DANEƐLE
1 Wɔ Dwuda Belemgbunli Gyɛhɔyakem+ belemgbunlililɛ ɛvolɛ mɔɔ tɔ zo nsa la azo, Babelɔn Belemgbunli Nɛbukadenɛza rale Gyɛlusalɛm na ɔbɛngale ye ɔyiale.+ 2 Nzinlii Gyihova vale Dwuda Belemgbunli Gyɛhɔyakem yɛɛ nɔhalɛ Nyamenle ne sua nu* ɛkɛ ahyɛnze ne mɔ bie wulale ɔ sa nu,+ na ɔvale bɛ ɔhɔle Hyaenaa* azɛlɛ ne azo+ wɔ ye nyamenle ne sua nu.* Ɔvale ahyɛnze ne mɔ ɔhɔguale ye nyamenle ne ninyɛnezielɛ ɛleka ne.+
3 Akee belemgbunli ne zele ye suakunlu kpanyinli Ahyepinaze kɛ ɔva Yizilayɛma* ne mɔ bie ɔrɛla, ɔva bɛdabɛ mɔɔ bɛle alehelɛ nee menli titili la bie mɔ ɔboka nwo.+ 4 Ɔwɔ kɛ bɛyɛ mgbavolɛ* mɔɔ bɛ nwo ɛnlɛ dɛne, bɛ nwo yɛ fɛ, bɛze nrɛlɛbɛ, bɛlɛ ndelebɛbo nee adwenlenunwunlɛ,+ na bɛkola bɛsonle wɔ belemgbunli sua nu ɛkɛ ne la. Ɔwɔ kɛ ɔkilehile bɛ Kaledeama ɛhɛlɛlɛ nee bɛ aneɛ ne. 5 Bieko, belemgbunli ne maanle bɛmaanle bɛ belemgbunli aleɛ sosɔɔ ne nee nwanye mɔɔ ɔno la bie alehyenlɛ biala. Ɛnee ɔwɔ kɛ bɛtete bɛ* ɛvolɛ nsa, na saa mekɛ zɔhane dwu a bɛara bɛarazonle wɔ belemgbunli sua nu ɛkɛ.
6 Menli mɔɔ boka bɛ nwo la anu bie mɔ vi Dwuda abusua ne* anu: Daneɛle,*+ Hananaya,* Mehyeeyɛle* nee Azalaya.*+ 7 Na suakunlu kpanyinli ne totonle bɛ aluma;* ɔdonle Daneɛle Bɛletihyazaa,+ ɔdonle Hananaya Hyeedelake, ɔdonle Mehyeeyɛle Mihyake yɛɛ ɔdonle Azalaya Abɛdenɛgo.+
8 Noko Daneɛle zile pi wɔ ye ahonle nu kɛ ɔnrɛva belemgbunli ne aleɛ sosɔɔ ne anzɛɛ ye nwanye ne mɔɔ ɔno la ɔnrɛgua ɔ nwo evinli. Ɔti ɔzɛlɛle suakunlu kpanyinli ne adenle amaa yeangua ɔ nwo evinli wɔ adenle ɛhye azo. 9 Na nɔhalɛ Nyamenle ne maanle Daneɛle nyianle suakunlu kpanyinli ne anyunlu ɛlolɛ* na ɔzele ye anwunvɔne.+ 10 Noko suakunlu kpanyinli ne zele Daneɛle kɛ: “Mesulo me menle belemgbunli ne mɔɔ yehile aleɛ nee nwanye mɔɔ bɛva bɛmaa bɛ la. Na saa ɔnwu kɛ bɛnwa na bɛnle kɛ mgbavolɛ* mɔɔ bɛ nee bɛ sɛ atipɛne la ɛ? Bɛbamaa meali fɔlɛ* wɔ belemgbunli ne anyunlu.” 11 Noko Daneɛle zele neavolɛ ne mɔɔ suakunlu kpanyinli ne yele ye kɛ ɔnlea Daneɛle, Hananaya, Mehyeeyɛle nee Azalaya anwo zo la kɛ: 12 “Yɛsɛlɛ wɔ, sɔ wɔ azonvolɛ nea kenle bulu, na maa bɛmaa yɛ nya nya yɛli nee nzule yɛnlo; 13 na akee fa yɛ toto mgbavolɛ mɔɔ di belemgbunli aleɛ sosɔɔ ne la anwo, na mɔɔ ɛkɛnwu ye la, wɔanlea nwo ɛ nee wɔ azonvolɛ ali.”
14 Ɔti ɔliele bɛ nzuzulɛ ne ɔdole nu na ɔzɔle bɛ ɔnleanle kenle bulu. 15 Kenle bulu ne dwule la, bɛnwunle kɛ bɛ nwo ɛyɛ fɛ yɛɛ bɛte kpɔkɛ* bɛtɛla mgbavolɛ* mɔɔ ɛnee di belemgbunli ne aleɛ sosɔɔ ne la. 16 Ɔti ɛnee neavolɛ ne ye bɛ aleɛ sosɔɔ ne nee bɛ nwanye ne fi ɛkɛ na ɔmaa bɛ nya nya. 17 Na nɔhalɛ Nyamenle ne maanle mgbavolɛ* nna ɛhye mɔ ɛhɛlɛlɛ nee nrɛlɛbɛ ngakyile biala anu ndelebɛbo yɛɛ nwunu; na ɔmaanle Daneɛle ɛnyelɛzodeɛnwunlɛ nee ɛlalɛ ngakyile kɔsɔɔti anu ndelebɛbo.+
18 Mekɛ mɔɔ belemgbunli ne hilele kɛ bɛva bɛ bɛrɛla la dwule la,+ suakunlu kpanyinli ne vale bɛ rale Nɛbukadenɛza anyunlu. 19 Mɔɔ belemgbunli ne nee bɛ dendɛle la, bɛannwu awie biala wɔ ekpunli ne anu mɔɔ ɔle kɛ Daneɛle, Hananaya, Mehyeeyɛle nee Azalaya a;+ na bɛhɔle zo bɛzonlenle wɔ belemgbunli ne anyunlu. 20 Wɔ edwɛkɛ biala mɔɔ hyia nrɛlɛbɛ nee ndelebɛbo mɔɔ belemgbunli ne bizale bɛ la anu, ɔnwunle kɛ bɛle kpalɛ fane bulu bɛtɛla ɛsɔfoma mɔɔ ye ngonyia nee menli mɔɔ ka mɔɔ bazi kenle bie mɔɔ wɔ ye maanle ne anu amuala la.+ 21 Na Daneɛle dɛnlanle ɛkɛ ne hɔkpulale Belemgbunli Saelɛse ɛvolɛ mɔɔ limoa la anu.+
2 Wɔ Nɛbukadenɛza belemgbunlililɛ ɛvolɛ mɔɔ tɔ zo nwiɔ la anu, ɔhanle ɛlalɛ dɔɔnwo na ɔyɛle* basaa+ mɔɔ ɛnee ɔngola da a. 2 Ɔti belemgbunli ne maanle bɛvɛlɛle ɛsɔfoma mɔɔ ye ngonyia, menli mɔɔ ka mɔɔ bazi kenle bie, silikyevoma nee Kaledeama* kɛ bɛraha belemgbunli ɛlalɛ ne mɔ bɛhile ye. Ɔti bɛrale na bɛgyinlanle belemgbunli ne anyunlu.+ 3 Akee belemgbunli ne zele bɛ kɛ: “Meha ɛlalɛ bie, na meyɛ* basaa ɔluakɛ mekulo kɛ menwu ɛlalɛ mɔɔ meha la.” 4 Kaledeama ne buale belemgbunli ne wɔ Elam aneɛ* nu kɛ:+ “O belemgbunli, nyia ngoane dahuu. Ka ɛlalɛ ne kile wɔ azonvolɛ na yɛbahile ɔ bo.”
5 Belemgbunli ne buale Kaledeama ne kɛ: “Kpɔkɛ mɔɔ mebɔ la ɛne: Saa bɛanga ɛlalɛ ne bɛangile me, na bɛangile ɔ bo a, bɛbapepɛ bɛ nu azinli azinli, na bɛ azua ahakyi ɛleka mɔɔ menli kɔ baka zo.* 6 Noko saa bɛka ɛlalɛ ne bɛkile me na bɛkile ɔ bo a, bɛbanyia ahyɛlɛdeɛ nee ahatualɛ nee enililɛ kpole bɛavi me ɛkɛ.+ Ɔti bɛha ɛlalɛ ne bɛhile me na bɛhile ɔ bo.”
7 Bɛbuale ye fane nwiɔ ne azo kɛ: “Maa belemgbunli ɛha ɛlalɛ ne ɛhile ye azonvolɛ, na yɛbahile ɔ bo.”
8 Belemgbunli ne buale kɛ: “Meze ye wienyi kɛ bɛlɛbɔ mɔdenle kɛ bɛkɛnyia mekɛ dɔɔnwo, ɔluakɛ bɛze kpɔkɛ mɔɔ mebɔ la. 9 Saa bɛanga ɛlalɛ ne bɛangile me a, anzohwenlɛ ko ala a wɔ ɛkɛ ne maa bɛ muala a. Noko bɛli bɛ nloa kɛ bɛbɔ adalɛ na bɛabɛlɛbɛla me kɔkpula kɛ tɛnlabelɛ ne kɛhakyi. Ɔti bɛha ɛlalɛ ne bɛhile me, amaa meanwu kɛ bɛbahola bɛahile ɔ bo.”
10 Kaledeama ne buale belemgbunli ne kɛ: “Sonla biala ɛnle azɛlɛ ye azo* mɔɔ ɔbahola yeayɛ mɔɔ belemgbunli ne kpondɛ la, ɔluakɛ belemgbunli kpole anzɛɛ amɛnlado biala ɛtɛbizale debie zɛhae ɛtɛfile ɛsɔfoma mɔɔ ye ngonyia anzɛɛ menli mɔɔ ka mɔɔ bazi kenle bie anzɛɛ Kaledeama ɛkɛ a. 11 Mɔɔ belemgbunli ɛlɛbiza la yɛ se, na awie biala ɛnle ɛkɛ ne mɔɔ ɔbahola yeaha ɛhye yeahile belemgbunli ne a, kyesɛ nyamenle ne mɔ mɔɔ bɛ nee alesama* ɛndɛnla la ala.”
12 Ɛhye ati belemgbunli ne vale ɛya kpole na ɔlile mɛla kɛ bɛhu Babelɔn nrɛlɛbɛvolɛma kɔsɔɔti.+ 13 Mekɛ mɔɔ bɛlile mɛla ne na bɛkpondɛ nrɛlɛbɛvolɛma ne mɔ bɛahu bɛ la, bɛkpondɛle Daneɛle nee ɔ gɔnwo mɔ noko abo zo kɛ bɛku bɛ.
14 Mekɛ zɔhane, Daneɛle luale nwunu nee nrɛlɛbɛ adenle zo dendɛle hilele Aleyɔko, belemgbunli ne sinzavolɛma kpanyinli ne mɔɔ ɛlɛkɔ ahɔhu Babelɔn nrɛlɛbɛvolɛma ne la. 15 Ɔbizale belemgbunli ne sinzavolɛma kpanyinli Aleyɔko kɛ: “Duzu ati a belemgbunli ne ɛli mɛla kyengye ɛhye a?” Akee Aleyɔko hanle edwɛkɛ ne hilele Daneɛle.+ 16 Ɔti Daneɛle hɔzɛlɛle belemgbunli ne kɛ ɔmaa ye mekɛ amaa yeahile ɛlalɛ ne abo yeahile belemgbunli ne.
17 Akee Daneɛle hɔle ye sua nu na ɔhanle edwɛkɛ ne ɔhilele ɔ gɔnwo mɔ Hananaya, Mehyeeyɛle nee Azalaya. 18 Ɔzele bɛ kɛ bɛzɛlɛ anwuma Nyamenle ne ɛkɛ ne anwunvɔnezelɛ wɔ fealeranu edwɛkɛ ɛhye anwo, amaa bɛangu Daneɛle nee ɔ gɔnwo mɔ bɛamboka Babelɔn nrɛlɛbɛvolɛma mɔɔ ɛha la anwo.
19 Akee bɛyele fealeranu edwɛkɛ ne bɛhilele Daneɛle wɔ ɛnyelɛzodeɛnwunlɛ nu wɔ nɔe ne.+ Ɔti Daneɛle yele anwuma Nyamenle ne ayɛlɛ. 20 Daneɛle hanle kɛ:
21 Ɔkakyi mekɛ nee ɛlobɔ,+
Ɔtu arelemgbunli na ɔsie arelemgbunli,+
Ɔmaa nrɛlɛbɛvolɛma nwu nrɛlɛbɛ yɛɛ ɔmaa bɛdabɛ mɔɔ bɛlɛ adwenlenunwunlɛ la nyia ndelebɛbo.+
22 Ɔda ninyɛne mɔɔ anu le kuloonwu nee ninyɛne mɔɔ vea la ali,+
Ɔze mɔɔ wɔ awozinli nu la,+
Yɛɛ wienyi nee ye de.+
23 Wɔmɔ, O me nenyia mɔ Nyamenle, meda wɔ ase na meye wɔ ayɛlɛ,
Ɔluakɛ wɔmaa me nrɛlɛbɛ nee tumi.
Na kɛkala wɔmaa menwu mɔɔ yɛbizale yɛvile wɔ ɛkɛ ne la;
Wɔmaa yɛnwu mɔɔ ɛlɛgyegye belemgbunli ne la.”+
24 Akee Daneɛle hɔle Aleyɔko mɔɔ belemgbunli ne ɛye ye kɛ ɔhu Babelɔn nrɛlɛbɛvolɛma ne la anwo ɛkɛ+ na ɔzele ye kɛ: “Mmasɛkye Babelɔn nrɛlɛbɛvolɛma ne anu biala. Fa me kɔ belemgbunli ne anyunlu, na mebahile ɛlalɛ ne abo meahile belemgbunli ne.”
25 Ɛkɛ ne ala Aleyɔko vale Daneɛle hɔle belemgbunli ne anyunlu na ɔzele ye kɛ: “Menwu nrenyia bie wɔ Dwudama mɔɔ ɛra akɛlɛzonlenlɛ nu la anu+ mɔɔ ɔbahola yeahile ɛlalɛ ne abo yeahile belemgbunli ne a.” 26 Belemgbunli ne bizale Daneɛle mɔɔ bɛfɛlɛ ye Bɛletihyazaa la kɛ:+ “Asoo ɛbahola wɔaha ɛlalɛ ne mɔɔ menganle la wɔahile me na wɔahile ɔ bo ɔ?”+ 27 Daneɛle buale belemgbunli ne kɛ: “Nrɛlɛbɛvolɛma, menli mɔɔ ka mɔɔ bazi kenle bie, ɛsɔfoma mɔɔ ye ngonyia anzɛɛ nwɔlɔra neɛnleanuma anu biala ɛnrɛhola ɛnrɛha fealeranu edwɛkɛ ne mɔɔ belemgbunli ɛbiza la ɛnrɛhile ye.+ 28 Noko Nyamenle bie wɔ anwuma Mɔɔ da fealeranu edwɛkɛ ali a,+ na yemaa Belemgbunli Nɛbukadenɛza ɛnwu mɔɔ bazi wɔ mekɛ mɔɔ li awieleɛ la anu la. Wɔ ɛlalɛ ne yɛɛ ɛnyelɛzodeɛnwunlɛ ne mɔ mɔɔ ɛnwunle bɛ wɔ mekɛ mɔɔ ɛla wɔ ɛkpa ne azo la ɛne:
29 “Na wɔmɔ, O belemgbunli, mɔɔ ɛla wɔ ɛkpa ne azo la, wɔ adwenle hɔle mɔɔ bazi kenle bie la azo, na Mɔɔ da fealeranu edwɛkɛ ali la ɛmaa wɔnwu mɔɔ bazi la. 30 Na mame, tɛ kɛ meze nrɛlɛbɛ kpole metɛla awie biala mɔɔ de aze la ati a bɛla fealeranu edwɛkɛ ɛhye ali bɛhile me a; emomu, amaa meahile ɔ bo meahile belemgbunli ne na wɔanwu wɔ ahonle nu nzuzulɛ la ati ɔ.+
31 “Wɔmɔ, O belemgbunli, ɛnee ɛlɛnea na ɛnwunle ananze bedevinli bie. Ananze zɔhane le totohyia na ɔta kpole kpalɛ, ɛnee ɔgyi ɛ nyunlu ɛkɛ, na ɔ nwo yɛ ɛzulolɛ. 32 Ananze zɔhane ati le nvutuke tagyee,+ ɔ kɛnra nee ɔ sa le dwɛtɛ fufule,+ ɔ ko nee ye ɛzɔlɛ le kɔbele,+ 33 ɔ gyakɛ le bulalɛ,+ yɛɛ ɔ gyakɛ taboa ne mɔ foa bie le bulalɛ yɛɛ foa bie le ndɛtɛlɛ.*+ 34 Ɛ nye gyi nwolɛ too kɔkpula kɛ bolɛ mɔɔ tɛ ɛsalɛ a kpukele la rabɔle ananze ne agyakɛ taboa ne mɔ mɔɔ bɛle bulalɛ nee ndɛtɛlɛ la na ɔbubule bɛ bɔkɔɔ.+ 35 Mekɛ zɔhane, bulalɛ ne, ndɛtɛlɛ ne, kɔbele ne, dwɛtɛ fufule ne yɛɛ nvutuke ne amuala bubule bɔkɔɔ na bɛyɛle kɛ abonle mɔɔ vi wawaa mekɛ nu ma ɛwosolɛ ɛleka la, na anwoma ne bɔle bɛ hɔle mɔɔ bɛannwu bɛ bo zo fee a. Noko bolɛ ne mɔɔ rabɔle ananze ne la rayɛle boka kpole na ɔvale azɛlɛ ne amuala azo.
36 “Ɛlalɛ ne ɛne, akee yɛbahile ɔ bo yɛahile belemgbunli. 37 Wɔmɔ, O belemgbunli—arelemgbunli nu belemgbunli mɔɔ anwuma Nyamenle ne ɛva belemgbunlililɛ,+ tumi, anwosesebɛ nee anyunlunyia ɛmaa wɔ, 38 na yeva menli mɔɔ wɔ ɛleka biala, nee ɛbɔ nu nane yɛɛ anwomanyunlu nloma yewula ɛ sa nu, na yeyɛ kɛ ɛli tumi wɔ bɛ muala bɛ nwo zo la+—wɔmɔ a ɛle nvutuke etile ne a.+
39 “Noko belemgbunlililɛ bieko vi ɛ nzi bara,+ ye tumi ɛndwu wɔ ɛdeɛ ne; akee belemgbunlililɛ bieko, mɔɔ tɔ zo nsa, mɔɔ le kɔbele la bara, ɔbali tumi wɔ azɛlɛ ye kɔsɔɔti azo.+
40 “Na belemgbunlililɛ ne mɔɔ tɔ zo nna la ɛdeɛ, ɔ nwo bayɛ se kɛ bulalɛ.+ Na kɛ mɔɔ bulalɛ bubu na ɔsɛkye debie gyɛne biala, ɛhɛe, ɔle kɛ bulalɛ mɔɔ sɛkye ninyɛne la, ɔbabubu na yeazɛkye ɛhye mɔ amuala bɔkɔɔ.+
41 “Na kɛ mɔɔ ɛnwunle kɛ ɔ gyakɛ taboa ne mɔ nee mrɛlɛsɛka ne mɔ foa bie le nwovolɛ ndɛtɛlɛ na foa bie le bulalɛ la, zɔhane ala a belemgbunlililɛ ne anu bahyɛ a, noko bulalɛ ne ɛsesebɛ ne bie baha nu, kɛ mɔɔ ɛnwunle kɛ bulalɛ ne nee ndɛtɛlɛ ne ɛli afonla la. 42 Na kɛ mɔɔ ɔ gyakɛ taboa ne mrɛlɛsɛka ne mɔ foa bie le bulalɛ na foa bie le ndɛtɛlɛ la, zɔhane ala a belemgbunlililɛ ne foa bie bayɛ se na foa bie ayɛ bɛtɛɛ a. 43 Kɛ mɔɔ ɛnwunle kɛ bulalɛ nee ndɛtɛlɛ ɛli afonla la, bɛ nee menli ne* bɛali afonla; noko bɛnrɛbeta nwo, bɛnrɛyɛ ko,* kɛ mɔɔ bulalɛ nee ndɛtɛlɛ ɛngola ɛnfonla la.
44 “Wɔ arelemgbunli zɔhane mɔ mekɛ zo, anwuma Nyamenle ne bava belemgbunlililɛ bie azie ɛkɛ+ mɔɔ bɛnrɛzɛkye ye ɛlɛ a.+ Na bɛnrɛva belemgbunlililɛ ɛhye bɛnrɛmaa menli gyɛne biala.+ Ɔbabubu arelemgbunlililɛ ɛhye mɔ amuala na yeabɔ bɛ bo zo,+ na ɔ ngomekye a ɔbagyinla ɛkɛ ne dahuu a,+ 45 kɛ mɔɔ ɛnwunle kɛ bolɛ mɔɔ tɛ ɛsalɛ a kpukele la vi boka ne azo na ɔrabubule bulalɛ ne, kɔbele ne, ndɛtɛlɛ ne, dwɛtɛ fufule ne yɛɛ nvutuke ne la, zɔhane ala a ɔbazi a.+ Nyamenle Kpole ne ɛmaa belemgbunli ɛnwu mɔɔ bazi kenle bie la.+ Ɛlalɛ ne le nɔhalɛ, na bɛkola bɛfa bɛ nwo bɛto ye ngilenu ne azo.”
46 Akee Belemgbunli Nɛbukadenɛza butule ɔ nyunlu aze wɔ Daneɛle anyunlu na ɔlile ye eni. Na ɔhanle kɛ bɛmaa ye ahyɛlɛdeɛ na bɛyela ayilevuanlɛ bɛmaa ye. 47 Belemgbunli ne zele Daneɛle kɛ: “Nɔhalɛ nu, wɔ Nyamenle ne le nyamenle ne mɔ Nyamenle nee arelemgbunli ne mɔ Awulae yɛɛ Ɔda fealeranu edwɛkɛ ali, ɔluakɛ wɔhola wɔla fealeranu edwɛkɛ ɛhye ali.”+ 48 Akee belemgbunli ne kpogyale Daneɛle zo na ɔmaanle ye ahyɛlɛdeɛ ngɛnlɛma dɔɔnwo, na ɔmaanle ɔlile tumi wɔ Babelɔn maanzinli* ne kɔsɔɔti azo+ na ɔyɛle ye arane mgbanyima ne mɔ anu kpanyinli mɔɔ nea Babelɔn nrɛlɛbɛvolɛma ne mɔ kɔsɔɔti anwo zo a. 49 Daneɛle zɛlɛle belemgbunli ne, na ɔmaanle ɔkpale Hyeedelake, Mihyake nee Abɛdenɛgo+ kɛ bɛnlea Babelɔn maanzinli* ne anu ninyɛne zo, noko Daneɛle zonlenle wɔ belemgbunli ne suakunlu ɛkɛ.
3 Belemgbunli Nɛbukadenɛza yɛle nvutuke ananze mɔɔ ye tendenle le kubit 60* yɛɛ ye tɛtɛlɛ le kubit 6* la. Ɔvale ɔziele Dula azɛlɛ sɛsɛ ne azo wɔ Babelɔn maanzinli* ne anu. 2 Akee Belemgbunli Nɛbukadenɛza zoanle kɛ bɛhɔvɛlɛ maanzinli zo neavolɛma, arane mgbanyima, amɛnladoma, folɛtuvolɛma, gyazoneavolɛma, ndɛnebuavolɛma, edwɛkɛdivolɛma nee bɛdabɛ mɔɔ bɛnea maanzinli* ne mɔ azo la kɔsɔɔti bɛmaa bɛrɛla ananze ne mɔɔ Belemgbunli Nɛbukadenɛza ɛyɛ ɛzie ɛkɛ ne na ɔlɛyila zo la abo.
3 Ɔti maanzinli zo neavolɛma, arane mgbanyima, amɛnladoma, folɛtuvolɛma, gyazoneavolɛma, ndɛnebuavolɛma, edwɛkɛdivolɛma yɛɛ bɛdabɛ mɔɔ bɛnea maanzinli* ne mɔ kɔsɔɔti azo la yiale wɔ ananze ne mɔɔ Belemgbunli Nɛbukadenɛza ɛyɛ ɛzie ɛkɛ ne na ɔlɛyila zo la abo. Na bɛragyinlanle ananze ne mɔɔ Nɛbukadenɛza ɛyɛ ɛzie ɛkɛ ne la anyunlu. 4 Nolobɔvo ne vale ɛnelɛ kpole bɔle nolo kɛ: “O menli, maanle maanle nee menli mɔɔ ka aneɛ ngakyile la, bɛha bɛhile bɛ kɛ, 5 saa bɛte aweɛne, paepe, sanwule ngyikyi, haape, getaa,* fulutu mgbole nee edwɛndolɛ nwo ninyɛne mɔɔ ɛha la kɔsɔɔti ane a, ɔwɔ kɛ bɛbɔ bɛ ti aze na bɛsonle nvutuke ananze ne mɔɔ Belemgbunli Nɛbukadenɛza ɛyɛ ɛzie ɛkɛ ne la. 6 Awie biala mɔɔ ambɔ ɔ ti aze anzonle ye la, bɛbavuandi ye bɛado fonlomo ne mɔɔ senle ɛlɛsɔ wɔ nu la anu ɛkɛ ne ala.”+ 7 Ɔti mekɛ mɔɔ menli ne amuala dele aweɛne, paepe, sanwule ngyikyi, haape, getaa,* fulutu mgbole nee edwɛndolɛ nwo ninyɛne mɔɔ ɛha la kɔsɔɔti ane la, menli kɔsɔɔti, maanle maanle nee menli mɔɔ ka aneɛ ngakyile la bɔle bɛ ti aze na bɛzonlenle nvutuke ananze ne mɔɔ Belemgbunli Nɛbukadenɛza ɛyɛ ɛzie ɛkɛ ne la.
8 Mekɛ zɔhane, Kaledeama bie mɔ rale bɛ nyunlu na bɛdole Dwuuma ɛzonle.* 9 Bɛzele Belemgbunli Nɛbukadenɛza kɛ: “O belemgbunli, nyia ngoane dahuu. 10 Wɔmɔ, O belemgbunli, ɛlile mɛla kɛ awie biala mɔɔ bade aweɛne, paepe, sanwule ngyikyi, haape, getaa,* fulutu mgbole nee edwɛndolɛ nwo ninyɛne mɔɔ ɛha la kɔsɔɔti ane la, ɔwɔ kɛ ɔbɔ ɔ ti aze na ɔsonle nvutuke ananze ne; 11 na awie biala mɔɔ ambɔ ɔ ti aze anzonle ye la, ɔwɔ kɛ bɛfuandi ye bɛto fonlomo ne mɔɔ senle ɛlɛsɔ wɔ nu la anu.+ 12 Noko Dwuuma bie mɔ wɔ ɛkɛ mɔɔ wɔkpa bɛ kɛ bɛnlea Babelɔn maanzinli* ne mɔ azo a: Hyeedelake, Mihyake nee Abɛdenɛgo.+ O belemgbunli, menli ɛhye mɔ ɛmbu wɔ bie fee. Bɛnzonle wɔ nyamenle ne mɔ yɛɛ eza bɛnzonle nvutuke ananze ne mɔɔ wɔva wɔzie ɛkɛ ne la.”
13 Akee Nɛbukadenɛza vale ɛya kpole na ɔhanle kɛ bɛhɔva Hyeedelake, Mihyake nee Abɛdenɛgo bɛrɛla. Ɔti bɛhɔvale menli ɛhye mɔ bɛrale belemgbunli ne anyunlu. 14 Nɛbukadenɛza bizale bɛ kɛ: “Hyeedelake, Mihyake nee Abɛdenɛgo, asoo ɔle nɔhalɛ kɛ bɛnzonle me nyamenle ne mɔ+ yɛɛ bɛkpo kɛ bɛbazonle nvutuke ananze ne mɔɔ meva mezie ɛkɛ ne la ɔ? 15 Kɛkala saa bɛte aweɛne, paepe, sanwule ngyikyi, haape, getaa,* fulutu mgbole nee edwɛndolɛ nwo ninyɛne mɔɔ ɛha la kɔsɔɔti ane na saa bɛziezie bɛ nwo kɛ bɛbabɔ bɛ ti aze bɛazonle ananze ne mɔɔ meyɛ la a, edwɛkɛ kpalɛ ɔ. Noko saa bɛanzonle ye a, yemɔ bɛbava bɛ ndɛndɛ ne ala bɛavuandi bɛ bɛagua fonlomo ne mɔɔ senle ɛlɛsɔ wɔ nu la anu. Na nyamenle boni a kɛhola kɛlie bɛ kɛvi me sa nu a?”+
16 Hyeedelake, Mihyake nee Abɛdenɛgo buale belemgbunli ne kɛ: “O Nɛbukadenɛza, ɔngyia kɛ yɛkɛbua wɔ wɔ edwɛkɛ ɛhye anwo. 17 Saa ɔba ye zɔ a, yɛ Nyamenle ne mɔɔ yɛsonle ye la kola die yɛ fi fonlomo ne mɔɔ senle ɛlɛsɔ wɔ nu la anu, O belemgbunli, na ɔbalie yɛ yeavi ɛ sa nu.+ 18 Noko saa yeanlie yɛ bɔbɔ a, O belemgbunli, yɛmaa wɔade kɛ yɛnrɛzonle wɔ nyamenle ne mɔ anzɛɛ wɔ nvutuke ananze ne mɔɔ wɔva wɔzie ɛkɛ ne la.”+
19 Akee Nɛbukadenɛza vale Hyeedelake, Mihyake nee Abɛdenɛgo anwo ɛya kpole kpalɛ, na ɔ nyunlu maanle ne hakyile,* na ɔhanle kɛ, bɛmaa fonlomo ne ɛlɔ ɛdɛla dɛba ne fane nsuu. 20 Ɔhanle ɔhilele ye ɛlɔnema ne anu katakyiema ne bie mɔ kɛ bɛkyekye Hyeedelake, Mihyake nee Abɛdenɛgo na bɛvuandi bɛ bɛgua fonlomo ne mɔɔ senle ɛlɛsɔ wɔ nu la anu.
21 Ɔti bɛkyekyele menli ɛhye mɔ wɔ mekɛ mɔɔ ɛnee bɛwula bɛ adɛladeɛ aguzo, bɛ adɛladeɛ, bɛzozo ahyɛlɛ na bɛwula bɛ adɛladeɛ gyɛne kɔsɔɔti la, na bɛvuandinle bɛ bɛguale fonlomo ne mɔɔ senle ɛlɛsɔ wɔ nu la anu. 22 Kɛmɔ ɛnee belemgbunli mɛla ne anloa yɛ se na fonlomo ne ɛlɔ katukatu la ati, sendɔlɔra ne hunle menli mɔɔ vale Hyeedelake, Mihyake nee Abɛdenɛgo hɔle la. 23 Noko menli nsa ɛhye mɔ, Hyeedelake, Mihyake nee Abɛdenɛgo mɔɔ bɛkyekye bɛ la hɔguale fonlomo ne mɔɔ senle ɛlɛsɔ wɔ nu la anu.
24 Akee ɛzulolɛ hanle Belemgbunli Nɛbukadenɛza na ɔdwazole ndɛndɛ na ɔzele ye mgbanyima ne mɔ kɛ: “Asoo tɛ menli nsa a yɛkyekyele bɛ yɛvuandinle bɛ yɛguale senle ne anu a?” Bɛbuale belemgbunli ne kɛ: “Ɛhɛe, O belemgbunli.” 25 Ɔhanle kɛ: “Bɛnlea! Menwu menli nna kɛ bɛluolua senle ne anu na ɛhwee ɛtɛyɛle bɛ, na mɔɔ tɔ zo nna la zɔho nyamenle ne mɔ ara.”
26 Nɛbukadenɛza bikyele fonlomo ne mɔɔ senle ɛlɛsɔ wɔ nu la anlenkɛ ne anloa na ɔhanle kɛ: “Hyeedelake, Mihyake nee Abɛdenɛgo, bɛmɛ mɔɔ bɛle Anwuma Anwuma Nyamenle ne azonvolɛ la,+ bɛvinde bɛrɛla ɛke!” Hyeedelake, Mihyake nee Abɛdenɛgo vile senle ne anu vindele. 27 Na maanzinli zo neavolɛma, arane mgbanyima ne mɔ, amɛnladoma nee belemgbunli ne suakunlu mgbanyima mɔɔ ɛyia ɛkɛ ne la+ nwunle kɛ senle ne ɛtɛyɛle mrenyia ɛhye mɔ ɛhwee;*+ bɛ ti enrinli ko bɔbɔ anyela, bɛ adɛladeɛ aguzo ne mɔ ɛtɛyɛle ɛhwee, na bɛ nwo ɛmbɔnle esike* bɔbɔ.
28 Akee Nɛbukadenɛza hanle kɛ: “Ayɛlɛyelɛ ɛha Hyeedelake, Mihyake nee Abɛdenɛgo Nyamenle ne+ mɔɔ zoanle ye anwumabɔvolɛ maanle ɔraliele ye azonvolɛ la. Bɛvale bɛ nwo bɛdole ɔ nwo zo na bɛanli belemgbunli mɛla ne azo yɛɛ ɛnee bɛlɛ ɛhulolɛ kɛ bɛkɛwu* tɛla kɛ bɛkɛhoto anzɛɛ bɛkɛzonle nyamenle gyɛne biala, kyesɛ bɛ Nyamenle ne ala.+ 29 Ɛhye ati melɛdi mɛla kɛ menli, maanle maanle anzɛɛ menli mɔɔ ka aneɛ ngakyile biala mɔɔ bɛkɛdendɛ bɛkɛtia Hyeedelake, Mihyake nee Abɛdenɛgo Nyamenle ne la, ɔwɔ kɛ bɛpepɛ bɛ nu azinli azinli, na bɛkakyi bɛ azua bɛyɛ bɛ ɛleka mɔɔ menli kɔ baka zo;* ɔluakɛ nyamenle biala ɛnle ɛkɛ mɔɔ kola die ngoane kɛ ɛhye a.”+
30 Akee belemgbunli ne maanle Hyeedelake, Mihyake nee Abɛdenɛgo dibilɛ* kpole wɔ Babelɔn maanzinli* ne anu.+
4 “Nrɛlaleɛ mɔɔ Belemgbunli Nɛbukadenɛza ɛlɛfa ahɔmaa menli, maanle maanle nee menli mɔɔ ka aneɛ ngakyile mɔɔ bɛde azɛlɛ ye amuala azo la ɛne: Bɛ anzodwolɛ ɛzo! 2 Me nye die kɛ mekɛha sɛkɛlɛneɛ nee nwanwane ninyɛne mɔɔ Anwuma Anwuma Nyamenle ne ɛyɛ ɛmaa me la anwo edwɛkɛ. 3 Nea kɛzi ye sɛkɛlɛneɛ ne mɔ le mgbole, na ye nwanwane ninyɛne ne mɔ yɛ azibɛnwo a! Ye belemgbunlililɛ ne le dahuu belemgbunlililɛ, yɛɛ ye tumililɛ ne vi awolɛndoazo zo kɔdwu awolɛndoazo zo.+
4 “Medame Nɛbukadenɛza, ɛnee me nwo ɛdɔ me wɔ me sua nu na mekpazi wɔ me suakunlu ɛkɛ. 5 Menganle ɛlalɛ bie mɔɔ maanle me ahonle dule a. Mɔɔ mela me ɛkpa ne azo la, nvoninli ne nee ɛnyelɛzodeɛnwunlɛ ne mɔ mɔɔ menwunle bɛ la maanle ɛzulolɛ hanle me.+ 6 Ɔti menlile mɛla kɛ bɛva Babelɔn nrɛlɛbɛvolɛma kɔsɔɔti bɛrɛla me nyunlu amaa bɛahile ɛlalɛ ne abo bɛahile me.+
7 “Mekɛ zɔhane, ɛsɔfoma mɔɔ ye ngonyia, menli mɔɔ ka mɔɔ bazi kenle bie, Kaledeama* nee nwɔlɔra neɛnleanuma+ rale. Mɔɔ menganle ɛlalɛ ne mengilele bɛ la, bɛangola bɛangile ɔ bo bɛangile me.+ 8 Awieleɛ bɔkɔɔ ne, Daneɛle mɔɔ bɛva me nyamenle Bɛletihyazaa duma bɛdo ye+ na nyamenle nwuanzanwuanza ne mɔ sunsum wɔ ye nu la rale me nyunlu,+ na menganle ɛlalɛ ne mengilele ye:
9 “‘O Bɛletihyazaa mɔɔ ɛle ɛsɔfoma mɔɔ ye ngonyia kpanyinli la,+ meze ye wienyi kɛ nyamenle nwuanzanwuanza ne mɔ sunsum wɔ wɔ nu+ yɛɛ fealeranu edwɛkɛ biala ɛnyɛ se ɛmmaa wɔ.+ Ɔti kilehile ɛnyelɛzodeɛnwunlɛ ne mɔ mɔɔ menwunle ye wɔ me ɛlalɛ ne anu la anu kile me na kile me ɔ bo.
10 “‘Mekɛ mɔɔ mela me ɛkpa ne azo la, menwunle ɛnyelɛzodeɛnwunlɛ na menwunle kɛ baka bie+ gyi azɛlɛ ne avinli, na ɔle tendenle kpalɛ.+ 11 Baka ne nyinle na ɔ nwo yɛle se, na ye tendenle dwule anwuma nehane, na bɛnwunle ye wɔ azɛlɛ ye ɛleka biala. 12 Ɛnee ye nya le ngɛnlɛma, na ye ma zonle, yɛɛ aleɛ wɔ zo maa debie biala. Ɛbɔ nu nane kpondɛle alubo wɔ ɔ bo, na anwomanyunlu nloma dɛnlanle ye ngane ne mɔ azo, yɛɛ abɔdeɛ biala* lile ye ma ne bie.
13 “‘Mekɛ mɔɔ mela me ɛkpa ne azo na me nye gyi ɛnyelɛzodeɛnwunlɛ ne mɔ anwo la, menwunle sinzavolɛ bie, nwuanzanwuanzanli bie kɛ ɔvi anwuma ɔlɛdwu aze.+ 14 Ɔdeanle nu kpole kɛ: “Bɛpɛ baka ne bɛdo aze,+ bɛpepɛ ye ngane ne mɔ, bɛkpolo ye nya ne mɔ na bɛkponde ye ma ne mɔ! Bɛmaa nane ne mɔ ɛnriandi ɛvi ɔ bo na nloma ne mɔ ɛdu ɛvi ye ngane ne mɔ azo. 15 Noko bɛgyakyi ye dosinli ne nee ye ndinli ne mɔ wɔ azɛlɛ ne anu, bɛva bulalɛ nee kɔbele bɛkpolo* ye wɔ ɛbɔ nu ndile nu. Bɛmaa anwuma ɛbɔlɛ ɛloa ye, na ɔ nee nane ɛdɛnla ndile mɔɔ wɔ azɛlɛ ne azo la anu.+ 16 Bɛmaa ye dasanli ahonle ne ɛhakyi, na bɛmaa ye nane ahonle, na bɛmaa mekɛ nsuu+ ɛpɛ nu.+ 17 Mɛla mɔɔ sinzavolɛma ne ɛli,+ yɛɛ edwɛkɛ mɔɔ nwuanzanwuanzama ne ɛha la ɛne, amaa menli mɔɔ de aze la anwu kɛ Anwuma Anwumanli ne le Tumivolɛ wɔ alesama belemgbunlililɛ zo+ na ɔfa ɔmaa awie biala mɔɔ ɔkulo, na ɔfa koahweabanema bɔbɔ ɔsie zolɛ.”
18 “‘Ɛlalɛ ɛhye a medame Belemgbunli Nɛbukadenɛza meha a; kɛkala O Bɛletihyazaa, kile ɔ bo ɔluakɛ nrɛlɛbɛvolɛma mɔɔ wɔ me belemgbunlililɛ ne anu la kɔsɔɔti angola angile me ɔ bo.+ Noko wɔmɔ ɛbahola wɔayɛ zɔ ɔluakɛ nyamenle nwuanzanwuanza ne mɔ sunsum wɔ wɔ nu.’
19 “Mekɛ zɔhane, Daneɛle mɔɔ bɛfɛlɛ ye Bɛletihyazaa+ la ahonle dule ekyi, na ye adwenle nzuzulɛ bɔle ɔ bo hanle ye ɛzulolɛ.
“Belemgbunli ne hanle kɛ, ‘O Bɛletihyazaa, mmamaa ɛlalɛ ne nee mɔɔ ɔkile la ka wɔ ɛzulolɛ.’
“Bɛletihyazaa buale kɛ, ‘O me menle, anrɛɛ ɛlalɛ ne ɛvale bɛdabɛ mɔɔ bɛkyi wɔ la anwo na ye ngilenu ne ɛvale wɔ kpɔvolɛma anwo.
20 “‘Baka ne mɔɔ ɛnwunle kɛ yenyi yeyɛ kpole na ɔ nwo ɛyɛ se, mɔɔ ye tendenle hɔdwule anwuma nehane na bɛnwunle ye wɔ azɛlɛ ye azo ɛleka biala,+ 21 mɔɔ ye nya le ngɛnlɛma, ma dɔɔnwo wɔ zo, na ɔle aleɛ ɔmaa debie biala, mɔɔ ɔ bo a ɛbɔ nu nane tɛnla na anwomanyunlu nloma tɛnla ye ngane ne mɔ azo la,+ 22 O belemgbunli, yemɔ a le ɛdawɔ, ɔluakɛ wɔyɛ kpole na ɛ nwo ɛyɛ se, wɔ kpoleyɛlɛ ne ɛhɔdwu anwuma nehane+ yɛɛ wɔ tumililɛ ne ɛhɔdwu azɛlɛ ye ɛleka biala.+
23 “‘Na belemgbunli nwunle sinzavolɛ bie, nwuanzanwuanzanli bie+ kɛ ɔvi anwuma ɔlɛdwu aze, na ɔhanle kɛ: “Bɛpɛ baka ne bɛdo aze na bɛzɛkye ye, noko bɛgyakyi ye dosinli ne nee ye ndinli ne mɔ wɔ azɛlɛ ne anu, bɛva bulalɛ nee kɔbele bɛkpolo* ye wɔ ɛbɔ nu ndile nu. Na bɛmaa anwuma ɛbɔlɛ ɛloa ye na ɔ nee nane ɛdɛnla ndile mɔɔ wɔ azɛlɛ ne azo la anu kɔkpula kɛ mekɛ nsuu bapɛ nu.”+ 24 O belemgbunli, mɔɔ ɔkile la ɛne; Anwuma Anwumanli ne ɛli mɛla kɛ mɔɔ ɔbado me menle belemgbunli ne la ɛne. 25 Bɛbavoa wɔ bɛavi menli nu na ɛ nee ɛbɔ nu nane ahɔdɛnla, ɛbali ndile kɛ nlankɛ nyinli la; na anwuma ɛbɔlɛ aloa wɔ,+ na mekɛ nsuu apɛ nu+ kɔkpula kɛ ɛkɛnwu kɛ Anwuma Anwumanli ne le Tumivolɛ wɔ alesama belemgbunlililɛ zo na ɔfa ɔmaa awie biala mɔɔ ɔkulo la.+
26 “‘Noko kɛmɔ bɛhanle kɛ bɛgyakyi baka ne dosinli ne nee ye ndinli ne mɔ la ati,+ wɔ belemgbunlililɛ ne bazia ayɛ wɔ ɛdeɛ bieko wɔ mekɛ mɔɔ ɛbanwu kɛ anwuma a di tumi la. 27 Ɛhye ati, O belemgbunli, die me folɛdulɛ ne to nu. Twe ɛ nwo fi wɔ ɛtane nwo na yɛ mɔɔ le kpalɛ la, na twe ɛ nwo fi ninyɛndane nwo na se ehyiavolɛma anwunvɔne. Bie a wɔ ɛkpazilɛ ne bahyɛ.’”+
28 Ɛhye mɔ amuala dole Belemgbunli Nɛbukadenɛza.
29 Siane bulu nee nwiɔ anzi, ɛnee ɔlua Babelɔn belemgbunli suakunlu ɛkɛ ne sua ne ati zo. 30 Belemgbunli ne hanle kɛ: “Asoo tɛ Babelɔn Kpole ne mɔɔ medame mumua ne meva me anwosesebɛ nee me tumi mekyekye memaa yeyɛ belemgbunli sua kɛ mefa meala me anyunlunyia nee me kpoleyɛlɛ ne ali la ɛne?”
31 Mekɛ mɔɔ belemgbunli ne anloa wɔ edwɛkɛ ne azo la, ɛnelɛ bie vi anwuma rale kɛ: “O Belemgbunli Nɛbukadenɛza, bɛha ye wɔ ɛ nwo kɛ, ‘Belemgbunlililɛ ne ɛvi ɛ sa,+ 32 na bɛlɛfoa wɔ bɛavi alesama anu. Ɛ nee ɛbɔ nu nane a badɛnla a, na ɛbali ndile kɛ nlankɛ nyinli, na mekɛ nsuu bapɛ nu kɔkpula kɛ ɛkɛnwu kɛ Anwuma Anwumanli ne le Tumivolɛ wɔ alesama belemgbunlililɛ zo na ɔfa ɔmaa awie biala mɔɔ ɔkulo la.’”+
33 Ɛkɛ ne ala edwɛkɛ ne yɛle zɔ wɔ Nɛbukadenɛza anwo zo. Bɛvoanle ye bɛvile alesama anu, na ɔbɔle ɔ bo kɛ ɔdi ndile kɛ nlankɛ nyinli, na anwuma ɛbɔlɛ maanle ɔ nwo nane loale hɔkpulale kɛ ye enrinli vile ndendenle kɛ kɔleɛ ndɛba na ɔ gyakɛ ati yɛle ndendenle kɛ nloma gyakɛ ati la.+
34 “Mɔɔ mekɛ zɔhane rale awieleɛ la,+ medame Nɛbukadenɛza, meneanle anwuma na me nye rale me nwo zo; na menyele Anwuma Anwumanli ne ayɛlɛ, menyele Ahenle mɔɔ de aze dahuu la ayɛlɛ na menwulale ye anyunlunyia, ɔluakɛ ye tumililɛ le dahuu tumililɛ yɛɛ ye belemgbunlililɛ vi awolɛndoazo zo kɔdwu awolɛndoazo zo.+ 35 Azɛlɛ ye azo amra amuala ɛnzɔho ɛhwee, yɛɛ ɔyɛ mɔɔ ɔ nee ye ɛhulolɛdeɛ yia la wɔ anwuma ɛlɔnema nee azɛlɛ ye azo amra avinli. Na awie biala ɛnle ɛkɛ ne mɔɔ kola si ye adenle*+ anzɛɛ kola ka kile ye kɛ, ‘Duzu a wɔyɛ la?’+
36 “Mekɛ zɔhane me nye rale me nwo zo, yɛɛ me belemgbunlililɛ ne anyunlunyia, me kpoleyɛlɛ nee me enililɛ ne ziale rale me ɛkɛ.+ Me suakunlu mgbanyima nee me menli titili kpondɛle me bo zo ɛsesebɛ, na bɛvale me bɛziele me belemgbunlililɛ ne azo bieko, na me kpoleyɛlɛ ne bɔbɔ, bie rabokale nwolɛ.
37 “Kɛkala medame Nɛbukadenɛza, melɛye anwuma Belemgbunli ne ayɛlɛ, meakpogya ye zo na meawula ye anyunlunyia,+ ɔluakɛ ye gyima kɔsɔɔti le nɔhalɛ na ye ndenle le fɔɔnwo,+ yɛɛ ɔkola ɔbɛlɛ bɛdabɛ mɔɔ bɛmemaa bɛ nwo zo la aze.”+
5 Belemgbunli Bɛlehyaza+ dole ɛkponle kpole bie maanle ye menli titili ne mɔ anu apenle ko, na ɛnee ɔlɛno nwanye wɔ bɛ nyunlu ɛkɛ.+ 2 Mekɛ mɔɔ ɛnee nza ne ɛmaa Bɛlehyaza ɛbo la, ɔhanle kɛ bɛhɔva nvutuke nee dwɛtɛ fufule kanrɛlɛ ne mɔ mɔɔ ye papa Nɛbukadenɛza hɔvale vile Gyɛlusalɛm ɛzonlenlɛsua ne anu rale la bɛrɛla,+ amaa belemgbunli ne nee ye menli titili ne mɔ, ɔ ye mɔ nee ye nwewe* ne mɔ anlo nuhua. 3 Akee bɛvale nvutuke kanrɛlɛ ne mɔ mɔɔ bɛvale bɛvile Nyamenle ɛzonlenlɛsua ne anu wɔ Gyɛlusalɛm la bɛrale, na belemgbunli ne nee ye menli titili ne mɔ, ɔ ye mɔ nee ye nwewe* ne mɔ nlonle nu. 4 Bɛnlonle nwanye na bɛyele nvutuke, dwɛtɛ fufule, kɔbele, bulalɛ, baka nee bolɛ nyamenle ne mɔ ayɛlɛ.
5 Ɛkɛ ne ala, sonla sa mrɛlɛsɛka vindele na ɔbɔle ɔ bo kɛ ɔkɛlɛ belemgbunli suakunlu ɛkɛ ne bane ne mɔɔ wɔ kɛnlaneɛbaka ne anyunlu la anwo, na ɛnee belemgbunli ne kola nwu ɛsalɛ ne mɔɔ ɛlɛkɛlɛ la anzi. 6 Akee belemgbunli ne anyunlu hakyile,* na ye adwenle nzuzulɛ maanle ɛzulolɛ hanle ye,+ na ye ɛzɔlɛ wosole na ɔ gyakɛ kpɔkɛ bobɔle nwolɛ.
7 Belemgbunli ne deanle nu kpole hanle kɛ bɛvɛlɛ menli mɔɔ ka mɔɔ bazi kenle bie, Kaledeama* nee nwɔlɔra neɛnleanuma ne.+ Belemgbunli ne zele Babelɔn nrɛlɛbɛvolɛma ne kɛ: “Awie biala mɔɔ kɛgenga ngɛlɛlera ɛhye na ɔkɛhile ɔ bo la, bɛbava tɛladeɛ buluwu nee kɔkɔlɛ afonla bɛawula ye, bɛava nvutuke ndweabane bɛado ɔ kɔme,+ na ɔbayɛ tumivolɛ mɔɔ tɔ zolɛ nsa wɔ belemgbunlililɛ ne anu.”+
8 Akee belemgbunli ne nrɛlɛbɛvolɛma ne amuala rale, noko bɛangola bɛangenga ngɛlɛlera ne yɛɛ bɛangola bɛangile ɔ bo bɛangile belemgbunli ne.+ 9 Ɔti ɛzulolɛ kpole hanle Belemgbunli Bɛlehyaza na ɔ nyunlu hakyile;* na ye menli titili ne mɔ yɛle basaa.+
10 Ɔlua belemgbunli ne nee ye menli titili ne mɔ edwɛkɛ ne ati, ɔbahyema ne rale ɛkponledolɛ asalo ɛkɛ. Ɔbahyema* ne hanle kɛ: “O belemgbunli, nyia ngoane dahuu. Mmamaa wɔ adwenle nzuzulɛ ka wɔ ɛzulolɛ, yɛɛ mmamaa ɛ nyunlu kakyi.* 11 Nrenyia bie* wɔ wɔ belemgbunlililɛ ye anu mɔɔ nyamenle nwuanzanwuanza ne mɔ sunsum wɔ ye nu a. Wɔ wɔ papa mekɛ zo, bɛnwunle kɛ ndelebɛbo nee nwunu yɛɛ nrɛlɛbɛ mɔɔ le kɛ nyamenle ne mɔ nrɛlɛbɛ ne la wɔ ye nu.+ Wɔ papa, Belemgbunli Nɛbukadenɛza, kpale ye kɛ ɛsɔfoma mɔɔ ye ngonyia, menli mɔɔ ka mɔɔ bazi kenle bie, Kaledeama* nee nwɔlɔra neɛnleanuma kpanyinli;+ O belemgbunli, wɔ papa yɛle ye zɔ. 12 Ɔluakɛ Daneɛle mɔɔ belemgbunli ne donle ye Bɛletihyazaa la,+ ɛnee lɛ sunsum kpole kpalɛ nee ndelebɛbo nee nwunu mɔɔ bɛfa bɛkile ɛlalɛ nee agyebɛ bo yɛɛ ɔkola ɔnyia edwɛkɛ ɛsesebɛ biala anwo sɔbelɛ.*+ Kɛkala maa bɛhɔvɛlɛ Daneɛle bɛrɛla, na ɔbahile ɔ bo yeahile wɔ.”
13 Ɔti bɛvale Daneɛle bɛrale belemgbunli ne anyunlu. Belemgbunli ne bizale Daneɛle kɛ: “Wɔmɔ a ɛle Daneɛle mɔɔ boka Dwudama mɔɔ ɛra akɛlɛzonlenlɛ nu,+ mɔɔ me papa, belemgbunli ne hɔvale bɛ vile Dwuda rale la anwo la ɔ?+ 14 Mede ɛ nwo edwɛkɛ kɛ nyamenle ne mɔ sunsum wɔ wɔ nu+ yɛɛ bɛnwu ndelebɛbo nee nwunu yɛɛ nrɛlɛbɛ kpole kpalɛ wɔ wɔ nu.+ 15 Bɛvale nrɛlɛbɛvolɛma nee menli mɔɔ ka mɔɔ bazi kenle bie la bɛrale me nyunlu kɛ bɛgenga ngɛlɛlera ɛhye na bɛhile ɔ bo bɛhile me, noko bɛangola bɛangile edwɛkɛ ne abo.+ 16 Noko mede ɛ nwo edwɛkɛ kɛ ɛkola ɛkile debie bo+ na ɛnyia edwɛkɛ ɛsesebɛ biala anwo sɔbelɛ.* Kɛkala saa ɛkola ɛkenga ngɛlɛlera ne na ɛkile ɔ bo ɛkile me a, bɛbava tɛladeɛ buluwu nee kɔkɔlɛ afonla bɛawula wɔ, bɛava nvutuke ndweabane bɛado ɛ kɔme na wɔayɛ tumivolɛ mɔɔ tɔ zolɛ nsa wɔ belemgbunlililɛ ye anu.”+
17 Daneɛle buale belemgbunli ne kɛ: “Maa wɔ ahyɛlɛdeɛ ne ɛha wɔ ɛkɛ na fa wɔ ninyɛne ne maa menli gyɛne. Noko, mebagenga ngɛlɛlera ne meahile belemgbunli na meahile ɔ bo meahile ye. 18 Na wɔmɔ, O belemgbunli, Anwuma Anwuma Nyamenle ne vale belemgbunlililɛ nee kpoleyɛlɛ nee enililɛ yɛɛ tumi maanle wɔ papa Nɛbukadenɛza.+ 19 Kɛmɔ Ɔmaanle ɔyɛle sonlakpole la ati, menli, maanle maanle nee menli mɔɔ ka aneɛ ngakyile la kɔsɔɔti zulole ye na bɛ nwo wosole bɛ wɔ ɔ nyunlu.+ Ɛnee awie biala mɔɔ ɔkulo la ɔku ye anzɛɛ ɔmaa ɔtɛnla ngoane nu, yɛɛ awie biala mɔɔ ɔkulo la ɔkpogya ye zo anzɛɛ ɔbɛlɛ ye aze.+ 20 Noko mekɛ mɔɔ ye ahonle memaanle ɔ nwo zo na ye sunsum yɛle se, na ɔmemaanle ɔ nwo zo la,*+ bɛdule ye bɛvile ye belemgbunli ebia ne azo, na ye anyunlunyia ne bɔle ye. 21 Bɛvoanle ye bɛvile alesama anu, na ye ahonle yɛle kɛ nane ɛdeɛ ne la, na ɔ nee ɛbɔ nu asoaso hɔdɛnlanle. Bɛmaanle ɔlile ndile kɛ nlankɛ nyinli la, na anwuma ɛbɔlɛ loale ɔ nwo nane hɔkpulale kɛ ɔnwunle kɛ Anwuma Anwuma Nyamenle ne le Tumivolɛ wɔ alesama belemgbunlililɛ zo na ɔfa awie biala mɔɔ ɔkulo la ɔsie zolɛ la.+
22 “Na wɔmɔ, ɔ ra Bɛlehyaza, ɛze ɛhye mɔ amuala ɛdeɛ, noko wɔambɛlɛ wɔ ahonle ne aze. 23 Emomu, ɛmaanle ɛ nwo zo ɛtiale anwuma Awulae ne,+ na ɛmaanle bɛvale ye sua nu ɛkɛ ahyɛnze ne mɔ bɛrɛlɛle wɔ.+ Akee ɛ nee wɔ menli titili ne mɔ, ɛ ye mɔ nee wɔ nwewe* ne mɔ nlonle nwanye wɔ nu na bɛyele dwɛtɛ fufule nee nvutuke, kɔbele, bulalɛ, baka nee bolɛ nyamenle ne mɔ ayɛlɛ, nyamenle mɔɔ bɛnnwu ɛhwee yɛɛ bɛnde ɛhwee na bɛnze ɛhwee la.+ Noko ɛtɛwulale Nyamenle ne mɔɔ wɔ ɛnwomenle nee wɔ ndenle kɔsɔɔti wɔ ɔ sa nu la anyunlunyia.+ 24 Ɔti ɔdaye a ɔzoanle ɛsalɛ ne, na ɔmaanle ɔhɛlɛle ngɛlɛlera ɛhye a.+ 25 Na edwɛkɛ mɔɔ ɔhɛlɛle la ɛne: MINI, MINI, TIKƐLE nee PASEN.
26 “Mɔɔ edwɛkɛ ne mɔ abo kile la ɛne: MINI, Nyamenle ɛdia wɔ belemgbunlililɛ mekɛ ne na yeva yera awieleɛ.+
27 “TIKƐLE, bɛzuzu wɔ wɔ tone nu na bɛnwu kɛ ɛndo ɛhwee.
28 “PILƐSE, bɛhyɛ wɔ belemgbunlililɛ ne anu na bɛva bɛmaa Medeama nee Pɛhyeama.”+
29 Akee Bɛlehyaza hanle maanle bɛvale tɛladeɛ buluwu nee kɔkɔlɛ afonla bɛwulale Daneɛle na bɛvale nvutuke ndweabane bɛdole ɔ kɔme; na bɛbɔle ɔ nwo nolo kɛ yerayɛ tumivolɛ mɔɔ tɔ zolɛ nsa wɔ belemgbunlililɛ ne anu.+
30 Zɔhane nɔe ne ala, bɛhunle Kaledeama Belemgbunli Bɛlehyaza.+ 31 Na bɛvale belemgbunlililɛ ne bɛmaanle Medeanli Dalayɛse;+ ɛnee yeli ɛvolɛ kɛyɛ 62.
6 Dalayɛse nwunle kɛ ɔle kpalɛ kɛ ɔkɛkpa maanzinli zo neavolɛma 120 ɔkɛmaa bɛkɛnlea belemgbunlililɛ ne amuala azo.+ 2 Ɛnee suakunlu mgbanyima nsa nea bɛ nwo zo, na bɛ nuhua ko a le Daneɛle;+ ɛnee maanzinli zo neavolɛma+ ne fa amaneɛbɔlɛ bɛlɛ bɛ, amaa belemgbunli ne amminli debie. 3 Ɛnee Daneɛle le ngakyile fi suakunlu mgbanyima ne mɔ mɔɔ ɛha la nee maanzinli zo neavolɛma ne anwo, ɔluakɛ ɛnee sunsum kpole kpalɛ wɔ ye nu,+ na belemgbunli ne yɛle ye adwenle kɛ ɔbakpogya ye zo wɔ belemgbunlililɛ ne amuala anu.
4 Mekɛ zɔhane ɛnee suakunlu mgbanyima nee maanzinli zo neavolɛma ne mɔ ɛlɛkpondɛ debie agyinla zo ado Daneɛle ɛzonle wɔ maanle ne* anwo edwɛkɛ nu, noko bɛannyia debie bɛangyinla zo bɛando ye ɛzonle yɛɛ bɛannwu ɛtane biala wɔ ɔ nwo, ɔluakɛ ɛnee ɔdi nɔhalɛ na ɔ nye bolo ye gyima nwo yɛɛ yeanyɛ ɛtane biala. 5 Akee menli ɛhye mɔ hanle kɛ: “Yɛnrɛnyia debie biala yɛnrɛgyinla zo yɛnrɛdo Daneɛle ɛhye ɛzonle ɛlɛ, kyesɛ debie mɔɔ tia ye wɔ ye Nyamenle ne mɛla nwo la.”+
6 Ɔti suakunlu mgbanyima ɛhye mɔ nee maanzinli zo neavolɛma ne bɔle nu hɔle belemgbunli ne ɛkɛ, na bɛzele ye kɛ: “O Belemgbunli Dalayɛse, nyia ngoane dahuu. 7 Maanle mgbanyima, arane mgbanyima, maanzinli zo neavolɛma, suakunlu mgbanyima nee amɛnladoma kɔsɔɔti ɛbɔ nu ɛzi kpɔkɛ kɛ yɛmaa belemgbunli ali mɛla na yeava ɔ sa yeawula ɔ bo* kɛ, wɔ kenle 30 anu, awie biala mɔɔ kɛbiza debie kɛvi nyamenle anzɛɛ sonla biala ɛkɛ, na tɛ wɔ ɛkɛ ne la, O belemgbunli, ɔwɔ kɛ bɛfuandi ye bɛto awenade ne mɔ kuma ne anu.+ 8 Ɔti kɛkala, O belemgbunli, di mɛla na fa ɛ sa wula ɔ bo,+ amaa bɛangakyi ye kɛ mɔɔ Medeama nee Pɛhyeama mɛla mɔɔ bɛngola bɛmpɛ nu la de la.”+
9 Ɔti Belemgbunli Dalayɛse vale ɔ sa wulale mɛla ne nee deɛ ne mɔɔ bɛdua la abo.
10 Noko mɔɔ Daneɛle nwunle kɛ bɛva bɛ sa bɛwula mɛla ne abo ala la, ɔhɔle ye sua nu, na ɛnee ye ɛbolɔnsam ne nvɛnzɛlɛ ne mɔ mɔɔ anye kile Gyɛlusalɛm afoa nu la ɛbukebuke.+ Na kenle ko biala ɔkoto ɔ gyakɛ abonyi zo na ɔyɛ asɔne na ɔye ye Nyamenle ne ayɛlɛ fane nsa, kɛ mɔɔ ɛnee ɔyɛ ye dɛba ne ala la. 11 Mekɛ zɔhane menli ɛhye mɔ wolole ɛkɛ na bɛnwunle kɛ Daneɛle ɛlɛbodo na ɔlɛsɛlɛ ye Nyamenle ne anyunlu ɛlolɛ.
12 Ɔti bɛrale belemgbunli ne anwo ɛkɛ na bɛhakyele ye wɔ mɔɔ yedua la anwo kɛ: “Asoo wɔanva ɛ sa wɔanwula mɛla bo kɛ, wɔ kenle 30 anu, awie biala mɔɔ kɛbiza debie kɛvi nyamenle anzɛɛ sonla biala ɛkɛ, na tɛ wɔ ɛkɛ ne la, O belemgbunli, ɔwɔ kɛ bɛfuandi ye bɛto awenade ne mɔ kuma ne anu ɔ?” Belemgbunli ne buale kɛ: “Bɛva edwɛkɛ ɛhye bɛzie ɛkɛ ne kpundii, kɛ mɔɔ Medeama nee Pɛhyeama mɛla mɔɔ bɛngola bɛmpɛ nu la de la.”+ 13 Ɛkɛ ne ala bɛhanle bɛhilele belemgbunli ne kɛ: “Daneɛle mɔɔ boka Dwudama mɔɔ wɔ akɛlɛzonlenlɛ nu la anwo+ la ɛmbu wɔ fee, O belemgbunli, yɛɛ yeanli mɛla ne mɔɔ ɛvale ɛ sa ɛwulale ɔ bo la azo, emomu ɔyɛ asɔne fane nsa kenle ko biala.”+ 14 Mekɛ mɔɔ belemgbunli ne dele ɛhye ala la, ɔgyegyele ye kpole kpalɛ, na ɔbɔle mɔdenle kɛ ɔdua adenle bie azo yealie Daneɛle; na ɔyɛle debie biala mɔɔ ɔbahola la kɛ ɔdie ye too ewia ne hɔdɔle. 15 Awieleɛ bɔkɔɔ ne, menli ɛhye mɔ bɔle nu hɔle belemgbunli ne anwo ɛkɛ na bɛzele belemgbunli ne kɛ: “O belemgbunli, yɛ ye nzonlɛ kɛ Medeama nee Pɛhyeama mɛla a le kɛ debie biala mɔɔ belemgbunli kɛdua anzɛɛ mɛla mɔɔ ɔkɛli la bɛngola bɛngakyi ye.”+
16 Ɔti belemgbunli ne maanle bɛhɔvale Daneɛle bɛrale na bɛvuandinle ye bɛdole awenade ne mɔ kuma ne anu.+ Belemgbunli ne zele Daneɛle kɛ: “Wɔ Nyamenle ne mɔɔ ɛsonle ye dahuu la balie wɔ.” 17 Akee bɛvale bolɛ bɛranyinle kuma ne anloa,* na belemgbunli ne vale ye tumi kpɔdelera ne nee ye menli titili ne mɔ tumi kpɔdelera ne zɔle ɔ nloa, amaa bɛangakyi kpɔkɛ biala mɔɔ bɛzi ye wɔ Daneɛle anwo la.
18 Akee belemgbunli ne hɔle ye suakunlu ɛkɛ. Ɔvale ɛhɔne ɔlale nɔe ne yɛɛ yeammaa bɛanlielie ɔ nye,* na yeangola dafe.* 19 Akee belemgbunli ne dwazole aleɛbahye ne, na ɔhanle ɔ nwo ɔhɔle awenade ne mɔ kuma ne anwo. 20 Mekɛ mɔɔ ɔlɛbikye kuma ne la, ɔvale alɔbɔlɛ ɛnelɛ ɔdeanle nu ɔvɛlɛle Daneɛle kɛ: “O Daneɛle, tease Nyamenle ne sonvolɛ, asoo wɔ Nyamenle ne mɔɔ ɛsonle ye dahuu la ɛhola ɛlie wɔ ɛvi awenade ne mɔ asa anu ɔ?” 21 Ndɛndɛ ne ala Daneɛle buale belemgbunli ne kɛ: “O belemgbunli, nyia ngoane dahuu. 22 Me Nyamenle ne zoanle ye anwumabɔvolɛ maanle ɔratotole awenade ne mɔ anloa anu,+ na bɛanyɛ me ɛhwee,+ ɔluakɛ me nwo ɛnlɛ edwɛkɛ wɔ ɔ nyunlu; yɛɛ metɛyɛle wɔ ɛtane biala, O belemgbunli.”
23 Belemgbunli ne anye liele kpole, na ɔhanle kɛ bɛye Daneɛle bɛvi kuma ne anu. Mekɛ mɔɔ bɛyele Daneɛle bɛvile kuma ne anu la, ɛnee ɛhwee ɛtɛyɛle ye, ɔluakɛ ɔvale ɔ nwo ɔdole ye Nyamenle ne anwo zo.+
24 Akee belemgbunli ne maanle bɛhɔvale menli mɔɔ dole Daneɛle ɛzonle ne la bɛrale, na bɛvuandinle bɛ nee bɛ mra nee bɛ ye mɔ bɛguale awenade ne mɔ kuma ne anu. Bɛandwu kuma ne abo yɛɛ awenade ne mɔ sosɔle bɛ na bɛgelegelɛle bɛ mbowule ne mɔ amuala anu a.+
25 Akee Belemgbunli Dalayɛse hɛlɛle hɔmaanle menli, maanle maanle nee menli mɔɔ ka aneɛ ngakyile kɔsɔɔti mɔɔ bɛde azɛlɛ ne ɛleka biala la kɛ:+ “Anzodwolɛ kpole ɛha bɛ! 26 Meli mɛla wɔ belemgbunlililɛ ne mɔɔ medi zolɛ tumi la amuala anu kɛ, menli anwo ɛwoso bɛ na ɛzulolɛ ɛha bɛ wɔ Daneɛle Nyamenle ne anyunlu.+ Ɔluakɛ ɔle tease Nyamenle na ɔwɔ ɛkɛ ne dahuu. Bɛnrɛzɛkye ye belemgbunlililɛ ne ɛlɛ, yɛɛ ye tumililɛ ne badɛnla ɛkɛ ne dahuu.+ 27 Ɔbɔ ye menli nwo bane,+ ɔdie bɛ ngoane, na ɔyɛ sɛkɛlɛneɛ nee nwanwane ninyɛne wɔ anwuma nee azɛlɛ ye azo,+ ɔluakɛ yelie Daneɛle yevi awenade ne mɔ asa anu.”
28 Ɔti Daneɛle ɛhye kpazile wɔ Dalayɛse belemgbunlililɛ ne anu+ nee Pɛhyeanli Saelɛse belemgbunlililɛ ne anu.+
7 Wɔ Babelɔn Belemgbunli Bɛlehyaza+ ɛvolɛ mɔɔ limoa la anu, Daneɛle hanle ɛlalɛ na ɔnwunle ɛnyelɛzodeɛnwunlɛ wɔ mekɛ mɔɔ ɔla ye ɛkpa ne azo la.+ Na ɔhɛlɛle ɛlalɛ ne;+ ɔyɛle edwɛkɛ ne amuala anwo kɛlɛtokɛ. 2 Daneɛle hanle kɛ:
“Ɛnee melɛnea me ɛnyelɛzodeɛnwunlɛ ne mɔ wɔ nɔe ne, na nea! ɛnee anwuma anwoma nna ne ɛlɛmaa nyevile kpole ne adu.+ 3 Na nane mgbole nna+ vile nyevile ne anu rale, na ɛnee asolo bɛ nuhua ko biala.
4 “Mɔɔ limoa la le kɛ awenade,+ na ɔlɛ kɔleɛ ndɛbalɛ.+ Meneanle too bɛdudule ɔ ndɛba ne mɔ, na bɛmaanle ye zo bɛvile azɛlɛ ne anwo na bɛmaanle ɔdwazole ɔgyinlanle ɔ gyakɛ nwiɔ azo kɛ sonla la, na bɛmaanle ye sonla ahonle.
5 “Na nea! nane bieko mɔɔ tɔ zolɛ nwiɔ la, ɔle kɛ ezizile.+ Bɛmaanle ɔdwazole na ɔgyinlanle ye foa ko, na ɛnee bɛ nvenle mbowule nsa zia ɔ gye nu; na bɛzele ye kɛ, ‘Dwazo, di nane dɔɔnwo.’+
6 “Ɛhye anzi mengɔle zo meneanle, na nea! nane bieko, ɔle kɛ sobolɛ la,+ noko ɔlɛ ndɛbalɛ mɔɔ le kɛ aloma ɛdeɛ ne la nna wɔ ɔ nzi. Na nane ne ati le nna+ yɛɛ bɛmaanle ye adenle kɛ ɔli tumi.
7 “Ɛhye anzi mengɔle zo meneanle ɛnyelɛzodeɛnwunlɛ ne mɔ wɔ nɔe ne, na menwunle nane mɔɔ tɔ zolɛ nna la, ɔ nwo yɛ ɛzulolɛ na ɔtu ahonle, ɔ nwo yɛ se kpole kpalɛ yɛɛ ɔlɛ bulalɛ egyele mgbole. Ɔdi ninyɛne na ɔbubu nu yɛɛ ɔfa ɔ gyakɛ ɔtietia mɔɔ kɛha la azo.+ Ɔle ngakyile ɔfi nane mɔɔ bɛlimoa ɔ nyunlu la amuala anwo, na ɔlɛ mɛne bulu. 8 Mekɛ mɔɔ melɛdwenle mɛne ɛhye mɔ anwo la, nea! mɛne bieko, ekyi ko,+ fifile bɛ avinli, na alimoa mɛne ne anu nsa dudule wɔ ɔ nyunlu. Na nea! ɛnyelɛ mɔɔ le kɛ sonla ɛdeɛ ne la nee ɛnloanlɛ mɔɔ tendɛ anwomemaazo* nu la wɔ mɛne ɛhye anwo.+
9 “Meneanle too bɛvale belemgbunli mbia bɛrazieziele ɛkɛ na Mɔɔ Ye Mekɛ Vi Tete+ la radɛnlanle aze.+ Ye tɛladeɛ ne le fufule kɛ ezukɔtweaba+ yɛɛ ɔ ti zo enrinli le kɛ boane enrinli nwohyee. Ye belemgbunli ebia ne le sendɔlɔra; ebia ne agyakɛ ehwili ne mɔ le senle mɔɔ ɛlɛsɔ.+ 10 Senle mɔɔ le kɛ azudenle la vi ɔ nyunlu ɛkɛ ne se kɔ.+ Apenle mɔnwo apenle kɔ zo sonle ye yɛɛ apenle bulu mɔnwo apenle bulu gyigyi ɔ nyunlu ɛkɛ.+ Kɔɔto ne+ dɛnlanle aze kɛ bɛdi edwɛkɛ, na bɛbukebukele mbuluku nu.
11 “Mekɛ zɔhane mengɔle zo meneanle ɔlua mɛne ne mɔɔ ɛlɛtendɛ anwomemaazo* nu la ati;+ meneanle too bɛhunle nane ne na bɛzɛkyele ɔ nwo nane ne na bɛvale bɛdole senle nu kɛ bɛyela ye. 12 Noko nane ne mɔ mɔɔ hale la ɛdeɛ,+ bɛliele bɛ tumililɛ ne, na bɛvale mekɛ nee ɛlobɔ bɛbokale bɛ ngoane mekɛ nwo.
13 “Mengɔle zo meneanle ɛnyelɛzodeɛnwunlɛ ne mɔ wɔ nɔe ne, na nea! ɛnee awie mɔɔ le kɛ sonla ra+ la lua anwuma amungu ne anu ɛlɛba; na ɔnyianle adenle ɔrale Mɔɔ Ye Mekɛ Vi Tete la anwo ɛkɛ,+ na bɛmaanle ɔbikyele Ahenle zɔhane anyunlu ɛkɛ. 14 Na bɛvale tumililɛ,+ enililɛ+ nee belemgbunlililɛ bɛmaanle ye amaa menli, maanle maanle nee menli mɔɔ ka aneɛ ngakyile la amuala azonle ye.+ Ye tumililɛ ne le dahuu tumililɛ mɔɔ ɛnrɛpɛ nu ɛlɛ a yɛɛ bɛnrɛzɛkye ye belemgbunlililɛ ne.+
15 “Na medame Daneɛle, me nwo bubule me ɔluakɛ ɛnyelɛzodeɛnwunlɛ ne mɔ hanle me ɛzulolɛ.+ 16 Membikyele bɛdabɛ mɔɔ bɛgyigyi ɛkɛ ne la anu ko na membizale ye mɔɔ ɛhye mɔ abo kile la. Ɔti ɔbuale me na ɔmaanle menwunle mɔɔ ninyɛne ɛhye mɔ abo kile la.
17 “‘Nane mgbole ɛhye mɔ mɔɔ bɛlua nna+ la le arelemgbunli nna mɔɔ bɛvi azɛlɛ ye azo bɛbadwazo a.+ 18 Noko Bedevinli Ko ne+ nwuanzanwuanzama ne mɔ asa baha belemgbunlililɛ ne,+ na belemgbunlililɛ ne bayɛ bɛ ɛdeɛ+ dahuu, ɛhɛe, ɔbayɛ bɛ ɛdeɛ dahuu.’
19 “Ɛnee mekulo kɛ menwu nane ne mɔɔ tɔ zolɛ nna mɔɔ ɔle ngakyile ɔfi mɔɔ ɛha la anwo la anwo edwɛkɛ dɔɔnwo; ɔ nwo yɛ ɛzulolɛ kpole kpalɛ, ɔlɛ bulalɛ egyele yɛɛ ɔ gyakɛ ati le kɔbele, na ɔdi ninyɛne ɔbubu nu, na ɔfa ɔ gyakɛ ɔtietia mɔɔ kɛha la azo;+ 20 yɛɛ mɛne bulu ne+ mɔɔ wɔ ɔ ti zo, nee mɛne ko ne mɔɔ rale a nsa ne dudule,+ mɛne ne mɔɔ ɛnyelɛ nee ɛnloanlɛ mɔɔ tendɛ anwomemaazo* nu wɔ nwolɛ na ɔle kpole ɔtɛla mɔɔ ɛha la noko anwo edwɛkɛ dɔɔnwo.
21 “Meneanle too na mɛne zɔhane nee nwuanzanwuanzama ne honle, na ɛnee ɔlɛdi bɛ nwo zo konim,+ 22 hɔkpulale kɛ Mɔɔ Ye Mekɛ Vi Tete la+ rale na bɛbuale Bedevinli Ko ne nwuanzanwuanzama ne benle,+ na mekɛ ne mɔɔ bɛhilele la dwule mɔɔ ɛnee ɔwɔ kɛ nwuanzanwuanzama ne fa belemgbunlililɛ ne yɛ bɛ ɛdeɛ a.+
23 “Mɔɔ ɔhanle la ɛne: ‘Nane ne mɔɔ tɔ zolɛ nna la le belemgbunlililɛ mɔɔ tɔ zolɛ nna mɔɔ ɔbara azɛlɛ ye azo a. Ɔbayɛ ngakyile yeavi arelemgbunlililɛ mɔɔ ɛha la kɔsɔɔti anwo, na ɔbazɛkye azɛlɛ ne amuala na yeatietia zolɛ yeabubu ye.+ 24 Mɛne bulu ne le arelemgbunli bulu mɔɔ bɛvi belemgbunlililɛ zɔhane anu bɛbadwazo a; na bieko vi bɛ nzi badwazo, na ɔbayɛ ngakyile yeavi alimoa ɛdeɛ ne mɔ anwo yɛɛ ɔbabɛlɛ arelemgbunli nsa aze.+ 25 Ɔbadendɛ yeatia Anwuma Anwumanli ne,+ na yeahɔ zo yeagyegye Bedevinli Ko ne nwuanzanwuanzama ne. Ɔbayɛ ye adwenle kɛ ɔkakyi mekɛ nee mɛla, na bɛbava bɛ bɛawula ɔ sa nu mekɛ ko, mekɛ nwiɔ nee mekɛ foa ko.*+ 26 Noko Kɔɔto ne dɛnlanle aze kɛ ɔdi edwɛkɛ ne, na bɛliele ye tumililɛ ne amaa bɛabɔ ɔ bo zo na bɛazɛkye ye bɔkɔɔ.+
27 “‘Na bɛvale belemgbunlililɛ ne nee tumililɛ nee arelemgbunlililɛ mgbole mɔɔ wɔ aleɛabo la amuala bɛmaanle Bedevinli Ko ne menli ne mɔɔ bɛle nwuanzanwuanzama la.+ Bɛ belemgbunlililɛ ne le dahuu belemgbunlililɛ+ na tumililɛ kɔsɔɔti bazonle bɛ na bɛadie bɛ.’
28 “Edwɛkɛ ne awieleɛ ɛne. Na medame Daneɛle, me adwenle nzuzulɛ hanle me ɛzulolɛ kpole, na me nyunlu hakyile;* noko menvale edwɛkɛ ne menziele me ahonle nu.”
8 Wɔ Belemgbunli Bɛlehyaza+ belemgbunlililɛ ɛvolɛ mɔɔ tɔ zo nsa la anu, medame Daneɛle, menwunle ɛnyelɛzodeɛnwunlɛ bieko wɔ mɔɔ menlimoale menwunle ye la anzi.+ 2 Menwunle ɛnyelɛzodeɛnwunlɛ ne, na menwunle kɛ ɛnee mewɔ Hyuhyan+ belemgbunli sua* ne mɔɔ wɔ Yilam+ maanzinli* ne anu la anu; Menwunle ɛnyelɛzodeɛnwunlɛ ne wɔ Yulaye azudenle ne anloa. 3 Mɔɔ memaanle me nye zo la, nea! ɛnee boane nyinli+ bie gyi azudenle ne anloa na ɔlɛ mɛne nwiɔ.+ Mɛne nwiɔ ne le ndendenle, noko ko wale tɛla ko, na mɔɔ le tendenle la a rale nzinlii a.+ 4 Menwunle boane nyinli ne kɛ ɔnriandi ɔkɔ adɔleɛ nee sɔlɔ yɛɛ nyiakɛ, na nane anwo ɛzulolɛ biala ɛngola ɛngyinla ɔ nyunlu, yɛɛ awie biala ɛngola ɛnlie bɛ ɛnvi ye tumi bo.*+ Ɔyɛle mɔɔ ɔkulo la na ɔmemaanle ɔ nwo zo.
5 Mɔɔ melɛnea la, nea! ɛnee abɔnkye nyinli+ bie vi adɔleɛ ɛlɛba na ɔlua azɛlɛ ne amuala azo mɔɔ ɔ gyakɛ ɛnga aze a. Na ɛnee mɛne titili bie gyi abɔnkye ne anye nwiɔ ne avinli.+ 6 Ɛnee ɔlɛba boane nyinli ne mɔɔ lɛ mɛne nwiɔ ne mɔɔ menwunle kɛ ɔgyi azudenle ne anloa la anwo zo; ɔlɛ ɛya kpole ɔlɛnriandi yeara ɔ nwo zo.
7 Menwunle kɛ ɔlɛbikye boane nyinli ne, na ɛnee yeva ɔ nwo ɛya kpole. Ɔzile boane nyinli ne ɔdole aze na ɔbubule ye mɛne nwiɔ ne, na boane nyinli ne annyia anwosesebɛ bieko mɔɔ ɔfa yeadwazo a. Ɔvuandinle boane nyinli ne ɔdole aze na ɔtietiale ɔ nwo zo, na awie biala angola anlie boane nyinli ne anvi ye tumi bo.*
8 Akee abɔnkye nyinli ne memaanle ɔ nwo zo kpole kpalɛ, noko mekɛ mɔɔ ye tumi ne yɛle kpole ala la, ye mɛne kpole ne bule; akee mɛne titili nna ragyinlanle ko ne agyakɛ anu, bɛ nye kile anwuma anwoma nna ne.+
9 Mɛne bieko, ekyi ko, vi bɛ nuhua ko anu rale, na ɔfifile ɔyɛle kpole kpalɛ, ɛnee ɔ nye kile nyiakɛ nee aduduleɛ nee Azɛlɛ Kɛnlɛma ne azo.+ 10 Ɔyɛle kpole too ɔhɔdwule anwuma ɛlɔne ne anwo lɔ, na ɔmaanle ɛlɔne ne bie mɔ nee nwɔlɔra ne mɔ bie dele guale aze, na ɔtietiale bɛ nwo zo. 11 Ɔmemaanle ɔ nwo zo ɔtiale ɛlɔnema Kpanyinli ne bɔbɔ, na bɛliele afɔle ne mɔɔ bɛbɔ ye dahuu* la bɛvile Kpanyinli ne asa anu, na bɛbubule ye ɛzonlenlɛsua ne mɔɔ gyi ye kpundii la bɛguale aze.+ 12 Ɔlua mɛladonlɛ ti, bɛvale ɛlɔne bie nee afɔle ne mɔɔ bɛbɔ ye dahuu* la bɛwulale ɔ sa nu; na ɔvuandinle nɔhalɛ ɔdole azɛlɛ ye azo yɛɛ ɔyɛle mɔɔ ɔkulo la, na ɔkpazile.
13 Na mendele kɛ nwuanzanwuanzanli bie ɛlɛtendɛ, na nwuanzanwuanzanli bieko bizale mɔɔ ɛlɛtendɛ la kɛ: “Kenlenzu a afɔle ne mɔɔ bɛbɔ ye dahuu* la nee mɛladonlɛ mɔɔ bɔ maanle mɔɔ ɔbamaa bɛatietia ɛleka nwuanzanwuanza ne nee ɛlɔne ne anwo zo la anwo ɛnyelɛzodeɛnwunlɛ ne bara awieleɛ a?”+ 14 Ɔti ɔzele me kɛ: “Ɔbahɔdwu kenle* 2,300; na ɛleka nwuanzanwuanza ne bazia ayɛ kɛ ye dɛba ne la.”
15 Mekɛ mɔɔ medame Daneɛle, melɛnea ɛnyelɛzodeɛnwunlɛ ne na mekpondɛ kɛ mete ɔ bo la, arɛlevilɛ nu ala, menwunle kɛ awie mɔɔ zɔho nrenyia* la ɛragyinla me nyunlu ɛkɛ. 16 Akee mendele sonla ɛnelɛ bie wɔ Yulaye+ ne avinli, na ɔdeanle nu ɔvɛlɛle kɛ: “Geebeleɛle,+ maa sonla ɛhye ɛde mɔɔ ɔnwunle ye la abo.”+ 17 Ɔti ɔbikyele me wɔ ɛleka mɔɔ megyi la, noko mɔɔ ɔrale la ɛzulolɛ ti membutule me nyunlu aze. Ɔzele me kɛ: “O sonla ra, te ɔ bo kɛ ɛnyelɛzodeɛnwunlɛ ne fale mekɛ mɔɔ li awieleɛ la anwo.”+ 18 Noko mɔɔ ɔ nee me ɛlɛtendɛ la, menlafele botoo mɔɔ ɛnee me nyunlu butu aze a. Ɔti ɔzɔle me na ɔmaanle mendwazole mengyinlanle ɛleka mɔɔ ɛnee megyi la.+ 19 Akee ɔzele me kɛ: “Melɛmaa wɔanwu mɔɔ ɔbazi ɛyavalɛ mekɛ ne awieleɛ la, ɔluakɛ ɔfale awieleɛ mekɛ ne mɔɔ bɛhile la anwo.+
20 “Boane nyinli ne mɔɔ lɛ mɛne nwiɔ ne mɔɔ ɛnwunle ye la gyi ɛkɛ ne maa Medea nee Pɛhyea arelemgbunli ne mɔ.+ 21 Abɔnkye nyinli anwo enrinli ne gyi ɛkɛ ne maa Gilisi belemgbunli ne;+ na mɛne kpole ne mɔɔ gyi ɔ nye nwiɔ ne avinli la gyi ɛkɛ ne maa belemgbunli ne mɔɔ limoa la.+ 22 Na mɛne ne mɔɔ bule na nna ragyinlanle ɔ gyakɛ anu+ la le arelemgbunli nna mɔɔ vi ye maanle ne anu badwazo la, noko bɛ tumi ne ɛnrɛdwu ye ɛdeɛ ne.
23 “Na wɔ bɛ belemgbunlililɛ ne mekɛ mɔɔ li awieleɛ la anu, mɔɔ mɛladonlɛ ne ɛlɛba ye awieleɛ la, belemgbunli bie mɔɔ ati yɛ se na ɔte agyiba bo la badwazo. 24 Ye tumi ne bayɛ kpole, noko tɛ ɔdaye ye anwosesebɛ ɔ. Ɔbazɛkye ninyɛne wɔ nwanwane adenle zo,* na debie biala mɔɔ ɔbayɛ la ɔbakpazi. Ɔbazɛkye katakyiema nee menli mɔɔ ka bɔ nu yɛ nwuanzanwuanzama ne la noko.+ 25 Na kɛmɔ ɔ nye ɛde la ati, ɔbalua mɛlɛbɛla adenle zo yeakpazi; yɛɛ ɔbamemaa ɔ nwo zo wɔ ye ahonle nu; na ɔbazɛkye menli dɔɔnwo wɔ anzodwolɛ mekɛ nu.* Ɔbadwazo yeatia mgbanyima ne mɔ Kpanyinli ne bɔbɔ, noko bɛbabubu ye mɔɔ tɛ sonla sa a babubu ye a.
26 “Mɔɔ bɛhanle ye wɔ ɛnyelɛzodeɛnwunlɛ ne anu mɔɔ fale kenle* ne mɔ anwo la le nɔhalɛ, noko ɔwɔ kɛ ɛfea ɛnyelɛzodeɛnwunlɛ ne azo, ɔluakɛ ɔfale kenle bie mɔɔ wɔ moamoa la anwo.”+
27 Na medame Daneɛle, mendele nganeɛ kɛ mevɛ na me nwo dole me mekɛ ekyi.+ Akee mendwazole na mendoale belemgbunli ne gyima ne azo;+ noko mɔɔ menwunle ye la maanle me nwo bubule me, na awie biala angola ande ɔ bo.+
9 Wɔ Ahazelɔse ara Dalayɛse+—Medeanli ne mɔɔ bɛziele ye belemgbunli wɔ Kaledeama belemgbunlililɛ+ ne azo la—ɛvolɛ mɔɔ limoa 2 wɔ ye tumililɛ ne ɛvolɛ mɔɔ limoa la anu, medame Daneɛle, menwunle ɛvolɛ dodo mɔɔ Gyɛlusalɛm badɔ mgbane la wɔ mbuluku ne mɔ anu kɛ mɔɔ Gyihova edwɛkɛ ne mɔɔ ɔhanle ɔhilele ngapezonli Gyɛlɛmaya la de la:+ Ɔle ɛvolɛ 70.+ 3 Ɔti mengɔle Gyihova, nɔhalɛ Nyamenle ne anyunlu, membodole ye wɔ asɔneyɛlɛ nu, mengyele ɛhɔne+ na mengedale ɛrele yɛɛ membɔle nzonle. 4 Menzɛlɛle Gyihova me Nyamenle ne na menganle yɛ ɛtane ne mɔ kɛ:
“O Gyihova nɔhalɛ Nyamenle ne, Wɔmɔ mɔɔ ɛle bedevinli na ɛ nwo yɛ ɛzulolɛ, mɔɔ ɛdi wɔ ngyekyeleɛ zo na ɛda ɛlɔlɛ kpundii ali+ ɛkile bɛdabɛ mɔɔ bɛkulo wɔ na bɛdi wɔ mɛla ne mɔ azo la,+ 5 yɛvo na yɛyɛ ɛtane yɛɛ yɛyɛ amumuyɛ na yɛde atua;+ yɛɛ yɛhwe yɛ nwo yɛvi wɔ mɛla nee wɔ ndɛnebualɛ ne mɔ anwo. 6 Yɛandie wɔ azonvolɛ ngapezoma ne mɔ,+ mɔɔ dendɛle wɔ wɔ duma nu hilele yɛ arelemgbunli, yɛ mgbanyima, yɛ nenyia mɔ nee menli mɔɔ wɔ azɛlɛ ne azo kɔsɔɔti la. 7 O Gyihova, wɔmɔ a tenleneyɛlɛ le wɔ ɛdeɛ a, na yɛmɛ a anyiemgba* fɛta yɛ a kɛ mɔɔ ɔde ye ɛnɛ la, Dwudama, Gyɛlusalɛmma nee Yizilayɛma amuala, bɛdabɛ mɔɔ bɛbikye nee bɛdabɛ mɔɔ bɛwɔ moamoa wɔ azɛlɛ ne mɔɔ ɛbɔle bɛ asande ɛhɔguale zolɛ la amuala azo la, ɔluakɛ bɛanli nɔhalɛ bɛammaa wɔ.+
8 “O Gyihova, yɛmɛ a anyiemgba* fɛta yɛ a, yɛ arelemgbunli, yɛ mgbanyima nee yɛ nenyia mɔ, ɔluakɛ yɛyɛ ɛtane yɛtia wɔ. 9 Anwunvɔnezelɛ nee ɛtanefakyɛ le Gyihova yɛ Nyamenle ne ɛdeɛ,+ ɔluakɛ yɛde ɔ nwo atua.+ 10 Yɛandie Gyihova yɛ Nyamenle ne ane, yɛanli ye mɛla ne mɔ mɔɔ ɔluale ye ngapezoma ne mɔ anwo zo ɔvale ɔmaanle yɛ la azo.+ 11 Yizilayɛma amuala ɛbulu wɔ Mɛla ne azo, bɛandie ɛ ne na bɛhwenle bɛ nwo, yemɔti ɛwolale amowa nee ndane ne mɔɔ bɛhɛlɛ bɛ wɔ nɔhalɛ Nyamenle ne sonvolɛ Mosisi Mɛla ne anu la ɛguale yɛ nwo zo,+ ɔluakɛ yɛyɛ ɛtane yɛtia Ye. 12 Yeli ye edwɛkɛ mɔɔ ɔhanle ɔtiale yɛ nee mɔɔ tia yɛ+ tumivolɛma mɔɔ nea yɛ nwo zo la* azo, yeva munzule kpole yera yɛ nwo zo; bɛtɛyɛle debie zɛhae bie wɔ aleɛabo ɛlɛ, kɛ mɔɔ bɛyɛ ye wɔ Gyɛlusalɛm la.+ 13 Kɛ mɔɔ bɛhɛlɛ ye wɔ Mosisi Mɛla ne anu la, munzule ɛhye mɔ amuala ɛra yɛ nwo zo,+ noko yɛtɛsɛlɛle Gyihova yɛ Nyamenle ne anyunlu ɛlolɛ, yɛtɛtwenle yɛ nwo yɛtɛfile yɛ nvonleɛ nwo+ yɛɛ yɛtɛnyianle wɔ nɔhalɛ* ne anwo nwunu.
14 “Ɔti Gyihova hɔle zo nleanle na ɔvale munzule ɔrale yɛ nwo zo, ɔluakɛ Gyihova yɛ Nyamenle ne le tenlene wɔ gyima mɔɔ yeyɛ la kɔsɔɔti anu; noko yɛtɛtiele ɔ ne.+
15 “Kɛkala, O Gyihova yɛ Nyamenle, Wɔmɔ mɔɔ ɛvale ɛsalɛ mɔɔ tumi wɔ nu ɛliele wɔ menli ne ɛvile Yigyibiti azɛlɛ zo+ na ɛliele duma ɛmaanle ɛ nwo too yeradwu ɛnɛ la,+ yɛyɛ ɛtane yɛɛ yɛyɛ amumuyɛ. 16 O Gyihova, kɛ mɔɔ wɔ tenlene gyima ne mɔ kɔsɔɔti de la,+ yɛsɛlɛ wɔ, ye wɔ ɛya ne nee wɔ ɛya kpole ne fi wɔ suakpole Gyɛlusalɛm, wɔ boka nwuanzanwuanza ne anwo zo; ɔlua yɛ ɛtane ne nee yɛ nenyia mɔ nvonleɛ ne mɔ ati, Gyɛlusalɛm nee wɔ menli ne ɛrayɛ anyiemgba debie wɔ bɛdabɛ mɔɔ bɛbɔ yɛ bɛyia la kɔsɔɔti anye zo.+ 17 Ɔti, O yɛ Nyamenle, kɛkala tie wɔ sonvolɛ asɔneyɛlɛ nee ye modolɛ, na maa ɛ nyunlu ɛda wɔ wɔ ɛzonlenlɛsua ne+ mɔɔ ɛdɔ mgbane la azo,+ ɔlua wɔ duma ne ati, O Gyihova. 18 O me Nyamenle, yɛ ɛnzolɛ na tie! Buke ɛ nye na nea yɛ tɛnlabelɛ ne mɔɔ ɛzɛkye nee suakpole ne mɔɔ bɛfa wɔ duma bɛfɛlɛ ye la; ɔluakɛ tɛ yɛ tenlene gyima ti a yɛlɛbodo wɔ a, emomu wɔ anwunvɔnezelɛ kpole ne ati ɔ.+ 19 O Gyihova, tie yɛ. O Gyihova, fa kyɛ yɛ.+ O Gyihova, nea na yɛ nwolɛ debie! O me Nyamenle, wɔ duma ne ati mmakyɛ, ɔluakɛ bɛfa wɔ duma a bɛfɛlɛ wɔ suakpole ne nee wɔ menli ne a.”+
20 Mekɛ mɔɔ megua zo melɛyɛ asɔne na melɛka me ɛtane nee me menli Yizilayɛma ɛtane ne na melɛfa me Nyamenle ne boka nwuanzanwuanza ne anwo modolɛ meado Gyihova me Nyamenle ne anyunlu la,+ 21 ɛhɛe, mekɛ mɔɔ megua zo melɛtendɛ wɔ asɔneyɛlɛ nu la, nrenyia Geebeleɛle+ mɔɔ menlimoale menwunle ye wɔ ɛnyelɛzodeɛnwunlɛ ne anu la,+ rale me nwo ɛkɛ ne na ɛnee mevɛ kpalɛ, kɛyɛ mekɛ mɔɔ bɛfa bɛbɔ ahyɛlɛ afɔle ne wɔ nɔsolɛ nu la anu. 22 Ɔmaanle me ndelebɛbo na ɔhanle kɛ:
“O Daneɛle, mera kɛ mebamaa wɔ nwunu nee ndelebɛbo. 23 Mekɛ mɔɔ ɛbɔle wɔ nzɛlɛlɛ ne abo ala la, menyianle nrɛlaleɛ bie, na mera kɛ mebaha meahile wɔ, ɔluakɛ ɛle sonla mɔɔ ɛsonle bolɛ kpalɛ.*+ Ɔti suzu edwɛkɛ ne anwo na te ɛnyelɛzodeɛnwunlɛ ne abo.
24 “Bɛva dapɛne* 70 bɛmaa wɔ menli ne nee wɔ suakpole nwuanzanwuanza ne,+ amaa bɛapɛ mɛladonlɛ zo, bɛava ɛtane bɛara awieleɛ,+ bɛayɛ nvonleɛ nwo mgbɔdalɛ,+ bɛava dahuu tenleneyɛlɛ bɛara,+ bɛazɔ ɛnyelɛzodeɛnwunlɛ nee ngapezo* ne anloa,+ na bɛakpokpa Nwuanzanwuanza Ɛleka Ne Mɔ Anu Nwuanzanwuanza ne.* 25 Nwu ye na te ɔ bo kɛ ɔvi edwɛkɛ mɔɔ se bɛmaa Gyɛlusalɛm ɛyɛ kɛ ye dɛba ne na bɛkyekye ye bieko la azo+ kɔdwu Mɛzaya,*+ Adekilevolɛ ne+ anwo zo la, bayɛ dapɛne 7 nee dapɛne 62.+ Bɛbakyekye ye bieko bɛamaa yeayɛ kɛ ye dɛba ne la, ɔbanyia gua zo na bɛadu kuma bɛabɔ ye bɛayia, noko ɔbayɛ anwongyelelɛ mekɛ nu.
26 “Na dapɛne 62 ne anzi, bɛbapɛ Mɛzaya ne bɛavi ɛkɛ,*+ na ɔnrɛha ye ɛhwee.+
“Na adekilevolɛ bie mɔɔ ɛlɛba la menli ne bazɛkye suakpole ne nee ɛleka nwuanzanwuanza ne.+ Na azuyilɛ ne a bamaa yeara ye awieleɛ a. Na bɛbaho too awieleɛ ne ara; kpɔkɛ mɔɔ bɛzi bɛmaa ye la a le kɛ ɔbadɔ mgbane.+
27 “Na ɔbamaa ngyekyeleɛ ne ayɛ gyima amaa menli dɔɔnwo wɔ dapɛne ko anu; na wɔ dapɛne foa ko anu, ɔbamaa bɛagyakyi afɔlebɔlɛ nee ahyɛlɛ afɔlebɔdeɛ.+
“Na mɔɔ bɔ maanle la badɛnla kyibadeɛ ninyɛne ne mɔ andɛba ne azo;+ na bɛbawola mɔɔ bɛzi nwolɛ kpɔkɛ la bɛagua mɔɔ ɛdɔ mgbane la azo kɔkpula kɛ ɔ bo zo babɔ bɔkɔɔ.”
10 Wɔ Pɛhyea Belemgbunli Saelɛse+ ɛvolɛ mɔɔ tɔ zolɛ nsa la anu, bɛmaanle Daneɛle mɔɔ bɛfɛlɛ ye Bɛletihyazaa+ la nwunle yekile bie; na ɛnee edwɛkɛ ne le nɔhalɛ na ɔfale konle kpole bie anwo. Na ɔdele edwɛkɛ ne abo yɛɛ bɛmaanle ɔnyianle mɔɔ ɔnwunle ye la anwo ndelebɛbo.
2 Mekɛ zɔhane, ɛnee medame Daneɛle meli nyane+ too dapɛne nsa. 3 Meanli aleɛ kpalɛ biala, yɛɛ nane anzɛɛ nwanye anga me nloa yɛɛ meanva nwole biala meamkpokpa too dapɛne nsa. 4 Wɔ siane ne mɔɔ limoa la kenle 24 ne azo, mekɛ mɔɔ ɛnee megyi azule kpole Taegelese*+ ne anloa la, 5 meneanle anwuma na menwunle nrenyia bie mɔɔ wula lenen tɛladeɛ+ na nvutuke bɛlɛte mɔɔ bɛ nee ye vi Yufaze la bɔ ɔ nze zo la. 6 Ye sonlabaka ne le kɛ kelesɔlaete,+ ɔ nyunlu ta kɛ ɛsɛlɛmanye, ɔ nye le kɛ tɛkɛ, ɔ sa nee ɔ gyakɛ le kɛ kɔbele mɔɔ bɛbolo nwolɛ la,+ na ɔ ne dielie kɛ menli dɔɔnwo ane la. 7 Medame Daneɛle, me ngome a menwunle ɛnyelɛzodeɛnwunlɛ ne a, menli mɔɔ boka me nwo la annwu ɛnyelɛzodeɛnwunlɛ ne.+ Noko bɛ nwo wosole bɛ kpole na bɛnriandile bɛhɔveale.
8 Akee ɔhale me ngomekye, na mɔɔ menwunle ɛnyelɛzodeɛnwunlɛ kpole ɛhye la, tumi wiele me nu na me nyunlu hakyile* na meannyia anwosesebɛ biala.+ 9 Akee mendele ɔ ne kɛ ɔlɛtendɛ; noko mɔɔ mendele kɛ ɔlɛtendɛ la, membutule me nyunlu aze na menlafele botoo.+ 10 Na akee ɛsalɛ bie zɔle me,+ ɔkpusule me ɔmaanle membutule me sa nee me gyakɛ abonyi zo. 11 Akee ɔzele me kɛ:
“O Daneɛle, sonla mɔɔ ɛsonle bolɛ kpalɛ,*+ tie edwɛkɛ ne mɔɔ meka meahile wɔ la. Akee dwazo gyinla ɛleka mɔɔ ɛnee ɛgyi la, ɔluakɛ bɛzoa me wɔ ɛ nwo ɛke.”
Mɔɔ ɔhanle ɛhye ɔhilele me la, mendwazole mengyinlanle, na ɛnee me nwo ɛlɛwoso me.
12 Akee ɔzele me kɛ: “O Daneɛle, mmasulo,+ ɔluakɛ bɛde wɔ edwɛkɛ ne ɔvi kenle mɔɔ limoa mɔɔ ɛmaanle wɔ ahonle nyianle ndelebɛbo na ɛbɛlɛle ɛ nwo aze wɔ wɔ Nyamenle ne anyunlu la, na wɔ edwɛkɛ ne ati a mera a.+ 13 Noko Pɛhyea belemgbunlililɛ ne kpanyinli ne+ dwazole tiale me too kenle 21. Noko Maekeɛle,*+ mɔɔ le mgbanyima titili ne mɔ anu ko* la, raboale me; na mendɛnlanle ɛkɛ, wɔ Pɛhyea arelemgbunli ne mɔ anwo ɛkɛ. 14 Mera kɛ memaa wɔade mɔɔ bado wɔ menli ne wɔ mekɛ mɔɔ li awieleɛ anu la abo,+ ɔluakɛ ɔle ɛnyelɛzodeɛnwunlɛ mɔɔ fale mɔɔ bazi kenle bie la anwo.”+
15 Na mɔɔ ɔhanle edwɛkɛ ɛhye mɔ ɔhilele me la, menzile me ti aze na mendɔle mumule. 16 Akee awie mɔɔ zɔho nrenyia* la vale ɔ sa hanle me nloa,+ na membukele me nloa na menganle mengilele ahenle mɔɔ gyi me nyunlu ɛkɛ ne la kɛ; “Me menle, ɛnyelɛzodeɛnwunlɛ ne ɛlɛmaa me nwo awoso me, na menlɛ anwosesebɛ biala.+ 17 Ɔti kɛ ɔkɛyɛ na me menle sonvolɛ nee me menle adendɛ ɛ?+ Ɔluakɛ kɛkala menlɛ anwosesebɛ biala yɛɛ me ɛnwomenle ɛwie.”+
18 Ahenle ne mɔɔ le kɛ sonla la vale ɔ sa hanle me bieko na ɔmaanle me anwosesebɛ.+ 19 Akee ɔzele me kɛ: “O sonla mɔɔ ɛsonle bolɛ kpalɛ,*+ mmasulo.+ Anzodwolɛ ɛha wɔ.+ Maa ɛ nwo ɛyɛ se, ɛhɛe, maa ɛ nwo ɛyɛ se.” Mɔɔ ɔ nee me ɛlɛtendɛ la, menyianle anwosesebɛ na menganle kɛ: “Me menle, tendɛ ɔluakɛ wɔmaa me anwosesebɛ.”
20 Akee ɔhanle kɛ: “Asoo ɛze deɛmɔti mera ɛ nwo ɛke la? Kɛkala mesia meahɔ me nee Pɛhyea kpanyinli ne ahɔho.+ Saa mekɔ a, Gilisi kpanyinli ne bara. 21 Noko, mebaha ninyɛne mɔɔ bɛhɛlɛ ye wɔ nɔhalɛ ngɛlɛlera ne anu la meahile wɔ. Awie biala ɛnle ɛkɛ ne mɔɔ ɔlɛboa me ɛsesebɛ wɔ ninyɛne ɛhye mɔ anu kɛ Maekeɛle,+ bɛ kpanyinli ne ala.+
11 “Na mame, wɔ Medeanli Dalayɛse+ ɛvolɛ mɔɔ limoa la anu, mendwazole memaanle ye anwosesebɛ na membɔle ɔ nwo bane.* 2 Mɔɔ meka meahile wɔ kɛkala la le nɔhalɛ:
“Nea! Arelemgbunli nsa bieko badwazo wɔ Pɛhyea, na mɔɔ tɔ zolɛ nna la banyia anwonyia kpole kpalɛ adɛla mɔɔ ɛha la amuala. Na saa ye anwonyia ne maa ɔ nwo yɛ se a, ɔbamaa debie biala adwazo atia Gilisi belemgbunlililɛ ne.+
3 “Na belemgbunli kpole bie badwazo na yeava tumi kpole yeanlea bɛ nwo zo+ na yeayɛ mɔɔ ɔkulo la. 4 Noko mekɛ mɔɔ yedwazo yegyinla la, ye belemgbunlililɛ ne anu babubu na bɛahyɛ nu bɛamaa anwuma anwoma nna ne,+ noko bɛnrɛva bɛnrɛmaa ɔ bo zo amra* yɛɛ bɛ tumililɛ ne ɛnrɛdwu ye ɛdeɛ ne; ɔluakɛ bɛbadu ye belemgbunlililɛ ne abo na yeapɛ yeali awie mɔ asa anu.
5 “Na nyiakɛ belemgbunli ne, kile kɛ, ye mgbanyima ne mɔ anu ko anwo bayɛ se; noko bɛ nuhua ko bali ɔ nwo zo konim na yeava tumi kpole yeanlea bɛ nwo zo, ye tumililɛ ne bayɛ kpole adɛla ɛhendeɛ ne.
6 “Ɛvolɛ bie anzi bɛbayɛ agɔnwolɛ, na nyiakɛ belemgbunli ne ara raalɛ bara sɔlɔ belemgbunli ne anwo ɛkɛ amaa bɛayɛ ngyehyɛleɛ kpalɛ.* Noko ralɛ raalɛ ne asa anu tumi ne ɛnrɛha ɛkɛ; yɛɛ belemgbunli ne anzɛɛ ɔ sa nu tumi ne ɛnrɛhola gyinla; na ralɛ raalɛ ne asa anu bado, ɔdaye nee bɛdabɛ mɔɔ bɛvale ye bɛrale, nee ahenle mɔɔ wole ye yɛɛ ahenle mɔɔ maanle ɔ nwo yɛle se wɔ mekɛ zɔhane anu la. 7 Na ralɛ raalɛ ne busuanli bie badwazo agyinla ɔ gyakɛ anu, ɔbara ɛlɔnema ne anwo ɛkɛ na yeara sɔlɔ belemgbunli ne aranemgbole ne anwo zo na ɔ nee bɛ baho na yeali bɛ nwo zo konim. 8 Eza ɔbava bɛ nyamenle ne mɔ, bɛ mbulalɛ ananze,* bɛ ninyɛne mgbalɛ* mɔɔ bɛva dwɛtɛ fufule nee nvutuke bɛyɛ nee ngɛkɛlɛ yeara Yigyibiti. Ɔbahwe ɔ nwo yeavi sɔlɔ belemgbunli ne anwo wɔ ɛvolɛ bie mɔ anu, 9 na ɔbara sɔlɔ belemgbunli ne belemgbunlililɛ ne anwo zo, noko ɔbazia yeahɔ ye azɛlɛ zo.
10 “Na ɔ mra ne mɔ ɛdeɛ, bɛbaziezie bɛ nwo bɛamaa konle na bɛaboɔboa ɛlɔnema dɔɔnwo kpalɛ anloa. Ɔbahɔ ɔ nyunlu na yeava azɛlɛ ne kɛ azuyilɛ la. Noko ɔbazia ɔ nzi, na ɔbaho too yeahɔdwu ye aranemgbole ne anwo.
11 “Na nyiakɛ belemgbunli ne bava ɛya na yeahɔ ɔ nee ye, kile kɛ, ɔ nee sɔlɔ belemgbunli ne bahɔho; na ɔbaboɔboa menli dɔɔnwo anloa, noko bɛbava menli dɔɔnwo ne bɛawula ko zɔhane asa anu. 12 Na bɛbava menli dɔɔnwo ne bɛahɔ. Ye ahonle bamemaa ɔ nwo zo, na yeamaa menli apenle apenle bulu bulu atotɔ amolɛ nu; noko ɔnrɛva ye anwosesebɛ kpole ne ɔnrɛli gyima.
13 “Na sɔlɔ belemgbunli ne bazia ara na yeaboɔboa menli dɔɔnwo kpalɛ mɔɔ tɛla alimoa ɛdeɛ ne la anloa; na mekɛ ne mɔ awieleɛ, ɛvolɛ bie mɔ anzi, ɔbava ɛlɔne dɔɔnwo nee ninyɛne dɔɔnwo yeara. 14 Mekɛ zɔhane mɔ anu, menli dɔɔnwo badwazo atia nyiakɛ belemgbunli ne.
“Na bɛbava amumuyɛma* mɔɔ wɔ wɔ menli ne avinli la bɛahɔ kɛ bɛbɔ mɔdenle bɛamaa ɛnyelɛzodeɛnwunlɛ ne ayɛ nɔhalɛ; noko bɛbakpo aze.
15 “Na sɔlɔ belemgbunli ne bara na yeahuohua ɛnwea* yeabɛnga suakpole ne mɔɔ bɛlie nwolɛ bane la yeayia na yeaho yeava. Na nyiakɛ ɛlɔnema ne anzɛɛ menli mɔɔ yekpa bɛ la ɛnrɛhola gyinla; na bɛnrɛnyia anwosesebɛ biala bɛnrɛgyinla. 16 Mɔɔ ɛlɛba ɔ nwo zo la bayɛ mɔɔ ɔdaye ɔkulo la, na awie biala ɛnrɛhola ɔ nyunlu gyinla. Ɔbagyinla Azɛlɛ Kɛnlɛma ne azo,+ na ɔbanyia tumi mɔɔ bɛfa bɛsɛkye debie la. 17 Ɔbava yeazie ɔ nye zo* kɛ ɔ nee ye belemgbunlililɛ ne anu anwosesebɛ kɔsɔɔti bara, na ɔ nee ye bɛbayɛ ngyehyɛleɛ kpalɛ;* na ɔbayɛ mɔɔ ɔkulo la. Mraalɛ ne mɔ ara raalɛ ne ɛdeɛ, bɛbava ye bɛamaa ye kɛ ɔzɛkye ye. Na ɔnrɛhola gyinla yɛɛ ɔnrɛyɛ ye ɛdeɛ bieko. 18 Ɔbazia yeahakyi ɔ nye wɔ ɛnweazo na yeaho yeava menli dɔɔnwo. Na sogya kpanyinli bie bamaa yeagyakyi aholoba ɛbɔlɛ, amaa bɛambɔ ye aholoba bieko. Ɔbamaa yeazia yeahɔ ko zɔhane anwo zo. 19 Akee ɔbahakyi ɔ nye wɔ ye azɛlɛ zo aranemgbole ne anwo, na ɔbakpula na yeadɔ aze, na bɛnrɛnwu ye bieko.
20 “Na awie mɔɔ bamaa adwuledievolɛ* arapɛ nu wɔ belemgbunlililɛ kɛnlɛma ne anu la badwazo na yeali ɔ gyakɛ anu, noko wɔ mekɛ ekyi bie anu, bɛbabubu ye, noko ɔnrɛyɛ ɛyavalɛ anzɛɛ konle nu.
21 “Na awie mɔɔ bɛkyi ye* la badwazo na yearagyinla ɔ gyakɛ anu, na bɛnrɛva belemgbunlililɛ ne anu tumi ne bɛnrɛmaa ye; na ɔbara wɔ anzodwolɛ mekɛ nu* na yealua mɛlɛbɛla* adenle zo yealie belemgbunlililɛ ne. 22 Na ɔdaye ti, bɛbapia azuyilɛ ɛlɔnema ne mɔ bahɔ na bɛabubu bɛ; bɛbabubu ngyekyeleɛ ne+ anwo Adekilevolɛ+ ne noko. 23 Na kɛmɔ bɛ nee ye ɛva agɔnwolɛ la ati, ɔbahɔ zo yeabɛlɛbɛla bɛ na yeadwazo na yealua maanle ekyi bie azo yeayɛ kpole. 24 Ɔbara maanzinli* ne anu ɛleka mɔɔ anwonyia kpole wɔ la* wɔ anzodwolɛ mekɛ nu* na yeayɛ debie mɔɔ ye papa mɔ nee bɛ nenyia mɔ anyɛ la. Ɔbahyɛ ninyɛne mɔɔ bɛwuale nee afedeɛ yɛɛ ninyɛne ngakyile yeamaa bɛ; na ɔbava suakpole mɔɔ bɛlie nwolɛ bane la anwo adwenle ɛtane, noko ɔbayɛ mekɛ ekyi bie anu ala.
25 “Ɔbalua ɛlɔne kpole nwo zo yeanyia tumi na yeazi ye ahonle yeadwazo yeatia nyiakɛ belemgbunli ne, na nyiakɛ belemgbunli ne balua ɛlɔnema dɔɔnwo kpalɛ mɔɔ bɛ nwo yɛ se kpalɛ la anwo zo yeaziezie ɔ nwo yeamaa konle ne. Na ɔnrɛhola gyinla, ɔluakɛ bɛbava ɔ nwo adwenle ɛtane. 26 Na bɛdabɛ mɔɔ bɛdi ye aleɛ sosɔɔ ne la bamaa yeadɔ aze.
“Na ye ɛlɔnema ne mɔ ɛdeɛ, bɛbapia bɛ bɛahɔ,* na bɛbahu menli dɔɔnwo.
27 “Na arelemgbunli nwiɔ ɛhye mɔ ɛdeɛ, bɛ ahonle badɔ ahɔ ɛtane zo, na bɛbadɛnla ɛkponle ko anwo bɛabɔ adalɛ bɛahile bɛ nwo. Noko debie biala ɛnrɛyɛ boɛ, ɔluakɛ awieleɛ ne bara mekɛ mɔɔ bɛhile la.+
28 “Na ɔbava ninyɛne dɔɔnwo kpalɛ yeazia yeahɔ ye azɛlɛ zo, na ye ahonle badwazo atia ngyekyeleɛ nwuanzanwuanza ne. Ɔbayɛ mɔɔ ɔkulo la na yeazia yeahɔ ye azɛlɛ zo.
29 “Mekɛ ne mɔɔ bɛhile la dwu a, ɔbazia yeara nyiakɛ azɛlɛ ne azo. Noko mekɛ ɛhye ɛnrɛyɛ kɛ alimoa ɛdeɛ ne la, 30 ɔluakɛ Kitem+ meli ne mɔ bara ɔ nwo zo na bɛabɛlɛ ye aze.
“Ɔbazia yeahɔ na yeawola ye ɛya ne yeagua ngyekyeleɛ nwuanzanwuanza ne azo+ na yeayɛ mɔɔ ɔkulo la; ɔbazia yeahɔ na yeava ɔ nye yeazie bɛdabɛ mɔɔ bɛgyakyi ngyekyeleɛ nwuanzanwuanza ne anu la anwo zo. 31 Na ɛlɔnema mɔɔ bɛvi ye nu la bɛadwazo agyinla; na bɛagua ɛzonlenlɛsua ne nee aranemgbole ne anwo evinli,+ na bɛaye afɔle ne mɔɔ bɛbɔ ye dahuu* la+ bɛavi ɛkɛ.
“Na bɛbava kyibadeɛ ne mɔɔ bɔ maanle la bɛazie ɔ bo zo ne.+
32 “Na amumuyɛma mɔɔ dwazo tia ngyekyeleɛ ne la, ɔbalua mɛlɛbɛla edwɛkɛ* zo yeamaa bɛayɛ kpɔkyevolɛma. Noko menli mɔɔ ze bɛ Nyamenle ne la bali konim na bɛayɛ mɔɔ bɛkulo kɛ bɛyɛ la. 33 Na bɛdabɛ mɔɔ bɛlɛ nwunu+ mɔɔ bɛwɔ menli ne anu la bɛamaa menli dɔɔnwo anyia ndelebɛbo. Na bɛbamaa bɛalua konle dadeɛ nee senle, akɛlɛzonlenlɛ nee afedeɛ zo bɛakpo aze wɔ mekɛ ekyi bie anu. 34 Noko saa bɛmaa bɛkpo aze a, bɛbaboa bɛ ekyi; na menli dɔɔnwo bɛalua mɛlɛbɛla edwɛkɛ* zo araboka bɛ nwo. 35 Na bɛbamaa bɛdabɛ mɔɔ bɛlɛ nwunu la bie mɔ akpo aze, amaa bɛdabɛ ti bɛadu bɛ nu evinli na bɛade bɛ nwo na bɛayɛ bɛ nwohyee+ kɔkpula awieleɛ mekɛ ne; ɔluakɛ ɔbara wɔ mekɛ mɔɔ bɛhile la.
36 “Belemgbunli ne bayɛ mɔɔ ɔdaye ɔkulo la, ɔbamemaa ɔ nwo zo na yeawula ɔ nwo anyunlunyia yeadɛla nyamenle biala; na ɔbaha azibɛnwo edwɛkɛ yeatia nyamenle ne mɔ Nyamenle ne.+ Na ɔbakpazi kɔkpula kɛ ɛya ne kɛra ye awieleɛ la; ɔluakɛ ɔwɔ kɛ mɔɔ bɛzi nwolɛ kpɔkɛ la yɛ zɔ. 37 Ɔnrɛbu ye papa mɔ Nyamenle ne; yɛɛ ɔnrɛbu mɔɔ mraalɛ kulo anzɛɛ mɔɔ nyamenle gyɛne biala kulo la bie, emomu ɔbawula ɔ nwo anyunlunyia yeadɛla awie biala. 38 Noko* ɔbawula aranemgbole nyamenle ne anyunlunyia; ɔbava nvutuke nee dwɛtɛ fufule nee awolɛ mɔɔ sonle bolɛ nee ninyɛne mgbalɛ* yeawula nyamenle bie mɔɔ ye papa mɔ ɛnze ye la anyunlunyia. 39 Adalɛ nyamenle bie baboa ye yeamaa yeayɛ mɔɔ ɔkulo la yeatia aranemgbole mɔɔ bɛyɛ se kpalɛ la. Ɔbawula bɛdabɛ mɔɔ bɛdie ye bɛto nu* la anyunlunyia kpole, na yeamaa bɛanlea menli dɔɔnwo anwo zo; na ɔbahyɛ azɛlɛ ne yealie ahatualɛ.
40 “Wɔ mekɛ mɔɔ li awieleɛ la anu, nyiakɛ belemgbunli ne bahɔzuhuzuhu ye,* na sɔlɔ belemgbunli ne bava ehwili nee mgbɔnwɔkavoma nee meli dɔɔnwo ara ɔ nwo zo kɛ ahumu la; na ɔbahɔ azɛlɛ ne azo na yeava ye kɛ azuyilɛ la. 41 Eza ɔbahɔ Azɛlɛ Kɛnlɛma ne azo,+ na azɛlɛ dɔɔnwo bakpo aze. Noko ɛhye mɔ a bavi ɔ sa a: Yidɔm nee Mowabe yɛɛ Amɔnoma anu menli titili ne mɔ. 42 Na ɔbahɔ zo yeadende ɔ sa wɔ azɛlɛ ne mɔ azo; na Yigyibiti azɛlɛ ne ɛdeɛ, ɔnrɛvi ɛsalɛ. 43 Na ɔbali anwonyia mɔɔ vea, nvutuke nee dwɛtɛ fufule yɛɛ ninyɛne mgbalɛ* kɔsɔɔti mɔɔ wɔ Yigyibiti la azo tumi. Na Lebeama nee Yiteyopeama badoa ye.*
44 “Noko amaneɛbɔlɛ mɔɔ bavi aduduleɛ nee sɔlɔ ara la bagyegye ye, na ɔbava ɛya kpole yeavinde yeahɔ kɛ ɔkazɛkye menli dɔɔnwo na yeabɔ bɛ bo zo. 45 Na ɔbazi ye alehelɛ* ɛdanlɛ azua ne mɔ wɔ nyevile kpole ne nee boka nwuanzanwuanza ne mɔɔ wɔ Azɛlɛ Kɛnlɛma ne azo la avinli;+ na ɔbara too yearadwu ye awieleɛ, na ɔnrɛnyia boavolɛ biala.
12 “Mekɛ zɔhane, Maekeɛle,*+ kpanyinli kpalɛ ne+ mɔɔ gyi wɔ menli ne* anzi la badwazo agyinla.* Na anwongyelelɛ mekɛ mɔɔ bie ɛtɛbale ɛlɛ ɔvi mekɛ mɔɔ bɛhyehyɛle maanle mɔɔ limoa kɔkpula mekɛ zɔhane la bara. Na mekɛ zɔhane, wɔ menli ne bavi ɛsalɛ,+ awie biala mɔɔ bɛkɛnwu kɛ bɛhɛlɛ ye duma wɔ buluku ne anu la.+ 2 Na menli dɔɔnwo mɔɔ bɛdeda wɔ azɛlɛ ne anu* la badwazo, bie mɔ banyia dahuu ngoane na bie mɔ abɔ anyiemgba na bɛayɛ kyibadeɛ dahuu.
3 “Na bɛdabɛ mɔɔ bɛlɛ nwunu la bada kpalɛ kɛ anwomanyunlu la, yɛɛ bɛdabɛ mɔɔ bɛfa menli dɔɔnwo ne bɛba tenleneyɛlɛ nu la, bayɛ kɛ nwɔlɔra la dahuu.
4 “Na wɔmɔ Daneɛle, fea edwɛkɛ ne azo, na sɔ buluku ne anloa kɔkpula awieleɛ mekɛ ne.+ Menli dɔɔnwo bali akɔneaba,* na nɔhalɛ ndelebɛbo babu.”+
5 Akee medame Daneɛle, meneanle na menwunle kɛ anwumabɔvolɛma nwiɔ bieko gyigyi ɛkɛ, ko gyi azudenle ne anloa ɛke yɛɛ ko ne noko gyi azudenle ne anzi nehane.+ 6 Akee ko bizale nrenyia ne mɔɔ wula lenen tɛladeɛ+ na ɔwɔ azudenle ne nzule ne mɔ anwuma la kɛ: “Kenlenzu a nwanwane ninyɛne ɛhye mɔ bara awieleɛ a?” 7 Akee mendele nrenyia ne mɔɔ wula lenen tɛladeɛ na ɔwɔ azudenle ne nzule ne mɔ anwuma la ane, wɔ mekɛ mɔɔ ɔmaanle ɔ sa fema nee ɔ sa bɛne ne zo ɔhilele anwuma na ɔvale Mɔɔ de aze dahuu la+ ɔhanle ndane la kɛ: “Ɔbayɛ mekɛ ko, mekɛ nwiɔ nee mekɛ foa ko* mɔɔ bɛhile. Saa bɛbubu menli nwuanzanwuanza ne mɔ tumi ne bɛwie ala a,+ ninyɛne ɛhye mɔ amuala bara awieleɛ.”
8 Na mame, mendele noko meande ɔ bo;+ ɔti menganle kɛ: “O me menle, duzu a bavi ninyɛne ɛhye mɔ anu ara a?”
9 Akee ɔhanle kɛ: “Daneɛle, kɔ, ɔluakɛ ɔwɔ kɛ bɛfea edwɛkɛ ɛhye mɔ azo na bɛsɔ ɔ nloa kɔkpula awieleɛ mekɛ ne.+ 10 Menli dɔɔnwo bamaa bɛ nwo ade na bɛayɛ fufule na bɛadu bɛ nu evinli.+ Na amumuyɛma bɛahɔ zo ayɛ amumuyɛ, na amumuyɛnli biala ɛnrɛde ɔ bo; noko bɛdabɛ mɔɔ bɛlɛ nwunu la bɛade ɔ bo.+
11 “Na ɔvi mekɛ mɔɔ bɛbaye afɔle ne mɔɔ bɛbɔ ye dahuu+ la bɛavi ɛkɛ na bɛava kyibadeɛ ne mɔɔ bɔ maanle la bɛazie ɔ bo zo ne la,+ ɔbayɛ kenle 1,290.
12 “Anyelielɛ a le sonla ne mɔɔ si abotane kendɛ too kɔdwu kenle 1,335 ne awieleɛ la!
13 “Na wɔmɔ, kɔ kɔdwu awieleɛ. Ɛbalie ɛ menle, noko ɛbadwazo na wɔanyia wɔ kyɛfoa* wɔ mekɛ ne awieleɛ.”+
Anzɛɛ “ɛzonlenlɛsua ne anu.”
Ɛhye kile, Babelonia.
Anzɛɛ “ɛzonlenlɛsua ne anu.”
Hibulu aneɛ nu, “Yizilayɛ amra mrenyia.”
Hibulu aneɛ nu, “ngakula.”
Anzɛɛ ɔkola ɔkile, “Ɔwɔ kɛ bɛmaa bɛ aleɛ.”
Hibulu aneɛ nu, “amra mrenyia ne mɔ.”
Ɔ bo kile “Nyamenle Le Me Ndɛnebuavolɛ.”
Ɔ bo kile “Gyihova Ɛla Ɛlolɛ Ali.”
Bie a ɔkile “Nwane A Le Kɛ Nyamenle A?”
Ɔ bo kile “Gyihova Ɛboa.”
Ɛhye kile, Babelɔn aluma.
Anzɛɛ “lale atiakunlukɛnlɛma ali hilele ye.”
Hibulu aneɛ nu, “ngakula.”
Hibulu aneɛ nu, “me ti ali fɔlɛ.”
Hibulu aneɛ nu, “bɛle mbelane.”
Hibulu aneɛ nu, “ngakula.”
Hibulu aneɛ nu, “ngakula.”
Hibulu aneɛ nu, “ye sunsum yɛle.”
Ɛhye kile, menli ekpunli bie mɔɔ bɛbe wɔ abisadeɛ nee nwɔlɔra nu ɛnleɛnleanlɛ nu la.
Hibulu aneɛ nu, “me sunsum ɛyɛ.”
Bɛlimoale bɛhɛlɛle Da 2:4b kɔdwu 7:28 wɔ Elam aneɛ nu.
Anzɛɛ ɔkola ɔkile, “ɛleka mɔɔ bɛgua ewula; bɛgua tiefi.”
Anzɛɛ “ewiade.”
Elam aneɛ nu, “nwonane.”
Anzɛɛ “ɔvi dahuu ɔhɔdwu dahuu.”
Anzɛɛ “ndɛtɛlɛ mɔɔ bɛgua anzɛɛ bɛpɛ.”
Anzɛɛ “alesama amra,” ɛhye kile, koahweabanema.
Anzɛɛ “bɛnrɛbɔ nu.”
Anzɛɛ “maangyeba.”
Anzɛɛ “maangyeba.”
Kɛyɛ M 27 (fuutu 88). Nea Mok. B14.
Kɛyɛ M 2.7 (fuutu 8.8). Nea Mok. B14.
Anzɛɛ “maangyeba.”
Anzɛɛ “maangyeba.”
Anzɛɛ “maangyeba.”
Tete ɛdeɛ ne le ngakyile fi ɛnɛ mekɛ ye getaa nwo.
Nea 3:5 ɔbdw.
Anzɛɛ “bɛzɛkyele bɛ duma.”
Nea 3:5 ɔbdw.
Anzɛɛ “maangyeba.”
Nea 3:5 ɔbdw.
Anzɛɛ “ye subane hakyile bɔkɔɔ.”
Anzɛɛ “annyia bɛ nwo zo tumi biala.”
Elam aneɛ nu, “senle.”
Anzɛɛ “bɛkɛva bɛ nwonane bɛkɛmaa.”
Nea 2:5 ɔbdw.
Elam aneɛ nu, “maanle bɛkpazile.”
Anzɛɛ “maangyeba.”
Ɛhye kile, menli ekpunli bie mɔɔ bɛbe wɔ abisadeɛ nee nwɔlɔra nu ɛnleɛnleanlɛ nu la.
Elam aneɛ nu, “nwonane kɔsɔɔti.”
Anzɛɛ “bɛkyekye.”
Anzɛɛ “bɛkyekye.”
Anzɛɛ “nea ɔ sa nu.”
Nea Gyn 22:24 ɔbdw.
Nea Gyn 22:24 ɔbdw.
Anzɛɛ “kpale.”
Ɛhye kile, menli ekpunli bie mɔɔ bɛbe wɔ abisadeɛ nee nwɔlɔra nu ɛnleɛnleanlɛ nu la.
Anzɛɛ “kpale.”
Anzɛɛ “Belemgbunli raalɛ.”
Anzɛɛ “kpa.”
Anzɛɛ “Nrenyia bie mɔɔ bɔ mɔdenle la.”
Ɛhye kile, menli ekpunli bie mɔɔ bɛbe wɔ abisadeɛ nee nwɔlɔra nu ɛnleɛnleanlɛ nu la.
Elam aneɛ nu, “ɔkola ɔsianyi kpɔkɛ biala mɔɔ bɛkɛzi la.”
Elam aneɛ nu, “ɛkola ɛsianyi kpɔkɛ biala mɔɔ bɛkɛzi la.”
Elam edwɛkɛkpɔkɛ ne eza kile akɛnrasesebɛ mɔɔ ɛnle kpalɛ mɔɔ bɛfa bɛyɛ debie anzɛɛ awie mɔɔ yɛ debie mɔɔ ɔnlɛ adenle ɔnyɛ la.
Nea Gyn 22:24 ɔbdw.
Elam aneɛ nu, “belemgbunlililɛ ne.”
Anzɛɛ “yeazɔ ɔ nloa.”
Anzɛɛ “adenle.”
Anzɛɛ ɔkola ɔkile, “yeammaa bɛanva edwɛndolɛma biala bɛamba ɛkɛ.”
Elam aneɛ nu, “ye nafelɛ nriandinle vile ɔ nwo.”
Anzɛɛ “adubɛnwo.”
Anzɛɛ “adubɛnwo.”
Anzɛɛ “adubɛnwo.”
Ɛhye kile, mekɛ nsa nee foa.
Elam aneɛ nu, “kpale.”
Anzɛɛ “aranemgbole.”
Anzɛɛ “maangyeba.”
Hibulu aneɛ nu, “ɔ sa nu.”
Hibulu aneɛ nu, “anvi ɔ sa nu.”
Anzɛɛ “deɛ ne mɔɔ bɛyɛ ye dahuu.”
Anzɛɛ “deɛ ne mɔɔ bɛyɛ ye dahuu.”
Anzɛɛ “deɛ ne mɔɔ bɛyɛ ye dahuu.”
Hibulu aneɛ nu, “nɔsolɛ nee nwonlomɔ.”
Anzɛɛ “sonla.”
Anzɛɛ “Ɔbava ɛzɛkyelɛ kpole kpalɛ yeara.”
Anzɛɛ ɔkola ɔkile, “ɔnrɛbɔ menli kɔkɔ.”
Hibulu aneɛ nu, “nɔsolɛ nee nwonlomɔ.”
Hibulu aneɛ nu, “nyiane.”
Hibulu aneɛ nu, “nyiane.”
Hibulu aneɛ nu, “ye ndɛnebuavolɛma mɔɔ buale yɛ ndɛne la.”
Anzɛɛ “nɔhalɛlilɛ.”
Anzɛɛ “bɛkulo wɔ edwɛkɛ kpalɛ; bɛbu wɔ kpalɛ.”
Wɔ ɛke dapɛne 1 biala le ɛvolɛ 7.
Hibulu aneɛ nu, “ngapezonli.”
Hibulu aneɛ nu, “Nwuanzanwuanza Nu Nwuanzanwuanza Ɛleka ne. Anzɛɛ Nwuanzanwuanza Kpalɛ. Ɔbayɛ kɛ ɔfale anwuma, ɛleka mɔɔ Nyamenle de la anwo.”
Anzɛɛ “Mɔɔ Bɛkpokpa Ye.”
Anzɛɛ “bɛbahu ye.”
Hibulu aneɛ nu, “Hedikɛle.”
Anzɛɛ “kpale.”
Anzɛɛ “bɛkulo wɔ edwɛkɛ kpalɛ; bɛbu wɔ kpalɛ.”
Ɔ bo kile “Nwane A Le Kɛ Nyamenle A?”
Anzɛɛ “safohyenle kpanyinli kpalɛ ne.”
Anzɛɛ “sonla.”
Anzɛɛ “bɛkulo wɔ edwɛkɛ kpalɛ; bɛbu wɔ kpalɛ.”
Anzɛɛ “na menyɛle ye aranemgbole.”
Anzɛɛ “ɔ mra.”
Anzɛɛ “ngyekyeleɛ.”
Anzɛɛ “ananze mɔɔ bɛgua.”
Anzɛɛ “ninyɛne mɔɔ sonle bolɛ.”
Anzɛɛ “nwule mralɛ.”
Anzɛɛ “awolɛ.”
Anzɛɛ “Ɔbazi kpɔkɛ.”
Anzɛɛ “ngyekyeleɛ.”
“Awie mɔɔ batete adwule la.”
Anzɛɛ “bɛmbu ye.”
Anzɛɛ ɔkola ɔkile, “ɔnrɛbɔ kɔkɔ na yeara.”
Anzɛɛ “ɛdɛfɛdɛfɛlɛ.”
Anzɛɛ “maangyeba.”
Hibulu aneɛ nu, “ɛleka mɔɔ ɛnlome wɔ la.”
Anzɛɛ ɔkola ɔkile, “ɔnrɛbɔ kɔkɔ na yeara.”
Anzɛɛ “azuyilɛ bava bɛ.”
Anzɛɛ “deɛ ne mɔɔ bɛyɛ ye dahuu.”
Anzɛɛ “ɛdɛfɛdɛfɛlɛ.”
Anzɛɛ “ɛdɛfɛdɛfɛlɛ.”
Anzɛɛ “Emomu.”
Anzɛɛ “mɔɔ sonle bolɛ la.”
Anzɛɛ ɔkola ɔkile, “awie biala mɔɔ ɔkɛlie ye ɔkɛdo nu.”
Anzɛɛ “bava ye mɛne ne azɔ ye ɛdeɛ ne anu.”
Anzɛɛ “mɔɔ sonle bolɛ.”
Anzɛɛ “bali ɔ gyakɛ anzi.”
Anzɛɛ “belemgbunli sua nu.”
Ɔ bo kile “Nwane A Le Kɛ Nyamenle A?”
Hibulu aneɛ nu, “wɔ menli ne amra mrenyia ne mɔ.”
Anzɛɛ “bamaa ɔ nwo zo.”
Anzɛɛ “abo.”
Anzɛɛ “bɛavedevede nu [ɛhye kile, buluku ne anu] kpalɛ.”
Ɛhye kile, mekɛ nsa nee foa ko.
Anzɛɛ “ɛbadwazo wɔagyinla ɛleka mɔɔ bɛpɛ bɛmaa wɔ la.”