko sunsum ne sɛlɛ maa yɛ wɔ ɛkponlenlɛ mɔɔ ɛnvinde* yɛ nloa la anwo. 27 Noko ahenle mɔɔ neɛnlea ahonle nu+ la ze mɔɔ sunsum ne kpondɛ la, ɔluakɛ ɔlɛsɛlɛ yeamaa nwuanzanwuanzama ne kɛ mɔɔ Nyamenle ɛhulolɛdeɛ ne de la.
28 Yɛze kɛ Nyamenle maa ye gyima muala ka bɔ nu di boa bɛdabɛ mɔɔ bɛkulo Nyamenle la, bɛdabɛ mɔɔ bɛvɛlɛ bɛ kɛ mɔɔ ye bodane ne de la;+ 29 ɔluakɛ bɛdabɛ mɔɔ ɔlimoale ɔliele bɛ ɔdole nu la, eza ɔyele bɛ ɔziele ɛkɛ ne kɛ bɛbayɛ ɔ Ra ne sɔhovolɛ,+ amaa yeayɛ mediema dɔɔnwo ne+ anu belamunli ralɛ.+ 30 Bieko, bɛdabɛ mɔɔ ɔyele bɛ ɔziele ɛkɛ ne+ la a eza ɔvɛlɛle bɛ a;+ yɛɛ bɛdabɛ mɔɔ ɔvɛlɛle bɛ la a eza ɔbule bɛ tenlenema a.+ Awieleɛ bɔkɔɔ ne, bɛdabɛ mɔɔ ɔbule bɛ tenlenema la a eza ɔwulale bɛ anyunlunyia a.+
31 Akee duzu a yɛbaha ye wɔ ninyɛne ɛhye mɔ anwo a? Saa Nyamenle wɔ yɛ afoa a, nwane a baho atia yɛ a?+ 32 Kɛ mɔɔ yeanva ɔ Ra ne bɔbɔ yeambɔ yɛ abokɛ na ɔvale ye ɔmaanle yɛ muala la,+ asoo ɔnrɛva ninyɛne mɔɔ ɛha la amuala ɔnrɛboka ɔ nwo ɔnrɛmaa yɛ ɔ? 33 Nwane a kɛbɔ bɛdabɛ mɔɔ Nyamenle ɛkpa bɛ la somolɛ a?+ Nyamenle a le Ahenle mɔɔ bua bɛ benle a.+ 34 Nwane a babua bɛ fɔlɛ a? Kelaese Gyisɛse a wule a, ɛhɛe, mɔɔ tɛla ɛhye la, yemɔ a bɛdwazole ye a, yemɔ a ɔde Nyamenle asa fema zo+ na eza ɔsɛlɛ ɔmaa yɛ a.+
35 Nwane a kɛhwe yɛ kɛvi Kelaese ɛlɔlɛ ne anwo a?+ Asoo anwongyelelɛ anzɛɛ amaneɛnwunlɛ anzɛɛ kpɔdekpɔdeyɛlɛ anzɛɛ ɛhɔne anzɛɛ yɛ nwo mɔɔ da zo anzɛɛ esiane anzɛɛ konle dadeɛ?+ 36 Kɛ mɔɔ bɛhɛlɛ ala la: “Ɛdawɔ ti bɛku yɛ dahuu; bɛbu yɛ kɛ mboane mɔɔ bɛkahu bɛ la.”+ 37 Noko, wɔ ninyɛne ɛhye mɔ kɔsɔɔti anu, yɛdua ahenle mɔɔ hulole yɛ la anwo zo yɛdi konim bɔkɔɔ.+ 38 Na medie medi kɛ ewule anzɛɛ ngoane anzɛɛ anwumabɔvolɛma anzɛɛ arane anzɛɛ ninyɛne mɔɔ wɔ ɛkɛ ne kɛkala anzɛɛ mɔɔ bara anzɛɛ tumi+ 39 anzɛɛ debie mɔɔ wɔ anwuma anzɛɛ mɔɔ wɔ aze anzɛɛ abɔdeɛ gyɛne biala ɛnrɛhola ɛnrɛhwe yɛ ɛnrɛvi Nyamenle ɛlɔlɛ ne mɔɔ wɔ yɛ Awulae Kelaese Gyisɛse anu la anwo.
9 Melɛka nɔhalɛ wɔ Kelaese anu; membɔ adalɛ, kɛ mɔɔ me adwenle di me daselɛ wɔ sunsum nwuanzanwuanza ne anu la, 2 kɛ melɛdi alɔbɔlɛ kpole nee nyane mɔɔ ɛngyakyi ɛlɛ la wɔ me ahonle nu. 3 Me kunlu a anrɛɛ mame a bɛhwe me bɛvi Kelaese anwo, mɔɔ bɛbazɛkye me wɔ me mediema ne mɔ mɔɔ bɛle me mbusuafoɔ wɔ nwonane nu la ati a, 4 bɛle Yizilayɛma. Bɛmɛ a bɛva bɛ bɛyɛ mralɛ+ na anyunlunyia nee ngyekyeleɛ ne mɔ+ nee Mɛla ne+ nee ɛzonlenlɛ nwuanzanwuanza ne+ yɛɛ ɛwɔkɛ ne mɔ+ le bɛ ɛdeɛ a. 5 Eza bɛle nenyia mɔ+ mɔɔ Kelaese vi bɛ nu rale la abozoamra.+ Ayɛlɛyelɛ ɛha Nyamenle mɔɔ lɛ debie biala azo tumi la dahuu. Amen.
6 Noko, tɛ kɛ asɛɛ Nyamenle edwɛkɛ ne ɛyɛ mgbane ɔ. Ɔluakɛ tɛ bɛdabɛ mɔɔ bɛvi Yizilayɛ anu la amuala a le “Yizilayɛma” amgba a.+ 7 Yɛɛ tɛ kɛ bɛle Ebileham abozoamra la ati bɛ muala bɛle mralɛ;+ emomu, “Mɔɔ bɛbavɛlɛ ye ɛ ra la balua Ayezeke anwo zo a ara a.”+ 8 Ɛhye kile kɛ tɛ Ebileham amra ne mɔ amuala a le Nyamenle amra amgba a,+ emomu bɛdabɛ mɔɔ bɛluale ɛwɔkɛ ne azo bɛwole bɛ la,+ bɛmɛ a bɛle Ebileham amra kpalɛ ne a. 9 Ɔluakɛ Nyamenle bɔle ɛwɔkɛ ɛhye kɛ: “Mekɛ zɛhae ala mebara na Sɛla bawo ralɛ nrenyia.”+ 10 Tɛ yemɔ angome, emomu mekɛ mɔɔ Relebɛka nee nrenyia ko ne, yɛ nenyia Ayezeke nrenzɛle ndalɛ ne mɔ la noko;+ 11 ɔluakɛ mekɛ mɔɔ ɛnee bɛtɛwole bɛ na bɛayɛ kpalɛ anzɛɛ ɛtane biala la, amaa Nyamenle bodane mɔɔ ɔlɛ ye wɔ mɔɔ bɛbakpa ye la anwo la ayɛ mɔɔ ɛngyi gyima zo, emomu Ahenle mɔɔ fɛlɛ la anwo zo la ati, 12 bɛhanle bɛhilele raalɛ ne kɛ: “Kpanyinli ne bayɛ kakula ne akɛlɛ.”+ 13 Kɛ mɔɔ bɛhɛlɛ ala la: “Mengulole Gyekɔbo na memkpɔle Yisɔ.”+
14 Ɛnee akee duzu a yɛha a? Nyamenle ɛnli pɛlepɛle ɔ? Kyɛkyɛ!+ 15 Ɔluakɛ ɔzele Mosisi kɛ: “Mebaze awie biala mɔɔ mekulo kɛ mese ye anwunvɔne la anwunvɔne, na meamaa me kunlu ayelɛyela me amaa awie biala mɔɔ mekulo kɛ me kunlu yelɛyela me maa ye la.”+ 16 Ɔti ɔngyi awie ɛhulolɛ anzɛɛ ye mɔdenlebɔlɛ zo,* emomu ɔgyi Nyamenle mɔɔ ɔse anwunvɔne la anwo zo.+ 17 Ɔluakɛ ngɛlɛlera ne ka kile Falo kɛ: “Ɛhye ati a memaa adenle mɔɔ ɛtɛbɔ ɛkɛ a: amaa mealua ɛ nwo zo meala me tumi ne ali na bɛabɔ me duma wɔ azɛlɛ ye azo amuala.”+ 18 Ɛhye ati, saa ɔkulo a ɔse bie mɔ anwunvɔne, yɛɛ ɔkulo noko a ɔmaa bie mɔ adenle bɛyɛ anzosesebɛ.+
19 Zɔhane ati, ɛbaze me kɛ: “Duzu ati a ɔtɛnwu nvonleɛ wɔ menli nwo ɛ? Nwane a kɛhola kɛzi ye ɛhulolɛdeɛ ne adenle a?” 20 Noko, O sonla, ɛle nwane na wɔayeye Nyamenle anloa azo?+ Asoo debie mɔɔ bɛnwo la bahola abiza ye nwovolɛ ne kɛ: “Duzu ati a ɛyɛle me zɛhae ɛ?”+ 21 Nzɔne? Asoo nwovolɛ ɛnlɛ ndɛtɛlɛ zo tumi+ kɛ ɔkɛva ndɛtɛlɛ ko ne ala bie ɔkɛnwo buakɛ ko mɔɔ anwo hyia la na ɔkɛva bie noko ɔkɛnwo ko mɔɔ anwo ɛngyia la ɔ? 22 Na saa ɛnee Nyamenle kulo kɛ ɔda ye ɛya ne ali na ɔmaa bɛnwu ye tumi ne, na ɔzile abotane kpalɛ ɔmaanle mbuakɛ ne mɔ mɔɔ ɛya wɔ bɛ nwo zo mɔɔ bɛfɛta ɛzɛkyelɛ la dɛnlanle ɛkɛ ɛ? 23 Na saa ɔyɛle ɛhye amaa ye anyunlunyia kpole ne mɔɔ ɔlɛ ɔmaa anwunvɔnezelɛ mbuakɛ ne mɔ+ mɔɔ ɔzieziele ɔdole ɛkɛ ɔmaanle ye anyunlunyia ne la ala ali, 24 mɔɔ le yɛdayɛ, mɔɔ yevɛlɛ yɛ yevi Dwuuma nee maanle maanle ne anu la,+ noko ɛ? 25 Ɔle kɛ mɔɔ yeha ye wɔ Hozia buluku ne anu la: “Bɛdabɛ mɔɔ bɛnle me menli la,+ mebavɛlɛ bɛ ‘me menli,’ na meavɛlɛ raalɛ ne mɔɔ ɛnee mengulo ye la, ‘me kulovolɛ’;+ 26 na ɛleka mɔɔ bɛhanle bɛhilele bɛ kɛ, ‘Bɛnle me menli’ la, ɛkɛ ne ala a bɛbavɛlɛ bɛ ‘tease Nyamenle ne amra a.’”+
27 Bieko, Ayezaya hanle ye wɔ Yizilayɛma anwo kɛ: “Saa Yizilayɛma zonle kɛ ɛnweazo anwea bɔbɔ a, bɛ nuhua ne mɔɔ baha la ala a bɛbalie bɛ ngoane a.+ 28 Ɔluakɛ Gyihova* nee bɛdabɛ mɔɔ bɛde azɛlɛ ne azo la babu mgbonda na ɔbayɛ ye ndɛndɛ.”+ 29 Bieko, ɔle kɛ mɔɔ Ayezaya hanle dole ɛkɛ ne ala la: “Saa ɛlɔne Gyihova* angyakyi abozoamra ammaa yɛ a, anrɛɛ yɛbayɛ kɛ Sodɔm la, na yɛazɔho Gomɔla.”+
30 Ɛnee akee duzu a yɛha a? Kɛ maanle maanle ne anu amra amkpondɛ tenleneyɛlɛ, noko bɛnyianle tenleneyɛlɛ,+ tenleneyɛlɛ mɔɔ vi diedi nu la;+ 31 noko Yizilayɛ kpondɛle tenleneyɛlɛ mɛla ne ɛdeɛ, noko bɛandwu mɛla zɔhane anwo. 32 Duzu ati ɔ? Ɔluakɛ tɛ diedi zo a bɛluale bɛkpondɛle a, emomu bɛluale gyima zo. Bɛkpulale “azedolɛ bolɛ” ne;+ 33 kɛ mɔɔ bɛhɛlɛ la: “Nea! Melɛfa azedolɛ bolɛ yɛɛ ɛtaneyɛlɛ bodane meado Zayɔn,+ noko awie biala mɔɔ kɛnyia diedi wɔ nu la bɛnrɛye ɔ rɛle bɛnrɛdo ɔ sa nu.”+
10 Mediema, nɔhalɛ nu, mɔɔ me ahonle kulo na mebodo Nyamenle wɔ nwolɛ memaa bɛ la a le kɛ bɛkɛnyia ngoane.+ 2 Ɔluakɛ medi bɛ daselɛ kɛ bɛbɔ Nyamenle ɛzonlenlɛ nwo mɔdenle,+ noko ɔngyi nɔhalɛ ndelebɛbo zo. 3 Na kɛmɔ bɛnze Nyamenle tenleneyɛlɛ ne+ na bɛkpondɛ kɛ bɛfa bɛdabɛ mumua ne bɛ ɛdeɛ bɛsie ɛkɛ ne+ la ati, bɛambɛlɛ bɛ nwo aze bɛammaa Nyamenle tenleneyɛlɛ ne.+ 4 Ɔluakɛ Kelaese a le Mɛla ne awieleɛ a,+ amaa awie biala mɔɔ kɛnyia diedi la bɛabu ye tenlenenli.+
5 Na Mosisi hɛlɛle tenleneyɛlɛ ne mɔɔ bɛnyia bɛfi Mɛla ne anu la anwo edwɛkɛ kɛ: “Sonla mɔɔ di mɛla ne azo la balua zo anyia ngoane.”+ 6 Noko tenleneyɛlɛ ne mɔɔ bɛdua diedi zo bɛnyia la ka kɛ: “Mmaka ye wɔ wɔ ahonle nu kɛ,+ ‘Nwane a kɛvo kɛhɔ anwuma a?’+ kile kɛ, ɔkava Kelaese yeadwu aze a, 7 anzɛɛ, ‘Nwane a kɛdwu kɛhɔ kuma kuloonwu ne anu a?’+ kile kɛ, ɔkava Kelaese yeavi mowuamra anu yeara a.” 8 Emomu, duzu a ɔka a? “Edwɛkɛ ne ɛbikye wɔ, ɔwɔ ɛ nloa anu nee wɔ ahonle nu”;+ ɛhye a le diedi “edwɛkɛ ne” mɔɔ yɛlɛbɔ ye nolo la. 9 Na saa ɛka ye ɛ nloa wɔ bagua nu kɛ Gyisɛse le Awulae,+ na ɛdie ɛdi wɔ wɔ ahonle nu kɛ Nyamenle dwazole ye vile mowuamra anu a, bɛbalie wɔ ngoane. 10 Ɔluakɛ saa awie bayɛ tenlenenli a, ɔwɔ kɛ ɔnyia diedi wɔ ye ahonle nu, noko saa ɔbanyia ngoane a ɔwɔ kɛ ɔfa ɔ nloa ɔka edwɛkɛ ne wɔ bagua nu.+
11 Na ngɛlɛlera ne ka kɛ: “Awie biala mɔɔ kɛnyia diedi wɔ ye nu la bɛnrɛye ɔ rɛle bɛnrɛdo ɔ sa nu.”+ 12 Ɔluakɛ ngakyile biala ɛnle Dwuunli nee Gilikinli avinli.+ Awulae ko ne ala a di bɛ muala bɛ nwo zo tumi a, na ɔyila bɛdabɛ mɔɔ bɛfɛlɛ ye la amuala dɔɔnwo. 13 Ɔluakɛ “awie biala mɔɔ kɛbɔ Gyihova* duma la, bɛbalie ye ngoane.”+ 14 Noko, kɛ ɔkɛyɛ na bɛabɔ mɔɔ bɛnlie ye bɛnli la duma ɛ? Na kɛ ɔkɛyɛ na bɛalie mɔɔ bɛtɛtele ɔ nwo edwɛkɛ la bɛali ɛ? Na saa awie anga edwɛkɛ ne noko a, kɛ ɔkɛyɛ na bɛade ɛ? 15 Na saa bɛanzoa bɛ noko a, kɛ ɔkɛyɛ na bɛaha edwɛkɛ ne ɛ?+ Kɛ mɔɔ bɛhɛlɛ ala la: “Nea kɛzi menli mɔɔ ka ninyɛne mgbalɛ nwo edwɛkpa la agyakɛ abo le kɛnlɛma a!”+
16 Noko tɛ bɛ muala a bɛdiele edwɛkpa ne a. Ɔluakɛ Ayezaya ka kɛ: “Gyihova,* nwane a ɛnyia diedi wɔ mɔɔ bɛdele bɛvile yɛ ɛkɛ ne la anu a?”*+ 17 Ɔti bɛte edwɛkɛ ne a yɛɛ bɛnyia diedi a.+ Yɛɛ kyesɛ awie ka Kelaese anwo edwɛkɛ ne noko na bɛade. 18 Noko mebiza kɛ, Asoo bɛande ɔ? Nɔhalɛ nu, “bɛ ne dwule azɛlɛ ye azo amuala, yɛɛ bɛ edwɛkɛ ne dwule ewiade ɛleka biala.”+ 19 Noko mebiza kɛ, ɛnee Yizilayɛ ɛnze ɔ?+ Mɔɔ limoa, Mosisi se: “Mebalua mɔɔ ɛnle maanle la anwo zo meamaa bɛahwe nungule; mebalua maanle mɔɔ bɛle ahoasea la anwo zo meaha bɛ ɛya kpole.”+ 20 Noko Ayezaya zile ɔ kɛnra kpalɛ na ɔhanle kɛ: “Menli mɔɔ ɛmkpondɛ me la nwunle me;+ menyele me nwo mengilele menli mɔɔ ɛmbiza me bo zo la.”+ 21 Noko ɔka Yizilayɛ anwo edwɛkɛ kɛ: “Medɛlɛ me sa nu alehyenlɛ muala memaa menli mɔɔ anzo yɛ se na bɛde atua la.”+
11 Ɛnee akee mebiza kɛ, asoo Nyamenle kpole ye menli ne ɔ?+ Kyɛkyɛ! Ɔluakɛ medame noko mele Yizilayɛnli, meboka Ebileham abozoamra ne anwo, mevi Bɛngyaman abusua ne anu. 2 Nyamenle amkpo ye menli ne mɔɔ ɔlimoale ɔnwunle bɛ la.+ Asoo bɛnze mɔɔ ngɛlɛlera ne ka ye wɔ Yilaegya anwo wɔ mekɛ mɔɔ ɔsɛlɛ Nyamenle yeatia Yizilayɛma la? 3 Yilaegya hanle kɛ: “Gyihova,* bɛhu wɔ ngapezoma ne mɔ, bɛzɛkye wɔ afɔlemokyea ne mɔ, na me ngomekye ala a meha a, na kɛkala bɛlɛkpondɛ me bɛahu me.”+ 4 Noko kɛzi Nyamenle buale ye ɛ? “Metɛdɛ menli 7,000 wɔ ɛkɛ mɔɔ bɛtɛkotole Beeyale a.”+ 5 Ɔti zɔhane ala a, ɛnɛ noko, mɔhama bie*+ mɔɔ bɛlua ɛlolɛ kpole zo bɛkpa bɛ la wɔ ɛkɛ a. 6 Na saa ɔlua ɛlolɛ kpole zo a,+ ɛnee ɔnlua gyima zo bieko;+ tɛ ye zɔhane a, anrɛɛ ɛlolɛ kpole ne ɛnrɛyɛ ɛlolɛ kpole bieko.
7 Ɛnee akee duzu a yɛha a? Debie mɔɔ Yizilayɛma ɛlɛkpondɛ ye ɛsesebɛ la, bɛ muala bɛ sa anga ye, emomu bɛdabɛ mɔɔ Nyamenle kpale bɛ la ala a bɛ sa hanle ye a.+ Bɛdabɛ mɔɔ bɛhale la andie,+ 8 kɛ mɔɔ bɛhɛlɛ ala la: “Nyamenle ɛmaa bɛ nafelɛ botoo sunsum,+ ɛnyelɛ mɔɔ ɛnnwu debie yɛɛ ɛnzolɛ mɔɔ ɛnde edwɛkɛ la too a yeradwu ɛnɛ a.”+ 9 Devidi noko hanle kɛ: “Maa bɛ ɛkponledolɛ* ɛhakyi ɛhane nee asawu nee azedolɛ bolɛ yɛɛ anzohwenlɛ ɛmaa bɛ. 10 Maa bɛ nye zo ɛyɛ bɛ kisii amaa bɛannwu debie na maa bɛ avinli ɛkpo dahuu.”+
11 Ɔti mebiza kɛ, Bɛkpulale bɛdɔle aze bɔkɔɔ ɔ? Kyɛkyɛ! Noko bɛ mɛladonlɛ ne ɛyɛ ngoanelielɛ ɛmaa maanle maanle ne anu amra, amaa bɛ nye abolo bɛ.*+ 12 Na saa bɛ mɛladonlɛ le anwonyia maa ewiade ne na bɛ dodo ne mɔɔ azo ɛde la le anwonyia maa maanle maanle ne anu amra a,+ ɛnee bɛnlea mɔɔ bɛ muala bɛ nloa yia a ɔbayɛ la!
13 Akee metendɛ meahile bɛmɛ mɔɔ bɛle maanle maanle ne anu amra la. Kɛmɔ mele ɛzoanvolɛ memaa maanle maanle ne la ati,+ mewula me ɛzonlenlɛ gyima ne+ anyunlunyia* 14 kɛ bie a mebahola mealua adenle bie azo meamaa me menli* ne anye abolo bɛ na mealie bɛ nuhua bie mɔ ngoane a. 15 Na saa ɛkpolɛ mɔɔ bɛkpole bɛ la+ yɛle mgbɔdalɛ maanle ewiade ne a, ɛnee bɛdie bɛ bɛto nu a, asoo ɔnrɛhile kɛ asɛɛ bɛvi mowuamra anu bɛra ngoane nu ɔ? 16 Bieko, saa ɛdɔkɛ ne foa mɔɔ bɛvale bɛmaanle kɛ alimoa ma la le nwuanzanwuanza a, ɛnee ɛdɔkɛ ne amuala noko le nwuanzanwuanza; na saa ndinli ne le nwuanzanwuanza a ɛnee ngane ne mɔ noko le zɔ.
17 Noko saa bɛbubule ngane ne mɔ bie bɛvile zolɛ na bɛvale bɛdabɛ mɔɔ bɛle kɛ ɛhoayelɛ nu ɔlivi la bɛrasisiale zolɛ bɛmaanle bɛnyianle ɔlivi baka ne ndinli ne anu nyilalɛ ne bie a, 18 ɛnee ɔnle kɛ bɛmemaa bɛ nwo zo* bɛkile ngane ne mɔ. Na saa bɛmemaa bɛ nwo zo* bɛkile bɛ a,+ ɛnee bɛhakye kɛ tɛ bɛdabɛ a bɛsɔ ndinli ne a, emomu ndinli ne a sɔ bɛ a. 19 Akee ɛbaha kɛ: “Bɛbubule ngane ne mɔ bɛvile zo amaa bɛava me bɛasisia zo.”+ 20 Ɔle nɔhalɛ! Ɔluakɛ diedi mɔɔ bɛnlɛ la ati a bɛbule bɛ bɛvile zo a,+ na wɔmɔ, diedi ti a ɛgyi ɛkɛ a.+ Mmamemaa ɛ nwo zo, emomu sulo debie. 21 Ɔluakɛ saa Nyamenle angyakyi baka mumua ne ngane ne mɔ wɔ zo a, ɛnee ɔnrɛgyakyi ɛdawɔ noko wɔ zo. 22 Ɔti suzu Nyamenle atiakunlukɛnlɛmayɛlɛ ne+ nee ye anzohwenlɛ ne anwo nea. Anzohwenlɛ wɔ ɛkɛ ne maa bɛdabɛ mɔɔ bɛdɔle aze la,+ noko wɔmɔ, saa ɛtɛnla Nyamenle atiakunlukɛnlɛmayɛlɛ ne anu dahuu a, ye atiakunlukɛnlɛmayɛlɛ ne wɔ ɛkɛ ne maa wɔ; tɛ ye zɔ a, bɛbapɛ ɛdawɔ noko bɛavi zolɛ. 23 Na bɛdabɛ noko, saa bɛbɔ ɔ bo bɛnyia diedi a bɛbava bɛ bɛasisia zolɛ,+ ɔluakɛ Nyamenle bahola azia ava bɛ asisia zolɛ bieko. 24 Ɔluakɛ saa bɛpɛ bɛ bɛvi ɛhoayelɛ nu ɔlivi baka zo bɛva bɛ bɛsisia tola nu ɔlivi baka zo wɔ mekɛ mɔɔ ɔnle zo dɛba la a, ɛnee fane nyɛ a bɛnrɛva ɛhye mɔ mɔɔ bɛle ngane dɛba la bɛnrɛsisia bɛ bo zo ne wɔ ɔlivi baka ne azo a!
25 Mediema, mekulo kɛ bɛnwu fealeranu edwɛkɛ nwuanzanwuanza ɛhye,+ amaa bɛanyɛ nrɛlɛbɛvolɛma wɔ bɛdabɛ mumua ne bɛ nye zo: Yizilayɛma bie mɔ ahonle ɛyɛ se kɔkpula kɛ maanle maanle ne anu amra dodo ne kɛdwu la, 26 na wɔ adenle ɛhye azo bɛbalie Yizilayɛma amuala+ ngoane. Kɛ mɔɔ bɛhɛlɛ ala la: “Ngoanedievolɛ ne vi Zayɔn a bara a+ na ɔbamaa Gyekɔbo abozoamra agyakyi bɛ ninyɛndane ne. 27 Na ngyekyeleɛ mɔɔ me nee bɛ bayɛ+ wɔ mekɛ mɔɔ mebaye bɛ ɛtane ne mɔ meavi ɛkɛ ne la ɛne.”+ 28 Nɔhalɛ nu, mɔɔ fale edwɛkpa ne anwo la, bɛmɛ bɛ ti bɛle agbɔvolɛ; noko mɔɔ fale Nyamenle ɛkpalɛ ne anwo la, bɛ nenyia mɔ ati bɛle alɔvolɛ.+ 29 Ɔluakɛ Nyamenle ɛnrɛnlu ɔ nwo wɔ ye ahyɛlɛdeɛ ne mɔ anzɛɛ bɛdabɛ mɔɔ ɔvɛlɛle bɛ la anwo. 30 Alimoa ne, bɛyɛle Nyamenle anwo anzosesebɛ,+ noko kɛkala yeze bɛ anwunvɔne+ ɔlua Dwuuma anzosesebɛ ne ati.+ 31 Ɔti Dwuuma anzosesebɛ ne ati a yeze bɛ anwunvɔne a, noko ɔlua ɛhye azo ɔbahola yeaze Dwuuma noko anwunvɔne. 32 Ɔluakɛ Nyamenle ɛva bɛ muala ɛwula anzosesebɛyɛlɛ nu+ amaa yeanwu bɛ kɔsɔɔti anwunvɔne.+
33 O nea kɛzi Nyamenle anwonyia nee ye nrɛlɛbɛ nee ye adwenle le kuloonwu a! Nea kɛzi bɛngola bɛnneɛnlea ye ndɛnebualɛ nu na bɛngola bɛnnwu ye ndenle nu bɛnwie ɛlɛ a! 34 Na “nwane a ɛnwu Gyihova* adwenle a, anzɛɛ nwane a ɛrayɛ ye folɛtuvolɛ a?”+ 35 Anzɛɛ, “nwane a ɛlimoa ɛmaa ye debie, mɔɔ ɔti ɔwɔ kɛ ɔtua ɔmaa ye a?”+ 36 Ɔluakɛ ninyɛne muala vi ye ɛkɛ na bɛlua ɔ nwo zo a bɛwɔ ɛkɛ* a yɛɛ bɛle ye ɛdeɛ. Yemɔ a anyunlunyia ɛha ye dahuu a. Amen.
12 Ɛhye ati mediema, melua Nyamenle anwunvɔnezelɛ ne azo mesɛlɛ bɛ kɛ bɛva bɛ sonlabaka ne+ bɛmaa Nyamenle kɛ afɔlebɔlɛ mɔɔ de ngoane nu, nwolɛ te+ na ɔsɔ Nyamenle anye, ɛzonlenlɛ nwuanzanwuanza mɔɔ bɛdwenle nwo bɛyɛ la.+ 2 Na bɛmmasukoa ewiade ɛhye* anu menli ne, emomu bɛhakyi bɛ subane na bɛnyia adwenle fofolɛ+ amaa bɛazɔ bɛanlea+ na bɛanwu Nyamenle ɛhulolɛdeɛ ne mɔɔ le kpalɛ na ɔsɔ ɛnyelɛ na ɔdi munli la.
3 Ɔti melua ɛlolɛ kpole ne mɔɔ bɛva bɛmaa me la azo mese bɛ nuhua ko biala kɛ ɔmmadwenle kɛ ɔ nwo hyia tɛla kɛzi ɔde la,+ emomu ɔhile kɛ ɔlɛ adwenle mɔɔ anu te, kɛ mɔɔ diedi ne mɔɔ Nyamenle ɛva* ɛmaa bɛ nuhua ko biala la de la.+ 4 Na kɛ mɔɔ yɛ sonlabaka ne lɛ nvɛyeba dɔɔnwo+ noko nvɛyeba ne mɔ amuala ɛnyɛ gyima ko ne ala la, 5 zɔhane ala a yɛdayɛ noko yɛ nwo zonle ɛdeɛ, noko yɛle sonlabaka ko wɔ Kelaese anu, na yɛle nvɛyeba mɔɔ yɛsosɔ yɛ nwo ngoko ngoko a.+ 6 Ɛhye ati, kɛmɔ yɛlɛ ahyɛlɛdeɛ ngakyile ɔlua ɛlolɛ kpole ne mɔɔ bɛva bɛmaa yɛ la ati,+ saa ɔle ngapezo a, bɛmaa yɛha ngapezo ne kɛ mɔɔ diedi mɔɔ bɛva bɛmaa yɛ la de la; 7 anzɛɛ saa ɛzonlenlɛ gyima a, bɛmaa yɛhɔ zo yɛyɛ ɛzonlenlɛ gyima ɛhye; anzɛɛ mɔɔ kilehile la, maa ɔhɔ zo ɔhilehile;+ 8 anzɛɛ mɔɔ maa anwosesebɛ* la, maa ɔhɔ zo ɔmaa anwosesebɛ;*+ mɔɔ kyɛ debie la, maa ɔyeye ɔ kunlu ɔyɛ;+ mɔɔ le neavolɛ* la, maa ɔbɔ mɔdenle* ɔyɛ;+ mɔɔ se anwunvɔne la, maa ɔyɛ ye anyelielɛ nu.+
9 Bɛmmayɛ nabalaba wɔ bɛ ɛlɔlɛ nu.+ Bɛhyi mɔɔ le ɛtane la;+ bɛbeta mɔɔ le kpalɛ la anwo. 10 Bɛva mediema ɛlɔlɛ bɛhulo bɛ nwo ngoko. Bɛlimoa bɛli bɛ gɔnwo mɔ eni.+ 11 Bɛyɛ gyima ɛsesebɛ, bɛmmayɛ mgbovonle.+ Bɛmaa sunsum ne ɛboa bɛ ɔmaa bɛbɔ mɔdenle.+ Bɛzonle Gyihova.*+ 12 Bɛli fɛlɛko wɔ anyelazo ne anu. Bɛgyinla kpundii wɔ anwongyelelɛ nu.+ Bɛhɔ zo bɛyɛ asɔne.+ 13 Bɛboa nwuanzanwuanzama ne kɛ mɔɔ bɛ ngyianlɛ ne mɔ de la.+ Bɛlie nyɛvolɛ dahuu.+ 14 Bɛhɔ zo bɛyila bɛdabɛ mɔɔ bɛyɛ bɛ kpɔdekpɔde la;+ bɛyila bɛ, bɛmmaka munzule edwɛkɛ bɛtia bɛ.+ 15 Bɛ nee bɛdabɛ mɔɔ bɛdi fɛlɛko la ɛli fɛlɛko; bɛ nee bɛdabɛ mɔɔ bɛsu la ɛzu. 16 Bɛnyia adwenle ko ne ala mɔɔ bɛlɛ ye wɔ bɛ nwo la bie bɛmaa awie mɔ; bɛmmadwenle ninyɛne mgbole nwo, emomu bɛbɛlɛ bɛ nwo aze.+ Bɛmmabu bɛ nwo kɛ bɛle nrɛlɛbɛvolɛma.+
17 Bɛmmafa ɛtane bɛtua awie biala ɛtane kakɛ.+ Bɛyɛ ninyɛne mɔɔ menli kɔsɔɔti bu ye kɛ ɔle kpalɛ la. 18 Saa ɔkɛyɛ boɛ a, bɛ ɛdeɛ, bɛ nee menli kɔsɔɔti ɛdɛnla anzodwolɛ nu.+ 19 Alɔvolɛ, bɛmmadi bɛ nwo nzenralɛ, emomu bɛgyakyi bɛmaa Nyamenle ɛya ne;+ ɔluakɛ bɛhɛlɛ kɛ: “‘Nzenralɛlilɛ le me ɛdeɛ; mebadua ɛtane nwo kakɛ,’ Gyihova* a se a.”+ 20 Emomu “saa ɛhɔne ɛlɛku wɔ kpɔvolɛ a, maa ye aleɛ ɔli; saa nzuhɔne ɛlɛku ye a, maa ye debie ɔnlo; ɔluakɛ ɛyɛ ɛhye a ɛbahuohua samɛnlakɛ ɔ ti zo.”*+ 21 Mmamaa ɛtane di ɛ nwo zo konim, emomu kɔ zo fa kpalɛ di ɛtane nwo zo konim.+
13 Bɛmaa awie* biala ɛbɛlɛ ɔ nwo aze ɛmaa tumivolɛma ne,+ ɔluakɛ tumivolɛ biala ɛnle ɛkɛ mɔɔ tɛ Nyamenle a maanle ye adenle a;+ na tumivolɛma mɔɔ bɛwɔ ɛkɛ la, Nyamenle a ɛva bɛ ɛzie bɛ gyinlabelɛ ngakyile ne mɔ a.+ 2 Ɔti awie biala mɔɔ dwazo tia tumi ne la dwazo tia ngyehyɛleɛ mɔɔ Nyamenle ɛyɛ la; bɛdabɛ mɔɔ bɛdwazo bɛtia ye* la fa ndɛnebualɛ ba bɛ nwo zo. 3 Ɔluakɛ tumivolɛma ne anwo ɛnyɛ ɛzulolɛ ɛmmaa bɛdabɛ mɔɔ bɛbɔ ɛbɛla kpalɛ la, emomu, bɛdabɛ mɔɔ bɛmbɔ ɛbɛla kpalɛ la.+ Ɛngulo kɛ ɛsulo tumi ne ɔ? Ɛnee kɔ zo yɛ kpalɛ+ na ɛbanyia nganvolɛ wɔavi nu; 4 ɔluakɛ ɔle Nyamenle sonvolɛ ɔmaa wɔ ɔlua wɔ boɛyɛlɛ ti. Noko saa ɛlɛyɛ ɛtane a, ɛnee sulo ɔluakɛ ɔnlɛ konle dadeɛ ne mgbane. Ɔle Nyamenle sonvolɛ, awie mɔɔ di nzenralɛ na ɔtwe mɔɔ kɛyɛ ɛtane la anzo.*
5 Ɛhye ati, ɔhyia kɛ bɛbɛlɛ bɛ nwo aze, tɛ anzohwenlɛ* ne angome ati ɔ, emomu bɛ adwenle ne noko ati ɔ.+ 6 Ɛhye ati a bɛdabɛ noko bɛtua adwule la; ɔluakɛ tumivolɛma ne sonle menli kɔsɔɔti dahuu; wɔ adenle ɛhye azo bɛle Nyamenle sonvolɛma. 7 Bɛva awie biala ɛdeɛ mɔɔ fɛta ye la bɛmaa ye: bɛdua adwule bɛmaa mɔɔ adwule fɛta ye la;+ bɛdua ninyɛne nwo adwule bɛmaa mɔɔ ninyɛne nwo adwule fɛta ye la; bɛzulo mɔɔ ɔwɔ kɛ bɛsulo ye la;+ bɛli mɔɔ fɛta enililɛ la eni.+
8 Ɔnle kɛ bɛtua awie biala kakɛ kyesɛ ɛlɔlɛ mɔɔ ɔwɔ kɛ bɛnyia bɛmaa bɛ nwo la ala;+ ɔluakɛ awie biala mɔɔ kulo ɔ gɔnwo la ɛli mɛla ne azo kpalɛ.+ 9 Ɔluakɛ mɛla ne mɔɔ se, “Mmasɛkye agyalɛ,+ mmayɛ kodiawu,+ mmawua,+ mmayɛ anyebolo”+ nee mɛla gyɛne biala mɔɔ ɛha la, bɛbɔ ye kpɔkɛ ko kɛ: “Kulo ɛ gɔnwo kɛ ɛ nwo.”+ 10 Ɛlɔlɛ ɛnyɛ ɔ gɔnwo ɛtane;+ yemɔti awie mɔɔ kulo ɔ gɔnwo la ɛlɛdi mɛla ne azo kpalɛ.+
11 Na bɛyɛ ɛhye ɔluakɛ bɛze mekɛ ne, kɛ mekɛ mɔɔ ɔwɔ kɛ bɛfi nafelɛ nu bɛdwazo la ɛdwu dɛbadɛba,+ ɔluakɛ kɛkala yɛ ngoanelielɛ ɛbikye ɛdɛla mekɛ mɔɔ yɛrayɛle diedima la. 12 Aledwolɛ ne ɛhɔ moa; alehyenlɛ ne ɛbikye. Yemɔti bɛmaa yɛye awozinli nu gyima biala yɛgua+ na yɛva wienyi nu akodeɛ ne mɔ yɛwula.+ 13 Bɛmaa yɛbɔ yɛ ɛbɛla kɛnlɛma+ kɛ mɔɔ menli yɛ ye wɔ alehyenlɛ nu la, mɔɔ anyelielɛ mgbane mgbane nee nzabolɛ nee adwɔmanebɔlɛ nee anyiemgba ɛbɛla*+ nee konle nee nungulehwenlɛ ɛnle nu a.+ 14 Emomu bɛzukoa Awulae Gyisɛse Kelaese,*+ na bɛmmadimoa bɛyɛ ngyehyɛleɛ bɛmaa nwonane nu atiakunluwɔzo ne mɔ.+
14 Bɛlie mɔɔ ye diedi nu ɛnyɛ se la,+ na bɛmmabua ndɛne wɔ nzuzulɛ ngakyile nwo.* 2 Sonla ne bie diedi maa ɔdi debie biala, noko sonla mɔɔ ye diedi nu ɛnyɛ se la di nya nya ala. 3 Mmamaa mɔɔ di debie biala la fa mɔɔ ɛnli debie biala la anyunlu kyikyi aze, yɛɛ mmamaa mɔɔ ɛnli debie biala la bua mɔɔ di debie biala la ndɛne,+ ɔluakɛ Nyamenle ɛlie ye ɛdo nu. 4 Ɛdawɔ a le nwane mɔɔ ɛbua awie sonvolɛ ndɛne a?+ Ɔdaye mumua ne ɔ menle a bahile kɛ ɔbagyinla anzɛɛ ɔbadɔ aze a.+ Nɔhalɛ nu, bɛbamaa yeagyinla, ɔluakɛ Gyihova* kola maa ɔgyinla.
5 Sonla ne bie bu kenle ne bie kɛ ɔhyia ɔtɛla kenle mɔɔ ɛha la;+ bie noko bu kenle ne mɔ amuala kɛ bɛsɛ;+ bɛmaa awie biala adwenle ɛzi ye pi. 6 Mɔɔ bu kenle ne bie kɛ nwolɛ hyia la, yɛ ye zɔhane maa Gyihova.* Mɔɔ di debie biala la noko di maa Gyihova,* ɔluakɛ ɔyɛ Nyamenle mo;+ na mɔɔ ɛnli debie biala la ɛnli ɛmmaa Gyihova,* noko ɔyɛ Nyamenle mo.+ 7 Nɔhalɛ nu, yɛ nuhua ko biala ɛnde aze ɛmmaa ɔ ngome ɔ nwo,+ yɛɛ awie biala ɛnwu ɛmmaa ɔ ngome ɔ nwo. 8 Ɔluakɛ saa yɛde aze a, yɛde yɛmaa Gyihova,*+ yɛɛ saa yɛwu a, yɛwu yɛmaa Gyihova.* Yemɔti saa yɛde aze o, yɛwu o, yɛle Gyihova* ɛdeɛ.+ 9 Na ɛhye ati a Kelaese wule na ɔrale ngoane nu bieko a, amaa yeayɛ mowuamra nee anyewɔzoamra Awulae.+
10 Na duzu ati a ɛbua ɛ diema ndɛne a?+ Na ɛdawɔ noko duzu ati a ɛmbu ɛ diema ɛ? Ɔluakɛ yɛ muala yɛbagyinla Nyamenle ndɛnebualɛ ebia ne anyunlu.+ 11 Ɔluakɛ bɛhɛlɛ kɛ: “‘Mekɛ ala mɔɔ mede aze la,’+ Gyihova* a se a, ‘egyakɛ kpɔkɛ biala bahoto me, yɛɛ ɛtafinlimalɛ biala bayeyɛ me kɛ mele Nyamenle.’”+ 12 Zɔhane ati yɛ nuhua ko biala babu ye mgbonda ahile Nyamenle.+
13 Ɛhye ati bɛmmamaa yɛbua yɛ nwo ndɛne bieko,+ na emomu, bɛmaa yɛbɔ kpɔkɛ kɛ yɛnrɛva azedolɛ bolɛ anzɛɛ adenzilɛ debie bie yɛnrɛdo adiema bie anyunlu.+ 14 Meze yɛɛ medie medi wɔ Awulae Gyisɛse anu kɛ debie biala ɛnle ɛkɛ mɔɔ nwolɛ ɛnde a;+ saa awie bu debie kɛ nwolɛ ɛnde a, ɛnee ɔdaye a nwolɛ ɛnde ɛmmaa ye a. 15 Na saa aleɛ maa ɛfo ɛ diema a, ɛnee ɛnlua ɛlɔlɛ adenle ne azo bieko.+ Mmafa wɔ aleɛ ɛsɛkye mɔɔ Kelaese wule maanle ye la.+ 16 Ɔti bɛmmamaa bɛka kpalɛ mɔɔ bɛyɛ la anwo edwɛkɛ ɛtane. 17 Ɔluakɛ Nyamenle Belemgbunlililɛ ne ɛnle nlidi nlidi nee nono nono,+ emomu ɔle tenleneyɛlɛ nee anzodwolɛ nee anyelielɛ mɔɔ lua sunsum nwuanzanwuanza ne azo a. 18 Ɔluakɛ awie biala mɔɔ sonle Kelaese wɔ adenle ɛhye azo kɛ akɛlɛ la sɔ Nyamenle anye na menli noko die ye to nu.
19 Zɔhane ati, bɛmaa yɛkpondɛ ninyɛne mɔɔ fa anzodwolɛ ba+ nee ninyɛne mɔɔ boa maa yɛmaa yɛ nwo ngoko anwosesebɛ la.+ 20 Bɛgyakyi kɛ aleɛ ti bɛkɛzɛkye Nyamenle gyima.+ Ɔle nɔhalɛ kɛ debie biala anwo te, noko ɔle ɛtane* ɔmaa sonla kɛ ɔkɛli debie mɔɔ kɛmaa awie kɛkpo aze la.+ 21 Ɔle kpalɛ kɛ ɛnrɛli nane anzɛɛ ɛnrɛnlo nza anzɛɛ ɛnrɛyɛ debie biala mɔɔ kɛmaa ɛ diema kɛkpo aze la.+ 22 Diedi ne mɔɔ ɛlɛ la, fa di gyima wɔ Nyamenle anyunlu. Anyelielɛ a le sonla ne mɔɔ ɔmmaa ninyɛne mɔɔ ɔkɛbɔ kpɔkɛ kɛ ɔbayɛ la ɛmbua ye ndɛne la. 23 Noko saa ye adwenle nu yɛ ye kesee na ɔdi a ɛnee yebua ɔ nwo fɔlɛ dɛbadɛba, ɔluakɛ ɔnlua diedi zo ɔnli. Nɔhalɛ nu, debie biala mɔɔ ɛngyi diedi zo la le ɛtane.
15 Noko ɔwɔ kɛ yɛdayɛ mɔɔ yɛ diedi nu yɛ se la, boa bɛdabɛ mɔɔ bɛ diedi nu ɛnyɛ se la+ yɛmaa bɛgyinla bɛ bɛtɛɛyɛlɛ nloa na ɔnle kɛ yɛsɔ yɛdayɛ mumua ne yɛ nye.+ 2 Bɛmaa yɛ nuhua ko biala ɛyɛ debie kpalɛ mɔɔ sɔ ɔ gɔnwo anye la, ɛva ɛmaa ye anwosesebɛ.+ 3 Ɔluakɛ Kelaese ne bɔbɔ anzɔ ɔdaye mumua ne ɔ nye,+ emomu kɛ mɔɔ bɛhɛlɛ ala la: “Bɛdabɛ mɔɔ bɛlɛbɔ wɔ aholoba la aholobabɔlɛ ne ɛragua me nwo zo.”+ 4 Na debie biala mɔɔ bɛhɛlɛ bɛdo ɛkɛ ne la, bɛhɛlɛ bɛmaa yɛ ɛhilehilelɛ,+ amaa yɛalua yɛ kpundiigyinlanlɛ+ nee Ngɛlɛlera ne anu arɛlekyekyelɛ zo yɛanyia anyelazo.+ 5 Na Nyamenle ne mɔɔ boa yɛ maa yɛgyinla kpundii na ɔkyekye yɛ rɛle la ɛmaa bɛ kɔsɔɔti bɛnyia adwenle ko ne ala mɔɔ ɛnee Kelaese Gyisɛse lɛ la bie, 6 amaa bɛayɛ ko+ na bɛava ɛnelɛ* ko bɛawula Nyamenle mɔɔ le yɛ Awulae Gyisɛse Kelaese ɔ Ze ne la anyunlunyia.
7 Ɔti bɛlie bɛ nwo ngoko+ kɛ mɔɔ Kelaese noko liele bɛ la,+ amaa yeawula Nyamenle anyunlunyia. 8 Na mekulo kɛ bɛnwu ye kɛ Kelaese rayɛle sonvolɛ maanle bɛdabɛ mɔɔ bɛpɛle bɛ mrenyiazo la,+ ɔvale ɔhilele kɛ Nyamenle ka nɔhalɛ dahuu, na ɔmaanle ɔlale ali kɛ ɛwɔkɛ mɔɔ Nyamenle bɔle bɛ nenyia mɔ la le nɔhalɛ,+ 9 na maanle maanle ne mɔ awula Nyamenle anyunlunyia wɔ ye anwunvɔnezelɛ ne ati.+ Kɛ mɔɔ bɛhɛlɛ ala la: “Ɛhye ati mebahanvo wɔ wɔ maanle maanle ne mɔ anu, na meado ayɛlɛyelɛ edwɛne meamaa wɔ duma ne.”+ 10 Bieko, ɔse: “Maanle maanle, bɛ nee ye menli ne ɛli fɛlɛko.”+ 11 Eza ɔse: “Bɛmɛ maanle maanle kɔsɔɔti, bɛye Gyihova* ayɛlɛ, na bɛmaa menli kɔsɔɔti ɛye ye ayɛlɛ.”+ 12 Ayezaya noko se: “Gyɛsi ndinli ne bara,+ yemɔ a ɔbali maanle maanle ne anwo zo tumi a;+ maanle maanle ne mɔ bava bɛ nye ado ɔ nwo zo.”+ 13 Nyamenle ne mɔɔ maa anyelazo la ɛmaa anyelielɛ nee anzodwolɛ ɛyi bɛ tɛkɛɛ, kɛmɔ bɛva bɛ rɛle bɛwula ye nu la ati, amaa ɔlua sunsum nwuanzanwuanza ne tumi zo bɛ anyelazo ayɛ kpole.*+
14 Me mediema, medame mumua ne medie bɛ medi kɛ kpalɛyɛlɛ ɛyi bɛdabɛ noko tɛkɛɛ kɛ mɔɔ ndelebɛbo muala ɛyi bɛ tɛkɛɛ la, na bɛkola bɛtu bɛ nwo folɛ* ngoko. 15 Noko, mehɛlɛ ninyɛne bie mɔ wienyi merɛlɛ bɛ kɛ mefa meahakye bɛ bieko, ɔlua Nyamenle ɛlolɛ kpole ne mɔɔ yeva yemaa me 16 kɛ menyɛ sonvolɛ memaa Kelaese Gyisɛse wɔ maanle maanle ne anu la ati.+ Melɛyɛ Nyamenle edwɛkpa ne anwo gyima nwuanzanwuanza ne,+ amaa maanle maanle ɛhye mɔ ayɛ afɔlebɔlɛ mɔɔ fɛta na bɛva sunsum nwuanzanwuanza ne bɛde nwolɛ la.
17 Ɔti me nye die ɔluakɛ mele Kelaese Gyisɛse ɛdoavolɛ yɛɛ melɛyɛ Nyamenle gyima. 18 Na menrɛha edwɛkɛ ngakyile biala kyesɛ mɔɔ Kelaese ɛlua me nwo zo ɛyɛ la ala amaa maanle maanle ne mɔ ayɛ tieyɛ, ɔlua me edwɛkɛhanlɛ nee me nyɛleɛ zo, 19 ɔlua sɛkɛlɛneɛ nee nwanwane gyima+ yɛɛ Nyamenle sunsum ne tumi ne azo, meli Kelaese edwɛkpa ne anwo daselɛ bɔkɔɔ ɔvi Gyɛlusalɛm too badwu Yelelekɛm.+ 20 Na wɔ adenle ɛhye azo, menvale menziele me nye zo kɛ menrɛha edwɛkpa ne wɔ ɛleka mɔɔ bɛde Kelaese duma ne anwo edwɛkɛ dɛba la, amaa meandoa adiabo mɔɔ awie gyɛne ɛwula la azo; 21 noko kɛ mɔɔ bɛhɛlɛ ala la: “Bɛdabɛ mɔɔ bɛanga ɔ nwo edwɛkɛ bɛangile bɛ la banwu ye, yɛɛ bɛdabɛ mɔɔ bɛtɛtele la bade ɔ bo.”+
22 Ɛhye noko ati a fane dɔɔnwo ne ala meannyia adenle meamba bɛ nwo nehane la. 23 Noko kɛkala, menlɛ azɛlɛsinli bieko wɔ maanzinli ɛhye mɔ anu mɔɔ metɛyɛle nuhua gyima a, na ɛvolɛ dɔɔnwo* mɔɔ ɛraze ɛhɔ la mengulole kɛ mekɛra bɛ nwo lɔ. 24 Ɛhye ati, me nye la kɛ saa melɛkɔ Sepeen a mebanwu bɛ, amaa medi mekɛ ekyi wɔ bɛ nwo ɛkɛ ne a bɛahɔzɔho me ekyii. 25 Noko kɛkala ɛdeɛ, melɛtu adenle meahɔ Gyɛlusalɛm meahɔboa* nwuanzanwuanzama ne.+ 26 Ɔluakɛ bɛdabɛ mɔɔ bɛwɔ Masidonea nee Akaya la anye ɛlie nwo kɛ bɛkɛva bɛ ninyɛne bɛkɛmaa kɛ ndoboa la bɛkɛhɔmaa ehyiavolɛma mɔɔ wɔ nwuanzanwuanzama ne anu wɔ Gyɛlusalɛm la.+ 27 Ɔyɛ bɛ fɛ kɛ bɛyɛ zɔ la ɛdeɛ, noko nɔhalɛ nu, ɛnee bɛtua bɛ kakɛ; ɔluakɛ saa maanle maanle ne anu amra ɛnyia bɛ sunsum nu ninyɛne ne bie a, ɛnee ɔwɔ kɛ bɛdabɛ noko bɛfa bɛ nwonane afoa nu ninyɛne bɛboa* bɛ.+ 28 Yemɔti saa meyɛ ɛhye mewie na mefa ndoboa* ne memaa bɛ na melɛse meahɔ Sepeen a, mebarakpɔla bɛ. 29 Bieko, meze kɛ saa meba bɛ nwo lɔ a, mebava Kelaese ɛkɛ ne nyilalɛ dɔɔnwo mearɛlɛ bɛ.
30 Mediema, akee mesɛlɛ bɛ, ɔlua yɛ Awulae Gyisɛse Kelaese nee sunsum ne ɛlɔlɛ zo, bɛzɛlɛ Nyamenle ɛsesebɛ bɛmaa me, kɛ mɔɔ meyɛ ye la,+ 31 amaa bɛalie me+ bɛavi bɛdabɛ mɔɔ bɛnle diedima mɔɔ bɛwɔ Dwudiya la asa anu, na me ɛzonlenlɛ gyima ne mɔɔ mekayɛ ye wɔ Gyɛlusalɛm la, nwuanzanwuanzama ne anye alie nwo,+ 32 amaa ɔyɛ Nyamenle ɛhulolɛ a, meava anyelielɛ meara bɛ nwo lɔ, na yɛamaa yɛ nwo anwosesebɛ. 33 Nyamenle mɔɔ maa anzodwolɛ la nee bɛ muala ɛdɛnla.+ Amen.
16 Mekanvo yɛ diema raalɛ Fobi mɔɔ sonle wɔ asafo ne mɔɔ wɔ Sɛnkilia anu la meahile bɛ,+ 2 amaa bɛalie ye wɔ Awulae anu kɛ mɔɔ ɔfɛta nwuanzanwuanzama la, na bɛamaa ye moalɛ biala mɔɔ ɔkɛhyia nwolɛ la,+ ɔluakɛ yeboa menli dɔɔnwo, medame noko meboka nwo.
3 Mebiza Peleseka* nee Akoyela,+ me gɔnwo mɔ gyimayɛvoma wɔ Kelaese Gyisɛse anu, 4 mɔɔ bɛvale bɛ ngoane bɛdole esiane nu bɛmaanle me* la,+ na tɛ me ngome a meyɛ bɛ mo a, emomu asafo ne mɔ mɔɔ wɔ maanle maanle ne anu la amuala noko yɛ bɛ mo. 5 Mebiza asafo ne mɔɔ yia nu wɔ bɛ sua nu ɛkɛ ne la noko.+ Mebiza me kulovolɛ Ɛpaenɛtɛse mɔɔ boka menli mɔɔ limoale rayɛle Kelaese ɛdoavolɛma wɔ Ehyea anwo la. 6 Mebiza Mɛle mɔɔ ɛyɛ gyima ɛsesebɛ ɛmaa bɛ la. 7 Mebiza Andulonaekɛse nee Dwuniase, me nwo amra+ nee me gɔnwo mɔ pilizama, mɔɔ ɛzoanvolɛma ne ze bɛ kpalɛ na bɛyɛ Kelaese ɛdoavolɛma bɛhyɛ bɛdɛla me la.
8 Mebiza Ampeleatɛse, me kulovolɛ wɔ Awulae anu. 9 Mebiza Ɛbeenɛse, yɛ gɔnwo gyimayɛvolɛ wɔ Kelaese anu, yɛɛ me kulovolɛ Setakese. 10 Mebiza Apɛlizi mɔɔ bɛlie ye bɛdo nu wɔ Kelaese anu la. Mebiza Alesetobulɛse sua nu amra. 11 Mebiza me busuanli Hilodeɔn. Mebiza Naasesɛse sua nu amra mɔɔ bɛle Awulae ɛdoavolɛma la. 12 Mebiza Telaefina nee Telaefosa, mraalɛ mɔɔ ɛlɛyɛ gyima ɛsesebɛ wɔ Awulae anu la. Mebiza yɛ kulovolɛ Pɛsese, ɔluakɛ yeyɛ gyima ɛsesebɛ wɔ Awulae anu. 13 Mebiza Wulufɛse, mɔɔ Awulae ɛkpa ye la, nee ye mame mɔɔ le medame noko me mame la. 14 Mebiza Asenkeletɛse, Felɛgɔn, Hɛmɛse, Patulobase, Hɛmase yɛɛ mediema mɔɔ boka bɛ nwo la. 15 Mebiza Felɔlɔgɛse nee Dwulia nee Niliyuso yɛɛ ɔ diema raalɛ ne nee Ɔlempase yɛɛ nwuanzanwuanzama ne mɔɔ boka bɛ nwo la amuala. 16 Bɛva bɛ nloa anwo ɛvolɛ nwuanzanwuanza bɛbiza bɛ nwo ahye. Kelaese asafo ne amuala biza bɛ.
17 Mediema, akee mesɛlɛ bɛ kɛ bɛnlea menli mɔɔ fa mgbakyemgbakyenu ba na bɛmaa awie mɔ kpo aze, mɔɔ ɔ nee ngilehilelɛ mɔɔ bɛzukoa la ɛnle ko la boɛ, na bɛhwe bɛ nwo bɛvi bɛ nwo.+ 18 Ɔluakɛ menli mɔɔ le zɛhae la ɛnle yɛ Awulae Kelaese ngɛkɛlɛ, emomu bɛle ngɛkɛlɛ bɛmaa bɛdabɛ mumua ne bɛ atiakunluwɔzo,* na bɛfa edwɛkɛ menlemenle nee adalɛ nganvolɛ bɛbɛlɛbɛla menli mɔɔ ɛnze nwolɛ bie la ahonle. 19 Awie biala ɛnwu bɛ tieyɛ yemɔti medi bɛ nwo fɛlɛko. Noko mekulo kɛ bɛyɛ nrɛlɛbɛvolɛma wɔ mɔɔ le kpalɛ la anwo, na bɛyɛ menli mɔɔ ɛnze nwolɛ bie la wɔ ɛtane nwo.+ 20 Ɔluakɛ ɔnrɛhyɛ biala Nyamenle mɔɔ maa anzodwolɛ la babɛtɛ Seetan+ wɔ bɛ gyakɛ abo. Yɛ Awulae Gyisɛse ɛlolɛ kpole ne nee bɛ ɛdɛnla.
21 Me gɔnwo gyimayɛvolɛ Timote biza bɛ, yɛɛ me nwo amra+ Luseɛse, Gyeesen nee Sosepatɛ noko biza bɛ.
22 Medame Tɛhyeɛse mɔɔ mengɛlɛle kɛlata ɛhye la, mebiza bɛ wɔ Awulae duma nu.
23 Geeyɛse,+ mɔɔ merazokoɛ ye na ye sua nu a asafo ne amuala yia nu la, biza bɛ. Yilasetɛse, suakpole ne azo gyaneavolɛ* ne biza bɛ, yɛɛ ɔ diema Koatɛse, noko biza bɛ. 24* ——
25 Na Nyamenle mɔɔ maa bɛkola bɛgyinla kpundii kɛ mɔɔ edwɛkpa ne mɔɔ mebɔ ye nolo nee Gyisɛse Kelaese anwo edwɛkɛhanlɛ ne de, nee kɛ mɔɔ fealeranu edwɛkɛ nwuanzanwuanza ne+ anwo yekile ne mɔɔ bɛambɔ zo mekɛ tendenle la de la 26 noko kɛkala bɛla ye ali* na bɛlua Ngɛlɛlera ne anu ngapezo ne mɔ azo bɛmaa maanle maanle ne mɔ amuala ɛnwu ye, kɛ mɔɔ Nyamenle mɔɔ wɔ ɛkɛ ne dahuu edwɛkɛ ne kile la, amaa tieyɛ alua diedi zo ara; 27 anyunlunyia ɛlua Gyisɛse Kelaese anwo zo ɛha Nyamenle mɔɔ ɔ ngomekye a ɔle nrɛlɛbɛvolɛ+ la dahuu. Amen.
Anzɛɛ “bɛdabɛ mɔɔ bɛnle Gilikima.”
Giliki aneɛ nu, “ɛmkpɔlɔ.”
Anzɛɛ “anzohwenlɛ.”
Anzɛɛ “bɛkɛnyia Nyamenle anwo nɔhalɛ ndelebɛbo.”
Anzɛɛ “bɛfa ninyɛndane nwo adwenle.”
Giliki aneɛ nu, “ɛya kpole.”
Anzɛɛ “ɛkɛla.”
Anzɛɛ “bɛ tiboa.”
Anzɛɛ “bɛha Mɛla ne bɛ nloa anu bɛhile wɔ.”
Giliki aneɛ nu, “nwonane.”
Anzɛɛ “homonle ɔ nwo zo”
Nea Mok. A5.
Anzɛɛ “kakɛ mɔɔ bɛtua ye.”
Nea Mok. A5.
Giliki aneɛ nu, “bɛyɛ ye nzonlɛ.”
Anzɛɛ ɔkola ɔkile, “na ɔmaa ninyɛne mɔɔ ɛnle ɛkɛ la ba.”
Anzɛɛ ɔkola ɔkile, “yɛlɛ anzodwolɛ.”
Anzɛɛ “ɛtanevolɛma.”
Anzɛɛ “bɛabu zo a.”
Anzɛɛ “bɛnlomanle.”
Anzɛɛ “bɛlie ye bɛvi ye ɛtane nu; bɛva ye ɛtane bɛhyɛ ye.”
Ɛhye kile, ɔyele ɛtane ɔvile ɛkɛ.
Giliki aneɛ nu, “nvɛyeba.”
Giliki aneɛ nu, “nvɛyeba.”
Giliki aneɛ nu, “nvɛyeba.”
Anzɛɛ “anwosesebɛ.”
Giliki aneɛ nu, “nvɛyeba.”
Giliki aneɛ nu, “nvɛyeba.”
Hibulu anzɛɛ Elam edwɛkɛkpɔkɛ mɔɔ kile “O Egya!”
Anzɛɛ “yɛnga ye.”
Giliki aneɛ nu, “ɔngyi awie mɔɔ kulo anzɛɛ awie mɔɔ nriandi la anwo zo.”
Nea Mok. A5.
Nea Mok. A5.
Nea Mok. A5.
Nea Mok. A5.
Anzɛɛ “yɛ amaneɛbɔlɛ ne anu a?”
Nea Mok. A5.
Anzɛɛ “menli mɔɔ ɛha.”
Giliki aneɛ nu, “ɛkponle.”
Anzɛɛ “amaa bɛahwe bɛ nwo nungule.”
Anzɛɛ “mekanvo me ɛzonlenlɛ gyima ne.”
Giliki aneɛ nu, “me nwonane.”
Anzɛɛ “bɛtu bɛ nwo.”
Anzɛɛ “bɛtu bɛ nwo.”
Nea Mok. A5.
Anzɛɛ “bɛrale.”
Anzɛɛ “mekɛ ɛhye.” Nea Edwɛkɛbohilelɛ.
Anzɛɛ “ɛhyɛ.”
Anzɛɛ “mɔɔ tu folɛ.”
Anzɛɛ “ɔdu folɛ.”
Anzɛɛ “di bɛ nyunlu.”
Anzɛɛ “ɔ nye ɛbolo.”
Nea Mok. A5.
Nea Mok. A5.
Ɛhye kile kɛ, ɛmaa awie ahonle adɔ ye azule nu na ye ɛya ne aha aze.
Anzɛɛ “ɛkɛla.”
Anzɛɛ “ngyehyɛleɛ mɔɔ Nyamenle ɛyɛ la.”
Giliki aneɛ nu, “ɔfa ɛya ɔba ɔ nwo zo.”
Giliki aneɛ nu, “ɛya; ɛyavalɛ.”
Giliki, a·sel′gei·a. Nea Edwɛkɛbohilelɛ.
Giliki aneɛ anu, “bɛwula Awulae Gyisɛse Kelaese.”
Anzɛɛ ɔkola ɔkile, “kpuya mɔɔ ɔlɛ la anwo.”
Nea Mok. A5.
Nea Mok. A5.
Nea Mok. A5.
Nea Mok. A5.
Nea Mok. A5.
Nea Mok. A5.
Nea Mok. A5.
Nea Mok. A5.
Anzɛɛ “nvonleɛ.”
Giliki aneɛ nu, “ɛnloanlɛ.”
Nea Mok. A5.
Anzɛɛ “ayɛ molozo.”
Anzɛɛ “bɛkilehile bɛ nwo.”
Anzɛɛ ɔkola ɔkile, “ɛvolɛ bie mɔ.”
Giliki aneɛ nu, “meahɔzonle.”
Giliki aneɛ nu, “bɛsonle.”
Giliki aneɛ nu, “ma.”
Eza bɛfɛlɛ ye, “Pelesela.”
Anzɛɛ “me ɛkɛla.”
Anzɛɛ “bɛ ko.”
Anzɛɛ “neavolɛ.”
Nea Mok. A3.
Anzɛɛ “bɛye bɛhile.”