ARELEMGBUNLI MƆƆ LIMOA
1 Ɛnee Belemgbunli Devidi ɛyɛ kpanyinli+ na ye ɛvolɛ* ɛhɔ ɔ nyunlu, na saa bɛfa ndanlɛ bɛgua ɔ nwo bɔbɔ a, ɔ nwo ɛnyɛ ye wuluwulu. 2 Ɔti ye sonvolɛma ne zele ye kɛ: “Maa bɛkpondɛ kakula bɛlɛra mɔɔ ɛnze nrenyia la bɛmaa me menle belemgbunli, na ɔdɛnla belemgbunli anwo ɛkɛ ɔnlea ye. Ɔbala ɛ nwo ɛkɛ* na me menle belemgbunli anwo ayɛ ye wuluwulu.” 3 Bɛnleɛnleanle Yizilayɛ azɛlɛ ne azo kɔsɔɔti kɛ bɛbanyia kakula bɛlɛra mɔɔ anwo yɛ fɛ la, na bɛnwunle Hyunɛmenli+ Abehyage+ na bɛvale ye bɛrɛlɛle belemgbunli ne. 4 Ɛnee bɛlɛra ne anwo yɛ fɛ kpalɛ, na ɔdɛnlanle belemgbunli ne anwo ɛkɛ ɔnleanle ye, noko belemgbunli ne nee ye anla.
5 Mekɛ zɔhane, ɛnee Hagete ara Adonaegya+ ɛlɛmemaa ɔ nwo zo aha kɛ: “Medame a mebayɛ belemgbunli a!” Ɔmaanle bɛyɛle ehwili bɛmaanle ye na ɔnyianle mgbɔnwɔkavoma nee menli 50 mɔɔ nriandi di ɔ nyunlu a.+ 6 Noko ye papa ambiza ye nwolɛ edwɛkɛ biala* kɛ: “Duzu ati a wɔyɛ ɛhye a?” Ɛnee ɔ nwo yɛ fɛ kpalɛ, na ye mame wole Abesalɛm la anzi yɛɛ ɔwole ye a. 7 Ɔzuzule nwolɛ ɔhilele Zɛluaya ara Dwowabe nee ɛsɔfo Abayata,+ na bɛboale Adonaegya na bɛgyinlanle ɔ nzi.+ 8 Noko ɛsɔfo Zeedɔko,+ Gyɛhɔyada ara Bɛnaya,+ ngapezonli Neetan,+ Hyemɛyae,+ Riliyae nee Devidi konle nu katakyiema ne mɔ+ amboa Adonaegya.
9 Akee Adonaegya vale mboane, nlankɛ nee nane mɔɔ ɛlɔ la bɔle afɔle+ wɔ Zohɛlɛte bolɛ ne mɔɔ bikye Ɛn-logɛle la anwo, na ɔvɛlɛle ɔ mediema ne mɔ kɔsɔɔti mɔɔ le belemgbunli amra mrenyia ne mɔ, yɛɛ Dwuda mrenyia mɔɔ le belemgbunli azonvolɛ la amuala. 10 Noko yeanvɛlɛ ngapezonli Neetan, Bɛnaya nee konle nu katakyiema ne mɔ yɛɛ ɔ diema Sɔlɔmɔn. 11 Akee Neetan+ zele Sɔlɔmɔn mame+ Bate-hyiba+ kɛ: “Ɛtɛtele kɛ Hagete ara Adonaegya+ ɛyɛ belemgbunli mɔɔ yɛ menle Devidi ɛnze nwolɛ ɛhwee ɔ? 12 Ɔti mesɛlɛ wɔ, bɛla maa mendu wɔ folɛ, amaa wɔalie ɛ nwo nee ɛ ra Sɔlɔmɔn ngoane.*+ 13 Kɔ Belemgbunli Devidi ɛkɛ na kɔha kile ye kɛ, ‘Tɛ ɛdawɔ me menle belemgbunli a ɛbɔle wɔ sonvolɛ ɛwɔkɛ kɛ: “Saa menle ɛkɛ ne a, ɛ ra Sɔlɔmɔn a bayɛ belemgbunli na yeadɛnla me belemgbunli ebia ne azo”+ la ɔ? Na duzu ati a Adonaegya ɛyɛ belemgbunli a?’ 14 Mɔɔ ɛ nloa wɔ zo ɛ nee belemgbunli ne ɛlɛtendɛ la, mebara na mearaha bie meado wɔ edwɛkɛ ne azo.”
15 Ɔti Bate-hyiba hɔle belemgbunli ne suakunlu ɛkɛ. Ɛnee belemgbunli ne ɛyɛ kpanyinli kpalɛ, na ɛnee Hyunɛmenli Abehyage+ de belemgbunli ne anwo ɛkɛ ɛlɛnea ye. 16 Akee Bate-hyiba hotole na ɔdule ɔdɔle belemgbunli ne agyakɛ anu, na belemgbunli ne bizale ye kɛ: “Duzu a ɛkpondɛ a?” 17 Ɔbuale kɛ: “Me menle, ɛdawɔ a ɛvale Gyihova wɔ Nyamenle ne ɛhanle ndane ɛhilele wɔ sonvolɛ kɛ, ‘Saa menle ɛkɛ a, ɛ ra Sɔlɔmɔn a bayɛ belemgbunli a, na ɔdaye a ɔbadɛnla me belemgbunli ebia ne azo a.’+ 18 Noko nea! Adonaegya ɛyɛ belemgbunli, na me menle belemgbunli ɛnze nwolɛ ɛhwee.+ 19 Yeva nlankɛ, nane mɔɔ ɛlɔ yɛɛ mboane dɔɔnwo yebɔ afɔle na yevɛlɛ belemgbunli amra mrenyia ne mɔ amuala yɛɛ ɛsɔfo Abayata nee ɛlɔnema kpanyinli Dwowabe;+ noko yeanvɛlɛ wɔ sonvolɛ Sɔlɔmɔn.+ 20 Kɛkala, me menle belemgbunli, Yizilayɛma kɔsɔɔti ɛlɛnea wɔ kɛ ɛbaha ahenle mɔɔ ɛnle ɛkɛ ne a ɔbadɛnla me menle belemgbunli ebia ne azo la wɔahile bɛ. 21 Saa yeamba ye zɔ na bɛsie me menle belemgbunli bɛboka ye nenyia mɔ anwo a, bɛbabu medame nee me ra Sɔlɔmɔn kɛ yɛle maamɔvoma.”
22 Na mɔɔ ɔ nloa wɔ zo ɔ nee belemgbunli ne ɛlɛtendɛ la yɛɛ ngapezonli Neetan rale ɛkɛ a.+ 23 Ɛkɛ ne ala, bɛhanle bɛhile belemgbunli ne kɛ: “Ngapezonli Neetan ɛra ɛke!” Ɔrale belemgbunli ne ɛkɛ na ɔhotole ɔbutule ɔ nyunlu aze wɔ belemgbunli ne anyunlu. 24 Akee Neetan hanle kɛ: “Me menle belemgbunli, asoo ɛhanle kɛ, ‘Menle ɛkɛ a Adonaegya a bayɛ belemgbunli a, na ɔdaye a ɔbadɛnla me belemgbunli ebia ne azo’ ɔ?+ 25 Ɔluakɛ ɛnɛ yehɔhu nlankɛ, nane mɔɔ ɛlɔ yɛɛ mboane dɔɔnwo yebɔ afɔle+ na yevɛlɛ belemgbunli amra mrenyia ne mɔ amuala nee sogya mgbanyima yɛɛ ɛsɔfo Abayata.+ Bɛwɔ nehane bɛ nee ye ɛlɛdi anlo, na bɛlɛka kɛ, ‘Belemgbunli Adonaegya ɛnyi ɛhyɛ!’ 26 Noko yeanvɛlɛ medame wɔ sonvolɛ, ɛsɔfo Zeedɔko, Gyɛhɔyada ara Bɛnaya+ yɛɛ wɔ sonvolɛ Sɔlɔmɔn. 27 Asoo me menle belemgbunli ɛmaa ɛhye anwo adenle yɛɛ wɔanga ahenle mɔɔ ɛnle ɛkɛ a ɔbadɛnla me menle belemgbunli ebia ne azo la wɔangile wɔ sonvolɛ a?”
28 Akee Belemgbunli Devidi hanle kɛ: “Bɛvɛlɛ Bate-hyiba bɛmaa me.” Ɔti ɔragyinlanle belemgbunli ne anyunlu. 29 Na belemgbunli ne hanle ndane kɛ: “Mekɛ ala mɔɔ Gyihova mɔɔ liele me* vile me amaneɛnwunlɛ kɔsɔɔti anu+ de aze la, 30 kɛ mɔɔ menvale Gyihova, Yizilayɛ Nyamenle ne menganle ndane kɛ, ‘Menle ɛkɛ a ɛ ra Sɔlɔmɔn a bayɛ belemgbunli, na ɔdaye a ɔbadɛnla me belemgbunli ebia ne azo yeali me agya!’ la, zɔhane ala a mebayɛ ye ɛnɛ kenle ye a.” 31 Akee Bate-hyiba hotole na ɔdule ɔdɔle belemgbunli ne agyakɛ anu na ɔhanle kɛ: “Me menle Belemgbunli Devidi ɛdɛnla ngoane nu dahuu!”
32 Ɛkɛ ne ala, Belemgbunli Devidi hanle kɛ: “Bɛvɛlɛ ɛsɔfo Zeedɔko, ngapezonli Neetan yɛɛ Gyɛhɔyada ara Bɛnaya+ bɛmaa me.” Ɔti bɛrale belemgbunli ne anyunlu. 33 Belemgbunli ne zele bɛ kɛ: “Bɛva bɛ menle sonvolɛma ne mɔ bie bɛboka bɛ nwo na bɛmaa me ra Sɔlɔmɔn ɛdɛnla me ɛkpɔnwɔndua* ne azo+ na bɛli ɔ nyunlu bɛhɔ Gaehɔn.+ 34 Ɛsɔfo Zeedɔko nee ngapezonli Neetan bakpokpa ye+ wɔ ɛkɛ ne kɛ Yizilayɛ belemgbunli; akee bɛbɔ aweɛne ne na bɛha kɛ, ‘Belemgbunli Sɔlɔmɔn ɛnyi ɛhyɛ!’+ 35 Akee bɛli ɔ nzi bɛva ye bɛzia bɛrɛla bɛmaa ɔradɛnla me belemgbunli ebia ne azo; na ɔbali me agya yeayɛ belemgbunli, na mebayɛ ye Yizilayɛma nee Dwudama adekilevolɛ.” 36 Ɛkɛ ne ala, Gyɛhɔyada ara Bɛnaya zele belemgbunli ne kɛ: “Amen! Gyihova, me menle belemgbunli Nyamenle ne ɛmaa ɔyɛ zɔ. 37 Kɛ mɔɔ Gyihova nee me menle belemgbunli luale la, zɔhane ala a ɔ nee Sɔlɔmɔn ɛlua a,+ na Nyamenle ɛmaa ye belemgbunli ebia ne ɛyɛ kpole ɛdɛla me menle Belemgbunli Devidi belemgbunli ebia ne.”+
38 Akee ɛsɔfo Zeedɔko, ngapezonli Neetan, Gyɛhɔyada ara Bɛnaya+ yɛɛ Kɛlɛtema nee Pɛlɛtema+ hɔvale Sɔlɔmɔn dɛnlanle Belemgbunli Devidi ɛkpɔnwɔndua ne azo+ na bɛ nee ye hɔle Gaehɔn.+ 39 Akee ɛsɔfo Zeedɔko vale mɛne ne mɔɔ nwole ne+ wɔ nu la vile ɛdanlɛsua ne+ anu na ɔkpokpale Sɔlɔmɔn,+ na bɛbɔle aweɛne ne, na menli ne amuala deanle nu kɛ: “Belemgbunli Sɔlɔmɔn ɛnyi ɛhyɛ!” 40 Akee menli ne amuala lile ɔ nzi bɛ nee ye hɔle, bɛbɔle fulutu bɛlile fɛlɛko kpole, yemɔti bɛ dede ne maanle azɛlɛ ne kpusule kpole kpalɛ.*+
41 Adonaegya nee menli mɔɔ ɔvɛlɛle bɛ la kɔsɔɔti lile debie wiele la,+ bɛdele dede ne. Mɔɔ Dwowabe dele aweɛne ne ane ala la, ɔhanle kɛ: “Duzu dede a wɔ sua zo lɔ la?” 42 Mɔɔ ɔ nloa wɔ zo ɔlɛtendɛ la, ɛsɔfo Abayata ara Dwɔnatan+ rale. Akee Adonaegya hanle kɛ: “Bɛla ɛke, ɔluakɛ ɛle sonlakpalɛ* mɔɔ nee amaneɛ fɛlɛko lua a.” 43 Noko Dwɔnatan buale Adonaegya kɛ: “Kyɛkyɛ! Yɛ menle Belemgbunli Devidi ɛzie Sɔlɔmɔn belemgbunli. 44 Belemgbunli ne maanle ɛsɔfo Zeedɔko, ngapezonli Neetan, Gyɛhɔyada ara Bɛnaya, Kɛlɛtema yɛɛ Pɛlɛtema nee ye hɔle na bɛmaanle ɔdɛnlanle belemgbunli ɛkpɔnwɔndua ne azo.+ 45 Akee ɛsɔfo Zeedɔko nee ngapezonli Neetan kpokpale ye kɛ belemgbunli wɔ Gaehɔn. Ɛhye anzi bɛvale anyelielɛ bɛvile lɔ bɛrale, na sua ne azo ɛkpudwu. Nwolɛ dede a bɛdele la. 46 Eza Sɔlɔmɔn ɛdɛnla belemgbunli ebia ne azo. 47 Yeanga ye zɔ, belemgbunli ne sonvolɛma ɛra kɛ bɛbayɛ yɛ menle Belemgbunli Devidi mo, na bɛlɛka kɛ, ‘Wɔ Nyamenle ne ɛmaa bɛli Sɔlɔmɔn duma eni kpole bɛdɛla wɔ duma, na Nyamenle ɛmaa ye belemgbunli ebia ne ɛyɛ kpole ɛdɛla wɔ belemgbunli ebia ne!’ Na belemgbunli ne bɔle ɔ ti aze wɔ ye ɛkpa ne azo. 48 Na belemgbunli ne eza hanle kɛ, ‘Ayɛlɛyelɛ ɛha Gyihova, Yizilayɛ Nyamenle ne, mɔɔ ɛnɛ yemaa awie ɛdɛnla me belemgbunli ebia ne azo na yemaa meva me nye menwu ye la!’”
49 Menli mɔɔ Adonaegya vɛlɛle bɛ la kɔsɔɔti ahonle dule, na bɛ nuhua ko biala dwazole na ɔhɔle ye ɛleka bie. 50 Adonaegya noko ahonle dule ɔlua Sɔlɔmɔn ati, yemɔti ɔdwazole ɔhɔzɔle afɔlemokyea ne+ mɛne ne mɔ anu. 51 Bɛhɔbɔle Sɔlɔmɔn amaneɛ kɛ: “Belemgbunli Sɔlɔmɔn ati ɛzulolɛ ɛha Adonaegya; na yehɔzɔ afɔlemokyea ne mɛne ne mɔ anu na ɔlɛka kɛ, ‘Maa Belemgbunli Sɔlɔmɔn ɛlimoa ɛha ndane ɛhile me kɛ ɔnrɛva konle dadeɛ ɔnrɛhu ye sonvolɛ.’” 52 Na Belemgbunli Sɔlɔmɔn hanle kɛ: “Saa ɔbɔ ɛbɛla kpalɛ a, ɔ ti enrinli ko bɔbɔ ɛnrɛdɔ aze; noko saa bɛnwu ɛtane bie wɔ ɔ nwo a,+ yemɔ ɔbawu.” 53 Ɔti Belemgbunli Sɔlɔmɔn maanle bɛhɔvale ye bɛvile afɔlemokyea ne anwo bɛrale. Akee ɔrabɔle ɔ ti aze ɔmaanle Belemgbunli Sɔlɔmɔn, na Sɔlɔmɔn zele ye kɛ: “Kɔ sua nu.”
2 Mɔɔ ɔka ekyii Devidi kɔ ewule nu la, ɔvale adehilelɛ ɛhye ɔmaanle ɔ ra Sɔlɔmɔn: 2 “Ɔka ekyii mewu.* Ɛhye ati maa ɛ nwo ɛyɛ se+ na kile kɛ ɛle nrenyia.+ 3 Ɔwɔ kɛ ɛyɛ mɔɔ Gyihova wɔ Nyamenle ne ɛha la na ɛdua ye ndenle ne mɔ kɔsɔɔti anu na ɛdi ye ngyehyɛleɛ, ye mɛla, ye ndɛnebualɛ nee ye ngakyelɛ ne mɔ azo kɛ mɔɔ bɛhɛlɛ ye wɔ Mosisi Mɛla ne+ anu la; amaa yeawie wɔ boɛ* wɔ debie biala mɔɔ ɛbayɛ la anu nee ɛleka biala mɔɔ ɛbahɔ la. 4 Na Gyihova bamaa ye ɛwɔkɛ mɔɔ ɔbɔle me la ara nu kɛ: ‘Saa ɛ mra ne mɔ nea bɛ adenle nu boɛ na bɛfa bɛ ahonle muala nee bɛ ɛkɛla* muala bɛdi nɔhalɛ bɛmaa me a,+ ɛ bo zo amra ɛnrɛvi* Yizilayɛ belemgbunli ebia ne azo ɛlɛ.’+
5 “Eza ɛze mɔɔ Zɛluaya ara Dwowabe vale yɛle me, mɔɔ ɔvale ɔyɛle Yizilayɛ sogya mgbanyima nwiɔ ne—Nɛɛ ara Abenɛɛ+ nee Gyita ara Ameesa+ la. Ɔhunle bɛ na ɔhanle mogya ɔguale+ wɔ anzodwolɛ mekɛ nu mɔɔ bɛngo konle la na ɔvale konle nu mogya ɔhanle ye bɛlɛte ne mɔɔ hye ɔ nze zo la nee ɔ gyakɛ mgbɔlaboa ne anwo. 6 Fa wɔ nrɛlɛbɛ ne di gyima na mmamaa ɔfa ye egyɛne ne ɔkɔ Nla* nu anzodwolɛ nu.+
7 “Noko Geleadenli Bazelae+ amra ne mɔ ɛdeɛ, ɔwɔ kɛ ɛda ɛlɔlɛ kpundii ali ɛkile bɛ na ɛfa bɛ ɛboka bɛdabɛ mɔɔ bɛdi aleɛ wɔ wɔ ɛkponle zo la anwo, ɔluakɛ mekɛ mɔɔ ɛnee melɛnriandi ɛ diema Abesalɛm la,+ bɛgyinlanle me nzi.+
8 Bɛngyamanenli Gila ara Hyemɛyae mɔɔ vi Bahulem la noko wɔ ɛ nwo ɛke. Ɔdaye a ɔhanle munzule edwɛkɛ kpole ɔtiale me+ wɔ kenle mɔɔ ɛnee melɛkɔ Meehaneeyem+ la; noko mɔɔ ɔrayiale me wɔ Dwɔdan ne anwo la, menvale Gyihova menganle ndane mengilele ye kɛ: ‘Menrɛva konle dadeɛ menrɛhu wɔ.’+ 9 Noko mmamaa ɔfa ɔ nwo dwɔɔ,+ ɔluakɛ ɛle nrɛlɛbɛvolɛ na ɛze mɔɔ ɔwɔ kɛ ɛfa ɛyɛ ye a; ɔwɔ kɛ ɛmaa ɔfa ye egyɛne ne ɔkɔ Nla* nu wɔ mogya nu.”+
10 Akee Devidi wule,* na bɛziele ye wɔ Devidi Suakpole zo.+ 11 Mekɛ mɔɔ Devidi vale lile belemgbunli wɔ Yizilayɛ la le ɛvolɛ 40. Ɔdɛnlanle Hibulɔn+ ɔlile ebia ɛvolɛ 7, yɛɛ ɔdɛnlanle Gyɛlusalɛm ɔlile ebia ɛvolɛ 33.+
12 Akee Sɔlɔmɔn dɛnlanle ye papa Devidi belemgbunli ebia ne azo, na ngyikyi ngyikyi ye belemgbunlililɛ ne gyinlanle.+
13 Mekɛ guale nu la, Hagete ara Adonaegya rale Sɔlɔmɔn mame Bate-hyiba ɛkɛ. Ɔbizale ye kɛ: “Ɛrale ye anzodwolɛ nu ɔ?” Ɔbuale kɛ: “Anzodwolɛ nu ɔ.” 14 Akee ɔhanle kɛ: “Mekulo kɛ meka edwɛkɛ bie mekile wɔ.” Ɔti Bate-hyiba hanle kɛ: “Tendɛ.” 15 Ɔdoale zo kɛ: “Ɛze kɛ medame a ɛnee ɔwɔ kɛ medi belemgbunli a, na ɛnee Yizilayɛma kɔsɔɔti anye la* kɛ medame a mebayɛ belemgbunli a;+ noko belemgbunlililɛ ne ɛkpa me ti na yerayɛ me diema nrenyia ne ɛdeɛ, ɔluakɛ Gyihova a maanle ɔyɛle ye ɛdeɛ a.+ 16 Noko kɛkala, debie ko ala a mekulo kɛ mesɛlɛ mefi wɔ ɛkɛ a. Mmabɔ me edwɛkɛ ne ɛgua.” Na ɔzele ye kɛ: “Tendɛ.” 17 Akee ɔhanle kɛ: “Mesɛlɛ wɔ, fa to Belemgbunli Sɔlɔmɔn anyunlu kɛ, ɔva Hyunɛmenli Abehyage+ ɔmaa mengya ye—ɔluakɛ meze kɛ ɔnrɛbɔ wɔ edwɛkɛ ne ɔnrɛgua.” 18 Yemɔti Bate-hyiba hanle kɛ: “Mede! Mebaha wɔ edwɛkɛ ne meahile belemgbunli ne.”
19 Yemɔti Bate-hyiba hɔle Belemgbunli Sɔlɔmɔn ɛkɛ ne kɛ ɔkaha Adonaegya edwɛkɛ ne yeahile ye. Ɛkɛ ne ala belemgbunli ne dwazole hɔyiale ye na ɔbɔle ɔ ti aze ɔmaanle ye. Akee ɔdɛnlanle ye belemgbunli ebia ne azo na ɔmaanle bɛvale belemgbunli ebia bɛrɛlɛle belemgbunli ne mame amaa yeadɛnla ɔ sa fema zo. 20 Akee ɔhanle kɛ: “Debie ekyi ko a mekulo kɛ mesɛlɛ mefi wɔ ɛkɛ a. Mmabɔ me edwɛkɛ ne ɛgua.” Ɔti belemgbunli ne zele ye kɛ: “Me mame, ka; ɔluakɛ menrɛbɔ wɔ edwɛkɛ ne menrɛgua.” 21 Ɔhanle kɛ: “Maa bɛva Hyunɛmenli Abehyage bɛmaa ɛ diema Adonaegya ɛgya ye.” 22 Ɔti Belemgbunli Sɔlɔmɔn buale ye mame kɛ: “Duzu ati a ɛlɛsɛlɛ Hyunɛmenli Abehyage wɔamaa Adonaegya a? Ɛnee sɛlɛ belemgbunlililɛ ne noko maa ye,+ ɔluakɛ ɔle me diema kpanyinli,+ yɛɛ ɛsɔfo Abayata nee Zɛluaya ara Dwowabe+ gyi ɔ nzi.”
23 Na Belemgbunli Sɔlɔmɔn vale Gyihova hanle ndane kɛ: “Deɛ ɛhye mɔɔ Adonaegya ɛbiza la, saa meammaa yeanva ye ngoane* yeandua a, Nyamenle ɛdua me kakɛ na ɔgua me bie zo. 24 Mekɛ ala mɔɔ Gyihova mɔɔ maanle me gyinlabelɛ+ na ɔvale me ɔdɛnlanle me papa Devidi belemgbunli ebia ne azo na yemaa me belemgbunlililɛ*+ kɛ mɔɔ ɔbɔle nwolɛ ɛwɔkɛ la de aze la, ɔwɔ kɛ Adonaegya wu+ ɛnɛ.” 25 Ɛkɛ ne ala, Belemgbunli Sɔlɔmɔn zoanle Gyɛhɔyada ara Bɛnaya+ maanle ɔhɔbɔle Adonaegya* ɔhunle ye.
26 Belemgbunli ne zele ɛsɔfo Abayata+ kɛ: “Kɔ wɔ azɛlɛ zo lɔ wɔ Anatɔto!+ Ɛfɛta ewule, noko ɛnɛ menrɛhu wɔ, ɔluakɛ ɛzoale Tumivolɛ Awulae Gyihova Ɛlɛka ne wɔ me papa Devidi anyunlu;+ eza ɛ nee me papa nwunle amaneɛ dɔɔnwo.”+ 27 Yemɔti Sɔlɔmɔn ammaa Abayata anyɛ Gyihova ɛsɔfo bieko, na ɔmaanle Gyihova edwɛkɛ mɔɔ ɔhanle ɔtiale Yilae abusua ne+ wɔ Hyaelo+ la rale nu.
28 Mɔɔ Dwowabe dele edwɛkɛ mɔɔ ɛzi la, Dwowabe nriandile hɔle Gyihova ɛdanlɛsua ne anu+ na ɔhɔzɔle afɔlemokyea ne mɛne ne mɔ anu—ɔluakɛ Dwowabe amboa Abesalɛm+ noko ɔboale Adonaegya.+ 29 Akee bɛhanle bɛhilele Belemgbunli Sɔlɔmɔn kɛ: “Dwowabe ɛnriandi ɛhɔ Gyihova ɛdanlɛsua ne anu, na ɔgyi afɔlemokyea ne anwo ɛkɛ.” Ɔti Sɔlɔmɔn zoanle Gyɛhɔyada ara Bɛnaya na ɔhanle kɛ: “Kɔ na kɔhu ye!” 30 Ɔti Bɛnaya hɔle Gyihova ɛdanlɛsua ne anu na ɔzele ye kɛ: “Edwɛkɛ mɔɔ belemgbunli ne ɛha la ɛne, ‘Finde!’” Noko ɔhanle kɛ: “Kyɛkyɛ! Mebawu ɛke.” Bɛnaya rahanle hilele belemgbunli ne kɛ: “Edwɛkɛ mɔɔ Dwowabe ɛha nee mualɛ mɔɔ yeva yemaa me la ɛne.” 31 Akee belemgbunli ne zele ye kɛ: “Yɛ ye kɛ mɔɔ yeha la; ku ye na sie ye na ye mogya ne mɔɔ Dwowabe ɛha ɛgua mgbane la+ fi medame nee me papa sua nu amra anwo zo. 32 Gyihova bava ye mogya ne agua ɔ ti zo, ɔluakɛ ɔvale konle dadeɛ ɔhunle mrenyia nwiɔ mɔɔ le tenlene nee kpalɛ tɛla ye la, Nɛɛ ara Abenɛɛ,+ Yizilayɛ ɛlɔnema kpanyinli ne,+ yɛɛ Gyita ara Ameesa,+ Dwuda ɛlɔnema kpanyinli ne,+ mɔɔ me papa Devidi ɛnze nwolɛ ɛhwee a. 33 Bɛ mogya ne bazia aragua Dwowabe nee ɔ bo zo amra ati zo dahuu;+ noko Devidi, ɔ bo zo amra, ye abusua ne yɛɛ ye belemgbunli ebia ne ɛdeɛ, Gyihova ɛmaa bɛnyia anzodwolɛ dahuu.” 34 Akee Gyɛhɔyada ara Bɛnaya hɔhunle Dwowabe, na bɛziele ye wɔ ɔdaye mumua ne ye sua nu wɔ fienemgbole ne anu. 35 Akee belemgbunli ne kpale Gyɛhɔyada ara Bɛnaya+ kɛ ɛlɔnema kpanyinli ziele ɔ gyakɛ anu, na ɔkpale ɛsɔfo Zeedɔko+ ɔziele Abayata agyakɛ anu.
36 Akee belemgbunli ne vɛlɛle Hyemɛyae+ na ɔzele ye kɛ: “Si wɔ sua wɔ Gyɛlusalɛm na tɛnla ɛkɛ; mmafi ɛkɛ ɛkɔ ɛleka biala. 37 Kenle mɔɔ ɛbavinde wɔahɔpɛ Kedelɔn Bɔnza ne+ la, nwu ye kɛ ɛbawu. Wɔ mogya bagua ɛdawɔ ɛ ti zo.” 38 Hyemɛyae buale belemgbunli ne kɛ: “Mɔɔ wɔha la le kpalɛ bɔkɔɔ. Wɔ sonvolɛ bayɛ ye kɛ mɔɔ me menle belemgbunli ɛha la.” Ɔti Hyemɛyae dɛnlanle Gyɛlusalɛm mekɛ tendenle.
39 Noko ɛvolɛ nsa anzi, Hyemɛyae ngɛkɛlɛ nwiɔ nriandile hɔle Meeyaka ara Ekehye,+ Gate belemgbunli ne ɛkɛ. Mɔɔ bɛhanle bɛhilele Hyemɛyae kɛ: “Nea! Wɔ ngɛkɛlɛ ne mɔ wɔ Gate” la, 40 ɛkɛ ne ala, Hyemɛyae vole dɛnlanle ye asoaso ne azo kɛ ɔkɔ Ekehye ɛkɛ wɔ Gate yeahɔkpondɛ ye ngɛkɛlɛ ne mɔ. Mekɛ mɔɔ Hyemɛyae nee ye ngɛkɛlɛ ne mɔ vi Gate ziale rale la, 41 bɛhɔhanle bɛhilele Sɔlɔmɔn kɛ: “Hyemɛyae ɛvi Gyɛlusalɛm ɛhɔ Gate na yezia yera.” 42 Yemɔti belemgbunli ne vɛlɛle Hyemɛyae na ɔzele ye kɛ: “Meanva Gyihova meanga ndane meando ɛ nwo na meambɔ wɔ kɔkɔ kɛ: ‘Kenle mɔɔ ɛbavi ɛke wɔahɔ ɛleka gyɛne biala la, ɛbawu’ ɔ? Yɛɛ wɔanga wɔangile me kɛ, ‘Mɔɔ wɔha la le kpalɛ; mebali zo’ ɔ?+ 43 Ɛnee duzu ati a wɔanli ndane mɔɔ ɛhanle ye wɔ Gyihova anyunlu nee mɛla mɔɔ menvale memaanle wɔ la azo ɛ?” 44 Belemgbunli ne zele Hyemɛyae kɛ: “Ɛze ɛtane mɔɔ ɛyɛle me papa Devidi la kɔsɔɔti+ wɔ wɔ ahonle nu, na Gyihova bamaa ɛtane ne azia aragua ɛdawɔ ɛ ti zo.+ 45 Noko Belemgbunli Sɔlɔmɔn ɛdeɛ, ɔbanyia nyilalɛ,+ na Devidi belemgbunli ebia ne bagyinla wɔ Gyihova anyunlu dahuu.” 46 Na belemgbunli ne maanle Gyɛhɔyada ara Bɛnaya hɔbɔle ye hunle ye.+
Akee belemgbunlililɛ ne gyinlanle wɔ Sɔlɔmɔn asa anu.+
3 Sɔlɔmɔn nee Yigyibiti Belemgbunli Falo yɛle agyalɛ ngyehyɛleɛ. Ɔgyale* Falo ara raalɛ+ na ɔ nee ye rale Devidi Suakpole zo+ ɔhɔkpulale kɛ ɔzile ye sua ɛdeɛ ne+ nee Gyihova sua ne+ na ɔliele bane wɔ Gyɛlusalɛm anwo ɔyiale la.+ 2 Noko ɛnee menli ne tɛbɔ afɔle wɔ ɛzonlenlɛ ɛleka ne mɔ,+ ɔluakɛ badwu mekɛ zɔhane, ɛnee bɛtɛsile sua bɛtɛmaanle Gyihova duma ne.+ 3 Sɔlɔmɔn hɔle zo hulole Gyihova na ɔlile ye papa Devidi ngyehyɛleɛ ne mɔ azo, noko ɔhɔle zo ɔbɔle afɔle ngakyile ɔmaanle ɔkpunle esike wɔ ɛzonlenlɛ ɛleka ne mɔ.+
4 Belemgbunli ne hɔle Gebɛyɔn kɛ ɔkabɔ afɔle, ɔluakɛ ɛnee ɛkɛ ne a le ɛzonlenlɛ ɛleka+ mɔɔ ɛlie duma* a. Sɔlɔmɔn vale nane 1,000 bɔle ɛyelalɛ afɔle wɔ zɔhane afɔlemokyea ne azo.+ 5 Gyihova yele ɔ nwo hilele Sɔlɔmɔn wɔ ɛlalɛ nu wɔ Gebɛyɔn kenle ko nɔɔzo, na Nyamenle zele ye kɛ: “Biza debie mɔɔ ɛkulo kɛ meyɛ memaa wɔ la.”+ 6 Ɔti Sɔlɔmɔn hanle kɛ: “Wɔla ɛlɔlɛ kpundii kpole ali wɔhile me papa Devidi, wɔ sonvolɛ ne, kɛmɔ ɔvale nɔhalɛlilɛ nee tenleneyɛlɛ yɛɛ ahonle mɔɔ di munli ɔ nee wɔ luale la ati. Wɔhɔ zo wɔla ɛlɔlɛ kpundii ɛhye ali wɔhile ye badwu ɛnɛ na wɔmaa ɔ ra nrenyia ɛdɛnla ye belemgbunli ebia ne azo.+ 7 Gyihova me Nyamenle, kɛkala wɔmaa wɔ sonvolɛ ɛli me papa Devidi agya kɛ belemgbunli, noko mele kakula* yɛɛ menlɛ anwubielɛ.*+ 8 Wɔ sonvolɛ wɔ wɔ menli mɔɔ wɔkpa bɛ+ la avinli, menli mɔɔ bɛ nwo zonle mɔɔ bɛnze bɛ dodo anzɛɛ bɛngola bɛ tia la. 9 Yemɔti maa wɔ sonvolɛ ahonle mɔɔ yɛ tieyɛ maa menva membua wɔ menli ne ndɛne,+ menwu mɔɔ le kpalɛ nee mɔɔ le ɛtane la,+ ɔluakɛ nwane a bahola abua wɔ menli dɔɔnwo ɛhye mɔ* ndɛne a?”
10 Ɔzɔle Gyihova anye kɛ Sɔlɔmɔn bizale ɛhye la.+ 11 Akee Nyamenle zele ye kɛ: “Kɛmɔ wɔbiza ɛhye na wɔambiza ngoane tendenle,* anzɛɛ anwonyia, anzɛɛ wɔ kpɔvolɛma ewule,* na wɔbiza ndelebɛbo mɔɔ ɛbava wɔali edwɛkɛ+ la ati, 12 Mebayɛ mɔɔ wɔbiza la.+ Mebamaa wɔ nrɛlɛbɛ nee ndelebɛbo ahonle,+ na kɛ mɔɔ awie biala ɛnli ɛ nyunlu mɔɔ le kɛ ɛdawɔ la, awie biala ɛnrɛli ɛ nzi mɔɔ bayɛ kɛ ɛdawɔ la ɛlɛ.+ 13 Akee mɔɔ wɔambiza bɔbɔ la mebava meamaa wɔ,+ anwonyia nee anyunlunyia,+ amaa belemgbunli biala anyɛ kɛ ɛdawɔ la wɔ wɔ ngoane mekɛ nu.*+ 14 Na saa ɛdua me ndenle ne mɔ anu na ɛdi me ngyehyɛleɛ nee me mɛla ne mɔ azo, kɛ mɔɔ wɔ papa Devidi yɛle la a,+ eza mebamaa wɔ ngoane tendenle.”*+
15 Mɔɔ Sɔlɔmɔn dunwuele la, ɔnwunle kɛ ɛlalɛ ɔ. Akee ɔhɔle Gyɛlusalɛm na ɔhɔgyinlanle Gyihova ngyekyeleɛ ɛlɛka ne anyunlu na ɔbɔle ɛyelalɛ afɔle nee anzodwolɛ afɔle+ na ɔdole ɛkponle ɔmaanle ye azonvolɛ ne mɔ amuala.
16 Mekɛ zɔhane, tuutuu mraalɛ nwiɔ rale belemgbunli ne ɛkɛ na bɛragyinlanle ɔ nyunlu. 17 Raalɛ ne mɔɔ limoa la hanle kɛ: Me menle, mesɛlɛ wɔ, me nee raalɛ ɛhye a de sua ko anu a, na mɔɔ menwole la ɛnee ɔwɔ sua nu ɛkɛ. 18 Menwole la ye kenle nsa ne azo, yɛɛ raalɛ ɛhye noko wole a. Yɛ mu nwiɔ ala a yɛwɔ ɛkɛ a; awie gyɛne biala ɛmboka yɛ nwo wɔ sua nu ɛkɛ. 19 Nɔe ne, raalɛ ɛhye ara nrenyia ne wule ɔluakɛ ɔlale ɔ nwo zo. 20 Yemɔti ɔdwazole nɔe ne na ɔrayele me ra ne ɔvile me nwo ɛkɛ wɔ mekɛ mɔɔ wɔ akɛlɛ bɛlɛra ɛlafe la na ɔvale ɔdole ɔ nwo ɛkɛ,* na ɔvale ɔ ra ne mɔɔ ɛwu la ɔdole me nwo ɛkɛ. 21 Mɔɔ mendwazole nwonlomɔ ne kɛ memaa me ra ne nyɛfonlɛ la, menwunle kɛ yewu. Ɔti meneanle ye kpalɛ nwonlomɔ ne na menwunle kɛ tɛ me ra ne mɔɔ menwole ye la ɔ.” 22 Noko raalɛ ko ne hanle kɛ: “Kyɛkyɛ, me ra ɛdeɛ ne a ɛtɛwule la, na ɛ ra ɛdeɛ ne a ɛwu la!’ Na ɛnee raalɛ ne mɔɔ limoa la ɛlɛka kɛ: “Kyɛkyɛ, ɛ ra ɛdeɛ ne a ɛwu la, na me ra ɛdeɛ ne a ɛtɛwule la.” Kɛ bɛzule kpolera wɔ belemgbunli ne anyunlu la ɛne.
23 Akee belemgbunli ne hanle kɛ: “Ɛhye se me ra ɛdeɛ ne a ɛtɛwule la, na ɛ ra ɛdeɛ ne a ɛwu la!’ yɛɛ ɛhye noko se, ‘Kyɛkyɛ, ɛ ra ɛdeɛ ne a ɛwu la, na me ra ɛdeɛ ne a ɛtɛwule la!’” 24 Belemgbunli hanle kɛ: “Bɛva dadeɛ bɛrɛlɛ me.” Yemɔti bɛvale dadeɛ bɛrɛlɛle belemgbunli ne. 25 Akee belemgbunli ne hanle kɛ: “Bɛhyɛ kakula ne mɔɔ ɛtɛwule la anu nwiɔ, na bɛva foa ko bɛmaa raalɛ ko ne na bɛva foa ko ne bɛmaa raalɛ ko ne ɔdaye.” 26 Ɛkɛ ne ala raalɛ ne mɔɔ ɔ ra ne ɛtɛwule la kpale belemgbunli ne kyɛlɛ ɔluakɛ ɔ kunlu yelɛyelale ye maanle ɔ ra ne. Ɔhanle kɛ: “Me menle, mesɛlɛ wɔ! Fa kakula ne mɔɔ ɛtɛwule la maa ye! Mmaku ye!” Noko raalɛ ɛhendeɛ ne hanle kɛ: “Ɔnrɛyɛ me ɛdeɛ yɛɛ ɔnrɛyɛ ɛdawɔ noko wɔ ɛdeɛ! Maa bɛhyɛ ye nuhua nwiɔ!” 27 Na belemgbunli ne hanle kɛ: “Bɛva kakula ne mɔɔ ɛtɛwule la bɛmaa raalɛ ne mɔɔ limoa la! Bɛmmaku ye, ɔluakɛ ɔdaye a ɔwole kakula ne a.”
28 Yemɔti Yizilayɛma amuala dele ndɛne ne mɔɔ belemgbunli ne buale la, na bɛzulole belemgbunli ne,+ ɔluakɛ bɛnwunle kɛ Nyamenle ɛmaa ye nrɛlɛbɛ kɛ ɔva ɔbua ndɛne.+
4 Belemgbunli Sɔlɔmɔn lile belemgbunli wɔ Yizilayɛ kɔsɔɔti.+ 2 Ye mgbanyima ne mɔ ɛne: Ɛnee Zeedɔko ara Azalaya+ le ɛsɔfo; 3 Hyaehya amra Yilaehɔlɛfe nee Ahaegya le kɛlɛhɛlɛvolɛma;+ Ahaelɛde ara Gyɛhɔhyafate+ le kɛlɛvolɛ; 4 Gyɛhɔyada ara Bɛnaya+ nea ɛlɔne ne anwo zo; Zeedɔko nee Abayata+ le ɛsɔfoma; 5 Neetan+ ara Azalaya nea amɛnladoma ne anwo zo; Neetan ara Zeebɛde le ɛsɔfo nee belemgbunli ne agɔnwo;+ 6 Ahaehya a nea sua nu ɛkɛ a; yɛɛ Abeda ara Adonaelam+ a nea menli mɔɔ bɛmaanle bɛyɛle akɛlɛ gyima+ la anwo zo a.
7 Ɛnee Sɔlɔmɔn lɛ amɛnladoma 12 wɔ Yizilayɛ kɔsɔɔti mɔɔ nea maa bɛmaa belemgbunli ne nee ye sua nu amra aleɛ a. Ɛnee ko biala gyima a le kɛ, ɔbava aleɛ yeara too siane ko wɔ ɛvolɛ ne anu.+ 8 Amɛnlado ne mɔ ɛne: Hɛɛ ara ne, ɔnea Yifelaem awoka ne mɔ azo; 9 Dikɛɛ ara ne, ɔnea Meekaze, Hyeeyalebem,+ Bɛte-hyimɛhye yɛɛ Yilɔn-bɛte-heenan; 10 Hisɛde ara ne, ɔnea Aluboto (Soko nee Hifɛ azɛlɛ ne kɔsɔɔti wɔ ɔ bo); 11 Abenadabe ara ne, ɔnea Dɔɔ awoka ne mɔ kɔsɔɔti azo (ɔgyale Sɔlɔmɔn ara raalɛ Teefate); 12 Ahaelɛde ara Beeyana, ɔnea Teeyanake, Mɛgido+ yɛɛ Bɛte-hyian+ mɔɔ zua Zaletan wɔ Gyɛzeɛle nyiakɛ la kɔsɔɔti, ɔvi Bɛte-hyian mɔɔ kɔ Ebɛle-mɛhɔla too kɔdwu Dwɔkemɛyam maanzinli nu;+ 13 Gibɛ ara ne, ɔnea Releemɔto-geleade+ (ɛnee Manasɛ ara Gyeeyɛ+ ɛdanlɛsua namunamu ne mɔ mɔɔ wɔ Geleade+ la wɔ ɔ bo; ɛnee eza Aagɔbo maanzinli ne+ mɔɔ wɔ Beehyan+ la wɔ ɔ bo: azuamgbole 60 mɔɔ bɛlie nwolɛ bane na kɔbele mbulalɛ gua ɔ nzi la); 14 Yedo ara Ahenadabe nea Meehaneeyem;+ 15 Ahaemaze nea Nafetalae (ɔdaye noko ɔgyale Sɔlɔmɔn ara raalɛ Basɛmate); 16 Huhyae ara Beeyana nea Ahya nee Bɛyeelɔto; 17 Palua ara Gyɛhɔhyafate nea Yesakaa; 18 Yila ara Hyemɛyae+ nea Bɛngyaman;+ 19 Yulae ara Gibɛ nea Geleade+ azɛlɛ ne, mɔɔ le Amɔlema Belemgbunli Saehɔn+ nee Beehyan Belemgbunli Ɔɔgo+ azɛlɛ ne la azo. Ɛnee amɛnlado ko noko nea amɛnladoma ɛhye mɔ kɔsɔɔti mɔɔ wɔ azɛlɛ ne azo la anwo zo.
20 Ɛnee Dwudama nee Yizilayɛma zonle kɛ ɛnweazo ɛnwea;+ bɛlile bɛnlonle na bɛlile fɛlɛko.+
21 Sɔlɔmɔn lile arelemgbunlililɛ kɔsɔɔti azo tumi, ɔvi Azule ne*+ anloa mɔɔ kɔ Filisitiama azɛlɛ zo too kɔdwu Yigyibiti ɛweɛne zo la. Bɛduale adwule na bɛzonlenle Sɔlɔmɔn wɔ ye ngoane mekɛ kɔsɔɔti anu.+
22 Aleɛ mɔɔ ɛnee bɛdi ye kenle ko biala wɔ Sɔlɔmɔn sua nu la le esamo motoo kɔɔ* ɛzuzudeɛ 30 yɛɛ esamo gyɛne kɔɔ ɛzuzudeɛ 60, 23 nlankɛ mɔɔ ɛlɔ la 10, nlankɛ mɔɔ kɔ adidi la 20 nee mboane 100 yɛɛ akee nwolɛ weɛlɛ, kɛtɛboɛ, dabɔ yɛɛ mgbaaku mɔɔ ɛlɔ la. 24 Ɔluakɛ ɔnleanle debie biala mɔɔ wɔ Azule ne+ adɔleɛ* la azo, ɔvi Tefesa kɔdwu Gaza,+ nee arelemgbunli kɔsɔɔti mɔɔ wɔ Azule ne adɔleɛ la anwo zo; ɔnyianle anzodwolɛ wɔ maanzinli biala anu nee ye ɛweɛne ne mɔ kɔsɔɔti azo.+ 25 Dwudama nee Yizilayɛma dɛnlanle anzodwolɛ nu, ko biala dɛnlanle ye vanye nee ye feege baka bo, ɔvi Dan kɔdwu Biyɛ-hyiba wɔ Sɔlɔmɔn mekɛ zo kɔsɔɔti.
26 Ɛnee Sɔlɔmɔn lɛ ɛkpɔnwɔ tunli 4,000* mɔɔ bɛgua ye mgbɔnwɔ mɔɔ twe ye ehwili la nu yɛɛ mgbɔnwɔ* 12,000.+
27 Amɛnladoma ɛhye mɔ maanle Belemgbunli Sɔlɔmɔn nee awie biala mɔɔ di aleɛ wɔ Belemgbunli Sɔlɔmɔn ɛkponle zo la aleɛ. Ɛnee ko biala siane ɛdeɛ dwu a, ɔnea kɛ bɛnyia debie biala mɔɔ bɛhyia nwolɛ la.+ 28 Eza bɛvale baale nee ndile bɛhɔle ɛleka biala mɔɔ mgbɔnwɔ nee mgbɔnwɔ mɔɔ anwo yɛ ndɛ la hyia nwolɛ la, ko biala yɛle ye kɛ mɔɔ bɛhyehyɛ bɛmaa ye la.
29 Na Nyamenle maanle Sɔlɔmɔn nrɛlɛbɛ nee ndelebɛbo kpole kpalɛ yɛɛ ahonle mɔɔ anu pi* kɛ ɛnweazo ɛnwea la.+ 30 Sɔlɔmɔn nrɛlɛbɛ ne dɛlale menli mɔɔ wɔ Aduduleɛ la nrɛlɛbɛ nee Yigyibiti nrɛlɛbɛ kɔsɔɔti.+ 31 Ɛnee ɔze nrɛlɛbɛ ɔtɛla sonla biala, ɔnwunle nrɛlɛbɛ ɔdɛlale Ɛzelaenli Yitan+ nee Meehɔlo amra Himan,+ Kalekɔlo+ yɛɛ Daada; ye duma dɛlɛle hɔle maanle maanle kɔsɔɔti mɔɔ zuozua ye la anu.+ 32 Ɔbule mrɛlɛ 3,000+ yɛɛ ɔhyehyɛle edwɛne+ 1,005. 33 Ɔhanle mbaka nwo edwɛkɛ, ɔvi Lɛbanɔn sida mbaka nwo zo kɔdwu nyinlanyinla+ mɔɔ fifi bane nwo la azo; ɔhanle nane,+ nloma,*+ nane mɔɔ twenle bɛ nwo aze, ngɛkɛba+ yɛɛ fɛlɛ nwo edwɛkɛ. 34 Menli vi maanle maanle kɔsɔɔti anu radiele Sɔlɔmɔn nrɛlɛbɛ ne bie; azɛlɛ ye azo arelemgbunli kɔsɔɔti mɔɔ dele ye nrɛlɛbɛ ne anwo edwɛkɛ la noko rale bie.+
5 Mekɛ mɔɔ Taya+ Belemgbunli Haelam dele kɛ bɛkpokpa Sɔlɔmɔn bɛyɛ ye belemgbunli kɛ ɔli ye papa agya la, ɔzoanle ye sonvolɛma kɛ bɛhɔ Sɔlɔmɔn ɛkɛ, ɔluakɛ ɛnee Haelam nee Devidi le agɔnwolɛ.*+ 2 Na Sɔlɔmɔn dole Haelam nrɛlaleɛ kɛ:+ 3 “Ɛdawɔ ɛze kɛ me papa Devidi angola anzi sua ammaa Gyihova, ye Nyamenle ne duma, ɔluakɛ ye kpɔvolɛma mɔɔ ɛbɔ ye ɛyia la vale konle doale ye hɔkpulale kɛ Gyihova vale ye kpɔvolɛma wulale ɔ gyakɛ abo la.+ 4 Noko kɛkala, Gyihova me Nyamenle ne ɛmaa melie me menle wɔ me kpɔvolɛma kɔsɔɔti asa anu.+ Awie biala ɛndwazo ɛntia me yɛɛ debie ɛtane biala ɛtɛsile.+ 5 Ɔti mekulo kɛ mesi sua memaa Gyihova me Nyamenle ne duma, kɛ mɔɔ Gyihova bɔle me papa Devidi ɛwɔkɛ kɛ: ‘Ɛ ra mɔɔ mebava ye meadɛnla wɔ belemgbunli ebia ne azo meamaa yeali wɔ agya la, yemɔ a bazi sua amaa me duma a.’+ 6 Yemɔti maa wɔ menli ne ɛpɛ Lɛbanɔn sida mbaka+ ɛmaa me. Me sonvolɛma nee wɔ sonvolɛma babɔ nu ayɛ gyima, na mebadua wɔ sonvolɛma kakɛ kɛ mɔɔ ɛbahile la, ɔluakɛ ɛze kɛ yɛ nuhua biala ɛnze mbaka pɛ kɛ Saedɛnema la.”+
7 Mɔɔ Haelam dele Sɔlɔmɔn edwɛkɛ ne la ɔlile fɛlɛko kpole na ɔhanle kɛ: “Ayɛlɛyelɛ ɛha Gyihova ɛnɛ, ɔluakɛ yemaa Devidi ralɛ nrenyia mɔɔ ze nrɛlɛbɛ mɔɔ banlea menli dɔɔnwo ɛhye anwo zo a!”+ 8 Ɔti Haelam dole Sɔlɔmɔn nrɛlaleɛ kɛ: “Mede wɔ nrɛlaleɛ ne mɔɔ ɛdole me la. Mebayɛ debie biala mɔɔ ɛkulo la na meamaa wɔ sida nee dwunipa mbaka.+ 9 Me sonvolɛma bahwe bɛ avi Lɛbanɔn aragua nyevile ne anloa, na mebakyekye bɛ avile meagua nyevile nye meava meahɔ ɛleka mɔɔ ɛbahile me la. Mebamaa bɛatulutulu bɛagua ɛkɛ na wɔava wɔahɔ. Ɛdawɔ noko ɛbava aleɛ mɔɔ mebabiza meavi wɔ ɛkɛ la wɔamaa me sua nu amra.”+
10 Ɔti Haelam maanle Sɔlɔmɔn sida nee dwunipa mbaka mɔɔ ɔkpondɛ la. 11 Na Sɔlɔmɔn vale hwiiti kɔɔ* ɛzuzudeɛ 20,000 yɛɛ ɔlivi nwole kpalɛ* kɔɔ ɛzuzudeɛ 20 maanle Haelam kɛ ye sua nu amra aleɛ. Ɛhye a Sɔlɔmɔn vale maanle Haelam ɛvolɛ biala a.+ 12 Na Gyihova maanle Sɔlɔmɔn nrɛlɛbɛ kɛ mɔɔ ɔbɔle ye ɛwɔkɛ la.+ Na anzodwolɛ dɛnlanle Sɔlɔmɔn nee Haelam avinli, na bɛ mu nwiɔ bɛyɛle ngyehyɛleɛ.*
13 Belemgbunli Sɔlɔmɔn yele menli vile Yizilayɛma kɔsɔɔti anu maanle bɛyɛle akɛlɛ gyima; ɔyele menli 30,000.+ 14 Ɔzoanle nuhua 10,000 ɔmaanle bɛhɔle Lɛbanɔn siane biala. Bɛkɔdi siane ko wɔ Lɛbanɔn na bɛarali siane nwiɔ wɔ bɛ azua nu; na ɛnee Adonaelam+ a nea menli mɔɔ ɔyele bɛ kɛ bɛyɛ akɛlɛ gyima ne la anwo zo a. 15 Ɛnee Sɔlɔmɔn lɛ gyimayɛvoma* 70,000 yɛɛ menli mɔɔ se awolɛ+ la 80,000 wɔ awoka ne mɔ azo,+ 16 yɛɛ Sɔlɔmɔn amɛnlado mgbanyima+ 3,300 mɔɔ nea gyimayɛvoma ne anwo zo la. 17 Belemgbunli ne hanle kɛ bɛkpukekpuke awolɛ mgbole mɔɔ ye awolɛ yɛ se+ la na bɛze awolɛ+ ne bɛva bɛdo sua ne adiabo.+ 18 Yemɔti Sɔlɔmɔn suasivoma ne nee Haelam suasivoma yɛɛ Gibalema+ zele awolɛ ne, na bɛzieziele mbaka ne nee awolɛ ne mɔ kɛ bɛfa bɛazi sua ne.
6 Mɔɔ Yizilayɛma* vile Yigyibiti azɛlɛ zo la,+ ye ɛvolɛ 480 ne anu, mɔɔ ɛnee Sɔlɔmɔn ɛli belemgbunli wɔ Yizilayɛ ɛvolɛ nna la azo, wɔ siane Zive*+ (mɔɔ le siane ne mɔɔ tɔ zolɛ nwiɔ la azo), ɔbɔle ɔ bo kɛ ɔsi Gyihova sua ne.*+ 2 Sua ne mɔɔ Belemgbunli Sɔlɔmɔn zile maanle Gyihova la tendenle le kubit* 60, ye tɛtɛlɛ le kubit 20 yɛɛ ye anwumahɔlɛ le kubit 30.+ 3 Abenlana ne+ mɔɔ wɔ ɛzonlenlɛsua ne anyunlu la tɛtɛlɛ* le kubit 20, ɔ nee sua ne tɛtɛlɛ sɛ. Ɔvi sua ne anyunlu mɔɔ kɔ abenlana ne ati la le kubit bulu.
4 Ɔyɛle nvɛnzɛlɛ mɔɔ ɔ kunlu tɛlɛ na ye findezo ne kua nwo+ la wɔ sua ne anwo. 5 Akee ɔzile sua bieko ɔbetanle sua ne bane ne anwo; ɔzile ɔbɛngale ɛzonlenlɛsua* ne nee sua ne suakunlu ne+ bane ne mɔ amuala ɔyiale, na ɔhyehyɛle nu ekpumgbunli ekpumgbunli+ ɔbɛngale ɔyiale. 6 Ekpumgbunli ne mɔɔ wɔ ɔ bo la azua ne mɔ tɛtɛlɛ le kubit nnu, avinli ɛdeɛ ne tɛtɛlɛ le kubit nsia yɛɛ mɔɔ tɔ zo nsa la tɛtɛlɛ le kubit nsuu, ɔluakɛ bɛzile bɛmaanle ko dɛnlanle ko azo wɔ sua ne anwo amuala, amaa bɛanva debie bɛambeta sua ne bane ne mɔ anwo.+
7 Bɛvale awolɛ mɔɔ bɛkpukekpuke na bɛziezie nwolɛ bɛwie la a bɛzile sua ne a,+ yemɔti bɛande hamenle anzɛɛ akuma anzɛɛ bulalɛ biala ane wɔ mekɛ mɔɔ bɛlɛsi sua ne la. 8 Ekpumgbunli ne mɔɔ wɔ ɔ bo la anlenkɛ ne wɔ sua ne nyiakɛ,*+ na bɛfo kpolike mɔɔ kyeɛhyea la azo wɔ ɛkɛ bɛkɔ avinli ne nee mɔɔ tɔ zolɛ nsa la azo. 9 Ɔdoale zo ɔzile sua ne ɔwiele+ na ɔvale sida mgbunla nee sida ndaboa+ ɔdule sua ne azo. 10 Ɔyɛle ekpumgbunli ne mɔ wɔ sua ne anwo amuala ɔyiale,+ ko biala anwumahɔlɛ le kubit nnu, na bɛvale sida mbaka bɛsosɔle bɛ bɛbetanle sua ne anwo.
11 Akee Gyihova hanle hilele Sɔlɔmɔn kɛ: 12 “Sua ɛhye mɔɔ ɛlɛsi la, saa ɛdi me ngyehyɛleɛ ne mɔ nee me ndɛnebualɛ ne mɔ azo na ɛfa me mɛla ne mɔ ɛbɔ wɔ ɛbɛla a,+ medame noko mebali ɛ nwo ɛwɔkɛ mɔɔ membɔle wɔ papa Devidi la azo,+ 13 na mebadɛnla Yizilayɛma avinli,+ yɛɛ menrɛkpo me menli Yizilayɛma.”+
14 Sɔlɔmɔn doale sua ne ɛzilɛ zo too ɔwiele. 15 Ɔvale sida ndaboa ɔyɛle sua ne akunlu bane ne mɔ anwo. Ɔvale mbaka ɔzɛle ɔ kunlu bane ne anwo, ɔvi sua ne aze kɔdwu mgbunla ne mɔɔ gua ɔ ti zo la azo, na ɔvale dwunipa ndaboa ɔzɛle sua ne azɛlɛ nwo.+ 16 Ɔyɛle sua ne bie wɔ sua ne anzi mɔɔ ɔbayɛ kubit 20 la, ɔvale sida ndaboa a ɔyɛle a, ɔvi sua ne aze kɔkpula ye anwuma, na ɔvale ɔ kunlu kpalɛ ne+ ɔyɛle Nwuanzanwuanza Nu Nwuanzaanwu* Ɛleka.+ 17 Ɛzonlenlɛsua ne*+—sua ne foa ne mɔɔ wɔ ɔ nyunlu la—le kubit 40. 18 Bɛzele awolandoba+ nee felawɔse mɔɔ ɛkpakyekpakye+ la bɛguale sida mbaka ne mɔ mɔɔ wɔ sua ne akunlu la anwo. Bɛvale sida bɛyɛle ɔ muala a; bɛannwu bolɛ biala wɔ nu.
19 Na ɔzieziele sua ne akunlu+ nehane na ɔvale Gyihova ngyekyeleɛ ɛlɛka ne ɔziele ɛkɛ.+ 20 Ɛnee suakunlu ne tendenle le kubit 20, ye tɛtɛlɛ le kubit 20 yɛɛ ye anwumahɔlɛ le kubit 20;+ na ɔholole nvutuke tagyee ɔguale bane ne anwo; ɔvale sida ndaboa ɔfɔlele afɔlemokyea ne+ anwo. 21 Sɔlɔmɔn holole nvutuke tagyee guale sua ne akunlu bane ne anwo,+ na ɔvale nvutuke kyeenyi ɔhendɛhendale suakunlu ne+ mɔɔ bɛholo nvutuke bɛgua ye bane ne anwo la anyunlu. 22 Ɔholole nvutuke ɔguale sua ne anu amuala too bɛwiele; eza ɔholole nvutuke ɔguale afɔlemokyea ne+ mɔɔ bikye suakunlu ne la anwo amuala.
23 Ɔvale paane baka* ɔzele kyɛlɔbe+ nwiɔ ɔziele suakunlu ne, ko biala anwumahɔlɛ le kubit bulu.+ 24 Kyɛlɔbe ne andɛba ko tendenle le kubit nnu, yɛɛ ko ne noko le kubit nnu. Ɔvi ɔ ndɛba ne ko ati mɔɔ kɔdwu ko ne noko ati la le kubit bulu. 25 Kyɛlɔbe ne mɔɔ tɔ zo nwiɔ la noko le kubit bulu. Kyɛlɔbe nwiɔ ne mgbole sɛ yɛɛ kɛzi bɛzele bɛ la le ko. 26 Kyɛlɔbe ko ne tendenle le kubit bulu, kɛ kyɛlɔbe ɛhendeɛ ne la. 27 Akee ɔvale kyɛlɔbe ne mɔ+ ɔziele suakunlu lɔ. Bɛdɛlɛle kyɛlɔbe ne mɔ andɛba ne mɔ anu, ɔti kyɛlɔbe ko andɛba ko kpula bane ne yɛɛ kyɛlɔbe ɛhendeɛ ne andɛba ne ko noko kpula bane ɛhendeɛ ne, yɛɛ bɛ ndɛba ɛhendeɛ ne mɔ tɛlɛ kɔdwu sua ne avinli amaa bɛ ndɛba ne mɔ ayia zo. 28 Na ɔholole nvutuke ɔguale kyɛlɔbe ne mɔ anwo.
29 Ɔzele kyɛlɔbe,+ arɛlɛ mbaka+ nee felawɔse mɔɔ ɛkpakyekpakye+ la ɔguale sua ne suakunlu ekpumgbunli ne nee findezo ekpumgbunli ne bane ne mɔ anwo amuala. 30 Ɔholole nvutuke ɔguale sua ne suakunlu ekpumgbunli ne nee findezo ekpumgbunli ne azɛlɛ ne anwo amuala. 31 Ɔvale paane baka ɔyɛle suakunlu anlenkɛ ne, mpila mɔɔ gyigyi nwolɛ yɛɛ anlenkɛ felɛmo ne mɔ, kɛ foa mɔɔ tɔ zo nnu.* 32 Ɔvale paane baka a ɔyɛle nlenkɛ nwiɔ ne mɔ a, na ɔzele kyɛlɔbe, arɛlɛ mbaka nee felawɔse mɔɔ ɛkpakyekpakye la ɔguale nwolɛ na ɔholole nvutuke ɔguale nlenkɛ ne mɔ anwo; akee ɔbolole nvutuke ne ɔwulowulale kyɛlɔbe ne mɔ nee arɛlɛ mbaka ne mɔ anwo. 33 Zɔhane a ɔvale paane baka ɔyɛle ɛzonlenlɛsua* ne anlenkɛ ne felɛmo ne mɔ, mɔɔ le foa mɔɔ tɔ zo nna* la a. 34 Na ɔvale dwunipa baka ɔyɛle nlenkɛ nwiɔ ne. Anlenkɛ ko lɛ ɛbonle nwiɔ mɔɔ ndɛla sosɔ nu, yɛɛ ko ne noko lɛ ɛbonle nwiɔ mɔɔ ndɛla sosɔ ye mɔɔ maa bɛkola bɛbuke la.+ 35 Ɔlile kyɛlɔbe, arɛlɛ mbaka nee felawɔse mɔɔ ɛkpakyekpakye la adwinli ɔguale nwolɛ na ɔholole nvutuke ɔguale adwinli ne anwo.
36 Ɔyɛle ɔ kunlu alienwo+ bane ne, ɔto awolɛ mɔɔ bɛze la nsa a, ɛnee yeva sida mgbunla+ ko yedo zo.
37 Ɛvolɛ nna ne azo, wɔ siane Zive* ne anu, bɛwulale Gyihova sua ne adiabo;+ 38 na ye ɛvolɛ 11 ne azo wɔ siane Buulu* ne anu (mɔɔ le siane mɔtwɛ ne azo), bɛwiele sua ne anwo debie biala nee kɛ mɔɔ nwolɛ ngyehyɛleɛ ne kile la.+ Ɔti ɔvale ɛvolɛ nsuu a ɔzile sua ne a.
7 Na Sɔlɔmɔn zile ye sua* ɛdeɛ ne. Ɔvale ɛvolɛ 13 a ɔwiele nwolɛ gyima ne amuala a.+
2 Akee ɔzile Lɛbanɔn Ɛhoayelɛ Sua ne,+ ye tendenle le kubit* 100, ye tɛtɛlɛ le kubit 50, yɛɛ ye anwumahɔlɛ le kubit 30; ɔzile ɔziele sida mpila mɔɔ ɔsolo zo na ɔle ekpunli nna la azo; na ɛnee sida mgbunla+ gua mpila ne mɔ azo. 3 Bɛvale sida ndaboa bɛhedale mbaka ne mɔ mɔɔ gua mpila ne mɔ azo la azo; ɔ muala le 45, na ekpunli ko biala le 15. 4 Ɛnee nvɛnzɛlɛ mɔɔ felɛmo deda bɛ nloa na bɛsolo zo nsa la gugua nwolɛ, na nvɛnzɛlɛ ko biala nee nvɛnzɛlɛ gyɛne anye bɔ zo yɛɛ ɔdoa zo nsa. 5 Nlenkɛ ne mɔ nee bɛ felɛmo ne mɔ kɔsɔɔti tɛbanu nna ne amuala sɛ,* na zɔhane ala a nvɛnzɛlɛ ne mɔ mɔɔ anye bɔ zolɛ na ɔdoa zo nsa la noko de a.
6 Ɔzile Mpila Asalo* mɔɔ ye tendenle le kubit 50 na ye tɛtɛlɛ le kubit 30 la, na ɛnee abenlana mɔɔ mpila sosɔ ye na bɛdu zolɛ la wɔ ɔ nyunlu.
7 Eza ɔzile Belemgbunli Ebia+ Asalo ne, ɛleka mɔɔ ɔbabua ndɛne la—Ndɛnebualɛ Asalo ne+—na bɛvale sida ndaboa bɛzɛle nuhua ɔvi aze kɔdwu mgbunla ne mɔɔ gua ɔ ti zo la azo.
8 Sua* ne mɔɔ ɔbadɛnla nu la, alienwo+ ɛhendeɛ ne, wɔ Asalo* ne anzi, na kɛzi bɛzile ye nee ninyɛne mɔɔ bɛvale bɛzile la le ko. Eza ɔzile sua mɔɔ zɔho Asalo ɛhye la ɔmaanle Falo ara raalɛ ne mɔɔ Sɔlɔmɔn gyale ye la.+
9 Bɛvale awolɛ mɔɔ ye bolɛ yɛ se+ mɔɔ bɛze ye pɛpɛɛpɛ na bɛva sɛlada bɛhwɔlɔhwɔlɔ ɔ kunlu nee ɔ nzi la a bɛyɛle ɛhye mɔ amuala a, ɔvi ye adiabo ne kɔdwu bane ne ati zo, yɛɛ azɛlɛ nwo too kɔdwu alienwo kpole ne.+ 10 Bɛvale awolɛ mgbole mɔɔ ye bolɛ yɛ se la a bɛwulale ye adiabo ne a; awolɛ ne mɔ bie le kubit bulu yɛɛ bie mɔ le kubit mɔtwɛ. 11 Na bɛvale awolɛ mɔɔ ye bolɛ ye se kpalɛ na bɛze ye pɛpɛɛpɛ nee sida mbaka bɛguale ɛhye mɔ azo. 12 Bɛyɛle alienwo kpole ne bane ne, bɛto awolɛ mɔɔ bɛze la nsa a, ɛnee bɛva sida mgbunla ko bɛdo zo, kɛ mɔɔ bɛyɛle Gyihova sua ne akunlu alienwo+ bane ne nee sua ne abenlana ne ala la.+
13 Belemgbunli Sɔlɔmɔn zoanle maanle bɛhɔvale Haelam+ bɛvile Taya bɛrale. 14 Ɛnee ɔle kunlavolɛ bie mɔɔ vi Nafetalae abusua nu la ara nrenyia, na ye papa le Taya kɔbele dwinvolɛ;+ na ɔze gyima kpalɛ, ɔlɛ ndelebɛbo+ nee anwubielɛ kpole wɔ debie biala mɔɔ bɛfa kɔbele bɛyɛ la anu. Ɔti ɔrale Belemgbunli Sɔlɔmɔn ɛkɛ na ɔrayɛle ye gyima ne kɔsɔɔti ɔmaanle ye.
15 Ɔguale kɔbele mpila nwiɔ ne;+ ko biala tendenle le kubit 18, na ɛzuzunyɛma mɔɔ ye tendenle le kubit 12 la a bahola abɛnga mpila nwiɔ ne anu ko biala anwo ayia a.+ 16 Na ɔyɛle kɔbele adile nwiɔ mɔɔ ɔbava yeaziezie mpila ne mɔ azo la. Tile ko ne tendenle le kubit nnu, yɛɛ ko ne noko le kubit nnu. 17 Bɛva kyeenyi mɔɔ bɛhyibehyiba ye la bɛli debie mɔɔ zɔho avonle la adwinli bɛgua pila ko biala ati ne anwo;+ nsuu wɔ tile ko anwo yɛɛ nsuu wɔ tile ɛhendeɛ ne noko anwo. 18 Ɔyɛle pɔmegelanate mɔɔ solo zo nwiɔ la wɔ deɛ ne mɔɔ zɔho avonle la anwo amaa yeaheda adile ne mɔ mɔɔ wɔ mpila ne mɔ azo la anwo; ɔyɛle deɛ ko ne ala wɔ adile nwiɔ ne anwo. 19 Ɔyɛle mpila ne mɔɔ wɔ abenlana ne anu la ati ne mɔ kɛ aloa la, ye tendenle le kubit nna. 20 Adile ne mɔ wɔ mpila nwiɔ ne ati zo, wɔ mpila ne ɛleka mɔɔ beta deɛ ne mɔɔ bɛyɛ ye kɛ avonle la anwuma; na pɔmegelanate 200 mɔɔ solo zo la wɔ tile ko biala anwo bɛnga yia.+
21 Ɔvale ɛzonlenlɛsua* ne abenlana ne mpila ne mɔ ɔzieziele ɛkɛ.+ Ɔvale pila ne mɔɔ wɔ fema zo* la ɔziele ɛkɛ na ɔvɛlɛle ye Gyeeken,* na ɔvale pila ne mɔɔ wɔ bɛne zo* la ɔziele ɛkɛ na ɔvɛlɛle ye Bowaze.*+ 22 Na ɔyɛle mpila ne mɔ ati zo kɛ aloa la. Ɔti ɔwiele mpila ne mɔ anwo gyima kɔsɔɔti yɛ.
23 Akee ɔyɛle kɔbele Angola Kpole ne.*+ Ɔle kutukpunli, ɔvi ɔ nloa kɔdwu ɔ nloa le kubit 10 yɛɛ ye anwumahɔlɛ le kubit 5, na ɛzuzunyɛma kubit 30 a bahola abɛnga ye ayia a.+ 24 Na ɔyɛle debie mɔɔ le kɛ awolandoba+ agudeɛ la ɔguale ɔ nloa amuala ɔbɛngale ɔyiale, kubit ko biala ɛdeɛ bulu, wɔ Angola Kpole ne anwo amuala; awolandoba ne mɔ solo zo nwiɔ, na ɔ nee angola ne bɔ nu ko. 25 Ɔgyi kɔbele nlankɛ 12 anwo zo,+ 3 anye kile sɔlɔ, 3 anye kile adɔleɛ, 3 anye kile nyiakɛ yɛɛ 3 anye kile aduduleɛ; na Angola Kpole ne gyi bɛ nwo zo, na bɛ nzi vea ɔ bo. 26 Ye ɛzamo le kɛ bɛ sa mrɛlɛsɛka nna tɛtɛlɛ;* na bɛyɛle ɔ nloa ne kɛ kanrɛlɛ nloa, ɔle kɛ aloa ndotolo la. Ɔfa nzule baate ɛzuzudeɛ 2,000.*
27 Ɔyɛle kɔbele ehwili*+ bulu. Ehwili ko biala tendenle le kubit nna, ye tɛtɛlɛ le kubit nna yɛɛ ye anwumahɔlɛ le kubit nsa. 28 Kɛ ɔyɛle ehwili ne mɔ la ɛne: Bɛlɛ bɛ tɛbanu, na bɛ tɛbanu ne mɔ veɛvea meɛbeanu ne mɔ anu. 29 Ɔyɛle awenade,+ nlankɛ nee kyɛlɔbe+ ɔguale bɛ tɛbanu ne mɔ mɔɔ veɛvea meɛbeanu ne mɔ anu la anwo, na ɔyɛle bie wɔ meɛbeanu ne mɔ anwo. Ɔyɛle debie kutukpunli ngyikyi bie ɔguale awenade ne mɔ nee nlankɛ ne mɔ ati zo nee bɛ bo. 30 Ehwili ko biala lɛ kɔbele agyakɛ nna mɔɔ kɔbele mbulalɛ mɔɔ maa bɛpɛne bɛ nwo la veɛvea nu a, na ye ayiazo nna ne mɔ a sosɔ ye maa ɔ nwo gyinla ye a. Deɛ mɔɔ maa ɔ nwo gyinla ye la wɔ kyɛnze ne abo, bɛnwo debie bɛgua ye foa ko biala. 31 Kyɛnze ne akunlu ne, ɔvi ɔ bo kɔdwu ɔ nloa, le kubit ko; yɛɛ ɔ nloa ne le kutukpunli, ɔ nee deɛ mɔɔ ɔgyi zo la le kubit ko nee foa, yɛɛ bɛli adwinli bɛgua ɔ nloa ne anwo. Bɛlɛ tɛbanu nna, bɛnle kutukpunli. 32 Ɔ gyakɛ nna ne wɔ ye tɛbanu ne mɔ abo, bɛvale ninyɛne mɔɔ dedɛ ɔ gyakɛ ne la bɛsosɔle ehwili ne, na ɔ gyakɛ ne ko biala tendenle le kubit ko nee foa. 33 Bɛyɛle ɔ gyakɛ ne mɔ kɛ ehwili gyakɛ la. Ninyɛne mɔɔ dedɛ nu, ɔ nloa kɛba ne, bulalɛ mɔɔ sosɔ ye nee avinli bulalɛ ne mɔ amuala, bɛguale. 34 Ninyɛne nna dedɛ ye ayiazo nna ne; bɛvale ninyɛne mɔɔ dedɛ ehwili ne la bɛbokale nwolɛ bɛguale.* 35 Debie kutukpunli mɔɔ ye tendenle le kubit foa ko la wɔ ehwili ne azo, bɛvale ehwili ne azo felɛmo ngyikyi ne mɔ nee ye tɛbanu ne mɔ bɛbokale ehwili ne anwo bɛguale. 36 Ɔlile kyɛlɔbe, awenade yɛɛ arɛlɛ mbaka adwinli ɔguale ye felɛmo ngyikyi ne mɔ nee ye tɛbanu ne mɔ anwo ɛleka biala mɔɔ adenle wɔ la, na ɔyɛle debie kutukpunli ngyikyi ɔguale nwolɛ amuala.+ 37 Kɛ ɔyɛle ehwili bulu+ ne la ɛne, ɔguale bɛ muala ko,+ bɛ ndendenle nee bɛ mgbole sɛ.
38 Ɔyɛle kɔbele ahyɛnze+ bulu; ko biala fa nzule baate ɛzuzudeɛ 40. Kyɛnze ko biala* le kubit nna. Ehwili bulu ne ko biala kyɛnze ko. 39 Akee ɔvale ehwili ne mɔ nnu ɔziele sua ne fema zo na ɔvale nnu noko ɔziele sua ne bɛne zo, na ɔvale Angola Kpole ne ɔziele sua ne fema zo mɔɔ kɔne nyiakɛ aduduleɛ afoa nu la.+
40 Eza Haelam+ yɛle ahyɛnze mgbole nee ngyikyi+ yɛɛ sofi ne mɔ.+ Ɔti Haelam wiele gyima mɔɔ ɔyɛle ɔmaanle Belemgbunli Sɔlɔmɔn wɔ Gyihova sua ne anwo+ la amuala: 41 mpila nwiɔ ne+ nee bɛ ti zo ne mɔɔ le kɛ kyɛnze la; ninyɛne nwiɔ ne mɔɔ ɔvale kyeenyi ɔnwonle kɛ avonle+ ɔhedale mpila ne mɔ ati zo nwiɔ ne mɔɔ le kɛ kyɛnze la anwo la; 42 pɔmegelanate+ 400 ne mɔɔ wɔ ninyɛne nwiɔ ne mɔɔ zɔho avonle la anwo la, ɔyɛle ko biala ɛdeɛ ɔsolole zo nwiɔ ɔvale ɔhedale mpila nwiɔ ne adile ne mɔ mɔɔ le kɛ kyɛnze la anwo; 43 ehwili bulu ne+ nee ahyɛnze bulu ne+ mɔɔ gyigyi ehwili ne mɔ azo la; 44 Angola Kpole ne+ nee nlankɛ 12 ne mɔɔ Angola Kpole ne gyi bɛ nwo zo la; 45 ninyɛne mɔɔ bɛfa bɛfula nzonle, sofi ne mɔ, ahyɛnze ne mɔ yɛɛ ninyɛne kɔsɔɔti mɔɔ Haelam vale kɔbele mɔɔ bɛhwi nwolɛ la yɛle maanle Belemgbunli Sɔlɔmɔn wɔ Gyihova sua ne anwo la. 46 Belemgbunli ne guale bɛ wɔ debie mɔɔ bɛyɛ ye wɔ ndɛtɛlɛ nu la anu wɔ Dwɔdan maangyeba ne anu wɔ Sɛkɔto nee Zaletan avinli.
47 Sɔlɔmɔn ammaa bɛanzuzu ninyɛne ɛhye mɔ amuala ɔluakɛ ɛnee bɛzonle somaa. Bɛanzuzu kɔbele ne dodo ne bɛannwu ye ɛlomboɛ.+ 48 Sɔlɔmɔn yɛle Gyihova sua ne anu ninyɛne ne mɔ amuala: nvutuke afɔlemokyea ne;+ nvutuke ɛkponle+ ne mɔɔ bɛfa paano ne mɔɔ bɛfa bɛkile bɛgua zo la; 49 nvutuke tagyee kɛnlaneɛbaka ne,+ nnu gyigyi suakunlu ne anyunlu fema zo yɛɛ nnu gyigyi ye bɛne zo; nvutuke ndotolo ne mɔ,+ nvutuke ahɛnlaneɛ ne mɔ yɛɛ nvutuke dabekɛ* ne mɔ;+ 50 ahyɛnze mgbole ne mɔ, ninyɛne mɔɔ bɛfa bɛnua senle,+ ahyɛnze ngyikyi ne mɔ, kanrɛlɛ ne mɔ+ yɛɛ senlevalɛ ahyɛnze+ mɔɔ bɛvale nvutuke tagyee bɛyɛle; suakunlu ne, mɔɔ le Nwuanzanwuanza Nu Nwuanzaanwu Ɛleka ne nlenkɛ ndɛla+ ne mɔ nee ɛzonlenlɛsua ne nlenkɛ ne mɔ+ mɔɔ bɛvale nvutuke bɛyɛle la.
51 Yemɔti Belemgbunli Sɔlɔmɔn wiele gyima mɔɔ ɔwɔ kɛ ɔyɛ wɔ Gyihova ɛzonlenlɛsua ne anwo la amuala yɛ. Akee Sɔlɔmɔn vale ninyɛne mɔɔ ye papa Devidi yɛle ye nwuanzanwuanza la+ rale na ɔvale dwɛtɛ fufule, nvutuke yɛɛ ninyɛne mɔɔ ɛha la ɔraguale Gyihova sua ne anu ninyɛnezielɛ ɛleka ne mɔ anu.+
8 Mekɛ zɔhane Sɔlɔmɔn boɔboale Yizilayɛ mgbanyima, mbusua mgbanyima kɔsɔɔti, Yizilayɛ mbusua mgbanyinli mɔɔ gyigyi bɛ papa mɔ mbusua ti la anloa.+ Bɛrale Belemgbunli Sɔlɔmɔn anwo ɛkɛ wɔ Gyɛlusalɛm kɛ bɛkava Gyihova ngyekyeleɛ ɛlɛka ne bɛavi Devidi Suakpole+ ne mɔɔ le Zayɔn+ la azo bɛara. 2 Yizilayɛma kɔsɔɔti boɔboale bɛ nloa wɔ Belemgbunli Sɔlɔmɔn anyunlu wɔ ɛvoyia ne* abo wɔ siane Ɛtanem* ne, mɔɔ le siane nsuu ne+ la anu. 3 Ɔti Yizilayɛ mgbanyima kɔsɔɔti rale, na ɛsɔfo ne mɔ maanle Ɛlɛka+ ne zo. 4 Bɛvale Gyihova Ɛlɛka ne, nyianu ɛdanlɛsua+ ne nee ninyɛne nwuanzanwuanza ne mɔ kɔsɔɔti mɔɔ wɔ ɛdanlɛsua ne anu la bɛrale. Ɛsɔfoma ne nee Livaema ne mɔ vale ɔ muala rale. 5 Ɛnee Belemgbunli Sɔlɔmɔn nee Yizilayɛma kɔsɔɔti mɔɔ bɛvɛlɛle bɛ kɛ bɛrayia ye la wɔ Ɛlɛka ne anyunlu. Bɛhunle mboane nee nlankɛ dɔɔnwo bɛbɔle afɔle+ mɔɔ bɛangola bɛ tia anzɛɛ bɛannwu bɛ dodo a.
6 Akee ɛsɔfo ne mɔ vale Gyihova ngyekyeleɛ ɛlɛka ne raziele ɔ bo zo ne+ wɔ sua ne akunlu lɔ, Nwuanzanwuanza Nu Nwuanzaanwu Ɛleka ne, wɔ kyɛlɔbe ne mɔ andɛba abo.+
7 Ɛnee kyɛlɔbe ne mɔ ɛdɛlɛdɛlɛ bɛ ndɛba anu wɔ ɛleka mɔɔ Ɛlɛka ne gyi la, ɔti kyɛlɔbe ne mɔ hedale Ɛlɛka ne nee nwolɛ mbaka ne mɔ azo.+ 8 Ɛnee mbaka ne mɔ+ wowale, ɔti bɛnwu mbaka ne mɔ ati wɔ Nwuanzanwuanza Ɛleka ne mɔɔ wɔ suakunlu ne anyunlu la, noko bɛnnwu bɛ wɔ alienwo. Na bɛtɛbɔ ɛkɛ ne badwu ɛnɛ. 9 Ɛnee debie gyɛne biala ɛnle Ɛlɛka ne anu kɛ awolɛ ndɛbandɛba+ nwiɔ ne mɔɔ Mosisi vale guale nu+ wɔ Hɔlɛbe, mekɛ mɔɔ Gyihova nee Yizilayɛma yɛle ngyekyeleɛ+ wɔ mekɛ mɔɔ bɛvi Yigyibiti azɛlɛ zo bɛlɛba la ala.+
10 Mekɛ mɔɔ ɛsɔfo ne mɔ vi ɛleka nwuanzanwuanza ne vindele la, amungu+ rayile Gyihova sua ne tɛkɛɛ.+ 11 Amungu ne ati, ɛsɔfo ne mɔ angola angyinla ɛkɛ ne anzonle, ɔluakɛ Gyihova anyunlunyia ne yile Gyihova sua ne tɛkɛɛ.+ 12 Mekɛ zɔhane Sɔlɔmɔn hanle kɛ: “Gyihova se ɔbadɛnla awozinli kabii+ nu. 13 Mehola mezi sua bedevinli memaa wɔ, ɛleka mɔɔ ɛbadɛnla ye dahuu la.”+
14 Akee belemgbunli ne hakyile ɔ nye kɛ ɔyila Yizilayɛma amuala wɔ mekɛ mɔɔ Yizilayɛma amuala gyigyi ɛkɛ ne la.+ 15 Ɔhanle kɛ: “Ayɛlɛyelɛ ɛha Gyihova, Yizilayɛ Nyamenle ne mɔɔ vale ɔ nloa bɔle me papa Devidi ɛwɔkɛ, na ɔdaye yeva ɔ sa yeyɛ yemaa yera nu kɛ, 16 ‘Ɔvi kenle mɔɔ menyele me menli Yizilayɛma menvile Yigyibiti la, metɛyele suakpole bie wɔ Yizilayɛ mbusua kɔsɔɔti anu kɛ bɛzi sua wɔ ɛkɛ ne bɛmaa me duma ɛdɛnla ɛkɛ,+ noko mekpa Devidi kɛ ɔnlea me menli Yizilayɛma anwo zo.’ 17 Na ɛnee ɔwɔ me papa Devidi ahonle nu kɛ ɔsi sua yeamaa Gyihova, Yizilayɛ Nyamenle ne duma.+ 18 Noko Gyihova zele me papa Devidi kɛ, ‘Ɛnee ɔwɔ wɔ ahonle nu kɛ ɛsi sua wɔamaa me duma, na ɔle kpalɛ kɛ ɛnyianle ɛhulolɛ ɛhye wɔ wɔ ahonle nu la. 19 Noko tɛ ɛdawɔ a ɛbazi sua ne a, na ɛ ra nrenyia mɔɔ ɛbawo ye la* a bazi sua ne amaa me duma a.’+ 20 Gyihova ɛli ɛwɔkɛ mɔɔ ɔbɔle la azo, ɔluakɛ meli me papa Devidi agya na medɛnla Yizilayɛ belemgbunli ebia ne azo kɛ mɔɔ Gyihova bɔle nwolɛ ɛwɔkɛ la. Eza mezi sua memaa Gyihova, Yizilayɛ Nyamenle ne duma+ 21 na meyɛ ɛleka mɔɔ bɛbava Ɛlɛka ne mɔɔ ngyekyeleɛ+ ne mɔɔ Gyihova nee yɛ nenyia mɔ yɛle wɔ mekɛ mɔɔ ɔyele bɛ ɔvile Yigyibiti azɛlɛ zo la wɔ nu la bɛazie la.”
22 Akee Sɔlɔmɔn gyinlanle Gyihova afɔlemokyea ne anyunlu wɔ Yizilayɛma kɔsɔɔti anyunlu na ɔdɛlɛle ɔ sa nu wɔ anwomanyunlu,+ 23 na ɔhanle kɛ: “O Gyihova, Yizilayɛ Nyamenle, Nyamenle biala ɛnle kɛ ɛdawɔ+ wɔ anwuma anzɛɛ azɛlɛ ye azo, ɛdi wɔ ngyekyeleɛ zo na ɛda ɛlɔlɛ kpundii ali+ ɛkile wɔ azonvolɛ mɔɔ fa bɛ ahonle muala sonle wɔ la.+ 24 Wɔli ɛwɔkɛ mɔɔ ɛbɔle me papa Devidi, wɔ sonvolɛ ne la azo. Ɛvale ɛ nloa ɛbɔle ɛwɔkɛ ne na ɛnɛ kenle ye, ɛdawɔ mumua ne ɛ sa ɛmaa yera nu.+ 25 O Gyihova, Yizilayɛ Nyamenle, akee di ɛwɔkɛ mɔɔ ɛbɔle me papa Devidi, wɔ sonvolɛ ne la azo, ɛhanle kɛ: ‘Saa ɛ mra ne mɔ nea bɛ adenle nu boɛ na bɛfa bɛ ahonle muala nee bɛ ɛkɛla muala bɛdi nɔhalɛ bɛmaa me, kɛ mɔɔ wɔyɛ me ɛhulolɛdeɛ la,+ anrɛɛ ɛ bo zo amra ɛnrɛvi Yizilayɛ belemgbunli ebia ne azo ɛlɛ.’ 26 Zɔhane ati, O Yizilayɛ Nyamenle, mesɛlɛ wɔ, maa ɛwɔkɛ mɔɔ ɛbɔle me papa Devidi, wɔ sonvolɛ ne la ɛyɛ zɔ.
27 “Noko asoo amgba Nyamenle badɛnla azɛlɛ ye azo?+ Nea! Anwuma, ɛhɛe, anwuma anwuma lɔ bɔbɔ le ekyi kɛ ɛkɛzo ɛkɛ;+ na akee sua ekyi ɛhye mɔɔ mezi la!+ 28 Akee tie wɔ sonvolɛ asɔneyɛlɛ nee ye modolɛ, O Gyihova me Nyamenle, na tie wɔ sonvolɛ ɛzunlɛ nee asɔneyɛlɛ mɔɔ ɔlɛfa yeado ɛ nyunlu ɛnɛ la. 29 Buke ɛ nye nea sua ɛhye alehyenlɛ nee aledwolɛ, ɛleka mɔɔ ɛhanle kɛ, ‘Me duma badɛnla ɛkɛ’+ la, na tie wɔ sonvolɛ asɔneyɛlɛ mɔɔ ɔkɛhakyi ɔ nye wɔ ɛke ɔkɛyɛ la.+ 30 Na tie wɔ sonvolɛ modolɛ nee nzɛlɛlɛ mɔɔ wɔ menli Yizilayɛma kɛhakyi bɛ nye wɔ ɛke kɛyɛ la, tie yɛ wɔ anwuma, wɔ tɛnlabelɛ lɔ;+ ɛhɛe, tie na fa kyɛ yɛ.+
31 Saa awie yɛ ɔ gɔnwo ɛtane na ɔmaa ɔka ndane na ndane* ne kye ye, na ɔba wɔ afɔlemokyea ne anyunlu wɔ sua ɛhye anu wɔ mekɛ mɔɔ ndane* ne ɛhye ye la a,+ 32 ɛnee tie ye wɔ anwuma lɔ na yɛ nwolɛ debie fa bua wɔ sonvolɛma ndɛne na bua ɛtanevolɛ ne fɔlɛ* na maa mɔɔ ɔyɛle la ɛragua ɔ ti zo, na bua tenlenenli ne benle* na fa mɔɔ fɛta ye tenleneyɛlɛ ne la maa ye.+
33 “Saa wɔ menli Yizilayɛma kɔ zo yɛ ɛtane tia wɔ+ na kpɔvolɛ bie di bɛ nwo zo konim, na bɛsia bɛba wɔ ɛkɛ na bɛwula wɔ duma anyunlunyia+ na bɛyɛ asɔne na bɛbodo wɔ wɔ sua ɛhye anu a,+ 34 tie bɛ wɔ anwuma lɔ na fa wɔ menli Yizilayɛma ɛtane kyɛ bɛ na fa bɛ sia bɛla azɛlɛ ne mɔɔ ɛvale ɛmaanle bɛ nenyia mɔ la azo.+
35 “Saa bɛto anwuma anu na ezule andɔ+ ɔluakɛ bɛkɔ zo bɛyɛ ɛtane bɛtia wɔ,+ na bɛkakyi bɛ nye wɔ ɛke bɛyɛ asɔne na bɛwula wɔ duma anyunlunyia na bɛtwe bɛ nwo bɛfi bɛ ɛtane ne anwo ɔluakɛ ɛbɛlɛle bɛ aze* la ati a,+ 36 ɛnee tie bɛ wɔ anwuma lɔ na fa wɔ sonvolɛma, wɔ menli Yizilayɛma ɛtane kyɛ bɛ, ɔluakɛ ɛbahilehile bɛ+ adenle kpalɛ mɔɔ ɔwɔ kɛ bɛdua nu la; na maa ezule ɛdɔ ɛgua wɔ azɛlɛ ne+ mɔɔ ɛvale ɛmaanle wɔ menli ne kɛ agyapadeɛ la azo.
37 “Saa ɛhɔne ba azɛlɛ ne azo,+ anzɛɛ ewulenzane, anwoma wuluwulu, ewule mɔɔ sɛkye aleɛ,+ abɛbɛ dɔɔnwo anzɛɛ abɛbɛ mɔɔ sɛkye ninyɛne; anzɛɛ bɛ kpɔvolɛ ko fa bɛ azuamgbole mɔɔ wɔ bɛ azɛlɛ ne azo la bie anzɛɛ ngyegyelɛ anzɛɛ ewule gyɛne biala ba a,+ 38 asɔneyɛlɛ anzɛɛ nzɛlɛlɛ+ biala mɔɔ awie anzɛɛ wɔ menli Yizilayɛma kɔsɔɔti kɛyɛ la (ɔluakɛ awie biala ze ye ahonle nu ngyegyelɛ)+ saa bɛtɛlɛ bɛ sa nu bɛkile sua ɛhye a, 39 tie bɛ wɔ anwuma nehane, wɔ tɛnlabelɛ lɔ+ na fa kyɛ bɛ+ na yɛ nwolɛ debie; na fa mɔɔ fɛta awie biala ndenle la maa ye,+ ɔluakɛ ɛdawɔ a ɛze ye ahonle nu a (ɛ ngomekye a ɛze dasanli biala ahonle nu a),+ 40 amaa bɛazulo wɔ wɔ mekɛ kɔsɔɔti mɔɔ bɛde azɛlɛ ne mɔɔ ɛvale ɛmaanle yɛ nenyia mɔ la azo la.
41 “Ɛyɛvolɛ noko mɔɔ ɛmboka wɔ menli Yizilayɛma anwo na wɔ duma ne* ati ɔvi moamoa ɔkɛra+ 42 (ɔluakɛ bɛbade wɔ duma kpole+ ne nee ɛ sa mɔɔ anu yɛ se yɛɛ ɛ sa mɔɔ tumi wɔ nu la anwo edwɛkɛ) na ɔkɛhakyi ɔ nye wɔ sua ɛhye anwo ɔkɛyɛ asɔne la, 43 tie ye wɔ anwuma nehane, wɔ tɛnlabelɛ lɔ,+ na yɛ mɔɔ ɛyɛvolɛ ne kɛbiza wɔ la amuala maa ye, amaa menli kɔsɔɔti mɔɔ wɔ azɛlɛ ye azo la anwu wɔ duma na bɛazulo wɔ,+ kɛ mɔɔ wɔ menli Yizilayɛma sulo wɔ la, na bɛanwu kɛ wɔ duma la sua ɛhye mɔɔ mezi la azo.
44 “Saa wɔ menli kɔ kɛ bɛ nee bɛ kpɔvolɛ kaho wɔ adenle mɔɔ ɛkɛzoa bɛ la azo,+ na bɛkakyi bɛ nye wɔ suakpole ne mɔɔ wɔkpa+ la azo nee sua ne mɔɔ mezi memaa wɔ duma+ la anwo bɛfa bɛ asɔneyɛlɛ bɛto Gyihova anyunlu a,+ 45 tie bɛ asɔneyɛlɛ nee bɛ modolɛ wɔ anwuma lɔ, na di bɛ edwɛkɛ maa bɛ.
46 “Saa bɛyɛ ɛtane bɛtia wɔ (ɔluakɛ awie biala ɛnle ɛkɛ mɔɔ ɔnyɛ ɛtane a),+ na ɛfa bɛ nwo ɛya na ɛkpo bɛ ɛwula bɛ kpɔvolɛ asa anu, na bɛ kpɔvolɛ ne fa bɛ kɔ akɛlɛzonlenlɛ nu wɔ bɛ kpɔvolɛ ne azɛlɛ mɔɔ wɔ moamoa anzɛɛ ɔbikye la azo;+ 47 na bɛ nye ba bɛ nwo zo wɔ azɛlɛ ne mɔɔ bɛhyele bɛ bɛhɔle zolɛ la azo,+ na bɛsia bɛba wɔ ɛkɛ+ na bɛbodo wɔ wɔ azɛlɛ ne mɔɔ bɛhyele bɛ bɛhɔle zolɛ la azo+ na bɛka kɛ, ‘Yɛyɛ ɛtane yɛɛ yɛvo; yɛbɔ amumuyɛ ɛbɛla,’+ 48 na bɛfa bɛ ahonle muala+ nee bɛ ɛkɛla* muala bɛsia bɛba wɔ ɛkɛ wɔ bɛ kpɔvolɛma mɔɔ vale bɛ hɔle akɛlɛzonlenlɛ nu la azɛlɛ zo, na bɛkakyi bɛ nye wɔ azɛlɛ ne mɔɔ ɛvale ɛmaanle bɛ nenyia mɔ nee suakpole ne mɔɔ wɔkpa la azo yɛɛ sua ne mɔɔ mezi memaa wɔ duma la anwo bɛfa bɛ asɔneyɛlɛ bɛto ɛ nyunlu a,+ 49 tie bɛ asɔneyɛlɛ nee bɛ modolɛ wɔ anwuma nehane, wɔ tɛnlabelɛ lɔ,+ na di bɛ edwɛkɛ maa bɛ 50 na fa wɔ menli ne mɔɔ ɛyɛ ɛtane ɛtia wɔ la ɛtane kyɛ bɛ, fa bɛ mɛladonlɛ kɔsɔɔti kyɛ bɛ. Maa menli mɔɔ hyele bɛ la ɛze bɛ anwunvɔne, na bɛbaze bɛ anwunvɔne+ 51 (ɔluakɛ bɛle wɔ menli nee wɔ agyapadeɛ+ mɔɔ ɛyele bɛ ɛvile Yigyibiti,+ bulalɛ fonlomo ne anu la).+ 52 Buke ɛ nye tie wɔ sonvolɛ modolɛ+ nee wɔ menli Yizilayɛma modolɛ na tie bɛ wɔ mekɛ biala mɔɔ bɛkɛvɛlɛ wɔ la.*+ 53 Ɔluakɛ, O Tumivolɛ Awulae Gyihova, wɔmɔ a ɛyele bɛ ɛvile azɛlɛ ye azo amra kɔsɔɔti anu ɛvale bɛ ɛyɛle wɔ agyapadeɛ,+ kɛ mɔɔ ɛluale wɔ sonvolɛ Mosisi anwo zo ɛhanle wɔ mekɛ mɔɔ ɛyele yɛ nenyia mɔ ɛvile Yigyibiti la.”
54 Mɔɔ Sɔlɔmɔn vale asɔneyɛlɛ ɛhye amuala nee ye modolɛ ne dole Gyihova anyunlu wiele la, ɔdwazole ɔvile Gyihova afɔlemokyea ne anyunlu, ɛleka mɔɔ ɔhotole ɔdɛlɛle ɔ sa nu wɔ anwomanyunlu la.+ 55 Akee ɔgyinlanle ɔmaanle ɔ ne zo ɔyilale Yizilayɛma kɔsɔɔti kɛ: 56 “Ayɛlɛyelɛ ɛha Gyihova mɔɔ ɛmaa ye menli Yizilayɛma ɛnwomenlelielɛ ɛleka, kɛ mɔɔ ɔbɔle nwolɛ ɛwɔkɛ la.+ Ninyɛne mgbalɛ kɔsɔɔti mɔɔ ɔluale ye sonvolɛ Mosisi anwo zo ɔbɔle nwolɛ ɛwɔkɛ la ko bɔbɔ anga nu.+ 57 Gyihova yɛ Nyamenle ne nee yɛ ɛlua kɛ mɔɔ ɔ nee yɛ nenyia mɔ luale la.+ Ɔmmagyakyi yɛ yɛɛ ɔmmakpo yɛ.+ 58 Ɔhwe yɛ ahonle ɔbikye ɔ nwo+ ɔmaa yɛlua ye ndenle ne mɔ anu na yɛva ye mɛla, ye ngyehyɛleɛ nee ye ndɛnebualɛ ne mɔ mɔɔ ɔvale ɔmaanle yɛ nenyia mɔ kɛ bɛli zo la yɛbɔ yɛ ɛbɛla. 59 Na Gyihova yɛ Nyamenle ne ɛhakye me edwɛkɛ ɛhye mɔɔ mebodo Gyihova wɔ nwolɛ la alehyenlɛ nee aledwolɛ, na ɔli ye sonvolɛ nee ye menli Yizilayɛma edwɛkɛ ɔmaa bɛ alehyenlɛ biala kɛ mɔɔ nwolɛ hyia la, 60 amaa azɛlɛ ye azo amra amuala anwu kɛ Gyihova a le nɔhalɛ Nyamenle ne a.+ Nyamenle bieko ɛnle ɛkɛ!+ 61 Yemɔti bɛva bɛ ahonle muala*+ bɛzonle Gyihova yɛ Nyamenle ne na bɛli ye ngyehyɛleɛ nee ye mɛla ne mɔ azo kɛ mɔɔ bɛyɛ ye ɛnɛ la.”
62 Akee belemgbunli ne nee Yizilayɛma amuala bɔle afɔle kpole bie wɔ Gyihova anyunlu.+ 63 Sɔlɔmɔn vale nlankɛ 22,000 nee mboane 120,000 bɔle anzodwolɛ afɔle+ maanle Gyihova. Ɔti belemgbunli ne nee Yizilayɛma kɔsɔɔti yilale Gyihova sua ne azo.+ 64 Kenle zɔhane, belemgbunli ne dele Gyihova sua ne alienwo avinli ne anwo, ɔluakɛ ɛnee ɔwɔ kɛ ɔbɔ ɛyelalɛ afɔle, ma afɔle nee anzodwolɛ afɔle ɛnlome ne mɔ wɔ ɛkɛ, ɔluakɛ ɛnee kɔbele afɔlemokyea ne+ mɔɔ gyi Gyihova anyunlu la le ekyi somaa kɛ ɔbabɔ ɛyelalɛ afɔle, ma afɔle yɛɛ anzodwolɛ afɔle ɛnlome ne+ mɔ wɔ zolɛ. 65 Mekɛ zɔhane Sɔlɔmɔn nee Yizilayɛma kɔsɔɔti lile ɛvoyia ne,+ menli dɔɔnwo mɔɔ vi Libo-heemate* too kɔdwu Yigyibiti Azudenle ne+ anloa* la rale Gyihova yɛ Nyamenle ne anyunlu too kenle 7, eza bɛlile kenle 7 bieko, ɔ muala yɛle kenle 14. 66 Aleɛ hyenle* la, ɔmaanle menli ne hɔle na bɛyilale belemgbunli ne na bɛvale anyelielɛ nee ahonle nu fɛlɛkolilɛ bɛhɔle bɛ azua nu ɔlua kpalɛ+ mɔɔ Gyihova ɛyɛ ɛmaa ye sonvolɛ Devidi nee ye menli Yizilayɛma la ati.
9 Mekɛ mɔɔ Sɔlɔmɔn zile Gyihova sua ne nee belemgbunli sua ne+ wiele na ɔyɛle debie biala mɔɔ ɔkulo kɛ ɔyɛ la,+ 2 Gyihova yele ɔ nwo hilele Sɔlɔmɔn bieko kɛ mɔɔ ɔyele ɔ nwo ɔhilele ye wɔ Gebɛyɔn la.+ 3 Gyihova zele ye kɛ: “Mede wɔ asɔneyɛlɛ ne nee wɔ modolɛ ne mɔɔ ɛvale ɛdole me nyunlu la. Meyɛ sua ɛhye mɔɔ ɛzile ɛmaanle me la nwuanzanwuanza na mebamaa me duma adɛnla ɛkɛ ne dahuu,+ na me nye bahɔ nwolɛ na yeala me ahonle nwo dahuu.+ 4 Na wɔmɔ, saa ɛfi wɔ ahonle nu ɛfa nɔhalɛlilɛ nee tenleneyɛlɛ ɛ nee me dua kɛ mɔɔ wɔ papa Devidi yɛle la,+ na ɛyɛ debie biala mɔɔ meha mehile wɔ la+ na ɛdi me adehilelɛ nee me ndɛnebualɛ zo a,+ 5 mebamaa wɔ belemgbunlililɛ ebia ne agyinla wɔ Yizilayɛ dahuu kɛ mɔɔ membɔle wɔ papa Devidi ɛwɔkɛ kɛ, ‘Ɛ bo zo amra ɛnrɛvi Yizilayɛ belemgbunli ebia ne azo ɛlɛ’ la.+ 6 Noko saa bɛ nee bɛ mra ne mɔ twe bɛ nwo fi me nwo na bɛanli me mɛla nee me ngyehyɛleɛ ne mɔ mɔɔ meva memaa bɛ la azo na bɛkɔsonle nyamenle gyɛne na bɛbɔ bɛ ti aze bɛmaa bɛ a,+ 7 mebaye Yizilayɛma meavi azɛlɛ ne mɔɔ meva memaa bɛ la azo+ na meaye sua ne mɔɔ mede nwo memaa me duma la meavi me nye zo,+ na Yizilayɛma anwo bayɛ azibɛnwo* na bɛagolo bɛ nwo wɔ menli kɔsɔɔti avinli.+ 8 Na sua ɛhye bayɛ ewula edukue.+ Awie biala mɔɔ bapɛ nu wɔ ɛkɛ la banlea ye azibɛnwo nu na yeabɔ nvonloma yeaha kɛ, ‘Duzu ati a Gyihova ɛyɛ azɛlɛ ɛhye nee sua ɛhye zɛhae a?’+ 9 Akee bɛbaha kɛ, ‘Kɛmɔ bɛkpole Gyihova bɛ Nyamenle ne mɔɔ yele bɛ nenyia mɔ vile Yigyibiti azɛlɛ zo na bɛzonlenle nyamenle gyɛne na bɛbɔle bɛ ti aze bɛmaanle bɛ la ati ɔ. Ɛhye ati a Gyihova ɛmaa munzule ɛhye kɔsɔɔti ɛra bɛ nwo zo a.’”+
10 Wɔ ɛvolɛ 20 ne mɔɔ Sɔlɔmɔn vale zile azua nwiɔ ne, Gyihova sua ne nee belemgbunli sua ne wiele la anu,+ 11 Taya Belemgbunli Haelam+ maanle Sɔlɔmɔn sida nee dwunipa mbaka nee nvutuke dodo biala mɔɔ ɔkpondɛ la,+ na Belemgbunli Sɔlɔmɔn maanle Haelam azuamgbole 20 wɔ Galeli azɛlɛ zo. 12 Ɔti Haelam vi Taya hɔle kɛ ɔkanlea azuamgbole mɔɔ Sɔlɔmɔn vale maanle ye la, noko ɔ kunlu andwo nwolɛ.* 13 Ɔhanle kɛ: “Me diema, duzu azuamgbole a le ɛhye mɔ mɔɔ wɔva wɔmaa me la?” Ɔti bɛravɛlɛle bɛ Keebulu Azɛlɛ* too badwu ɛnɛ. 14 Haelam maanle bɛvale nvutuke+ talɛnte* 120 bɛhɔmaanle belemgbunli ne.
15 Bɛdabɛ mɔɔ Belemgbunli Sɔlɔmɔn yele bɛ maanle bɛzile Gyihova sua ne, ye sua ɛdeɛ ne,*+ Boka ne,*+ Gyɛlusalɛm bane ne, Heezɔ,+ Mɛgido+ yɛɛ Gizɛ+ la anwo edwɛkɛ ɛne. 16 (Yigyibiti Belemgbunli Falo rahonle vale Gizɛ na ɔdole senle nu ɔyelale ye na ɔhunle Keenama+ mɔɔ de suakpole ne azo la. Ɔti ɔvale ɔmaanle ɔ ra raalɛ ne,+ mɔɔ le Sɔlɔmɔn aye ne la kɛ ahyɛlɛdeɛ ɔvale ɔgyakyile ye adenle.*) 17 Sɔlɔmɔn kyekyele Gizɛ,* Nyiakɛ Bɛte-hɔlɔn,+ 18 Beeyalate+ nee Teemaa mɔɔ wɔ fienemgbole ne anu wɔ azɛlɛ ne azo la, 19 yɛɛ azuamgbole kɔsɔɔti mɔɔ Sɔlɔmɔn sie ye ninyɛne wɔ zo, ehwili azuamgbole,+ mgbɔnwɔkavoma azuamgbole nee debie biala mɔɔ Sɔlɔmɔn hulole kɛ ɔsi ye wɔ Gyɛlusalɛm, Lɛbanɔn nee azɛlɛ mɔɔ wɔ ye belemgbunlililɛ ne anu la amuala azo la. 20 Menli kɔsɔɔti mɔɔ hale mɔɔ bɛvi Amɔlema, Hɛtema, Pilɛzema, Havaema nee Gyibɛsema+ anu mɔɔ bɛmboka Yizilayɛma anwo la,+ 21 bɛ bo zo amra mɔɔ hale azɛlɛ ne azo—bɛdabɛ mɔɔ Yizilayɛma angola anzɛkye bɛ la—Sɔlɔmɔn maanle bɛyɛle akɛlɛ gyima too badwu ɛnɛ.+ 22 Noko Sɔlɔmɔn ammaa Yizilayɛnli biala anyɛ akɛlɛ,+ ɔluakɛ ɛnee bɛle ye kovolɛma, sonvolɛma, mgbanyima, sogya mgbanyima yɛɛ mgbanyima mɔɔ nea ye ehwilikavoma nee mgbɔnwɔkavoma anwo zo la. 23 Ɛnee Sɔlɔmɔn lɛ amɛnlado mgbanyima 550 mɔɔ nea ye gyima zo, mgbanyima mɔɔ nea menli mɔɔ ɛlɛyɛ gyima ne anwo zo la.+
24 Noko Falo ara raalɛ ne+ vi Devidi Suakpole+ zo rale ɔdaye mumua ne ye sua mɔɔ yezi yemaa ye la anu; akee Sɔlɔmɔn yɛle Boka ne.*+
25 Ɛvolɛ biala, Sɔlɔmɔn bɔ ɛyelalɛ afɔle nee anzodwolɛ afɔle fane nsa+ wɔ afɔlemokyea ne mɔɔ yezi yemaa Gyihova la azo,+ eza ɔbɔle afɔle ɔmaanle ɔkpunle esike wɔ afɔlemokyea ne mɔɔ gyi Gyihova anyunlu la azo, na ɔzile sua ne ɔwiele.+
26 Belemgbunli Sɔlɔmɔn eza yɛle meli dɔɔnwo wɔ Yizeɔn-gibɛ+ mɔɔ bikye Yilɔto, mɔɔ wɔ Nyevile Kɔkɔlɛ ne anloa wɔ Yidɔm azɛlɛ zo la.+ 27 Haelam zoanle ye sonvolɛma mɔɔ bɛze nyevile zo gyima kpalɛ la maanle bɛhɔbokale Sɔlɔmɔn sonvolɛma ne anwo na bɛyɛle gyima wɔ meli ne mɔ anu.+ 28 Bɛhɔle Ofɛ+ na bɛhɔvale nvutuke talɛnte 420 bɛvile ɛkɛ ne bɛrɛlɛle Belemgbunli Sɔlɔmɔn.
10 Akee Hyiba ɔbahyema ne dele duma kpole mɔɔ Sɔlɔmɔn ɛlie wɔ Gyihova duma nu la anwo edwɛkɛ,+ ɔti ɔrale kɛ ɔbava kpuya mɔɔ kye adwenle la* yeazɔ ye yeanlea.+ 2 Ɔvale menli dɔɔnwo ɔlile ɔ nzi,+ na ɔvale afunlumu mɔɔ zozo balesam nwole,+ nvutuke nee awolɛ mɔɔ sonle bolɛ la dɔɔnwo ɔrale Gyɛlusalɛm. Ɔrale Sɔlɔmɔn ɛkɛ na ɔhanle debie biala mɔɔ la ye ahonle nwo la anwo edwɛkɛ ɔhilele ye. 3 Akee Sɔlɔmɔn buale ye kpuya ne mɔ amuala. Debie biala anyɛ se somaa ammaa* belemgbunli ne kɛ ɔbahilehile nu yeahile ye.
4 Mɔɔ Hyiba ɔbahyema ne nwunle Sɔlɔmɔn nrɛlɛbɛ ne,+ sua ne mɔɔ yezi,+ 5 ye ɛkponle zo aleɛ,+ kɛzi ye sonvolɛma tɛnla aze wɔ ɛkponle ne anwo, menli mɔɔ siezie ye aleɛ nee bɛ adɛladeɛ, ye nzasuvolɛma nee ɛyelalɛ afɔle mɔɔ ɔbɔ ye wɔ Gyihova sua nu dahuu la, ɔyɛle ye azibɛnwo na ɔ nloa hale nwolɛ.* 6 Ɔti ɔzele belemgbunli ne kɛ: “Ninyɛne mɔɔ wɔyɛ* nee wɔ nrɛlɛbɛ ne anwo edwɛkɛ mɔɔ mendele ye wɔ me maanle nu la le nɔhalɛ. 7 Noko meanlie mɔɔ mendele la meanli kɔkpula kɛ medame mumua ne mera na meva me nye meranwu ye la. Na nea! Mɔɔ bɛhanle bɛhilele me la ɛndwu ye foa ko bɔbɔ. Wɔ nrɛlɛbɛ nee wɔ anwonyia bo mɔɔ mendele la azo. 8 Anyelielɛ a le wɔ menli ne, yɛɛ anyelielɛ a le wɔ sonvolɛma mɔɔ gyinla ɛ nyunlu dahuu tie wɔ nrɛlɛbɛ ne la!+ 9 Ayɛlɛyelɛ ɛha Gyihova wɔ Nyamenle ne+ mɔɔ anye ɛlie ɛ nwo na yeva wɔ yedɛnla Yizilayɛ belemgbunli ebia ne azo la. Kɛmɔ Gyihova lɛ Yizilayɛma anwo ɛlɔlɛ dahuu la ati a yezie wɔ belemgbunli kɛ ɛbua ndɛne pɛlepɛle na ɛli tenleneyɛlɛ nzi a.”
10 Akee ɔmaanle belemgbunli ne nvutuke talɛnte* 120 yɛɛ balesam nwole+ nee awolɛ mɔɔ sonle bolɛ+ la dɔɔnwo kpalɛ. Balesam nwole dodo mɔɔ Hyiba ɔbahyema ne vale maanle Belemgbunli Sɔlɔmɔn la, bɛanva bieko zɛhae bɛamba ɛlɛ.
11 Haelam meli ne mɔ mɔɔ fa nvutuke fi Ofɛ+ ba la noko vale alegum mbaka+ dɔɔnwo nee awolɛ mɔɔ sonle bolɛ+ la vile Ofɛ rale. 12 Belemgbunli ne vale alegum mbaka ne mɔ yɛle nzosɔnu wɔ Gyihova sua ne nee belemgbunli sua ne anu, yɛɛ haape nee getaa* ɔmaanle edwɛndovoma ne mɔ.+ Bɛanva alegum mbaka zɛhae bie bɛamba anzɛɛ bɛtɛnwunle bie ɛlɛ too badwu ɛnɛ.
13 Belemgbunli Sɔlɔmɔn noko vale debie biala mɔɔ Hyiba ɔbahyema ne hulole na ɔbizale la ɔmaanle ye, asolo mɔɔ ɔvile atiakunlukɛnlɛma nu* ɔvale ɔmaanle ye la. Akee ɔvile ɛkɛ na ɔ nee ye sonvolɛma ne mɔ ziale hɔle ye maanle nu.+
14 Nvutuke mɔɔ Sɔlɔmɔn nyianle ye wɔ ɛvolɛ ko anu la ɛlomboɛ le talɛnte 666,+ 15 mɔɔ ɔnyia ɔfi adenduvoma mɔɔ di gua ɛkɛ nee nvasoɛ mɔɔ ɔnyia ɔfi gualilɛma yɛɛ Arelabema arelemgbunli kɔsɔɔti nee amɛnladoma mɔɔ wɔ azɛlɛ ne azo ɛkɛ la ɛmboka nwo.
16 Belemgbunli Sɔlɔmɔn yɛle nvutuke mɔɔ bɛfonla nu la enyinlike mgbole 200+ (bɛvale nvutuke hyikɛle* 600 bɛyɛle enyinlike ko biala)+ 17 yɛɛ nvutuke mɔɔ bɛfonla nu la enyinlike ngyikyi 300 (bɛvale nvutuke mena* nsa bɛyɛle enyinlike ekyi ko biala). Akee belemgbunli ne vale guale Lɛbanɔn Ɛhoayelɛ Sua ne anu.+
18 Eza belemgbunli ne vale ɛzɛlɛ* yɛle belemgbunli ebia+ kpole bie na ɔholole nvutuke mɔɔ bɛdu nu evinli la ɔguale nwolɛ.+ 19 Ɛnee bɛyɛ kpolike agyakɛ nsia mɔɔ bɛfo zo bɛkɔ belemgbunli ebia ne anwo, yɛɛ debie kutukpunli wɔ ebia ne anzi mɔɔ bɛdu zolɛ, ebia ne lɛ ɔ sa nwiɔ mɔɔ bɛfa bɛ sa bɛgua zo a, yɛɛ awenade nwiɔ+ gyigyi ebia ne asa nwiɔ ne mɔ anwo. 20 Awenade 12 gyigyi kpolike ne mɔɔ agyakɛ le nsia la azo, ko gyi kpolike agyakɛ nsia ne bɛne zo yɛɛ ko gyi fema zo. Belemgbunlililɛ gyɛne biala ɛtɛyɛle debie zɛhae bie ɛlɛ.
21 Belemgbunli Sɔlɔmɔn kanrɛlɛ mɔɔ ɔno nuhua la amuala le nvutuke, yɛɛ ninyɛne kɔsɔɔti mɔɔ wɔ Lɛbanɔn Ɛhoayelɛ Sua ne+ anu la bɛvale nvutuke tagyee a bɛyɛle a. Debie biala ɛnle ɛkɛ mɔɔ bɛvale dwɛtɛ fufule bɛyɛle a, ɔluakɛ wɔ Sɔlɔmɔn mekɛ zo, ɛnee bɛbu dwɛtɛ fufule kɛ ɔnle ɛhwee.+ 22 Ɛnee belemgbunli ne lɛ meli dɔɔnwo wɔ Tahyehye+ mɔɔ nee Haelam meli ne mɔ gua nyevile zo. Ɛvolɛ nsa biala Tahyehye meli ne mɔ fa nvutuke, dwɛtɛ fufule, ɛzɛlɛ,*+ akatia yɛɛ kokokyinlaka ba.
23 Ɔti Belemgbunli Sɔlɔmɔn nwunle nrɛlɛbɛ+ kpole na ɔnyianle anwonyia+ dɔɔnwo ɔdɛlale arelemgbunli gyɛne kɔsɔɔti mɔɔ wɔ azɛlɛ ye azo la. 24 Menli mɔɔ wɔ azɛlɛ ye azo la kɔsɔɔti rale* Sɔlɔmɔn anyunlu kɛ bɛbadie nrɛlɛbɛ ne mɔɔ Nyamenle ɛva ɛwula ye ahonle nu la bie.+ 25 Bɛ nuhua ko biala vale ahyɛlɛdeɛ—ninyɛne mɔɔ bɛva dwɛtɛ fufule nee nvutuke bɛyɛ, adɛladeɛ, konle tɛladeɛ, balesam nwole, mgbɔnwɔ yɛɛ mgbɔnwɔndua* rale—na ɛhye hɔle zo ɛvolɛ biala.
26 Na Sɔlɔmɔn hɔle zo boɔboale ehwili nee mgbɔnwɔ* dɔɔnwo anloa; ɔnyianle konle ehwili 1,400 yɛɛ mgbɔnwɔ* 12,000,+ na ɔziele bɛ wɔ konle ehwili azuamgbole ne mɔ azo nee ɛleka mɔɔ bikye belemgbunli ne la wɔ Gyɛlusalɛm.+
27 Belemgbunli ne maanle dwɛtɛ fufule bule Gyɛlusalɛm kɛ awolɛ la, yɛɛ ɔmaanle sida mbaka bule kɛ sikamɔ mbaka mɔɔ wɔ Hyifɛla la.+
28 Bɛhɛlale Sɔlɔmɔn mgbɔnwɔ ne mɔ bɛvile Yigyibiti, na ɛnee belemgbunli ne gualilɛma ne kɔtɔ mgbɔnwɔ ekpunli ne mɔ* kɛ mɔɔ bɛ bolɛ de ala la.+ 29 Ehwili ko biala mɔɔ bɛhɛlale bɛvile Yigyibiti la bolɛ le dwɛtɛ fufule 600, yɛɛ ɛkpɔnwɔ ko biala bolɛ le dwɛtɛ fufule 150; bɛdabɛ noko bɛkɔtɔne bɛ bɛmaa Hɛtema+ nee Selea arelemgbunli ne mɔ amuala.
11 Na Belemgbunli Sɔlɔmɔn hulole nyɛvolɛ mraalɛ dɔɔnwo+ bokale Falo ara raalɛ+ ne anwo: Mowabe,+ Amɔn,+ Yidɔm, Saedɛn+ yɛɛ Hɛte+ mraalɛ. 2 Bɛvi maanle maanle mɔɔ Gyihova hanle bɛ nwo edwɛkɛ hilele Yizilayɛma kɛ: “Bɛmmakɔ bɛ avinli,* yɛɛ ɔnle kɛ bɛdabɛ noko bɛba bɛ avinli, ɔluakɛ bɛbahwe bɛ ahonle bɛamaa bɛahɔli bɛ nyamenle ne mɔ anzi”+ la anu. Noko Sɔlɔmɔn nee bɛ dule na ɔhulole bɛ. 3 Na ɔgyale alehelɛ mraalɛ 700 yɛɛ ɔnyianle nwewe* 300, na ngyikyi ngyikyi ɔ ye mɔ lile ye adwenle.* 4 Mɔɔ Sɔlɔmɔn yɛle kpanyinli kpalɛ la,+ ɔ ye mɔ lile ye adwenle maanle ɔhɔlile nyamenle gyɛne nzi,+ na yeanva ahonle mɔɔ di munli la yeanzonle Gyihova ye Nyamenle ne kɛ ye papa Devidi ahonle ɛdeɛ ne la. 5 Na Sɔlɔmɔn hɔlile Saedɛnema nyamenle raalɛ Ahyetɔlɛte+ nee Amɔnoma bɛkyi nyamenle Melekɔm+ anzi. 6 Na Sɔlɔmɔn yɛle ɛtane wɔ Gyihova anye zo, na yeanva ye ahonle muala yeanli Gyihova anzi* kɛ mɔɔ ye papa Devidi yɛle la.+
7 Mekɛ zɔhane a Sɔlɔmɔn zile ɛzonlenlɛ ɛleka+ maanle Mowabema bɛkyi nyamenle Kimɔhye nee Amɔnoma bɛkyi nyamenle+ Molɛke+ wɔ boka ne mɔɔ wɔ Gyɛlusalɛm anyunlu la azo a. 8 Zɔhane ala a ɔyɛle ɔmaanle ye nyɛvolɛ mraalɛ ne mɔ mɔɔ bɔle afɔle na bɛmaanle ɔkpunle esike ɔmaanle bɛ nyamenle ne mɔ la a.
9 Gyihova vale Sɔlɔmɔn anwo ɛya kpole, ɔluakɛ ye ahonle hakyile vile Gyihova, Yizilayɛ Nyamenle ne+ mɔɔ yele ɔ nwo hilele ye fane nwiɔ+ 10 na ɔbɔle ye kɔkɔ wɔ deɛ ɛhye anwo kɛ ɔnle kɛ ɔkɔdi nyamenle gyɛne nzi+ la anwo. Noko yeandie mɔɔ Gyihova hanle la. 11 Akee Gyihova zele Sɔlɔmɔn kɛ: “Kɛmɔ wɔyɛ ɛhye na wɔanli me ngyekyeleɛ nee me mɛla mɔɔ menvale memaanle wɔ la azo la ati, mebahwe Belemgbunlililɛ ne meavi ɛ sa nu, na meava meamaa wɔ azonvolɛ ne mɔ ko.+ 12 Noko wɔ papa Devidi ati, menrɛyɛ ye wɔ wɔ mekɛ zo. Mebahwe meavi ɛ ra nrenyia ne asa anu,+ 13 noko menrɛhwe belemgbunlililɛ ne amuala menrɛvi ɔ sa nu.+ Mebava abusua ko meamaa ɛ ra ne,+ ɔlua me sonvolɛ Devidi ati nee Gyɛlusalɛm mɔɔ mekpa nu meye la ati.”+
14 Akee Gyihova maanle Yidɔmenli Heedade mɔɔ vi Yidɔm dehelɛ abusua ne anu+ la dwazole Sɔlɔmɔn anwo zo.+ 15 Mɔɔ Devidi lile Yidɔm anwo zo konim la,+ ɛlɔnema kpanyinli Dwowabe hɔle kɛ ɔkazie menli mɔɔ bɛhunle bɛ la, na ɔbɔle mɔdenle kɛ ɔku nrenyia biala mɔɔ wɔ Yidɔm la. 16 (Ɔluakɛ Dwowabe nee Yizilayɛ kɔsɔɔti dɛnlanle ɛkɛ ne too siane nsia hɔkpulale kɛ ɔhunle* nrenyia biala mɔɔ wɔ Yidɔm la.) 17 Noko Heedade nee ye papa Yidɔm sonvolɛma ne mɔ bie nriandile na bɛhɔle Yigyibiti; mekɛ zɔhane ɛnee Heedade le kakula. 18 Ɔti bɛvile Medean na bɛhɔle Peelan. Bɛvale mrenyia bie mɔ mɔɔ vi Peelan+ la bɛbokale bɛ nwo na bɛhɔle Yigyibiti Belemgbunli Falo ɛkɛ wɔ Yigyibiti, na ɔmaanle ye sua, ɔyɛle aleɛ nwo ngyehyɛleɛ ɔmaanle ye na ɔmaanle ye azɛlɛ. 19 Heedade nyianle Falo anyunlu ɛlolɛ kpole, ɔti ɔvale ɔ ye ɔbahyema* Taapɛnize adiema raalɛ ɔmaanle ɔgyale ye. 20 Nzinlii, Taapɛnize adiema raalɛ ne nee ye wole ralɛ nrenyia mɔɔ bɛfɛlɛ ye Gɛnubɛte la, na Taapɛnize tetele ye* wɔ Falo sua nu, na Gɛnubɛte hale Falo sua nu ɛkɛ na ɔ nee Falo amra mrenyia ne mɔ dɛnlanle.
21 Heedade dele ye wɔ Yigyibiti kɛ bɛzie Devidi bɛboka ye nenyia mɔ anwo+ yɛɛ ɛlɔnema kpanyinli Dwowabe noko ɛwu.+ Ɔti Heedade zele Falo kɛ: “Gyakyi me adenle maa mengɔ me maanle nu.” 22 Na Falo bizale ye kɛ: “Duzu a ɛhyia nwo wɔ me ɛke mɔɔ ɔti ɛkulo kɛ ɛkɔ wɔ maanle nu a?” Na ɔbuale ye kɛ: “Ɛhwee ɛngyia me, noko mesɛlɛ wɔ, gyakyi me adenle maa mengɔ.”
23 Eza Nyamenle maanle awie bieko, Yilayada ara Rilizɔn, mɔɔ nriandile vile ɔ menle Hadadizɛ,+ Zoba belemgbunli ne anwo ɛkɛ la dwazole Sɔlɔmɔn anwo zo.+ 24 Ɔboɔboale menli bie anloa ɔmaanle bɛrale ɔ nwo ɛkɛ na ɔrayɛle nwule ekpunli bie mɔɔ Devidi lile bɛ nwo zo konim*+ la kpanyinli. Yemɔti bɛhɔle Damasekɛse+ bɛhɔdɛnlanle ɛkɛ na bɛbɔle ɔ bo bɛlile ebia wɔ Damasekɛse. 25 Na ɔdwazole ɔtiale Yizilayɛma wɔ Sɔlɔmɔn mekɛ zo amuala, na ɔgyegyele bɛ kɛ mɔɔ Heedade yɛle la, na ɔhyile Yizilayɛma wɔ mekɛ mɔɔ ɔlɛdi Selea ebia ne la.
26 Ɛnee Yifelaemenli Gyɛlɔbowam+ mɔɔ le Sɔlɔmɔn sonvolɛ,+ mɔɔ le Nibate mɔɔ vi Zɛlɛda la ara na ye mame le kunlavolɛ mɔɔ bɛfɛlɛ ye Zɛlua la wɔ ɛkɛ. Ɔdaye noko ɔdele atua* ɔtiale belemgbunli ne.+ 27 Deɛmɔti ɔdele atua ɔtiale belemgbunli ne la ɛne: Sɔlɔmɔn yɛle Boka* ne+ na ɔliele ye papa Devidi Suakpole ne+ anwo bane ɔyiale. 28 Gyɛlɔbowam ɛhye le awie mɔɔ bɔ ɔ nwo mɔdenle. Mɔɔ Sɔlɔmɔn nwunle kɛ ɔle kpavolɛ mɔɔ yɛ gyima ɛsesebɛ la, ɔyɛle ye neavolɛ+ wɔ Dwosefi abozoamra mɔɔ bɛmaanle bɛyɛle gyima la anwo zo. 29 Mekɛ zɔhane ɛnee Gyɛlɔbowam vi Gyɛlusalɛm ɛvinde, na Hyaelonli ngapezonli Ahaegya+ nwunle ye wɔ adenle nu. Ɛnee Ahaegya wula tɛladeɛ fofolɛ bie, na ɛnee bɛ mu nwiɔ ala a bɛwɔ ɛkɛ a. 30 Ahaegya zɔle tɛladeɛ fofolɛ ne mɔɔ ɔwula la anu na ɔsuosuanle nuhua azinli 12. 31 Akee ɔzele Gyɛlɔbowam kɛ:
“Fa nuhua bulu, ɔluakɛ edwɛkɛ mɔɔ Gyihova, Yizilayɛ Nyamenle ne ɛha la ɛne: ‘Nea, melɛye belemgbunlililɛ ne meavi Sɔlɔmɔn asa anu, na mebava mbusua bulu meamaa wɔ.+ 32 Noko me sonvolɛ Devidi nee suakpole Gyɛlusalɛm mɔɔ mekpa nu meye mevi Yizilayɛ mbusua kɔsɔɔti anu la ati,+ abusua ko bayɛ ye ɛdeɛ.+ 33 Mebayɛ ɛhye ɔluakɛ bɛgyakyi me+ na bɛlɛbɔ bɛ ti aze bɛamaa Saedɛnema nyamenle raalɛ Ahyetɔlɛte, Mowabema nyamenle Kimɔhye yɛɛ Amɔnoma nyamenle Melekɔm, bɛanlua me ndenle ne mɔ anu bɛanyɛ mɔɔ le kpalɛ wɔ me nye zo la yɛɛ bɛanli me ngyehyɛleɛ nee me ndɛnebualɛ ne mɔ azo kɛ mɔɔ ye papa Devidi yɛle la. 34 Noko menrɛlie Belemgbunlililɛ ne amuala menrɛvi ɔ sa nu, na mebamaa yeayɛ kpanyinli wɔ ye ngoane mekɛ kɔsɔɔti anu, ɔlua me sonvolɛ Devidi mɔɔ memkpale ye la ati,+ ɔboalekɛ ɔlile me mɛla nee me ngyehyɛleɛ ne mɔ azo. 35 Noko mebalie belemgbunlililɛ ne meavi ɔ ra ne asa anu na meava meamaa wɔ, mɔɔ le mbusua bulu ne.+ 36 Mebava abusua ko meamaa ɔ ra ne, amaa me sonvolɛ Devidi anyia kɛnlaneɛ wɔ me nyunlu wɔ Gyɛlusalɛm dahuu,+ suakpole ne mɔɔ mekpa nu meye kɛ mebamaa me duma adɛnla ɛkɛ ne la. 37 Ɛdawɔ a mebakpa wɔ a, na ɛbali tumi wɔ debie biala mɔɔ ɛkulo* la azo na wɔayɛ Yizilayɛ belemgbunli. 38 Na saa ɛtie me edwɛkɛ biala mɔɔ mebaha la na ɛdua me ndenle ne mɔ anu na ɛyɛ mɔɔ le kpalɛ wɔ me nye zo la na ɛdi me ngyehyɛleɛ nee me mɛla ne mɔ azo kɛ mɔɔ me sonvolɛ Devidi yɛle la a,+ medame noko me nee wɔ balua. Mebakyekye belemgbunlililɛ mɔɔ wɔ ɛkɛ ne dahuu la meamaa wɔ, kɛ mɔɔ menyɛle memaanle Devidi la,+ na mebava Yizilayɛ meamaa wɔ. 39 Na ɛhye ati mebabɛlɛ Devidi abozoamra aze,+ noko ɔnrɛyɛ dahuu.’”+
40 Yemɔti Sɔlɔmɔn bɔle mɔdenle kɛ ɔku Gyɛlɔbowam, noko Gyɛlɔbowam nriandile hɔle Yigyibiti Belemgbunli Hyaehyake+ ɛkɛ wɔ Yigyibiti,+ na ɔdɛnlanle Yigyibiti ɔhɔkpulale kɛ Sɔlɔmɔn wule la.
41 Sɔlɔmɔn anwo tetedwɛkɛ mɔɔ ɛha la, mɔɔ ɔyɛle la kɔsɔɔti nee ye nrɛlɛbɛ ne, asoo bɛtɛkɛlɛle ye wɔ Sɔlɔmɔn anwo tetedwɛkɛ buluku ne anu?+ 42 Mekɛ tendenle mɔɔ Sɔlɔmɔn vale lile Yizilayɛma kɔsɔɔti belemgbunli wɔ Gyɛlusalɛm la le ɛvolɛ 40. 43 Akee Sɔlɔmɔn nee ye nenyia mɔ hɔlale na bɛziele ye wɔ ye papa Devidi Suakpole zo; na ɔ ra Rilihɔbowam+ lile ye agya yɛle belemgbunli.
12 Rilihɔbowam hɔle Hyikɛm, ɔluakɛ ɛnee Yizilayɛma kɔsɔɔti ɛra Hyikɛm+ kɛ bɛbazie ye belemgbunli.+ 2 Mɔɔ Nibate ara Gyɛlɔbowam dele la (ɛnee ɔtɛbɔ Yigyibiti, ɔluakɛ Belemgbunli Sɔlɔmɔn ati, ɔnriandile ɔhɔle Yigyibiti na ɔwɔ ɛkɛ),+ 3 bɛzoanle bɛmaanle bɛhɔvale ye bɛrale. Akee Gyɛlɔbowam nee Yizilayɛma kɔsɔɔti rale Rilihɔbowam ɛkɛ na bɛzele ye kɛ: 4 “Wɔ papa maanle yɛ gyɛnvayile ne yɛle ɛlomboɛ.+ Noko saa ɛte gyima ɛsesebɛ mɔɔ wɔ papa vale maanle yɛ la azo na ɛmaa gyɛnvayile ɛlomboɛ* mɔɔ ɔvale ɔdole yɛ kɔme zo la yɛ felafela a, yɛbazonle wɔ.”
5 Yemɔti ɔzele bɛ kɛ: “Bɛhɔ na ɔdi kenle nsa a, bɛazia bɛara me nwo ɛke.” Ɔti menli ne hɔle.+ 6 Akee Belemgbunli Rilihɔbowam nee mgbanyima mɔɔ zonlenle ye papa Sɔlɔmɔn wɔ mekɛ mɔɔ ɔde aze la zuzule nwolɛ, ɔbizale bɛ kɛ: “Duzu folɛ a bɛbadu me wɔ kɛzi membua menli ɛhye mɔ la anwo a?” 7 Bɛbuale ye kɛ: “Saa ɛnɛ ɛbayɛ ɛ nwo sonvolɛ wɔamaa menli ɛhye mɔ na wɔayɛ mɔɔ bɛlɛka la na wɔamaa bɛ mualɛ kpalɛ a, bɛbayɛ wɔ sonvolɛma dahuu.”
8 “Noko ɔkpole folɛ mɔɔ mgbanyima ne mɔ dule ye la na ɔ nee mgbavolɛ mɔɔ ɔ nee bɛ bɔle nu dule na kɛkala bɛle ye sonvolɛma la zuzule nwolɛ.+ 9 Ɔbizale bɛ kɛ: “Duzu folɛ a bɛbadu me wɔ kɛzi ɔwɔ kɛ mebua menli ɛhye mɔɔ ɛha ɛhile me kɛ, ‘Maa wɔ papa gyɛnvayile ne mɔɔ ɔvale ɔdole yɛ kɔme zo la ɛyɛ felafela’ la ɛ?” 10 Mgbavolɛ ne mɔ mɔɔ ɔ nee bɛ bɔle nu dule la zele ye kɛ: “Edwɛkɛ ɛhye a ɔwɔ kɛ ɛka ɛkile menli mɔɔ ɛha ɛhile wɔ kɛ, ‘Wɔ papa maanle yɛ gyɛnvayile ne yɛle ɛlomboɛ, noko maa ɔyɛ felafela ɔmaa yɛ’ la a; ka kile bɛ kɛ, ‘Me sa ɛrɛlɛsɛka ekyi ne bayɛ ɛlomboɛ adɛla me papa anze. 11 Me papa vale gyɛnvayile ɛlomboɛ zoale bɛ, noko mame, mebava bie meaboka nwo. Me papa vale nyɛma mɔɔ bɛbɛka la bilale bɛ, noko mame, mebava empele meabila bɛ.’”
12 Gyɛlɔbowam nee menli ne amuala rale Rilihɔbowam ɛkɛ wɔ kenle nsa ne azo kɛ mɔɔ belemgbunli ne hanle la, ɔse: “Bɛzia bɛrɛla me nwo ɛke kenle nsa ne azo.”+ 13 Noko belemgbunli ne andendɛ kɛnlɛma angile menli ne, ɔkpole folɛ mɔɔ mgbanyima ne mɔ dule ye la. 14 Ɔdendɛle ɔhilele bɛ kɛ mɔɔ mgbavolɛ ne mɔ dule ye folɛ la kɛ: “Me papa maanle bɛ gyɛnvayile ne yɛle ɛlomboɛ, noko mame, mebava bie meaboka nwo. Me papa vale nyɛma mɔɔ bɛbɛka la bilale bɛ, noko mame, mebava empele meabila bɛ.” 15 Ɔti belemgbunli ne andie menli ne, ɔluakɛ Gyihova a maanle ɔrale ye zɔ a,+ amaa edwɛkɛ mɔɔ Gyihova luale Hyaelonli Ahaegya+ anwo zo hanle hilele Nibate ara Gyɛlɔbowam la ara nu.
16 Mɔɔ Yizilayɛma kɔsɔɔti nwunle kɛ belemgbunli ne andie bɛ la, menli ne buale belemgbunli ne kɛ: “Duzu kyɛfoa a yɛlɛ wɔ Devidi anu a? Yɛnlɛ agyapadeɛ biala wɔ Gyɛsi ara ne anu. O Yizilayɛma, bɛdoa bɛ nyamenle ne mɔ. O Devidi, ɛdawɔ nea wɔ sua ne azo!” Yemɔti Yizilayɛma ziale hɔle bɛ azua* nu.+ 17 Noko Rilihɔbowam hɔle zo lile Yizilayɛma mɔɔ de Dwuda azuamgbole ne mɔ azo la anwo zo belemgbunli.+
18 Akee Belemgbunli Rilihɔbowam zoanle Adɔlam+ mɔɔ nea bɛdabɛ mɔɔ bɛmaa bɛyɛ akɛlɛ gyima nwo zo la, noko Yizilayɛma amuala zile ye awolɛ hunle ye. Belemgbunli Rilihɔbowam bɔle mɔdenle vole ye ehwili ne nriandile hɔle Gyɛlusalɛm.+ 19 Na Yizilayɛma ɛde Devidi sua nu amra anwo atua+ too badwu ɛnɛ.
20 Mɔɔ Yizilayɛma kɔsɔɔti dele kɛ Gyɛlɔbowam ɛzia ɛra ala la, bɛvɛlɛle ye bɛrale menli ne anyunlu na bɛziele ye belemgbunli wɔ Yizilayɛma kɔsɔɔti anwo zo.+ Menli ne anu biala anli Devidi abozoamra anzi, kyesɛ Dwuda abusua ne ala.+
21 Mɔɔ Rilihɔbowam radwule Gyɛlusalɛm la, ɛkɛ ne ala ɔboɔboale Dwuda abozoamra nee Bɛngyaman abusua ne anu amra 180,000 mɔɔ bɛtete bɛ wɔ konle nu* la kɔsɔɔti anloa kɛ bɛ nee Yizilayɛma kaho amaa bɛazia bɛalie belemgbunlililɛ ne bɛamaa Sɔlɔmɔn ara Rilihɔbowam bieko.+ 22 Na nɔhalɛ Nyamenle ne zele nɔhalɛ Nyamenle sonla Hyɛmaya+ kɛ: 23 “Ka kile Sɔlɔmɔn ara Rilihɔbowam, Dwuda belemgbunli ne nee Dwuda nee Bɛngyaman abozoamra kɔsɔɔti yɛɛ menli mɔɔ ɛha la kɛ, 24 ‘Edwɛkɛ mɔɔ Gyihova ɛha la ɛne: “Ɔnle kɛ bɛkɔ kɛ bɛ nee bɛ mediema Yizilayɛma kaho. Bɛ nuhua ko biala ɛzia ɛhɔ ye sua nu, ɔluakɛ medame a memaa yera ye zɔ a.”’”+ Ɔti bɛdiele Gyihova edwɛkɛ ne na bɛziale bɛhɔle sua nu kɛ mɔɔ Gyihova hanle hilele bɛ la.
25 Akee Gyɛlɔbowam kyekyele Hyikɛm*+ wɔ Yifelaem awoka ne mɔ azo na ɔdɛnlanle ɛkɛ. Ɔvile ɛkɛ ne na ɔhɔkyekyele Pɛnuwɛle.*+ 26 Gyɛlɔbowam hanle wɔ ye ahonle nu kɛ: “Wɔannea a belemgbunlililɛ ne bazia ayɛ Devidi abozoamra ɛdeɛ.+ 27 Saa menli ɛhye mɔ kɔ zo kɔbɔ afɔle wɔ Gyihova sua ne anu wɔ Gyɛlusalɛm a,+ menli ɛhye mɔ ahonle bazia ahɔli bɛ menle Dwuda Belemgbunli Rilihɔbowam anzi. Bɛbahu me na bɛazia bɛahɔ Dwuda Belemgbunli Rilihɔbowam ɛkɛ.” 28 Belemgbunli ne nee ye folɛtuvoma ne zuzule nwolɛ wiele la, ɔyɛle nvutuke nlankɛ mralɛ ananze nwiɔ+ na ɔzele menli ne kɛ: “Ɔle ngyegyelɛ kpole kɛ bɛkɛhɔ Gyɛlusalɛm. O Yizilayɛma, bɛ Nyamenle ne mɔɔ yele bɛ vile Yigyibiti azɛlɛ zo la ɛne.”+ 29 Akee ɔvale ko ɔziele Bɛtɛle+ na ɔvale ko noko ɔziele Dan.+ 30 Na ɛhye maanle bɛyɛle ɛtane,+ na menli ne pɛle adenle too hɔle Dan hɔzonlenle ko ne mɔɔ wɔ ɛkɛ ne la.
31 Na ɔyɛle ɛzonlenlɛ azua wɔ ɛzonlenlɛ ɛleka ne mɔ na ɔkpale menli ɔvile bɛdabɛ mɔɔ bɛnle Livaema la anu na ɔyɛle bɛ ɛsɔfoma.+ 32 Gyɛlɔbowam eza hyehyɛle ɛvoyia wɔ siane mɔtwɛ ne kenle 15 ne azo, kɛ Dwuda ɛvoyia ne la.+ Ɔbɔle afɔle wɔ afɔlemokyea ne mɔɔ ɔzile wɔ Bɛtɛle+ la azo ɔmaanle nlankɛ mralɛ ne mɔ mɔɔ ɔyɛle la, na ɔyele ɛsɔfoma ɔmaanle bɛzonlenle wɔ ɛzonlenlɛ ɛleka ne mɔ mɔɔ ɔyɛle wɔ Bɛtɛle la. 33 Na ɔbɔle ɔ bo kɛ ɔbɔ afɔle wɔ afɔlemokyea ne mɔɔ ɔzile wɔ Bɛtɛle la azo wɔ siane mɔtwɛ ne kenle 15 ne azo, siane ne mɔɔ ɔdaye mumua ne yeva yezie ɛkɛ ne la; na ɔhyehyɛle ɛvoyia ɔmaanle Yizilayɛma, na ɔvole afɔlemokyea ne azo ɔbɔle afɔle ɔmaanle ɔkpunle esike.
13 Gyihova zoanle Nyamenle sonla bie+ mɔɔ vi Dwuda la maanle ɔhɔle Bɛtɛle wɔ mekɛ mɔɔ ɛnee Gyɛlɔbowam gyi afɔlemokyea ne anwo+ ɛlɛbɔ afɔle yeamaa yeakpu la. 2 Akee ɔdeanle nu ɔhilele afɔlemokyea ne kɛ mɔɔ Gyihova hanle la kɛ: “O afɔlemokyea, afɔlemokyea! Edwɛkɛ mɔɔ Gyihova ɛha la ɛne: ‘Nea! Bɛbawo kakula nrenyia mɔɔ bɛfɛlɛ ye Dwosaya+ la wɔ Devidi sua nu! Ɔbava ɛsɔfoma mɔɔ wɔ ɛzonlenlɛ ɛleka ne mɔ, bɛdabɛ mɔɔ bɛbɔ afɔle wɔ ɛ nwo zo bɛmaa ɔkpu la yeabɔ afɔle wɔ ɛ nwo zo, na yeayela menli mbowule wɔ ɛ nwo zo.’”+ 3 Ɔmaanle sɛkɛlɛneɛ wɔ kenle zɔhane, na ɔhanle kɛ: “Sɛkɛlɛneɛ mɔɔ Gyihova ɛva ɛdo gua la ɛne: Nea! Afɔlemokyea ne anu bakpakye na nzonle* mɔɔ wɔ zolɛ la azande.”
4 Mɔɔ belemgbunli ne dele edwɛkɛ ne mɔɔ nɔhalɛ Nyamenle sonla ne deanle nu hanle tiale afɔlemokyea ne mɔɔ wɔ Bɛtɛle ala la, Gyɛlɔbowam yele ɔ sa vile afɔlemokyea ne anwo na ɔdendenle ye wɔ nrenyia ne anwo zo na ɔhanle kɛ: “Bɛhye ye!”+ Ɛkɛ ne ala, ɔ sa ne mɔɔ ɔdendenle la hale ɛkɛ* na yeangola yeando ye aze.+ 5 Na afɔlemokyea ne anu kpakyele na afɔlemokyea ne azo nzonle ne zandele kɛ mɔɔ sɛkɛlɛneɛ ne mɔɔ nɔhalɛ Nyamenle sonla ne luale Gyihova edwɛkɛ ne azo hanle la kile la.
6 Akee belemgbunli ne zele nɔhalɛ Nyamenle sonla ne kɛ: “Mesɛlɛ wɔ, bodo Gyihova wɔ Nyamenle ne maa me na yɛ asɔne maa me maa me sa ne ɛyɛ kɛ ye dɛba ne ala la.”+ Ɔti nɔhalɛ Nyamenle sonla ne bodole Gyihova na belemgbunli ne asa ne yɛle kɛ ye dɛba ne ala la. 7 Akee belemgbunli ne zele nɔhalɛ Nyamenle sonla ne kɛ: “Maa yɛhɔ sua nu kɔli aleɛ na mengyɛ wɔ debie.” 8 Noko nɔhalɛ Nyamenle sonla ne zele belemgbunli ne kɛ: “Saa ɛfa wɔ sua nu ninyɛne ne anu foa ko ɛmaa me bɔbɔ a, me nee wɔ ɛnrɛhɔ kɛ mekali aleɛ na meanlo nzule wɔ ɛke. 9 Ɔluakɛ edwɛkɛ mɔɔ Gyihova ɛha ɛhile me la ɛne: ‘Mmadi aleɛ anzɛɛ mmano nzule, yɛɛ mmadua adenle mɔɔ ɛluale nu ɛrale la anu ɛsia ɛkɔ.’” 10 Yemɔti ɔluale adenle fofolɛ zo ɔhɔle, na yeanlua adenle ne mɔɔ ɔluale nu ɔrale Bɛtɛle la anu yeanzia.
11 Ɛnee ngapezonli kpanyinli bie wɔ Bɛtɛle, na ɔ mra mrenyia ne mɔ rale sua nu rahanle ninyɛne mɔɔ nɔhalɛ Nyamenle sonla ne yɛle ye kenle zɔhane wɔ Bɛtɛle nee edwɛkɛ mɔɔ ɔhanle ɔhilele belemgbunli ne la hilele ye. Mɔɔ bɛhanle edwɛkɛ ɛhye bɛhilele bɛ papa la, 12 bɛ papa bizale bɛ kɛ: “Nienwu a ɔluale ɔhɔle a?” Ɔti ɔ mra ne mɔ hilele ye adenle ne mɔɔ nɔhalɛ Nyamenle sonla ne mɔɔ vi Dwuda la luale nu hɔle la. 13 Akee ɔzele ɔ mra ne mɔ kɛ: “Bɛziezie asoaso ne bɛmaa me.” Bɛzieziele asoaso ne bɛmaanle ye, na ɔvole ɔdɛnlanle zolɛ.
14 Ɔdoale nɔhalɛ Nyamenle sonla ne na ɔhɔnwunle ye kɛ ɔde baka kpole bie abo. Akee ɔbizale ye kɛ: “Ɛdawɔ a ɛle nɔhalɛ Nyamenle sonla ne mɔɔ vi Dwuda la ɔ?”+ Ɔbuale kɛ: “Medame ɔ.” 15 Ɔzele ye kɛ: “Maa yɛhɔ sua nu na kɔli aleɛ.” 16 Noko ɔzele ye kɛ: “Menrɛhola me nee wɔ ɛnrɛzia ɛnrɛhɔ yɛɛ menrɛlie wɔ ɛsalɛdolɛ ne menrɛdo nu, yɛɛ me nee wɔ ɛnrɛli aleɛ anzɛɛ ɛnrɛnlo nzule wɔ ɛke. 17 Ɔluakɛ Gyihova hanle hilele me kɛ, ‘Mmadi aleɛ anzɛɛ mmano nzule wɔ ɛkɛ. Mmadua adenle ne mɔɔ ɛluale nu ɛrale la anu ɛsia.’” 18 Na ɔzele ye kɛ: “Medame noko mele ngapezonli kɛ ɛdawɔ la, na Gyihova ɛzoa anwumabɔvolɛ ɛmaa yeraha yehile me kɛ, ‘Maa ɔ nee wɔ ɛzia ɛhɔ wɔ sua nu amaa yeali aleɛ na yeanlo nzule.’” (Ɔbɛlɛbɛlale ye.) 19 Yemɔti ɔ nee ye ziale hɔle kɛ ɔkali aleɛ na yeanlo nzule wɔ ye sua nu ɛkɛ.
20 Mɔɔ bɛde ɛkponle ne anwo la, Gyihova dendɛle hilele ngapezonli ne mɔɔ maanle ɔziale la, 21 na ɔdeanle nu ɔzele nɔhalɛ Nyamenle sonla ne mɔɔ vi Dwuda la kɛ, “Edwɛkɛ mɔɔ Gyihova ɛha la ɛne: ‘Kɛmɔ wɔde Gyihova edwɛkɛ ne anwo atua na wɔanli mɛla mɔɔ Gyihova wɔ Nyamenle ne vale maanle wɔ la azo, 22 na wɔzia wɔhɔli aleɛ na wɔnlo nzule wɔ ɛleka mɔɔ ɔhanle nwolɛ edwɛkɛ ɔhilele wɔ kɛ, “Mmadi aleɛ anzɛɛ mmano nzule” wɔ ɛkɛ la ati, bɛnrɛva wɔ funli bɛnrɛdo wɔ nenyia mɔ nla ne anu.’”+
23 Mɔɔ nɔhalɛ Nyamenle sonla ne lile aleɛ na ɔnlonle nzule ɔwiele la, ngapezonli kpanyinli ne zieziele asoaso ne maanle ngapezonli ne mɔɔ ɔmaanle ɔziale ɔrale la. 24 Akee ɔdɔle adenle zo, noko awenade bie nee ye yiale adenle ne azo na ɔhunle ye.+ Ye funli ne dɔle adenle ne azo na asoaso ne gyinlanle nwolɛ; ɛnee awenade ne noko gyi funli ne anwo. 25 Menli bie mɔɔ ɛlɛpɛ nu la nwunle kɛ funli ne la adenle ne anu na awenade ne gyi funli ne anwo. Bɛrahanle nwolɛ edwɛkɛ wɔ suakpole ne mɔɔ ngapezonli kpanyinli ne de zolɛ la azo.
26 Mɔɔ ngapezonli ne mɔɔ maanle ɔziale ɔrale la dele la, ɛkɛ ne ala ɔhanle kɛ: “Nɔhalɛ Nyamenle sonla ne mɔɔ dele Gyihova edwɛkɛ ne anwo atua la ɔ;+ yemɔti Gyihova maanle awenade hɔle ɔ nwo zo na ɔhunle ye, kɛ mɔɔ Gyihova hanle hilele ye la.”+ 27 Akee ɔzele ɔ mra ne mɔ kɛ: “Bɛziezie asoaso ne bɛmaa me.” Ɔti bɛzieziele asoaso ne. 28 Akee ɔdɔle adenle zo na ɔhɔnwunle funli ne kɛ ɔla adenle ne anu, na asoaso ne nee awenade ne gyi nwolɛ. Awenade ne ɛtɛdile funli ne yɛɛ ɔtɛkunle asoaso ne noko. 29 Ngapezonli ne maanle nɔhalɛ Nyamenle sonla ne funli ne zo na ɔvale ye ɔdole asoaso ne azo, na ɔvale ye ɔziale ɔrale ye sua zo kɛ ɔbazu ye na yeazie ye. 30 Yemɔti ɔvale ye funli ne ɔdole ɔdaye mumua ne ye nla ne anu, na bɛhɔle zo bɛzunle ye kɛ: “Me diema, gyakɔ!” 31 Mɔɔ bɛziele ye bɛwiele la, ɔzele ɔ mra ne mɔ kɛ: “Saa mewu a, bɛzie me wɔ ɛleka mɔɔ bɛziele nɔhalɛ Nyamenle sonla ne la. Bɛva me mbowule ne mɔ bɛgua ye mbowule ne mɔ anwo ɛkɛ.+ 32 Gyihova edwɛkɛ ne mɔɔ ɔhanle ɔtiale afɔlemokyea ne mɔɔ wɔ Bɛtɛle nee ɛzonlenlɛ azua kɔsɔɔti mɔɔ wɔ ɛzonlenlɛ ɛleka ne mɔ+ wɔ Samɛlea la bara nu.”+
33 Ɛhye zile bɔbɔ la anzi, Gyɛlɔbowam angyakyi ye ninyɛndane ne ɛyɛlɛ, na ɔhɔle zo ɔkpale menli ne bie ɔyɛle bɛ ɛsɔfoma wɔ ɛzonlenlɛ ɛleka ne mɔ.+ Awie biala mɔɔ kulo la ɔyɛle ye ɛsɔfo,* na ɔhanle kɛ: “Bɛmaa ɔyɛ ɛsɔfoma mɔɔ wɔ ɛzonlenlɛ ɛleka ne mɔ la anu ko.”+ 34 Gyɛlɔbowam sua nu amra ɛtane ɛhye+ maanle bɛzɛkyele bɛ na bɛbɔle bɛ bo zo wɔ azɛlɛ ye azo.+
14 Mekɛ zɔhane, Gyɛlɔbowam ara Abaegya anwo dole ye. 2 Ɔti Gyɛlɔbowam hanle hilele ɔ ye kɛ: “Mesɛlɛ wɔ, dwazo na siezie ɛ nwo mɔɔ ɔnrɛmaa bɛnrɛnwu wɔ kɛ me ye a le wɔ la na kɔ Hyaelo. Nea! Ngapezonli Ahaegya wɔ ɛkɛ ne. Ɔdaye a ɔhanle me nwo edwɛkɛ kɛ mebayɛ belemgbunli wɔ menli ɛhye mɔ anwo zo a.+ 3 Fa paano bulu, keeki nee wolɛ toba ko na kɔ ye ɛkɛ. Ɔbaha mɔɔ bazi kakula nrenyia ne anwo zo la yeahile wɔ.”
4 Gyɛlɔbowam aye ne yɛle mɔɔ ɔhanle la. Ɔdwazole na ɔhɔle Hyaelo+ na ɔrale Ahaegya sua nu. Ɛnee Ahaegya anye gua zo noko ɔnnwu debie ɔluakɛ ɔ nye ɛvi.
5 Noko ɛnee Gyihova ɛha ɛhile Ahaegya kɛ: “Gyɛlɔbowam aye ne ɛlɛba arabiza ɔ ra ne anwo edwɛkɛ wɔ wɔ ɛkɛ ɔluakɛ ɔnde kpɔkɛ. Mebaha mɔɔ ɛbaha wɔahile ye la meahile wɔ.* Saa ɔba a, ɔbayɛ ɔ nwo kɛ tɛ ɔdaye la.”
6 Mɔɔ Ahaegya dele ɔ gyakɛ abo kɛ ɔlɛba anuhɔlɛ ne la, ɔhanle kɛ: “Gyɛlɔbowam aye, bɛla. Duzu ati a wɔyɛ ɛ nwo kɛ tɛ ɛdawɔ ɛ? Bɛha bɛhile me kɛ menva nrɛlaleɛ mɔɔ ɛnle kpalɛ la memaa wɔ. 7 Kɔha kile Gyɛlɔbowam kɛ, “Edwɛkɛ mɔɔ Gyihova, Yizilayɛ Nyamenle ne ɛha la ɛne: ‘Medame a memkpogyale wɔ zo wɔ wɔ menli ne avinli na menyɛle wɔ me menli Yizilayɛma adekilevolɛ a.+ 8 Akee menyele belemgbunlililɛ ne menvile Devidi abozoamra ɛkɛ na menvale memaanle wɔ.+ Noko wɔanyɛ kɛ me sonvolɛ Devidi mɔɔ lile me mɛla zo na ɔvale ye ahonle muala ɔ nee me luale na ɔyɛle mɔɔ le kpalɛ wɔ me nye zo la.+ 9 Wɔmɔ, wɔyɛ ɛtane kpole wɔdɛla menli kɔsɔɔti mɔɔ limoale ɛ nyunlu la, na wɔyɛ nyamenle gyɛne nee mbulalɛ ananze* wɔmaa ɛ nwo wɔva wɔha me ɛya,+ na wɔhakyi ɛ nzi wɔzi me.+ 10 Ɛhye ati mebava munzule meara Gyɛlɔbowam sua nu amra anwo zo na meazɛkye* nrenyia biala,* bɔbɔ bɛdabɛ mɔɔ bɛnlɛ boavolɛ nee koahweabanema mɔɔ wɔ Yizilayɛ la, na mebakpoa Gyɛlɔbowam sua nu amra bɔkɔɔ+ kɛ mɔɔ awie kpoa nane ebinli gua ye lɔ kɔkpula kɛ ɔ bo kɛdu la! 11 Awie biala mɔɔ vi Gyɛlɔbowam abusua nu mɔɔ bawu sua zo la, ahwea bali ye nwonane; yɛɛ awie biala mɔɔ bawu ɛbɔ nu la, anwomanyunlu nloma bali ye nwonane, ɔluakɛ Gyihova a ɛha a.”’
12 “Akee dwazo na kɔ sua nu. Saa ɛdwu sua ne azo ala a, kakula ne bawu. 13 Yizilayɛma amuala bazu ye na bɛazie ye, ɔluakɛ ɔ ngomekye a ɔvi Gyɛlɔbowam abusua nu mɔɔ bɛbazie ye wɔ nla nu a, ɔboalekɛ ɔ ngome ala a ɔvi Gyɛlɔbowam abusua nu mɔɔ Gyihova, Yizilayɛ Nyamenle ne ɛnwu debie kpalɛ wɔ ye nu a. 14 Gyihova bamaa belemgbunli bie zo wɔ Yizilayɛ mɔɔ ɔbazɛkye* Gyɛlɔbowam sua nu amra a,+ saa kenle zɔhane dwu a, na yedwu bɔbɔ. 15 Gyihova babɔ Yizilayɛ ado aze kɛ ndɔ baka mɔɔ azule bɔ ye kɔ ba la, na ɔbadu Yizilayɛma abo yeavi azɛlɛ kpalɛ ɛhye mɔɔ ɔvale ɔmaanle bɛ nenyia mɔ la azo,+ na yeakponde bɛ yeagua Azule ne* anzi lɔ,+ ɔluakɛ bɛyɛle ɛzonlenlɛ mbaka*+ bɛvale bɛhanle Gyihova ɛya. 16 Na ɔbakpo Yizilayɛma ɔlua ɛtane mɔɔ Gyɛlɔbowam ɛyɛ na yemaa Yizilayɛma noko ɛyɛ bie la ati.”+
17 Akee Gyɛlɔbowam aye ne dwazole na ɔdɔle adenle zo na ɔrale Tɛza. Mɔɔ ɔdwule sua ne anuhɔlɛ ala la, kakula ne wule. 18 Ɔti bɛziele ye, na Yizilayɛma kɔsɔɔti zunle ye kɛ mɔɔ Gyihova luale ye sonvolɛ ngapezonli Ahaegya anwo zo hanle la.
19 Gyɛlɔbowam anwo tetedwɛkɛ mɔɔ ɛha, konle mɔɔ ɔhonle+ nee kɛzi ɔlile ye belemgbunli ne la, bɛhɛlɛ ye wɔ Yizilayɛ arelemgbunli mekɛ zo tetedwɛkɛ buluku ne anu. 20 Mekɛ tendenle mɔɔ Gyɛlɔbowam vale lile belemgbunli la le ɛvolɛ 22, akee ɔ nee ye nenyia mɔ hɔlale;+ na ɔ ra Needabe ralile ye agya yɛle belemgbunli.+
21 Sɔlɔmɔn ara Rilihɔbowam noko yɛle belemgbunli wɔ Dwuda. Rilihɔbowam lile ɛvolɛ 41 la yɛɛ ɔyɛle belemgbunli a, na ɔlile ebia ɛvolɛ 17 wɔ Gyɛlusalɛm, suakpole ne mɔɔ ɛnee Gyihova ɛye+ ɛvi Yizilayɛ mbusua kɔsɔɔti anu kɛ ɛleka mɔɔ ye duma ɛdɛnla la.+ Bɛfɛlɛ Rilihɔbowam mame Neeyama, ɔle Amɔnonli.+ 22 Na Dwudama hɔle zo yɛle ɛtane wɔ Gyihova anye zo+ na bɛ ɛtane mɔɔ bɛyɛle la maanle bɛhanle ye ɛya kpole bɛdɛlale mɔɔ bɛ nenyia mɔ yɛle la.+ 23 Bɛdabɛ noko bɛsisile ɛzonlenlɛ ɛleka, ɛzonlenlɛ mpila nee ɛzonlenlɛ mbaka*+ wɔ boka biala azo+ nee baka buzuu biala abo.+ 24 Ɛnee mrenyia mɔɔ bɔ ɛzonlenlɛsua nu tuutuu la noko wɔ azɛlɛ ne azo.+ Bɛyɛle bɛkyi ninyɛne mɔɔ maanle maanle mɔɔ Gyihova voanle bɛ vile Yizilayɛma anyunlu la yɛle la amuala bie.
25 Belemgbunli Rilihɔbowam ralile belemgbunli la, ye ɛvolɛ nnu ne azo, Yigyibiti Belemgbunli Hyaehyake+ rale Gyɛlusalɛm anwo zo.+ 26 Ɔvale agudeɛ mɔɔ wɔ Gyihova sua ne anu la nee agudeɛ mɔɔ wɔ belemgbunli sua nu la ɔhɔle.+ Ɔvale debie biala, mɔɔ nvutuke enyinlike ne mɔ mɔɔ Sɔlɔmɔn yɛle la kɔsɔɔti noko boka nwo la ɔhɔle.+ 27 Yemɔti Belemgbunli Rilihɔbowam yɛle kɔbele enyinlike vale ziele ɔ gyakɛ anu na ɔvale ɔwulale sinzavolɛ* mgbanyima mɔɔ sinza belemgbunli sua ne anuhɔlɛ la asa anu. 28 Mekɛ biala mɔɔ belemgbunli ne ɛlɛba Gyihova sua ne anu la, sinzavolɛma ne fa enyinlike ne mɔ ba na akee bɛava bɛazia bɛahɔzie sinzavolɛma ekpumgbunli ne anu.
29 Rilihɔbowam anwo tetedwɛkɛ mɔɔ ɛha, mɔɔ ɔyɛle la kɔsɔɔti, asoo bɛtɛkɛlɛle ye wɔ Dwuda arelemgbunli mekɛ zo tetedwɛkɛ buluku ne anu ɔ?+ 30 Konle hɔle zo wɔ Rilihɔbowam nee Gyɛlɔbowam avinli dahuu.+ 31 Akee Rilihɔbowam nee ye nenyia mɔ hɔlale, na bɛziele ye bɛbokale ye nenyia mɔ anwo wɔ Devidi Suakpole zo.+ Ye mame duma a le Neeyama mɔɔ le Amɔnonli la.+ Na ɔ ra Abaegyam*+ ralile ye agya yɛle belemgbunli.
15 Mɔɔ Nibate ara Belemgbunli Gyɛlɔbowam+ ralile ebia ne la, ye ɛvolɛ 18 ne azo, Abaegyam rayɛle Dwuda belemgbunli.+ 2 Ɔlile ebia ɛvolɛ nsa wɔ Gyɛlusalɛm. Ye mame duma a le Meeyaka+ mɔɔ le Abehyalɔn anlɔnra la. 3 Ɔhɔle zo ɔyɛle ɛtane kɔsɔɔti mɔɔ ye papa mɔɔ li ɔ nyunlu la yɛle la bie, na yeanva ahonle mɔɔ di munli la yeanzonle* Gyihova ye Nyamenle ne kɛ mɔɔ ye nenyia Devidi vale ahonle mɔɔ di munli la zonlenle ye la. 4 Noko Devidi+ ati, Gyihova ye Nyamenle ne maanle ye kɛnlaneɛ wɔ Gyɛlusalɛm+ na ɔmaanle ɔ ra nrenyia lile ye agya amaa Gyɛlusalɛm agyinla. 5 Ɔluakɛ Devidi yɛle mɔɔ le kpalɛ wɔ Gyihova anye zo la, na yeandwe ɔ nwo yeanvi debie biala mɔɔ Nyamenle hanle hilele ye la anwo wɔ ye ngoane mekɛ kɔsɔɔti anu, kyesɛ Hɛtenli Yulaya edwɛkɛ ne anwo ala.+ 6 Na konle hɔle zo wɔ Rilihɔbowam nee Gyɛlɔbowam avinli wɔ ye ngoane mekɛ kɔsɔɔti anu.+
7 Abaegyam anwo tetedwɛkɛ mɔɔ ɛha, mɔɔ ɔyɛle la kɔsɔɔti, asoo bɛtɛkɛlɛle ye wɔ Dwuda arelemgbunli mekɛ zo tetedwɛkɛ buluku ne anu ɔ?+ Konle hɔle zo wɔ Abaegyam nee Gyɛlɔbowam noko avinli.+ 8 Akee Abaegyam nee ye nenyia mɔ hɔlale na bɛziele ye wɔ Devidi Suakpole zo; na ɔ ra Esa+ ralile ye agya yɛle belemgbunli.+
9 Yizilayɛ Belemgbunli Gyɛlɔbowam ɛvolɛ 20 ne azo, Esa bɔle ɔ bo lile ebia wɔ Dwuda. 10 Ɔlile ebia ɛvolɛ 41 wɔ Gyɛlusalɛm. Ye nana duma a le Meeyaka+ mɔɔ le Abehyalɔn anlɔnra la. 11 Esa yɛle mɔɔ le kpalɛ wɔ Gyihova anye zo la,+ kɛ mɔɔ ye nenyia Devidi yɛle la. 12 Ɔdule mrenyia mɔɔ bɔ tuutuu wɔ ɛzonlenlɛsua nu la ɔvile azɛlɛ ne azo+ na ɔyele bɛkyi ananze* kɔsɔɔti mɔɔ ye nenyia mɔ yɛle la ɔvile ɛkɛ.+ 13 Ɔliele ye nana Meeyaka+ ɔbahyema* dibilɛ ne bɔbɔ ɔvile ɔ sa nu, ɔluakɛ ɛnee yeyɛ bɛkyi ananze bie mɔɔ bɛfa bɛsonle ɛzonlenlɛ baka* ne la. Esa bule ye bɛkyi ananze ne+ na ɔhɔyelale ye wɔ Kedelɔn Bɔnza ne anu.+ 14 Emomu, yeanye ɛzonlenlɛ ɛleka ne mɔ yeanvi ɛkɛ.+ Noko Esa vale ahonle mɔɔ di munli la zonlenle* Gyihova wɔ ye ngoane mekɛ kɔsɔɔti anu. 15 Na ɔvale ninyɛne mɔɔ ɔ nee ye papa ɛyɛ bɛ nwuanzanwuanza la ɔrale Gyihova sua ne anu—dwɛtɛ fufule, nvutuke yɛɛ ninyɛne ngakyile.+
16 Konle hɔle zo wɔ Esa nee Yizilayɛ Belemgbunli Beeyahya+ avinli dahuu. 17 Ɔti Yizilayɛ Belemgbunli Beeyahya rale Dwuda anwo zo na ɔbɔle ɔ bo kɛ ɔkyekye Releema*+ amaa awie biala annyia adenle angɔ Dwuda Belemgbunli Esa ɛkɛ anzɛɛ anvi ye ɛkɛ amba.+ 18 Yemɔti Esa vale dwɛtɛ fufule ne nee nvutuke ne kɔsɔɔti mɔɔ hale Gyihova sua nu ninyɛnezielɛ ɛleka ne nee belemgbunli sua nu gya ne anu la wulale ye sonvolɛma ne asa anu. Belemgbunli Esa zoanle maanle bɛvale bɛhɔmaanle Hizeɔn ara Tabelamɔn ara Bɛne-heedade, Selea belemgbunli ne+ mɔɔ de Damasekɛse la, na ɔhanle kɛ: 19 “Me nee wɔ ɛyɛ ngyekyeleɛ kɛ mɔɔ me papa nee wɔ papa yɛle la. Melɛfa dwɛtɛ fufule nee nvutuke ahyɛlɛdeɛ mearɛlɛ wɔ. Bɛla bapɛ ngyekyeleɛ mɔɔ ɛ nee Yizilayɛ Belemgbunli Beeyahya ɛyɛ la anu, na ɔhwe ɔ nwo ɔvi me nwo.” 20 Bɛne-heedade diele Belemgbunli Esa na ɔzoanle ye sogya mgbanyima ne mɔ ɔmaanle bɛhɔle Yizilayɛ azuamgbole ne mɔ azo na bɛhonle bɛvale Ayedwɔn,+ Dan,+ Ebɛle-bɛte-meeyaka, Kyenɛlɛte amuala yɛɛ Nafetalae azɛlɛ ne amuala. 21 Mɔɔ Beeyahya dele la, ɛkɛ ne ala ɔgyakyile Releema ɛkyekyelɛ* na ɔhɔle zo ɔdɛnlanle Tɛza.+ 22 Akee Belemgbunli Esa vɛlɛle Dwudama amuala—yeangyakyi bie—na bɛzoale awolɛ nee mbaka mɔɔ wɔ Releema mɔɔ ɛnee Beeyahya ɛlɛfa akyekye sua ne la bɛhɔle, na Belemgbunli Esa vale kyekyele Giba*+ mɔɔ wɔ Bɛngyaman la nee Mezepa.+
23 Esa anwo tetedwɛkɛ kɔsɔɔti mɔɔ ɛha, ye ninyɛne mgbole nee debie biala mɔɔ ɔyɛle yɛɛ azua mɔɔ ɔkyekyele* la kɔsɔɔti, asoo bɛtɛkɛlɛle ye wɔ Dwuda arelemgbunli mekɛ zo tetedwɛkɛ buluku ne anu ɔ? Noko mɔɔ ɔyɛle kpanyinli kpalɛ la ewule bie yɛle ɔ gyakɛ.+ 24 Akee Esa nee ye nenyia mɔ hɔlale, na bɛziele ye bɛbokale bɛ nwo wɔ Devidi Suakpole zo; na ɔ ra Gyɛhɔhyafate+ ralile ye agya yɛle belemgbunli.
25 Dwuda Belemgbunli Esa ɛvolɛ nwiɔ ne azo, Gyɛlɔbowam ara Needabe+ rayɛle Yizilayɛ belemgbunli, na ɔlile ebia ɛvolɛ nwiɔ wɔ Yizilayɛ. 26 Ɔhɔle zo ɔyɛle ɛtane wɔ Gyihova anye zo na ɔluale adenle ko ne ala mɔɔ ye papa luale zolɛ la azo+ na ɔyɛle ɛtane ko ne ala mɔɔ ɔmaanle Yizilayɛma yɛle la bie.+ 27 Ahaegya ara Beeyahya mɔɔ vi Yesakaa abusua nu la bɔle ɔ nwo adwenle ɛtane, na Beeyahya hunle ye wɔ Gebɛtɔn+ mɔɔ wɔ Filisitiama azɛlɛ zo la azo, mekɛ zɔhane ɛnee Needabe nee Yizilayɛma kɔsɔɔti ɛbɛnga Gebɛtɔn ɛyia. 28 Ɔti Beeyahya hunle ye wɔ Dwuda Belemgbunli Esa ɛvolɛ nsa ne azo na ɔlile ye agya ɔyɛle belemgbunli. 29 Mɔɔ ɔrayɛle belemgbunli ala la, ɔhunle Gyɛlɔbowam sua nu amra kɔsɔɔti. Yeangyakyi awie biala mɔɔ die ɛnwomenle la wɔ Gyɛlɔbowam abusua ne anu; ɔmaanle bɛhunle bɛ muala kɛ mɔɔ Gyihova luale ye sonvolɛ Hyaelonli Ahaegya anwo zo hanle la.+ 30 Ɔlua Gyɛlɔbowam ɛtane mɔɔ ɔyɛle na ɔmaanle Yizilayɛma yɛle ɛtane na ɔlua zo ɔhanle Gyihova, Yizilayɛ Nyamenle ne ɛya kpole la ati a ɔrale ye zɔ a. 31 Needabe anwo tetedwɛkɛ mɔɔ ɛha, mɔɔ ɔyɛle la kɔsɔɔti, asoo bɛtɛkɛlɛle ye wɔ Yizilayɛ arelemgbunli mekɛ zo tetedwɛkɛ buluku ne anu ɔ? 32 Na konle hɔle zo wɔ Esa nee Yizilayɛ Belemgbunli Beeyahya avinli dahuu.+
33 Dwuda Belemgbunli Esa ɛvolɛ nsa ne azo, Ahaegya ara Beeyahya rayɛle Yizilayɛma amuala belemgbunli wɔ Tɛza, na ɔlile ebia ɛvolɛ 24.+ 34 Noko ɔhɔle zo ɔyɛle mɔɔ le ɛtane la wɔ Gyihova anye zo,+ na ɔluale adenle ko ne ala mɔɔ Gyɛlɔbowam luale zolɛ la azo na ɔyɛle ɛtane ko ne ala mɔɔ ɔmaanle Yizilayɛma yɛle la bie.+
16 Gyihova luale Haneenae+ ara Gyihu+ anwo zo hanle hilele Beeyahya kɛ: 2 “Memkpogyale wɔ zo menvile ndɛtɛlɛ nu na menyɛle wɔ adekilevolɛ wɔ me menli Yizilayɛma anwo zo,+ noko wɔhɔ zo wɔlua adenle ko ne ala mɔɔ Gyɛlɔbowam luale zolɛ la azo na wɔmaa me menli Yizilayɛma ɛyɛ ɛtane na bɛva bɛ ɛtane ne mɔ+ bɛha me ɛya. 3 Ɔti mebabɔ Beeyahya nee ye sua nu amra abo zo na meayɛ ye sua nu kɛ Nibate ara Gyɛlɔbowam sua nu la.+ 4 Awie biala mɔɔ vi Beeyahya abusua nu mɔɔ bawu sua zo la, ahwea bali ye nwonane; na awie biala mɔɔ wɔ ye abusua nu mɔɔ bawu ɛbɔ nu la, anwomanyunlu nloma bali ye nwonane.”
5 Beeyahya anwo tetedwɛkɛ mɔɔ ɛha, mɔɔ ɔyɛle nee ye ninyɛne mgbole mɔɔ ɔyɛle la kɔsɔɔti, asoo bɛtɛkɛlɛle ye wɔ Yizilayɛ arelemgbunli mekɛ zo tetedwɛkɛ buluku ne anu ɔ? 6 Akee Beeyahya nee ye nenyia mɔ hɔlale na bɛziele ye wɔ Tɛza;+ ɔ ra Yilaa ralile ye agya yɛle belemgbunli. 7 Eza Gyihova luale Haneenae ara ngapezonli Gyihu anwo zo hanle ye ndɛnebualɛ mɔɔ ɔbava yeara Beeyahya nee ye sua nu amra anwo zo la, ɔlua ɛtane kɔsɔɔti mɔɔ ɔyɛle wɔ Gyihova anye zo ɔvale ɔ sa anloa gyima ɔhanle ye ɛya kɛ Gyɛlɔbowam sua nu amra, na eza ɔhunle Needabe la ati.+
8 Dwuda Belemgbunli Esa ɛvolɛ 26 ne azo, Beeyahya ara Yilaa rayɛle Yizilayɛ belemgbunli wɔ Tɛza, na ɔlile ebia ɛvolɛ nwiɔ. 9 Ye sonvolɛ Zemelae mɔɔ le ye sogyama mɔɔ ka konle ehwili la anu foa ko azo kpanyinli la vale ɔ nwo adwenle ɛtane wɔ mekɛ mɔɔ ɔwɔ Aaza sua nu wɔ Tɛza na ɔlɛno nza yeabo la; Aaza a nea belemgbunli sua nu ɛkɛ wɔ Tɛza a. 10 Zemelae hɔle ɔ nwo zo na ɔbɔle ye ɔhunle ye+ wɔ Dwuda Belemgbunli Esa ɛvolɛ 27 ne azo na ɔlile ye agya ɔyɛle belemgbunli. 11 Mɔɔ ɔrayɛle belemgbunli na ɔdɛnlanle belemgbunli ebia ne azo ala la, ɔhunle Beeyahya sua nu amra kɔsɔɔti. Yeangyakyi nrenyia* ko bɔbɔ, ye mbusuafoɔ* anzɛɛ ɔ gɔnwo mɔ. 12 Ɔti Zemelae hunle Beeyahya sua nu amra kɔsɔɔti kɛ mɔɔ ndɛnebualɛ mɔɔ Gyihova luale ngapezonli Gyihu anwo zo hanle tiale Beeyahya la kile la.+ 13 Ɔlua ɛtane kɔsɔɔti mɔɔ Beeyahya nee ɔ ra Yilaa yɛle nee ɛtane mɔɔ bɛmaanle Yizilayɛma yɛle na bɛvale bɛ ananze ne mɔ mɔɔ nvasoɛ ɛnle bɛ nwo zo la+ bɛhanle Gyihova, Yizilayɛ Nyamenle ne ɛya la ati a ɔrale ye zɔ a. 14 Yilaa anwo tetedwɛkɛ mɔɔ ɛha, mɔɔ ɔyɛle la kɔsɔɔti, asoo bɛtɛkɛlɛle ye wɔ Yizilayɛ arelemgbunli mekɛ zo tetedwɛkɛ buluku ne anu ɔ?
15 Dwuda Belemgbunli Esa ɛvolɛ 27 ne azo, Zemelae rayɛle belemgbunli kenle nsuu wɔ Tɛza wɔ mekɛ mɔɔ ɛnee sogyama ne ɛyɛ bɛ azokoɛleɛ kɛ bɛko bɛatia Filisitiama sua Gebɛtɔn+ la. 16 Nzinlii, sogyama ne mɔɔ wɔ azokoɛleɛ ne la dele kɛ bɛlɛka kɛ: “Zemelae ɛva adwenle ɛtane na yehu belemgbunli ne.” Ɔti Yizilayɛma amuala yɛle Ɔmelae+ mɔɔ le ɛlɔnema kpanyinli la Yizilayɛ belemgbunli kenle zɔhane wɔ azokoɛleɛ ne. 17 Ɔmelae nee Yizilayɛma mɔɔ boka ɔ nwo la vile Gebɛtɔn na bɛhɔbɛngale Tɛza anwo bɛyiale. 18 Mɔɔ Zemelae nwunle kɛ bɛho bɛva suakpole ne la, ɔhɔle belemgbunli sua nu ɛkɛ ne aranemgbole ne anu na ɔyelale sua ne ɔguale ɔ nwo zo na ɔwule.+ 19 Ɔlua ɛtane mɔɔ ɔdaye mumua ne ɔyɛle na ɔyɛle mɔɔ le ɛtane wɔ Gyihova anye zo kɛ mɔɔ Gyɛlɔbowam yɛle la nee ɛtane mɔɔ ɔmaanle Yizilayɛma yɛle la+ ati a ɔrale ye zɔ a. 20 Zemelae anwo tetedwɛkɛ mɔɔ ɛha nee adwenle ɛtane mɔɔ ɔvale la kɔsɔɔti, asoo bɛtɛkɛlɛle ye wɔ Yizilayɛ arelemgbunli mekɛ zo tetedwɛkɛ buluku ne anu ɔ?
21 Mekɛ zɔhane a Yizilayɛma anu hyɛle nwiɔ a. Ekpunli ko lile Gaenate ara Tebenae anzi na bɛhulole kɛ bɛkɛzie ye belemgbunli, yɛɛ ekpunli ko ne lile Ɔmelae anzi. 22 Noko menli mɔɔ ɛnee li Ɔmelae anzi la lile menli mɔɔ li Gaenate ara Tebenae anzi la anwo zo konim. Ɔti Tebenae wule, na Ɔmelae rayɛle belemgbunli.
23 Dwuda Belemgbunli Esa ɛvolɛ 31 ne azo, Ɔmelae rayɛle Yizilayɛ belemgbunli, na ɔlile ebia ɛvolɛ 12. Ɔlile ebia ɛvolɛ nsia wɔ Tɛza. 24 Ɔdɔle Samɛlea boka ne dwɛtɛ fufule talɛnte* nwiɔ ɔvile Hyimɛ ɛkɛ, na ɔkyekyele suakpole wɔ boka ne azo. Ɔvale azɛlɛ menle Hyimɛ duma ɔdole suakpole ne mɔɔ ɔkyekyele la azo na ɔvɛlɛle ye Samɛlea.*+ 25 Ɔmelae hɔle zo yɛle mɔɔ le ɛtane wɔ Gyihova anye zo la, na ye ɛtane ne dɛlale bɛdabɛ mɔɔ bɛlimoale ɔ nyunlu la amuala.+ 26 Ɔluale adenle ko ne ala mɔɔ Nibate ara Gyɛlɔbowam luale zolɛ la azo na ɔyɛle ye ɛtane ne mɔɔ ɔmaanle Yizilayɛma yɛle na bɛvale bɛ ananze ne mɔ mɔɔ nvasoɛ ɛnle bɛ nwo zo la bɛhanle Gyihova, Yizilayɛ Nyamenle ne ɛya la bie.+ 27 Ɔmelae anwo tetedwɛkɛ mɔɔ ɛha, mɔɔ ɔyɛle nee ye konimlilɛ mgbole ne mɔ, asoo bɛtɛkɛlɛle ye wɔ Yizilayɛ arelemgbunli mekɛ zo tetedwɛkɛ buluku ne anu ɔ? 28 Akee Ɔmelae nee ye nenyia mɔ hɔlale na bɛziele ye wɔ Samɛlea; ɔ ra Ehabe+ ralile ye agya yɛle belemgbunli.
29 Ɔmelae ara Ehabe rayɛle Yizilayɛ belemgbunli wɔ Dwuda Belemgbunli Esa ɛvolɛ 38 ne azo, na Ɔmelae ara Ehabe yɛle Yizilayɛ belemgbunli ɛvolɛ 22 wɔ Samɛlea.+ 30 Ɔmelae ara Ehabe yɛle ɛtane kpole wɔ Gyihova anye zo dɛlale bɛdabɛ mɔɔ bɛlimoale ɔ nyunlu la amuala.+ 31 Ɔbule Nibate ara Gyɛlɔbowam ɛtane ne mɔ+ mɔɔ ɔyɛle bie la debie ekyi na eza ɔgyale Saedɛnema+ Belemgbunli Ɛtebeeyale ara raalɛ Gyɛzɛbɛle+ na ɔbɔle ɔ bo ɔzonlenle Beeyale+ na ɔbɔle ɔ ti aze ɔmaanle ye. 32 Yeanga ye zɔ, eza ɔzile afɔlemokyea ɔmaanle Beeyale wɔ Beeyale ɛzonlenlɛsua ne+ mɔɔ ɔzile wɔ Samɛlea la anu. 33 Ehabe eza yɛle ɛzonlenlɛ baka.*+ Ehabe yɛle ninyɛne dɔɔnwo hanle Gyihova, Yizilayɛ Nyamenle ne ɛya kpole dɛlale Yizilayɛ arelemgbunli mɔɔ limoale ɔ nyunlu la amuala.
34 Ye mekɛ zo a Hayɛle mɔɔ vi Bɛtɛle la kyekyele Gyɛleko bieko a. Ɔ ra nrenyia kpanyinli Abaelam wule wɔ mekɛ mɔɔ ɔdole suakpole ne adiabo la, yɛɛ ɔ ra kakula Sigɛbe wule wɔ mekɛ mɔɔ ɔtuodua suakpole ne nlenkɛ ne mɔ la, kɛ mɔɔ Gyihova luale Nɛn ara Dwɔhyua anwo zo hanle la.+
17 Akee Tehyebenli Yilaegya*+ mɔɔ vi Geleade+ la zele Ehabe kɛ: “Mekɛ ala mɔɔ Gyihova, Yizilayɛ Nyamenle ne mɔɔ mesonle ye* la de aze la, ɛbɔlɛ anzɛɛ ezule ɛnrɛdɔ ɛvolɛ ɛhye mɔ anu kyesɛ meka kɛ ɔdɔ!”+
2 Gyihova zele ye kɛ: 3 “Fi ɛke na kakyi ɛ nye wɔ aduduleɛ afoa nu na kɔvea Kilete Bɔnza* ne mɔɔ wɔ Dwɔdan ne aduduleɛ la anu. 4 Ɛbanlo azudenle ne bie, na mebamaa ahɔhɔsɛlɛ arɛlɛ wɔ aleɛ wɔ ɛkɛ.”+ 5 Ɛkɛ ne ala ɔhɔle na ɔhɔyɛle mɔɔ Gyihova hanle la; ɔhɔdɛnlanle Kilete Bɔnza ne anu* wɔ Dwɔdan ne aduduleɛ lɔ. 6 Ɛnee ahɔhɔsɛlɛ ne mɔ fa paano nee nane bɛlɛ ye nwonlomɔ nee nɔsolɛ biala, na ɔnlonle azudenle ne bie.+ 7 Noko mekɛ ekyi pɛle nu la, azudenle ne sesanle+ ɔluakɛ ɛnee ezule ɛndɔ azɛlɛ ne azo.
8 Na Gyihova zele ye kɛ: 9 “Dwazo kɔ Zalefate mɔɔ wɔ Saedɛn la na tɛnla ɛkɛ. Nea! Mebamaa kunlavolɛ bie amaa wɔ aleɛ wɔ ɛkɛ.”+ 10 Ɔti ɔdwazole na ɔhɔle Zalefate. Mɔɔ ɔdwule sua ne anlenkɛ kpole ne anloa la, ɔnwunle kɛ kunlavolɛ bie ɛlɛsesa ɛyɛne. Yemɔti ɔvɛlɛle ye na ɔzele ye kɛ: “Mesɛlɛ wɔ, fa kanrɛlɛ sa nzule ekyi bɛlɛ me maa meno.”+ 11 Mɔɔ raalɛ ne ɛlɛkɔ ahɔza ara la, ɔvɛlɛle ye na ɔzele ye kɛ: “Mesɛlɛ wɔ, fa paano ekyi dɛ ɛ sa nu bɛlɛ me.” 12 Na raalɛ ne hanle kɛ: “Mekɛ ala mɔɔ Gyihova wɔ Nyamenle ne de aze la, menlɛ paano biala, esamo ekyi bie ala a wɔ me buakɛ kpole ne anu a yɛɛ nwole ekyi bie a wɔ me buakɛ ekyi ne anu a.+ Kɛkala melɛsesa ɛyɛne na meahɔyɛ debie ekyi me nee me ra nrenyia ne ali. Saa yɛdi na ɔwie a, yɛbawu.”
13 Na Yilaegya zele ye kɛ: “Mmasulo. Kɔ na kɔyɛ mɔɔ wɔha la. Noko dimoa fa mɔɔ wɔ ɛkɛ ne la bie to paano kunguma ekyi ko na fa bɛlɛ me. Ɛwie a, ɛbahola wɔado ɛ nee ɛ ra ne ɛdeɛ ne. 14 Ɔluakɛ edwɛkɛ mɔɔ Gyihova, Yizilayɛ Nyamenle ne ɛha la ɛne: ‘Esamo ne mɔɔ wɔ buakɛ kpole ne anu la ɛnrɛwie yɛɛ nwole ne mɔɔ wɔ buakɛ ekyi ne anu la ɛnrɛwie kɔkpula kenle mɔɔ Gyihova kɛmaa ezule kɛdɔ azɛlɛ ne azo la.’”+ 15 Yemɔti raalɛ ne hɔyɛle mɔɔ Yilaegya hanle la, na ɔdaye nee Yilaegya nee ye sua nu amra nyianle aleɛ lile mekɛ tendenle.+ 16 Esamo ne mɔɔ wɔ buakɛ kpole ne anu la anwie yɛɛ nwole ne mɔɔ wɔ buakɛ ekyi ne anu la anwie, kɛ mɔɔ Gyihova luale Yilaegya anwo zo hanle la.
17 Ɛhye anzi, raalɛ ne mɔɔ le suamenle ne la ara nrenyia ne anwo dole ye, na ye anwodolɛ ne anu yɛle se na ɔwule.*+ 18 Na raalɛ ne zele Yilaegya kɛ: “O nɔhalɛ Nyamenle sonla, duzu ɛtane a meyɛ wɔ a?* Wɔra kɛ ɛmaa meahakye me ɛtane ne na wɔahu me ra ne ɔ?”+ 19 Noko ɔzele raalɛ ne kɛ: “Fa ɛ ra ne maa me.” Akee ɔliele kakula ne ɔvile raalɛ ne asa anu na ɔvale ye ɔhɔle anwuma ekpumgbunli ne mɔɔ ɔde nu la anu na ɔdole ye wɔ ye ɛkpa ne azo.+ 20 Ɔdeanle nu ɔvɛlɛle Gyihova kɛ: “O Gyihova me Nyamenle,+ ɛlɛmaa munzule ado kunlavolɛ ne mɔɔ meradɛnla ɔ nwo ɛke la na wɔahu ɔ ra ne ɔ?” 21 Akee ɔbutule kakula ne anwo zo fane nsa na ɔdeanle nu ɔvɛlɛle Gyihova kɛ: “O Gyihova me Nyamenle, mesɛlɛ wɔ, maa kakula ɛhye ngoane* ɛzia ɛrɛla ye nu bieko.” 22 Gyihova diele Yilaegya nzɛlɛlɛ ne+ na kakula ne ngoane* ziale rale ye nu bieko, na ɔdwazole.*+ 23 Yilaegya vale kakula ne vile anwuma ekpumgbunli ne anu dwule aze rɛlɛle ye mame wɔ sua nu ɛkɛ; na Yilaegya hanle kɛ: “Nea, ɛ ra ne ɛra ngoane nu.”+ 24 Akee raalɛ ne zele Yilaegya kɛ: “Kɛkala menwu kɛ ɛle Nyamenle sonla amgba+ na Gyihova edwɛkɛ ne mɔɔ wɔha la le nɔhalɛ.”
18 Nzinlii, wɔ ɛvolɛ nsa ne azo,+ Gyihova hanle hilele Yilaegya kɛ: “Kɔ na fa ɛ nwo kɔhile Ehabe na mebamaa ezule adɔ azɛlɛ ne azo.”+ 2 Ɔti Yilaegya hɔle kɛ ɔkava ɔ nwo yeahile Ehabe wɔ mekɛ mɔɔ ɛnee ɛhɔne ne anu ɛyɛ se kpalɛ+ wɔ Samɛlea la.
3 Mekɛ zɔhane, Ehabe vɛlɛle Obadaya mɔɔ nea ye sua nu amra anwo zo la. (Obadaya le awie mɔɔ sulo Gyihova kpalɛ a, 4 na mekɛ mɔɔ Gyɛzɛbɛle+ ɛlɛku* Gyihova ngapezoma ne mɔ la, Obadaya vale ngapezoma 100 na ɔhyɛle bɛ nu nwiɔ ɔvale 50 biala ɔveale bolɛ bɔne ko anu na ɔmaanle bɛ aleɛ nee nzule.) 5 Akee Ehabe zele Obadaya kɛ: “Kɔnleɛnlea azɛlɛ ne azo nzubula ne mɔ nee mbɔnza* ne mɔ kɔsɔɔti anu. Bie a yɛbanyia ndile dɔɔnwo yɛamaa mgbɔnwɔ nee mgbɔnwɔndua* ne mɔ amaa yɛ nane ne mɔ kɔsɔɔti anwu.” 6 Ɔti bɛhyɛle azɛlɛ ne mɔɔ bɛkanleɛnlea zolɛ la bɛmaanle bɛ nwo. Ehabe angome vale adenle ko azo yɛɛ Obadaya angome vale adenle fofolɛ zo.
7 Mɔɔ Obadaya lua adenle zo la, Yilaegya rayiale ye. Ɛkɛ ne ala ɔnwunle ye sonla holɛ na ɔhotole ɔbutule ɔ nyunlu aze na ɔhanle kɛ: “Me menle Yilaegya, asoo wɔmɔ ɛ?”+ 8 Ɔbuale ye kɛ: “Medame ɔ. Kɔha kile ɛ menle kɛ: ‘Yilaegya ɛra.’” 9 Noko ɔzele ye kɛ: “Duzu ɛtane a meyɛ mɔɔ ɔti ɔwɔ kɛ ɛfa wɔ sonvolɛ ɛwula Ehabe asa anu kɛ ɔhu me ɛ? 10 Mekɛ ala mɔɔ Gyihova wɔ Nyamenle ne de aze la, maanle anzɛɛ belemgbunlililɛ biala ɛnle ɛkɛ mɔɔ me menle ɛtɛsoanle kɛ bɛhɔkpondɛ wɔ wɔ nu a. Saa bɛka kɛ, ‘Ɔnle ɛke’ a, ɔmaa belemgbunlililɛ anzɛɛ maanle zɔhane ka ndane kɛ bɛannwu wɔ.+ 11 Kɛkala ɛlɛka wɔahile me kɛ, ‘Kɔha kile ɛ menle kɛ: “Yilaegya ɛra.”’ 12 Saa mefi ɛ nwo ɛke a, Gyihova sunsum ne bava wɔ ahɔ+ ɛleka mɔɔ menze a, na saa meka mekile Ehabe na yeannwu wɔ a, adenle biala azo, ɔbahu me. Noko wɔ sonvolɛ ɛzulo Gyihova ɔvi ye ngakula nu. 13 Asoo bɛtɛkanle mɔɔ menyɛle wɔ mekɛ mɔɔ Gyɛzɛbɛle ɛlɛku Gyihova ngapezoma ne la bɛtɛkilele me menle, kɛzi menvale Gyihova ngapezoma 100 na mengyɛle bɛ nu nwiɔ menvale 50 biala menveale bolɛ bɔne ko anu na mengɔle zo memaanle bɛ aleɛ nee nzule la ɔ?+ 14 Noko kɛkala ɛlɛka kɛ, ‘Kɔha kile ɛ menle kɛ: “Yilaegya ɛra.”’ Ɔbahu me.” 15 Na Yilaegya hanle kɛ: “Mekɛ ala mɔɔ ɛlɔne Gyihova mɔɔ mesonle ye* la de aze la, ɛnɛ, mebava me nwo meahile ye.”
16 Ɔti Obadaya hɔyiale Ehabe na ɔhanle ɔhilele ye, na Ehabe hɔle kɛ ɔkayia Yilaegya.
17 Mɔɔ Ehabe nwunle Yilaegya ala la, ɔzele ye kɛ: “Ɛdawɔ mɔɔ wɔva ngyegyelɛ* kpole wɔra Yizilayɛ anwo zo la, se wɔmɔ ɛne?”
18 Na ɔhanle kɛ: “Metɛfale ngyegyelɛ kpole metɛbale Yizilayɛ anwo zo, emomu ɛdawɔ nee wɔ papa sua nu amra a ɛyɛ zɔ a, ɔluakɛ bɛkpo Gyihova mɛla ne mɔ na bɛli Beeyale ne mɔ anzi.+ 19 Kɛkala maa bɛboɔboa Yizilayɛma amuala nee Beeyale ngapezoma 450 ne yɛɛ ngapezoma 400 ne mɔɔ sonle ɛzonlenlɛ baka* ne+ na bɛdi aleɛ wɔ Gyɛzɛbɛle ɛkponle zo la anloa na bɛhɔyia me wɔ Kamɛle Boka ne+ azo.” 20 Ɔti Ehabe zoanle maanle bɛhɔhanle bɛhilele Yizilayɛma kɔsɔɔti na bɛboɔboale ngapezoma ne anloa wɔ Kamɛle Boka ne azo.
21 Akee Yilaegya bikyele menli ne amuala na ɔhanle kɛ: “Mekɛ tendenle nyɛ a bɛmaa bɛ adwenle ayɛ bɛ nwiɔ nwiɔ a?+ Saa Gyihova a le nɔhalɛ Nyamenle ne a, bɛdoa ye;+ saa Beeyale noko a, bɛdoa ye!” Na menli ne ambua ye. 22 Na Yilaegya hanle kɛ: “Me ngome a mele Gyihova ngapezonli mɔɔ meha a,+ noko Beeyale ngapezoma ne mɔ le 450. 23 Maa bɛmaa yɛ nlankɛ mralɛ nyinli nwiɔ na bɛye ɛnlankɛ ralɛ ko na bɛpepɛ ye azinli bɛgua ɛyɛne ne azo, noko bɛmmafa senle bɛto nu. Medame noko mebayɛ ɛnlankɛ ralɛ ɛhendeɛ ne anwo boɛ na meava meagua ɛyɛne ne azo, noko menrɛva senle menrɛdo nu. 24 Akee bɛzu bɛvɛlɛ bɛ nyamenle ne,+ na medame noko mebazu meavɛlɛ Gyihova. Nyamenle ne mɔɔ bamaa senle aradɔ nu la bahile kɛ ɔdaye a ɔle nɔhalɛ Nyamenle a.”+ Ɔti bɛ muala bɛhanle kɛ: “Mɔɔ wɔha la le kpalɛ.”
25 Akee Yilaegya zele Beeyale ngapezoma ne mɔ kɛ: “Bɛlimoa bɛye ɛnlankɛ ralɛ ko na bɛyɛ nwolɛ boɛ, ɔluakɛ bɛdabɛ a bɛ nwo zonle a. Akee bɛzu bɛvɛlɛ bɛ nyamenle ne, noko bɛmmafa senle bɛto nuhua.” 26 Ɔti bɛvale ɛnlankɛ ralɛ ne mɔɔ bɛvale bɛmaanle bɛ la, bɛyɛle nwolɛ boɛ na bɛhɔle zo bɛzunle bɛvɛlɛle Beeyale ɔvi nwonlomɔ ɔhɔdwule ewiazo kɛ: “O Beeyale, bua yɛ!” Noko bɛande ɛnelɛ biala yɛɛ awie biala ambua bɛ.+ Bɛhɔle zo bɛwuluwulule bɛbɔle afɔlemokyea ne mɔɔ bɛyɛle la anwo mgbɔlɔka. 27 Ɔdwule kɛyɛ sɛnzɛngyinla la, Yilaegya bɔle ɔ bo kɛ ɔgolo bɛ nwo na ɔhanle kɛ: “Bɛdea nu kpalɛ bɛvɛlɛ ye! Se ɔle nyamenle!+ Bie a ɔlɛdwenle debie bie anwo kpalɛ anzɛɛ yehɔ kɛ ɔkazɔho ɔ gyakɛ.* Anzɛɛ bie a yelafe botoo na ɔwɔ kɛ awie tunwue ye!” 28 Bɛdeɛdeanle nuhua kpole na bɛvale dadeɛ nee atwɛ bɛpepɛle bɛ nwo kɛ mɔɔ bɛ amaamuo ne kile la too bɛ nwo amuala yɛle mogya ngome takaa. 29 Sɛnzɛngyinla kpale nwolɛ na bɛhɔle zo bɛyɛle bɛ nwo kɛ ngapezoma la hɔkpulale mekɛ mɔɔ bɛfa bɛbɔ nɔsolɛ ma afɔle ne la, noko bɛande ɛnelɛ biala yɛɛ awie biala ambua bɛ; ɛnee awie biala ɛndie bɛ.+
30 Akee Yilaegya zele menli ne amuala kɛ: “Bɛbikye me.” Ɔti menli ne amuala bikyele ye. Akee ɔyɛle Gyihova afɔlemokyea ne mɔɔ bɛbubu ye la boɛ.+ 31 Yilaegya vale awolɛ 12 mɔɔ nee Gyekɔbo amra mrenyia ne mɔ mbusua ne mɔ dodo le ko la; Gyekɔbo a Gyihova hanle hilele ye kɛ, “Bɛbavɛlɛ wɔ Yizilayɛ” la.+ 32 Ɔvale awolɛ ne mɔ ɔyɛle afɔlemokyea+ wɔ Gyihova duma nu. Akee ɔdule kuma wɔ afɔlemokyea ne anwo ɔyiale; azɛlɛ ne mɔɔ ɔdule kuma ne ɔyiale nwolɛ la le kpole mɔɔ bɛkola bɛdua ma siya ɛzuzudeɛ* nwiɔ wɔ zolɛ a. 33 Nzinlii, ɔzieziele ɛyɛne ne na ɔpepɛle ɛnlankɛ ralɛ ne azinli azinli na ɔvale ɔguale ɛyɛne ne azo.+ Akee ɔhanle kɛ: “Bɛgua nzule wɔ mbuakɛ mgbole nna anu bɛmaa ɔyi tetɛkɛɛ na bɛwola bɛgua ɛyelalɛ afɔlebɔdeɛ ne nee ɛyɛne ne azo.” 34 Akee ɔhanle kɛ: “Bɛyɛ ye bieko.” Ɔti bɛyɛle ye bieko. Eza ɔhanle kɛ: “Bɛyɛ ye fane nsa.” Ɔti bɛyɛle ye fane nsa. 35 Na nzule ne yile vale afɔlemokyea ne anwo amuala, na eza ɔmaanle bɛguale nzule wɔ kuma ne anu bɛmaanle ɔyile tɛkɛɛ.
36 Ɔdwule mekɛ mɔɔ bɛbɔ nɔsolɛ ma afɔle ne la,+ ngapezonli Yilaegya ragyinlanle bɛ nyunlu ɛkɛ na ɔhanle kɛ: “O Gyihova, Ebileham,+ Ayezeke+ nee Yizilayɛ Nyamenle, ɛnɛ maa bɛnwu ye kɛ ɛdawɔ a ɛle Nyamenle wɔ Yizilayɛ a na mele wɔ sonvolɛ na wɔ edwɛkɛ zo a melua meyɛ ɛhye mɔ amuala a.+ 37 Bua me, O Gyihova! Bua me amaa menli ɛhye mɔ anwu kɛ ɛdawɔ Gyihova a ɛle nɔhalɛ Nyamenle ne a, na ɛlɛkakyi bɛ ahonle wɔamaa bɛazia bɛara wɔ ɛkɛ bieko.”+
38 Na Gyihova maanle senle vile anwuma na ɔrayelale ɛyelalɛ afɔlebɔdeɛ ne,+ ɛyɛne azinli ne, awolɛ ne nee ndɛtɛlɛ ne na ɔmaanle nzule ne mɔɔ wɔ kuma ne anu la kɔsɔɔti sesanle.+ 39 Mɔɔ menli ne amuala nwunle ɛhye la, ɛkɛ ne ala bɛhotole na bɛbutubutule bɛ nyunlu aze na bɛhanle kɛ: “Gyihova a le nɔhalɛ Nyamenle ne a! Gyihova a le nɔhalɛ Nyamenle ne a!” 40 Akee Yilaegya zele bɛ kɛ: “Bɛhye Beeyale ngapezoma ne! Bɛmmamaa ko bɔbɔ fi bɛ sa nriandi!” Ɛkɛ ne ala bɛhyele bɛ, na Yilaegya vale bɛ hɔle Kaehyɔn azudenle* ne anloa+ na ɔhunle bɛ wɔ ɛkɛ.+
41 Akee Yilaegya zele Ehabe kɛ: “Kɔli debie na no, ɔluakɛ mede dede bie mɔɔ kile kɛ ezule kpole bie badɔ la.”+ 42 Ɔti Ehabe hɔle kɛ ɔkali na yeanlo, na Yilaegya hɔle Kamɛle Boka ne azo na ɔhotole ɔkponle ɔ nwo ɔmaanle ɔ ti bikyele ɔ gyakɛ kpɔkɛ.+ 43 Akee ɔzele ye sonvolɛ ne kɛ: “Mesɛlɛ wɔ, kɔ na to ɛ nye wɔ nyevile nu lɔ.” Ɔti ɔhɔnleanle na ɔhanle kɛ: “Meannwu debie biala.” Yilaegya hanle ye fane nsuu hilele ye kɛ, “Sia kɔnlea.” 44 Fane nsuu ne azo ye sonvolɛ ne hanle kɛ: “Nea! Amungu ekyi bie mɔɔ le kɛ sonla sa la ɛlɛmaa ɔ nwo zo wɔ nyevile nu lɔ.” Akee ɔzele ye kɛ: “Kɔha kile Ehabe kɛ, ‘Siezie wɔ ehwili ne! Kɔ ndɛndɛ na ezule ne angye wɔ anzie ɛke!’” 45 Yeangyɛ biala maanle nu yɛle kisii, anwoma ne dule na ezule kpole bie dɔle;+ na Ehabe hanle ye ehwili ne hɔle Gyɛzeɛle+ nehane. 46 Noko Gyihova maanle Yilaegya tumi* na ɔnyenyanle ye tɛladeɛ ne ɔkyekyele ye wɔ ɔ nze zo* na ɔnriandile ɔhɔzenle Ehabe anwo ɔhɔle Gyɛzeɛle.
19 Akee Ehabe+ hanle mɔɔ Yilaegya yɛle la amuala nee kɛzi ɔvale konle dadeɛ+ ɔhunle ngapezoma ne mɔ amuala la ɔhilele Gyɛzɛbɛle.+ 2 Ɔti Gyɛzɛbɛle zoanle maanle bɛhɔhanle bɛhilele Yilaegya kɛ: “Saa ɔkadwu ɛhyema mekɛ zɛhae la metɛyɛle wɔ kɛ bɛ nuhua ko a,* nyamenle ne mɔ ɛdua me kakɛ na bɛgua me bie zo!” 3 Na ye ahonle dule, yemɔti ɔdwazole ɔnriandile kɛ ɔbɔ ye ngoane* nwo bane.+ Ɔhɔle Biyɛ-hyiba+ mɔɔ wɔ Dwuda la,+ na ɔgyakyile ye sonvolɛ ne wɔ ɛkɛ. 4 Ɔdiale kenle ko adenle ɔhɔle fienemgbole ne anu na ɔhɔdɛnlanle baka buzuu bie abo, na ɔzɛlɛle kɛ ɔkɛwu.* Ɔhanle kɛ: “Yeyɛ boɛ! O Gyihova, akee maa menwu,+ ɔluakɛ menle kpalɛ mendɛla me nenyia mɔ.”
5 Akee ɔlale baka buzuu ne abo na ɔlafele. Noko arɛlevilɛ nu ala, anwumabɔvolɛ bie vale ɔ sa hanle ye+ na ɔzele ye kɛ: “Dwazo na di debie.”+ 6 Mɔɔ ɔdole ɔ nye la, ɔnwunle kɛ paano kunguma bie la awolɛ mɔɔ ɛlɔ wuluwulu la azo yɛɛ nzule wɔ buakɛ nu gyi ɔ ti sɔlɔ. Ɔlile na ɔnlonle na ɔlale bieko. 7 Nzinlii, Gyihova anwumabɔvolɛ ne rale bieko na ɔvale ɔ sa ɔhanle ye na ɔhanle kɛ: “Dwazo na di debie, ɔluakɛ adendulɛ ne babo ɛ nwo zo.” 8 Ɔti ɔdwazole ɔlile debie na ɔnlonle nzule, na anwosesebɛ mɔɔ ɔnyianle wɔ aleɛ ne anu la maanle ɔdiale alehyenlɛ nee aledwolɛ kenle 40 too ɔhɔdwule nɔhalɛ Nyamenle ne boka Hɔlɛbe azo.+
9 Ɔhɔwolole bolɛ bɔne bie anu+ wɔ ɛkɛ ne na ɔlale ɛkɛ ne nɔe ne; na nea! Gyihova zele ye kɛ: “Yilaegya, duzu a ɛlɛyɛ ye wɔ ɛke a?” 10 Na ɔhanle kɛ: “Melɛbɔ Gyihova, ɛlɔne Nyamenle ne anwo mɔdenle;+ ɔluakɛ Yizilayɛma ɛzɛkye wɔ ngyekyeleɛ ne,+ bɛbubu wɔ afɔlemokyea ne mɔ yɛɛ bɛva konle dadeɛ bɛhu wɔ ngapezoma ne mɔ,+ na me ngome a meha a. Kɛkala bɛkpondɛ kɛ bɛku me.”*+ 11 Noko Nyamenle hanle kɛ: “Finde kɔgyinla boka ne azo wɔ Gyihova anyunlu.” Na nea! Gyihova razenle+ na anwoma kpole mɔɔ anu yɛ se la dule na ɔkpukekpukele awoka nee bodane wɔ Gyihova anyunlu+ noko ɛnee Gyihova ɛnle anwoma ne anu. Anwoma ne anzi, azɛlɛ kpusule,+ noko ɛnee Gyihova ɛnle azɛlɛkpusulɛ ne anu. 12 Azɛlɛkpusulɛ ne anzi, senle zɔle+ noko ɛnee Gyihova ɛnle senle ne anu. Senle ne anzi, ɛnelɛ bie mɔɔ wɔ aze la dendɛle bɛtɛɛ.+ 13 Mɔɔ Yilaegya dele ɛnelɛ ne ala la, ɔvale ye tɛladeɛ* ne ɔhedale ɔ nyunlu+ na ɔvindele ɔhɔgyinlanle bolɛ bɔne ne anloa. Akee ɛnelɛ ne bizale ye kɛ: “Yilaegya, duzu a ɛlɛyɛ ye wɔ ɛke a?” 14 Na ɔhanle kɛ: “Melɛbɔ Gyihova, ɛlɔne Nyamenle ne anwo mɔdenle; ɔluakɛ Yizilayɛma ɛzɛkye wɔ ngyekyeleɛ ne,+ bɛbubu wɔ afɔlemokyea ne mɔ yɛɛ bɛva konle dadeɛ bɛhu wɔ ngapezoma ne mɔ, na me ngome a meha a. Kɛkala bɛkpondɛ kɛ bɛku me.”*+
15 Gyihova zele ye kɛ: “Sia ɛ nzi kɔ Damasekɛse fienemgbole ne anu lɔ. Saa ɛdwu ɛkɛ a, kpokpa Hazeeyɛle+ yɛ ye Selea belemgbunli. 16 Kpokpa Nemehyae anlɔnra Gyihu+ yɛ ye Yizilayɛ belemgbunli, na kpokpa Hyeefate ara Yilaehya* mɔɔ vi Ebɛle-mɛhɔla la na yɛ ye ngapezonli maa ɔli ɛ gyakɛ anu.+ 17 Awie biala mɔɔ banriandi avi Hazeeyɛle konle dadeɛ ne anloa la,+ Gyihu bahu ye;+ na awie biala mɔɔ banriandi avi Gyihu konle dadeɛ ne anloa la, Yilaehya bahu ye.+ 18 Na metɛdɛ menli 7,000 mɔɔ bɛtɛkotole bɛtɛsonlenle Beeyale yɛɛ bɛtɛfole ɔ nloa anwo la wɔ Yizilayɛ.”+
19 Yemɔti ɔvi ɛkɛ ne ɔhɔle na ɔhɔnwunle Hyeefate ara Yilaehya kɛ nlankɛ mɔɔ bɛbɔ bɛ nwo nwiɔ nwiɔ la 12 li ɔ nyunlu na ɔlɛfa bɛ yeavundu azɛlɛ, na ɛnee ɔ nee mɔɔ tɔ zolɛ 12 la a lua a. Ɔti Yilaegya hɔle ɔ nwo ɛkɛ na ɔvuandinle ye tɛladeɛ ne+ ɔguale ɔ nwo zo. 20 Ɛkɛ ne ala ɔgyakyile nlankɛ ne mɔ na ɔnriandile ɔdoale Yilaegya na ɔhanle kɛ: “Mesɛlɛ wɔ, maa mengɔnvo me papa nee me mame anloa anwo. Akee mebaradoa wɔ.” Yilaegya buale ye kɛ: “Sia kɔ, asoo mezi wɔ adenle ɔ?” 21 Ɔti ɔziale ɔhɔle na ɔvale nlankɛ nwiɔ ɔbɔle afɔle, na ɔvale mbaka ne mɔ mɔɔ gyela nlankɛ ne mɔ la ɔyɛle ɛyɛne ɔdonle bɛ nane ne na ɔvale ɔmaanle menli ne lile. Akee ɔdwazole ɔdoale Yilaegya na ɔyɛle ye sonvolɛ.+
20 Akee Selea+ Belemgbunli Bɛne-heedade+ boɔboale ye ɛlɔnema ne nee arelemgbunli gyɛne 32 nee bɛ mgbɔnwɔ yɛɛ bɛ ehwili ne mɔ anloa; ɔhɔbɛngale Samɛlea anwo ɔyiale+ na ɔ nee bɛ honle. 2 Akee ɔzoanle menli ɔmaanle bɛhɔle Yizilayɛ Belemgbunli Ehabe+ ɛkɛ wɔ suakpole ne azo na ɔhanle ɔhilele ye kɛ: “Edwɛkɛ mɔɔ Bɛne-heedade ɛha la ɛne, 3 ‘Wɔ dwɛtɛ fufule nee wɔ nvutuke ne le me ɛdeɛ, zɔhane ala a ɛ ye mɔ nee ɛ mra mrenyia ne mɔ mɔɔ anwo yɛ fɛ la le me ɛdeɛ a.’” 4 Ɔti Yizilayɛ belemgbunli ne buale ye kɛ: “Me menle belemgbunli, kɛ mɔɔ wɔha la, medame nee debie biala mɔɔ melɛ la le wɔ ɛdeɛ.”+
5 Nzinlii, menli mɔɔ ɔzoanle bɛ la ziale rahanle kɛ: “Edwɛkɛ mɔɔ Bɛne-heedade ɛha la ɛne, ‘Mendole wɔ nrɛlaleɛ kɛ: “Ɛbava wɔ dwɛtɛ fufule, wɔ nvutuke, ɛ ye mɔ nee ɛ mra mrenyia ne mɔ wɔamaa me.” 6 Noko ɛhyema mekɛ zɛhae, mebazoa me sonvolɛma wɔ wɔ ɛkɛ, na bɛbado bɛ rɛle aze bɛanleɛnlea wɔ sua nu nee wɔ sonvolɛma azua nu na bɛasesa wɔ ninyɛne mgbalɛ ne mɔ kɔsɔɔti bɛara.’”
7 Ɔti Yizilayɛ belemgbunli ne vɛlɛle mgbanyima mɔɔ wɔ maanle ne anu la amuala na ɔhanle ɔhilele bɛ kɛ: “Mesɛlɛ bɛ, bɛnlea na bɛnwu ye kɛ, nrenyia ɛhye kulo kɛ ɔfa ngyegyelɛ ɔba, ɔluakɛ ɔse menva me ye mɔ, me mra mrenyia, me dwɛtɛ fufule nee me nvutuke memaa ye, na meanga kɛ menrɛyɛ.” 8 Akee mgbanyima ne mɔ nee menli ne amuala kɔsɔɔti hanle kɛ: “Mmatie ye yɛɛ mmadie ɛto nu.” 9 Ɔti ɔhanle ɔhilele menli mɔɔ Bɛne-heedade zoanle bɛ la kɛ: “Bɛha bɛhile me menle belemgbunli kɛ, ‘Debie biala mɔɔ ɛlimoale ɛbizale wɔ sonvolɛ la, mebayɛ, na ɛhye ɛdeɛ, menrɛhola menrɛyɛ.’” Yemɔti menli mɔɔ ɔzoanle bɛ la ziale hɔle na bɛhɔbɔle ye amaneɛ.
10 Bɛne-heedade dole ye nrɛlaleɛ kɛ: “Saa munlutu mɔɔ baha Samɛlea la bazo mɔɔ menli mɔɔ doa me la biala banyia ɔ sa ko a, nyamenle ne mɔ ɛdua me kakɛ na bɛgua me bie zo!” 11 Yizilayɛ belemgbunli ne buale kɛ: “Bɛha bɛhile ye kɛ, ‘Ɔnle kɛ awie mɔɔ wula ye konle tɛladeɛ la memaa ɔ nwo zo kɛ ahenle mɔɔ ye gua la.’”+ 12 Mɔɔ ɔdele edwɛkɛ ɛhye la, ɛnee ɔ nee arelemgbunli ne mɔ ɛlɛno nza wɔ bɛ ɛdanlɛ azua ne mɔ anu,* na ɛkɛ ne ala, ɔhanle ɔhilele ye sonvolɛma ne kɛ: “Bɛziezie bɛ nwo na bɛhɔ bɛ nwo zo!” Ɔti bɛzieziele bɛ nwo na bɛhɔle sua ne azo amra anwo zo.
13 Noko ngapezonli bie rale Yizilayɛ Belemgbunli Ehabe+ anwo ɛkɛ na ɔzele ye kɛ: “Edwɛkɛ mɔɔ Gyihova ɛha la ɛne, ‘Wɔnwu menli dɔɔnwo ɛhye mɔ amuala ɔ? Nea, mebava bɛ meawula ɛ sa nu ɛnɛ amaa wɔanwu kɛ medame a mele Gyihova a.’”+ 14 Ehabe bizale kɛ: “Ɔbalua nwane anwo zo?” Na ɔbuale ye kɛ: “Edwɛkɛ mɔɔ Gyihova ɛha la ɛne, ‘Ɔbalua mgbanyima mɔɔ wɔ maanzinli ne mɔ anu la boavolɛma anwo zo.’” Ɔti ɔbizale ye kɛ: “Nwane a babɔ konle ne abo a?” Na ɔzele ye kɛ: “Ɛdawɔ ɔ!”
15 Akee Ehabe dianle mgbanyima mɔɔ wɔ maanzinli ne mɔ anu la boavolɛma ne, ɛnee bɛ dodo le 232; ɔwiele la, ɔdianle Yizilayɛ mrenyia ne mɔ amuala, ɛnee bɛle 7,000. 16 Bɛvindele ewiazo wɔ mekɛ mɔɔ ɛnee Bɛne-heedade nee arelemgbunli 32 ne mɔɔ ɛlɛboa ye la ɛlɛno nza abo wɔ bɛ ɛdanlɛ azua ne mɔ anu* la. 17 Mekɛ mɔɔ mgbanyima mɔɔ wɔ maanzinli ne mɔ anu la boavolɛma ne vi sua ne azo vindele la, ɛkɛ ne ala Bɛne-heedade zoanle menli kɛ bɛhɔnlea mɔɔ ɛlɛkɔ zo la. Bɛrahanle bɛhilele ye kɛ: “Mrenyia bie vi Samɛlea ɛra.” 18 Ɔti ɔzele bɛ kɛ: “Saa bɛrale ye anzodwolɛ nu a, bɛhye bɛ anyewɔzo; yɛɛ saa konle ti a bɛrale a, bɛhye bɛ anyewɔzo.” 19 Noko mɔɔ menli ɛhye mɔ vi suakpole ne azo vindele la—mgbanyima mɔɔ wɔ maanzinli ne mɔ anu la boavolɛma nee ɛlɔnema mɔɔ doale bɛ la— 20 bɛ nuhua ko biala hunle awie mɔɔ rale ɔ nwo zo la. Akee Seleama nriandile+ na Yizilayɛma doale bɛ, noko Selea Belemgbunli Bɛne-heedade vole ye ɛkpɔnwɔ ne azo na ɔ nee ye mgbɔnwɔkavoma ne mɔ bie nriandile. 21 Noko Yizilayɛ belemgbunli ne vindele na ɔhunle menli mɔɔ ka mgbɔnwɔ nee ehwili ne mɔ la, na ɔlile Seleama anwo zo konim kpole.*
22 Nzinlii, ngapezonli ne+ hɔle Yizilayɛ belemgbunli ne ɛkɛ na ɔhanle kɛ: “Kɔ na boɔboa ɛ nwo kpalɛ na suzu mɔɔ ɛbayɛ la anwo,+ ɔluakɛ ɛvolɛ bieko* mɔlebɛbo, Selea belemgbunli ne bara ɛ nwo zo.”+
23 Akee Selea belemgbunli ne sonvolɛma hanle hilele ye kɛ: “Bɛ Nyamenle ne le awoka zo Nyamenle. Ɛhye ati a bɛlile yɛ nwo zo konim a. Na saa yɛ nee bɛ ko wɔ azɛlɛ sɛsɛ zo a, yɛbali bɛ nwo zo konim. 24 Eza yɛ ɛhye: Yeye arelemgbunli ne mɔ kɔsɔɔti+ fi bɛ gyinlabelɛ ne mɔ na fa amɛnladoma siezie bɛ gyakɛ anu. 25 Akee boɔboa ɛlɔnema mɔɔ bɛ dodo le kɛ mɔɔ ɛvi ɛ sa la, yɛɛ mgbɔnwɔ nee ehwili dodo ko ne ala anloa. Bɛmaa yɛ nee bɛ ɛho wɔ azɛlɛ sɛsɛ zo na yɛbali bɛ nwo zo konim.” Ɔti ɔdiele bɛ folɛdulɛ ne na ɔyɛle ye kɛ mɔɔ bɛhanle la.
26 Wɔ ɛvolɛ* ne mɔlebɛbo ala, Bɛne-heedade boɔboale Seleama anloa na bɛhɔle Efɛke+ kɛ bɛ nee Yizilayɛma kaho. 27 Yizilayɛma noko boɔboale bɛ nloa, na bɛmaanle bɛ debie biala mɔɔ bɛhyia nwo la na bɛhɔle kɛ bɛ nee bɛ kaho. Mɔɔ Yizilayɛma boɔboale bɛ nloa wɔ Seleama anyunlu ɛkɛ ne la, ɛnee bɛle kɛ mbɔnkye ekpunli ngyikyi nwiɔ, noko Seleama yile azɛlɛ ne amuala azo.+ 28 Akee nɔhalɛ Nyamenle sonla ne rale Yizilayɛ belemgbunli ne ɛkɛ na ɔhanle ɔhilele ye kɛ: “Edwɛkɛ mɔɔ Gyihova ɛha la ɛne, ‘Kɛmɔ Seleama ɛha kɛ: “Gyihova le awoka zo Nyamenle na ɔnle azɛlɛ sɛsɛ zo Nyamenle’ la ati, mebava menli dɔɔnwo ɛhye mɔ meawula ɛ sa nu+ amaa wɔanwu kɛ medame a mele Gyihova a.’”+
29 Yizilayɛma nee Seleama dɛnlanle bɛ azokoɛleɛ ne mɔɔ bɛ nye bɔ zolɛ la too kenle nsuu, na kenle nsuu ne azo, konle ne bɔle ɔ bo. Yizilayɛma hunle Selea sogyama mɔɔ dua aze la 100,000 kenle ko. 30 Na bɛdabɛ mɔɔ bɛhale la nriandile hɔle suakpole Efɛke+ azo. Noko bane ne dele guale mrenyia mɔɔ hale la anu 27,000 anwo zo. Bɛne-heedade noko nriandile hɔle sua ne azo na ɔhɔveale ekpumgbunli bie anu.
31 Ɔti ye sonvolɛma ne hanle hilele ye kɛ: “Nea, yɛde kɛ Yizilayɛ arelemgbunli ne mɔ le arelemgbunli mɔɔ se anwunvɔne.* Yɛsɛlɛ wɔ, maa yɛva ɛrele yɛpɛ yɛ bo na yɛva nyɛma yɛkyekye yɛ ti na yɛhɔ Yizilayɛ belemgbunli ne ɛkɛ. Bie a ɔnrɛhu wɔ.”+ 32 Ɔti bɛvale ɛrele bɛpɛle bɛ bo na bɛvale nyɛma bɛkyekyele bɛ ti na bɛhɔle Yizilayɛ belemgbunli ne ɛkɛ na bɛzele ye kɛ: “Wɔ sonvolɛ Bɛne-heedade se, ‘Mesɛlɛ wɔ, maa mendɛnla* ngoane nu.’” Ɔbizale bɛ kɛ: “Ɔtɛte ngoane nu ɔ? Ɔle me diema.” 33 Menli ne bule ye kɛ ɔle edwɛkɛ kpalɛ na ndɛndɛ ne ala bɛliele ye edwɛkɛ ne bɛlile, ɔti bɛhanle kɛ: “Bɛne-heedade le ɛ diema.” Akee ɔhanle kɛ: “Bɛhɔva ye bɛrɛla.” Na Bɛne-heedade hɔle ɔ nwo ɛkɛ, na ɔmaanle ɔvole ye ehwili ne anu.
34 Akee Bɛne-heedade hanle hilele ye kɛ: “Azua mɔɔ me papa liele vile wɔ papa asa anu la, mebazia meava meamaa wɔ, na ɛbahola wɔayɛ gualilɛ ɛleka* ngakyile wɔ Damasekɛse kɛ mɔɔ me papa yɛle ye wɔ Samɛlea la.”
Ehabe buale ye kɛ: “Ɔlua ngyehyɛleɛ* ɛhye ati, mebagyakyi wɔ meamaa wɔahɔ.”
Ɔti ɔ nee ye yɛle ngyehyɛleɛ na ɔmaanle ɔhɔle.
35 Gyihova maanle ngapezoma ne amra ne mɔ*+ anu ko hanle hilele ɔ gɔnwo kɛ: “Mesɛlɛ wɔ, bɔ me.” Noko nrenyia ne ambɔ ye. 36 Ɔti ɔhanle ɔhilele ye kɛ: “Kɛmɔ wɔandie Gyihova ane la ati, ɛfi me nwo ɛke ala a, awenade bahu wɔ.” Ɔvile ɔ nwo ɛkɛ ne ɔhɔle la, awenade rale ɔ nwo zo na ɔhunle ye.
37 Ɔnwunle awie fofolɛ na ɔzele ye kɛ: “Mesɛlɛ wɔ, bɔ me.” Ɔti nrenyia ne bɔle ye na ɔbodale ye.
38 Akee ngapezonli ne hɔle na ɔhɔhendɛle belemgbunli ne wɔ adenle ne anloa, ɔkyekyele ɔ nye amaa bɛannwu ye sonla holɛ. 39 Mɔɔ belemgbunli ne ɛlɛpɛ nu la, ɔdeanle nu ɔzele belemgbunli ne kɛ: “Wɔ sonvolɛ hɔle konle ne ɛleka mɔɔ anu yɛ se la, na nrenyia bie mɔɔ vi konle ne anloa ɛlɛkɔ la vale nrenyia bie maanle me na ɔzele me kɛ, ‘Sinza nrenyia ɛhye. Saa ɔminli a, ɛbava wɔ ngoane wɔazie ye ngoane ne abo zo*+ anzɛɛ ɛbadua dwɛtɛ fufule talɛnte* ko.’ 40 Na mekɛ mɔɔ wɔ sonvolɛ anye ɛbolo ɛlɛdi akɔneaba la, arɛlevilɛ nu, nrenyia ne nriandile.” Yizilayɛ belemgbunli ne zele ye kɛ: “Zɔhane ala a wɔ ndɛnebualɛ ne bayɛ a; ɛdawɔ mumua ne wɔha.” 41 Ɛkɛ ne ala, ɔyele deɛ ne mɔɔ kyekye ɔ nye la, na Yizilayɛ belemgbunli ne nwunle ye kɛ ɔle ngapezoma ne anu ko.+ 42 Ɔhanle ɔhilele ye kɛ: “Edwɛkɛ mɔɔ Gyihova ɛha la ɛne, ‘Kɛmɔ wɔmaa nrenyia ne mɔɔ menganle mengilele wɔ kɛ ɛhu ye la ɛnriandi ɛvi ɛ sa nu la ati,+ ɛbava wɔ ngoane wɔazie ye ngoane ne abo zo,*+ na wɔava wɔ menli ne wɔazie ye menli ne abo zo.’”+ 43 Na Yizilayɛ belemgbunli ne vale nyanelilɛ nee arɛlebɔlɛ hɔle sua nu wɔ Samɛlea.+
21 Ɛhye anzi, edwɛkɛ bie zile mɔɔ fale vanye egyinli bie mɔɔ le Gyɛzeɛlenli Neebɔto ɛdeɛ la anwo; ɛnee ɔwɔ Gyɛzeɛle,+ na ɔbikye Samɛlea Belemgbunli Ehabe sua nu. 2 Ehabe zele Neebɔto kɛ: “Fa wɔ vanye egyinli ne maa me maa menva menyɛ me tola, ɔluakɛ ɔbikye me sua ne. Na mebamaa wɔ vanye egyinli kpalɛ wɔava wɔazie ɔ bo zo. Anzɛɛ saa ɛkulo a, mebasese ye ezukoa nu meadua meamaa wɔ.” 3 Noko Neebɔto zele Ehabe kɛ: “Ɔnrɛzi ɛlɛ wɔ Gyihova anye zo kɛ mebava me nenyia mɔ agyapadeɛ meamaa wɔ.”+ 4 Ɔti Ehabe vale nyanelilɛ nee arɛlebɔlɛ rale sua nu wɔ mualɛ mɔɔ Gyɛzeɛlenli Neebɔto vale maanle ye wɔ mekɛ mɔɔ ɔhanle kɛ: “Menrɛva me nenyia mɔ agyapadeɛ ne menrɛmaa wɔ” la anwo. Akee ɔlale ye ɛkpa ne azo ɔhakyile ɔ nye wɔ bane nwo na ɔkpole kɛ ɔkɛli aleɛ.
5 Ɔ ye Gyɛzɛbɛle+ rale ɔ nwo ɛkɛ ne rabizale ye kɛ: “Duzu ati a ɛ rɛle ɛbɔ kpole na wɔkpo kɛ ɛkɛli debie ɛ?” 6 Ɔbuale ɔ ye kɛ: “Ɔluakɛ menganle mengilele Gyɛzeɛlenli Neebɔto kɛ, ‘Fa wɔ vanye egyinli ne maa me na memaa wɔ ezukoa. Anzɛɛ saa ɛkulo a, mebamaa wɔ vanye egyinli fofolɛ wɔava wɔazie ɔ bo zo.’ Noko ɔhanle kɛ, ‘Menrɛva me vanye egyinli ne menrɛmaa wɔ.’” 7 Ɔ ye Gyɛzɛbɛle zele ye kɛ: “Tɛ wɔmɔ a ɛle Yizilayɛ belemgbunli ɔ? Dwazo di debie na maa wɔ ahonle ɛli fɛlɛko. Mebava Gyɛzeɛlenli Neebɔto vanye egyinli ne meamaa wɔ.”+ 8 Ɔti ɔhɛlɛle ngɛlata wɔ Ehabe duma nu, na ɔvale Ehabe tumi sɛkɛlɛneɛ ne ɔsisile zolɛ+ na ɔvale ngɛlata ne mɔ ɔhɔmaanle mgbanyima+ nee menli titili mɔɔ wɔ Neebɔto sua ne azo la. 9 Ɔhɛlɛle ye wɔ ngɛlata ne mɔ anu kɛ: “Bɛbɔ ye nolo kɛ bɛhye ɛhɔne, na bɛmaa Neebɔto ɛdɛnla menli ne anyunlu. 10 Na bɛmaa sonlamgbanema nwiɔ ɛdɛnla ɔ nyunlu ɛkɛ na bɛli daselɛ bɛtia ye+ kɛ, ‘Wɔha munzule edwɛkɛ wɔtia Nyamenle nee belemgbunli ne!’+ Akee bɛva ye bɛvinde na bɛhɔzi ye awolɛ bɛhu ye.”+
11 Yemɔti ye sua ne azo mrenyia, mgbanyima nee menli titili mɔɔ wɔ ye sua ne azo la yɛle mɔɔ Gyɛzɛbɛle hɛlɛle ye wɔ ngɛlata ne mɔ anu vale hɔmaanle bɛ la pɛpɛɛpɛ. 12 Bɛbɔle ye nolo kɛ bɛhye ɛhɔne, na bɛmaanle Neebɔto dɛnlanle menli ne anyunlu. 13 Akee sonlamgbanema nwiɔ radɛnlanle Neebɔto anyunlu ɛkɛ na bɛlile daselɛ bɛtiale ye wɔ menli ne anyunlu kɛ, “Neebɔto ɛha munzule edwɛkɛ ɛtia Nyamenle nee belemgbunli ne!”+ Akee bɛvale ye bɛhɔle sua ne kandiba na bɛzile ye awolɛ bɛhunle ye.+ 14 Na bɛmaanle bɛhɔhanle bɛhilele Gyɛzɛbɛle kɛ: “Bɛzi Neebɔto awolɛ bɛhu ye.”+
15 Mɔɔ Gyɛzɛbɛle dele kɛ bɛzi Neebɔto awolɛ bɛhu ye la, ɔzele Ehabe kɛ: “Dwazo kɔva Gyɛzeɛlenli Neebɔto+ vanye egyinli ne mɔɔ ɔkpole kɛ ɔbava yeamaa wɔ yealie ezukoa la, ɔluakɛ Neebɔto ɛnde ngoane nu bieko. Yewu.” 16 Mɔɔ Ehabe dele kɛ Neebɔto ɛwu ala la, Ehabe dwazole kɛ ɔkɔ Gyɛzeɛlenli Neebɔto vanye egyinli ne anu yeahɔva.
17 Na Gyihova zele Tehyebenli Yilaegya+ kɛ: 18 “Dwazo kɔyia Yizilayɛ Belemgbunli Ehabe mɔɔ wɔ Samɛlea la.+ Ɔwɔ Neebɔto vanye egyinli ne anu lɔ, yehɔ ɛkɛ ne kɛ ɔkava yeayɛ ye ɛdeɛ. 19 Kɔha kile ye kɛ, ‘Edwɛkɛ mɔɔ Gyihova ɛha la ɛne: “Wɔhu sonla+ na eza wɔva ye agyapadeɛ ne ɔ?”’+ Akee ka kile ye kɛ, ‘Edwɛkɛ mɔɔ Gyihova ɛha la ɛne: “Ɛleka mɔɔ ahwea tafele Neebɔto mogya la, ɛkɛ ne a ahwea batafe ɛdawɔ noko wɔ mogya a.”’”+
20 Ehabe zele Yilaegya kɛ: “O me kpɔvolɛ, wɔnwu me!”+ Ɔbuale ye kɛ: “Menwu wɔ. ‘Kɛmɔ wɔbɔ kpɔkɛ* kɛ ɛyɛ ɛtane wɔ Gyihova anye zo la ati,+ 21 nea melɛfa munzule meara ɛ nwo zo na mebabɔ ɛ bo zo na meazɛkye nrenyia biala* mɔɔ wɔ Ehabe sua nu la,+ bɔbɔ bɛdabɛ mɔɔ bɛnlɛ boavolɛ nee koahweabanema mɔɔ wɔ Yizilayɛ la.+ 22 Na mebayɛ wɔ sua nu amra kɛ Nibate ara Gyɛlɔbowam+ nee Ahaegya ara Beeyahya sua nu amra la,+ ɔluakɛ wɔha me ɛya na wɔmaa Yizilayɛma ɛyɛ ɛtane.’ 23 Eza Gyihova hanle ye wɔ Gyɛzɛbɛle anwo kɛ: ‘Ahwea bali Gyɛzɛbɛle nwonane wɔ Gyɛzeɛle azɛlɛ zo.+ 24 Awie biala mɔɔ vi Ehabe abusua nu mɔɔ bawu sua zo la, ahwea bali ye nwonane, yɛɛ awie biala mɔɔ bawu ɛbɔ nu la, anwomanyunlu nloma bali ye nwonane.+ 25 Nɔhalɛ nu, awie biala ɛnle ɛkɛ mɔɔ bɔle kpɔkɛ* kɛ ɔyɛ ɛtane wɔ Gyihova anye zo kɛ Ehabe+ mɔɔ ɔ ye Gyɛzɛbɛle+ zile ye adua la. 26 Ɔyɛle ninyɛndane dɔɔnwo ɔlua bɛkyi ananze* ne mɔ mɔɔ ɔhɔlile bɛ nzi kɛ mɔɔ Amɔlema yɛle na Gyihova voanle bɛ vile Yizilayɛma anyunlu la.’”+
27 Mɔɔ Ehabe dele edwɛkɛ ɛhye ala la, ɔsuosuanle ye adɛladeɛ ne mɔ anu na ɔhedale ɛrele; ɔhyele ɛhɔne na ɔlale ɛrele zo na ɔluale ye alɔbɔlɛ alɔbɔlɛ nu. 28 Akee Gyihova zele Tehyebenli Yilaegya kɛ: 29 “Wɔnwu kɛzi Ehabe ɛbɛlɛ ɔ nwo aze wɔ me nyunlu la ɔ?+ Kɛmɔ yebɛlɛ ɔ nwo aze wɔ me nyunlu la ati, menrɛva munzule ne menrɛra ye mekɛ zo. Mebava munzule ne meara ye sua nu amra anwo zo wɔ ɔ ra ne mekɛ zo.”+
22 Konle biala angɔ zo wɔ Seleama nee Yizilayɛma avinli wɔ ɛvolɛ nsa anu. 2 Dwuda Belemgbunli Gyɛhɔhyafate+ hɔle Yizilayɛ belemgbunli ne+ anwo lɔ wɔ ɛvolɛ nsa ne azo. 3 Akee Yizilayɛ belemgbunli ne zele ye sonvolɛma ne kɛ: “Asoo bɛze kɛ Releemɔto-geleade+ le yɛ ɛdeɛ ɔ? Noko yɛlɛtwenlehwenle yɛ bo aze kɛ yɛbalie yɛavi Selea belemgbunli ne asa anu.” 4 Akee ɔbizale Gyɛhɔhyafate kɛ: “Ɛ nee me bahɔ konle wɔ Releemɔto-geleade ɔ?” Gyɛhɔhyafate buale Yizilayɛ belemgbunli ne kɛ: “Mele kɛ ɛdawɔ ala la. Me menli ne le kɛ wɔ menli ne ala la. Me mgbɔnwɔ ne mɔ le kɛ wɔ mgbɔnwɔ ne mɔ ala la.”+
5 Noko Gyɛhɔhyafate zele Yizilayɛ belemgbunli ne kɛ: “Mesɛlɛ wɔ, dimoa biza+ nwolɛ edwɛkɛ wɔ Gyihova ɛkɛ.”+ 6 Ɔti Yizilayɛ belemgbunli ne boɔboale ngapezoma ne anloa, mrenyia kɛyɛ 400 na ɔbizale bɛ kɛ: “Me nee Releemɔto-geleade amra ɛhɔho anzɛɛ mengyakyi?” Bɛhanle bɛhilele ye kɛ: “Kɔ, na Gyihova bava bɛ awula belemgbunli ne asa anu.”
7 Akee Gyɛhɔhyafate bizale kɛ: “Gyihova ngapezonli biala ɛnle ɛke ɔ? Bɛmaa yɛlua ɔdaye noko ɔ nwo zo yɛbiza.”+ 8 Ɔti Yizilayɛ belemgbunli ne zele Gyɛhɔhyafate kɛ: “Sonla ko tɛbɔ ɛkɛ mɔɔ yɛbahola yɛalua ɔ nwo zo yɛabiza Gyihova a;+ noko mekpɔ ye,+ ɔluakɛ ɔnga ngapezo kpalɛ ɔnvale me nwo ɛlɛ, kɛ ɛtane ngome ala.+ Yemɔ a le Yemela ara Maekaya.” Noko Gyɛhɔhyafate hanle kɛ: “Ɔnle kɛ belemgbunli ka ye zɔ.”
9 Ɔti Yizilayɛ belemgbunli ne vɛlɛle suakunlu mgbanyima ne mɔ ko na ɔzele ye kɛ: “Kɔva Yemela ara Maekaya bɛla ndɛndɛ.”+ 10 Zɔhane mekɛ ne, ɛnee Yizilayɛ belemgbunli ne nee Dwuda Belemgbunli Gyɛhɔhyafate wula bɛ belemgbunli adɛladeɛ na biala de ye belemgbunli ebia nu wɔ ma ɛwosolɛ ɛleka ne mɔɔ wɔ Samɛlea anlenkɛ kpole ne anuhɔlɛ ne la, na ngapezoma ne mɔ amuala ɛlɛka ngapezo wɔ bɛ nyunlu ɛkɛ.+ 11 Akee Kɛneeyana ara Zɛdikaya vale bulalɛ yɛle mɛne na ɔhanle kɛ: “Mɔɔ Gyihova ɛha la ɛne, ‘Ɛbava ɛhye wɔazuhuzuhu Seleama too wɔabɔ bɛ bo zo.’” 12 Ɛnee ngapezoma mɔɔ ɛha la amuala ɛlɛka ngapezo ko ne ala kɛ: “Kɔ Releemɔto-geleade anwo zo na ɛbali konim; Gyihova bava sua ne awula belemgbunli ne asa anu.”
13 Yemɔti soanvolɛ ne mɔɔ hɔle kɛ ɔkavɛlɛ Maekaya la zele ye kɛ: “Nea! Ngapezoma ne mɔ edwɛkɛ ɛyɛ ko na belemgbunli ne anye ɛlie nwolɛ. Mesɛlɛ wɔ, maa wɔ edwɛkɛ ne ɛyɛ kɛ bɛ edwɛkɛ ɛdeɛ ne la, na ka maa ɔ nye ɛlie nwolɛ.”+ 14 Noko Maekaya hanle kɛ: “Mekɛ ala mɔɔ Gyihova de aze la, mɔɔ Gyihova baha ahile me la ala a mebaha a.” 15 Akee ɔrale belemgbunli ne anwo ɛkɛ, na belemgbunli ne bizale ye kɛ: “Maekaya, yɛ nee Releemɔto-geleade amra ɛhɔho anzɛɛ yɛgyakyi?” Ɛkɛ ne ala ɔbuale ye kɛ: “Kɔ na ɛbali konim; Gyihova bava sua ne awula belemgbunli asa anu.” 16 Na belemgbunli ne zele ye kɛ: “Fane nyɛ a memaa ɛha ndane kɛ nɔhalɛ ala a ɛbaha wɔahile me wɔ Gyihova duma nu a?” 17 Ɔti ɔhanle kɛ: “Menwu kɛ Yizilayɛma ɛbɔ asande wɔ awoka ne mɔ azo+ kɛ mboane mɔɔ ɛnlɛ neavolɛ la. Gyihova hanle kɛ: ‘Ɛhye mɔ ɛnlɛ bɛ menle. Maa bɛ nuhua ko biala ɛzia ɛhɔ ye sua nu anzodwolɛ nu.’”
18 Akee Yizilayɛ belemgbunli ne zele Gyɛhɔhyafate kɛ: “Meanga meangile wɔ kɛ, ‘Ɔnrɛha ngapezo kpalɛ ɔnrɛvale me nwo kɛ ɛtane ngome ala’ ɔ?”+
19 Akee Maekaya hanle kɛ: “Ɛhye ati, bɛdie Gyihova edwɛkɛ ne: Menwunle kɛ Gyihova de ye belemgbunli ebia nu+ na anwuma ɛlɔne ne amuala gyigyi ɔ nwo ɛkɛ ne wɔ ye fema zo nee ye bɛne zo.+ 20 Akee Gyihova bizale kɛ, ‘Nwane a bahɔyɛ Ehabe koasea amaa yeahɔ Releemɔto-geleade na yeahɔwu a?’ Na mɔɔ ko ɛlɛka edwɛkɛ ɛhye la ɛnee ko noko ɛlɛka edwɛkɛ gyɛne. 21 Akee sunsum* bie+ rale ɔ nyunlu ragyinlanle Gyihova anyunlu ɛkɛ na ɔhanle kɛ, ‘Mebayɛ ye koasea.’ Na Gyihova bizale ye kɛ, ‘Kɛzi ɛbayɛ ye ɛ?’ 22 Ɔbuale kɛ, ‘Mebahɔ na meamaa ye ngapezoma ne mɔ abɔ adalɛ.’*+ Yemɔti ɔzele ye kɛ, ‘Ɛbayɛ ye koasea, na eza wɔali konim. Finde kɔ na kɔyɛ ye zɔ.’ 23 Ɔti a Gyihova ɛmaa wɔ ngapezoma ɛhye mɔ amuala ɛbɔ adalɛ ɛhile wɔ la,+ noko Gyihova ɛha kɛ ɔmaa munzule ado wɔ.”+
24 Akee Kɛneeyana ara Zɛdikaya bikyele Maekaya na ɔbɔle ɔ nzo nu na ɔbizale ye kɛ: “Adenle boni a Gyihova sunsum ne luale zo zenle me nwo na ɔ nee wɔ dendɛle a?”+ 25 Maekaya buale ye kɛ: “Nea! Ɛbanwu adenle holɛ ko ne wɔ kenle mɔɔ ɛbahɔwolo wɔ suakunlu ɛkɛ ne kɛ ɛkavea la.” 26 Akee Yizilayɛ belemgbunli ne hanle kɛ: “Bɛva Maekaya bɛhɔmaa Emɔn mɔɔ nea suakpole ne azo la nee belemgbunli ara Dwowahye. 27 Bɛha bɛhile bɛ kɛ, ‘Mɔɔ belemgbunli ɛha la ɛne: “Bɛva sonla ɛhye bɛdo efiade+ na bɛva aleɛ ekyi nee nzule ekyi bɛmaa ye kɔkpula kɛ mebazia meara anzodwolɛ nu.”’” 28 Noko Maekaya hanle kɛ: “Saa ɛsia ɛba anzodwolɛ nu a, ɛnee tɛ Gyihova a nee me dendɛle a.”+ Akee ɔvale ɔzɔle zo kɛ: “Bɛ muala bɛyɛ ɛhye nzonlɛ.”
29 Ɔti Yizilayɛ belemgbunli ne nee Dwuda Belemgbunli Gyɛhɔhyafate vole hɔle Releemɔto-geleade.+ 30 Akee Yizilayɛ belemgbunli ne zele Gyɛhɔhyafate kɛ: “Mebahakyi me nwo sonla gyɛne na meahɔ konle ne anloa, noko wɔmɔ wula wɔ belemgbunli tɛladeɛ ne.” Yemɔti Yizilayɛ belemgbunli ne hakyile ɔ nwo sonla gyɛne+ na ɔhɔle konle ne anloa. 31 Ɛnee Selea belemgbunli ne ɛha ɛhile ye mgbanyima 32 ne mɔɔ nea ye ehwili ne mɔ azo la kɛ:+ “Bɛ nee awie biala mmako, ekyi o, kpole o, kyesɛ Yizilayɛ belemgbunli ne ala.” 32 Na mɔɔ mgbanyima mɔɔ nea ehwili ne mɔ azo la nwunle Gyɛhɔhyafate ala la, bɛhanle bɛhilele bɛ nwo kɛ: “Nɔhalɛ nu, Yizilayɛ belemgbunli ne ɛne.” Ɔti bɛhakyile bɛ nye wɔ ɔ nwo ɛkɛ ne kɛ bɛ nee ye kaho; na Gyɛhɔhyafate bɔle ɔ bo kɛ ɔtea nu yeakpondɛ moalɛ. 33 Mɔɔ mgbanyima mɔɔ nea ehwili ne mɔ azo la nwunle kɛ tɛ Yizilayɛ belemgbunli ne la, ɛkɛ ne ala bɛgyakyile ɔ nzi ɛlilɛ.
34 Noko nrenyia bie dole ye ɛda ne ngyengyenenu bie ala,* na ɔhɔwɔle Yizilayɛ belemgbunli ne wɔ ye konle tɛladeɛ ne ayia ne mɔ bie azo. Yemɔti belemgbunli ne zele ye ehwilikavolɛ ne kɛ: “Kakyi ɛ nwo na ye me fi konle ye anloa,* ɔluakɛ meboda kpole.”+ 35 Konle ne anu yɛle se wɔ kenle ne anu amuala, na ɛnee ɔwɔ kɛ bɛmaa belemgbunli ne zo bɛkisa ehwili ne anu mɔɔ ɔ nye gyi Seleama ne anwo a. Mogya vi ye hanlɛ ne anu hwinle guale ehwili ne anu, na ɔwule ye nɔsolɛ nu.+ 36 Mɔɔ sɛnzɛne ne ɛlɛkɔ ahɔdɔ la, bɛdeanle nu wɔ azokoɛleɛ ɛkɛ ne kɛ: “Awie biala ɛhɔ ye sua zo! Awie biala ɛhɔ ye azɛlɛ zo!”+ 37 Yemɔti belemgbunli ne wule, na bɛvale ye bɛrale Samɛlea; bɛziele belemgbunli ne wɔ Samɛlea. 38 Mɔɔ bɛwowole konle ehwili ne anu wɔ Samɛlea nzubula ne anloa la, ahwea ratafele ye mogya ne yɛɛ tuutuuma rabiale ɛkɛ,* kɛ mɔɔ Gyihova hanle la.+
39 Ehabe anwo tetedwɛkɛ mɔɔ ɛha, mɔɔ ɔyɛle la kɔsɔɔti nee sua* mɔɔ ɔvale ɛzɛlɛ*+ ɔzile yɛɛ azuamgbole mɔɔ ɔkyekyele la amuala, asoo bɛtɛkɛlɛle ye wɔ Yizilayɛ arelemgbunli mekɛ zo tetedwɛkɛ buluku ne anu ɔ? 40 Akee Ehabe nee ye nenyia mɔ hɔlale,+ na ɔ ra Ehazaya+ ralile ye agya yɛle belemgbunli.
41 Esa ara Gyɛhɔhyafate+ rayɛle Dwuda belemgbunli wɔ Yizilayɛ Belemgbunli Ehabe ɛvolɛ ne mɔɔ tɔ zo nna la azo. 42 Gyɛhɔhyafate lile ɛvolɛ 35 la yɛɛ ɔrayɛle belemgbunli a, na ɔlile tumi ɛvolɛ 25 wɔ Gyɛlusalɛm. Ye mame duma a le Azuba mɔɔ le Hyelehae ara raalɛ la. 43 Ɔhɔle zo ɔluale ye papa Esa+ ndenle ne mɔ amuala anu. Yeandwe ɔ nwo yeanvi nwolɛ, na ɔyɛle mɔɔ le kpalɛ wɔ Gyihova anye zo la.+ Noko yeanye ɛzonlenlɛ ɛleka ne mɔ yeanvi ɛkɛ, na menli ne hɔle zo bɔle afɔle na eza bɛbɔle afɔle bɛmaanle ɔkpunle esike wɔ ɛzonlenlɛ ɛleka ne mɔ.+ 44 Gyɛhɔhyafate nee Yizilayɛ belemgbunli ne dɛnlanle anzodwolɛ nu.+ 45 Na Gyɛhɔhyafate anwo tetedwɛkɛ mɔɔ ɛha, ye konimlilɛ mgbole nee konle mɔɔ ɔhonle la, asoo bɛtɛkɛlɛle ye wɔ Dwuda arelemgbunli mekɛ zo tetedwɛkɛ buluku ne anu ɔ? 46 Eza ɔdule mrenyia mɔɔ bɔ ɛzonlenlɛsua nu tuutuu+ mɔɔ hale ɛkɛ wɔ ye papa Esa+ mekɛ zo la ɔvile azɛlɛ ne azo.
47 Ɛnee belemgbunli biala ɛnle Yidɔm;+ amɛnlado bie a bɛmaanle ɔgyinlanle belemgbunli agyakɛ anu ɔlile ebia a.+
48 Gyɛhɔhyafate eza bobɔle Tahyehye meli* kɛ bɛfa bɛahɔ Ofɛ bɛahɔva nvutuke,+ noko bɛangola kɔ ɔluakɛ meli ne mɔ zɛkyele wɔ Yizeɔn-gibɛ.+ 49 Mekɛ zɔhane a Ehabe ara Ehazaya hanle hilele Gyɛhɔhyafate kɛ: “Maa me sonvolɛma ne ɛraboka wɔ sonvolɛma ne anwo wɔ meli ne mɔ anu” a, noko Gyɛhɔhyafate anlie ando nu.
50 Akee Gyɛhɔhyafate nee ye nenyia mɔ hɔlale na ɔliele ɔ menle+ na bɛziele ye bɛbokale ye nenyia mɔ anwo wɔ ye nenyia Devidi Suakpole zo, na ɔ ra Gyɛholam+ ralile ye agya yɛle belemgbunli.
51 Ehabe ara Ehazaya+ yɛle Yizilayɛ belemgbunli wɔ Samɛlea wɔ Dwuda Belemgbunli Gyɛhɔhyafate ɛvolɛ ne mɔɔ tɔ zo 17 la azo, na ɔlile ebia ɛvolɛ nwiɔ wɔ Yizilayɛ. 52 Na ɔhɔle zo ɔyɛle ɛtane wɔ Gyihova anye zo na ɔluale adenle mɔɔ ye papa+ nee ye mame+ luale zolɛ la azo na ɔbɔle ye ɛbɛla kɛ Nibate ara Gyɛlɔbowam mɔɔ maanle Yizilayɛma yɛle ɛtane la.+ 53 Ɔhɔle zo ɔzonlenle Beeyale+ na ɔbɔle ɔ ti aze ɔmaanle ye na ɔhanle Gyihova, Yizilayɛ Nyamenle ne ɛya,+ kɛ mɔɔ ye papa yɛle la.
Hibulu aneɛ nu, “mekɛ.”
Hibulu aneɛ nu, “Ɔbala ɛ sa nu.”
Anzɛɛ “anyɛ debie mɔɔ bamaa yeali nyane; andea ye.”
Anzɛɛ “ɛkɛla.”
Anzɛɛ “me ɛkɛla.”
Anzɛɛ “ɛkpɔnwɔndua belɛ.” Asoaso nyinli nee ɛkpɔnwɔ belɛ a wole ye a.
Hibulu aneɛ nu, “azɛlɛ ne anu kpukele.”
Anzɛɛ “ɛle sonla mɔɔ fɛta.”
Hibulu aneɛ nu, “Melɛkɔ ye kɛ mɔɔ azɛlɛ ye azo amra kɔsɔɔti kɔ ye la.”
Anzɛɛ “amaa wɔabɔ wɔ ɛbɛla nrɛlɛbɛ nu.”
Nea Edwɛkɛbohilelɛ.
Hibulu aneɛ nu, “bɛnrɛye ɛ bo azo amra bie bɛnrɛvi.”
Anzɛɛ “Sheol,” ɛhye kile, alesama nla. Nea Edwɛkɛbohilelɛ.
Anzɛɛ “Sheol,” ɛhye kile, alesama nla. Nea Edwɛkɛbohilelɛ.
Hibulu aneɛ nu, “Devidi nee ye nenyia mɔ hɔlale.”
Hibulu aneɛ nu, “anye la me nwo zo.”
Anzɛɛ “ɛkɛla.”
Hibulu aneɛ nu, “yekyekye awuke yemaa me.”
Anzɛɛ “ɔhɔle Adonaegya anwo zo.”
Anzɛɛ “Ɔvale.”
Hibulu aneɛ nu, “mɔɔ le kpole.”
Hibulu aneɛ nu, “kpavolɛ.”
Hibulu aneɛ nu, “menze me ɛhɔlɛ nee me ɛralɛ nu.”
Anzɛɛ ɔkola ɔkile, “menli mɔɔ bɛ edwɛkɛ yɛ se la.” Hibulu aneɛ nu, “menli ɛlomboɛ ɛhye mɔ.”
Hibulu aneɛ nu, “kenle dɔɔnwo.”
Anzɛɛ “ɛkɛla.”
Hibulu aneɛ nu, “wɔ wɔ mekɛ kɔsɔɔti anu.”
Hibulu aneɛ nu, “mebamaa wɔ mekɛ awa.”
Anzɛɛ “ɔ sa zo.” Hibulu aneɛ nu, “ɔ kɛnra anu.”
Ɛhye kile, Yufileti ne.
Kɔɔ ko le L 220. Nea Mok. B14.
Ɛhye kile, Yufileti ne adɔleɛ.
Nɔma ɛhye wɔ bɛsanloangɛlɛlera bie mɔ anu nee 2Ek 9:25. Bɛsanloangɛlɛlera bie mɔ noko ka kɛ ɔle 40,000.
Anzɛɛ “ɛkpɔnwɔkavoma.”
Anzɛɛ “ndelebɛbo ahonle.”
Anzɛɛ “abɔdeɛ mɔɔ tu.”
Anzɛɛ “ɛnee Haelam kulo Devidi edwɛkɛ dahuu.”
Kɔɔ ko le L 220. Nea Mok. B14.
Hibulu aneɛ nu, “ɔlivi mɔɔ bɛsisi la anu nwole.”
Anzɛɛ “ngyekyeleɛ.”
Anzɛɛ “menli mɔɔ soa ninyɛne.”
Hibulu aneɛ nu, “Yizilayɛ amra mrenyia.”
Nea Mok. B15.
Nea Mok. B8.
Kubit ko le sm 44.5. Nea Mok. B14.
Hibulu aneɛ nu, “tendenle.”
Ɔkile Nwuanzanwuanza Ɛleka ne.
Hibulu aneɛ nu, “fema zo.”
Anzɛɛ “Nwuanzanwuanza Kpalɛ.”
Ɛhye kile, Nwuanzanwuanza Ɛleka ne mɔɔ wɔ Nwuanzanwuanza Nu Nwuanzaanwu Ɛleka ne anyunlu la.
Hibulu aneɛ nu, “nwole baka.”
Bie a ɔlɛkile kɛzi bɛbobɔle anlenkɛ felɛmo ne anzɛɛ kɛzi nlenkɛ ne mɔ mgbole de la.
Ɔkile Nwuanzanwuanza Ɛleka ne.
Bie a ɔlɛkile kɛzi bɛbobɔle anlenkɛ felɛmo ne anzɛɛ kɛzi nlenkɛ ne mɔ mgbole de la.
Nea Mok. B15.
Nea Mok. B15.
Anzɛɛ “belemgbunli sua.”
Kubit ko le sm 44.5 (enkyi 17.5). Nea Mok. B14.
Anzɛɛ “lɛ tɛbanu nna.”
Anzɛɛ “Abenlana.”
Anzɛɛ “Belemgbunli sua.”
Hibulu aneɛ nu, “Asalo ne sua.”
Ɔkile Nwuanzanwuanza Ɛleka ne.
Anzɛɛ “nyiakɛ.”
Ɔ bo kile “Ɔmaa (ɛhye kile, Gyihova) Ɔgyinla.”
Anzɛɛ “sɔlɔ.”
Ɔbayɛ kɛ ɔkile “Wɔ Anwosesebɛ Nu.”
Hibulu aneɛ nu, “kɔbele Nyevile ne.”
Kɛyɛ sm 7.4 (enkyi 2.9). Nea Mok. B14.
Baate ko le L 22 (galɔn 5.81). Nea Mok. B14.
Anzɛɛ “nzule ehwili.”
Anzɛɛ “bɛyɛle bɛbɔle nuhua ko.”
Anzɛɛ “biala tɛtɛlɛ.”
Anzɛɛ “fefadeɛ.” Ɔle kɛ akpaso, bɛfa bɛsɔ kɛnlaneɛ nu nyɛma nu.”
Ɛhye kile, Kpɔda Bo Ɛdɛnlanlɛ Ɛvoyia ne.
Nea Mok. B15.
Hibulu aneɛ nu, “ɛ ra nrenyia mɔɔ bavi wɔ ɛzɔlɛ nu la.”
Anzɛɛ “ɔ gɔnwo ne wa ye amonle.” Ɛhye kile, ndane mɔɔ bɛka ye adalɛ nu anzɛɛ bɛto a ɔkakyi amowa la.”
Hibulu aneɛ nu, “amonle.”
Hibulu aneɛ nu, “kɛ ɔle amumuyɛ.”
Hibulu aneɛ nu, “kɛ ɔle fɔɔnwo.”
Anzɛɛ “ɛhilele bɛ nyane.”
Anzɛɛ “duma mɔɔ wɔlie la.”
Nea Edwɛkɛbohilelɛ.
Anzɛɛ “tie bɛ wɔ mekɛ biala mɔɔ bɛkɛbiza wɔ debie la.”
Anzɛɛ “bɛvi bɛ ahonle muala anu.”
Anzɛɛ “Heemate adenle zo.”
Anzɛɛ “Bɔnza ne anu.” Nea Edwɛkɛbohilelɛ.
Hibulu aneɛ nu, “Kenle mɔtwɛ ne,” ɛhye kile, kenle nsuu bieko ne alehyenlɛ nu.”
Hibulu aneɛ nu, “bɛbava Yizilayɛma bɛabu ɛrɛlɛ.”
Hibulu aneɛ nu, “noko ɛnee bɛnle kpalɛ wɔ ɔ nye zo.”
Anzɛɛ ɔkola ɔkile, “Azɛlɛ Mɔɔ Ɛnzɔho Ɛhwee.”
Talɛnte ko le kg 34.2. Nea Mok. B14.
Anzɛɛ “belemgbunli sua ne.”
Anzɛɛ “Millo.” Hibulu edwɛkɛkpɔkɛ mɔɔ kile “kuma ɛdualɛ.”
Anzɛɛ “kɛ atɔfolɛ ahyɛlɛdeɛ; ɔ ti asoa.”
Anzɛɛ “liele Gizɛ anwo bane.”
Anzɛɛ “Millo.” Hibulu edwɛkɛkpɔkɛ mɔɔ kile “kuma ɛdualɛ.”
Anzɛɛ “agyebɛ.”
Hibulu aneɛ nu, “anvea.”
Hibulu aneɛ nu, “ɛnee sunsum biala ɛnle ye nu bieko.”
Anzɛɛ “Wɔ edwɛkɛ.”
Talɛnte ko le kg 34.2. Nea Mok. B14.
Tete ɛdeɛ ne le ngakyile fi ɛnɛ mekɛ ye getaa nwo.
Hibulu aneɛ nu, “asolo mɔɔ kɛ mɔɔ Belemgbunli Sɔlɔmɔn asa kɛdo zo la.”
Hyikɛle ko le g 11.4. Nea Mok. B14.
Wɔ Hibulu Ngɛlɛlera ne anu mena ko le g 570. Nea Mok. B14.
Anzɛɛ “ɛzonle mɛne.”
Anzɛɛ “ɛzonle mɛne.”
Hibulu aneɛ nu, “ranwunle.”
Asoaso nyinli nee ɛkpɔnwɔ belɛ a wole ye a.
Anzɛɛ “mgbɔnwɔkavoma.”
Anzɛɛ “mgbɔnwɔkavoma.”
Anzɛɛ ɔkola ɔkile, “bɛvile Yigyibiti nee Kiyu; belemgbunli gualilɛma ne tɔ bɛ fi Kiyu,” ɔbayɛ kɛ Selesea ɔ.
Anzɛɛ “Bɛmmagya bie yɛɛ bɛmmamaa bɛdabɛ noko bɛgya bɛ nuhua bie.”
Nea Gyn 22:24 ɔbdw.
Anzɛɛ “ɔ ye mɔ bɛlɛbɛlale ye.” Hibulu aneɛ nu, “hwehwenle ye ahonle.”
Hibulu aneɛ nu, “anzi bɔkɔɔ.”
Hibulu aneɛ nu, “ɔpɛle.”
Tɛ ɔdaye a ɔlɛdi ebia ne a.
Anzɛɛ ɔkola ɔkile, “pɛle ye nyɛfonlɛ.”
Hibulu aneɛ nu, “hunle bɛ.”
Hibulu aneɛ nu, “ɔmaanle ɔ sa zo.”
Anzɛɛ “Millo. Hibulu edwɛkɛkpɔkɛ mɔɔ kile “kuma ɛdualɛ.”
Anzɛɛ “wɔ ɛkɛla kulo
Anzɛɛ “nzisi gyɛnvayile.”
Hibulu aneɛ nu, “ɛdanlɛ azua.”
Hibulu aneɛ nu, “bɛkpa bɛ bɛmaa konle.”
Anzɛɛ “liele Hyikɛm anwo bane.”
Anzɛɛ “ɔhɔliele Pɛnuwɛle anwo bane.”
Anzɛɛ “ɛnlome nzonle,” ɛhye kile, nzonle mɔɔ nane mɔɔ bɛva bɛbɔ afɔle la ɛnlome ne ɛfonla ye la.
Anzɛɛ “dwele.”
Hibulu aneɛ nu, “ɔvale tumi ɔwulale ɔ sa nu.”
Anzɛɛ “Ka zɛhae nee zɛhae kile ye.”
Anzɛɛ “ananze mɔɔ bɛgua.”
Hibulu aneɛ nu, “mebapɛ.”
Hibulu aneɛ nu, “awie biala mɔɔ bie bane nwo la.” Ɔle Hibulu edwɛkɛ mɔɔ ɛngile ɛbulɛ ɛmmaa mrenyia.
Hibulu aneɛ nu, “ɔbapɛ.”
Ɛhye kile, Yufileti ne.
Nea Edwɛkɛbohilelɛ.
Nea Edwɛkɛbohilelɛ.
Hibulu aneɛ nu, “ɛnriandilɛma.”
Eza bɛfɛlɛ ye Abaegya.
Anzɛɛ “yeanva ye ahonle muala yeammaa.”
Ɔbayɛ kɛ Hibulu edwɛkɛkpɔkɛ ɛhye nee edwɛkɛkpɔkɛ mɔɔ kile “nane ebinli” la le ko na ɔle edwɛkɛ mɔɔ ɛngile ɛbulɛ.
Anzɛɛ “dehelɛ raalɛ.”
Nea Edwɛkɛbohilelɛ.
Anzɛɛ “vale ye ahonle muala maanle.”
Anzɛɛ “ɔdie Releema anwo bane; ɔkyekye Releema bieko.”
Anzɛɛ “anwo bane ɛlielɛ.”
Anzɛɛ “liele Giba anwo bane; kyekyele Giba bieko.”
Anzɛɛ “ɔliele nwolɛ bane; ɔkyekyele bɛ bieko.”
Hibulu aneɛ nu, “awie biala mɔɔ bie bane nwo la.” Ɔle Hibulu edwɛkɛ mɔɔ ɛngile ɛbulɛ ɛmmaa mrenyia.
Anzɛɛ “menli mɔɔ di mogya nwo nzenralɛ.”
Talɛnte ko le kg 34.2. Nea Mok. B14.
Ɔ bo kile “Ɔle Hyimɛ Abusua Ne Ɛdeɛ.”
Nea Edwɛkɛbohilelɛ.
Ɔ bo kile “Me Nyamenle A Le Gyihova.”
Hibulu aneɛ nu, “megyinla ɔ nyunlu.”
Anzɛɛ “Kilete Azudenle.”
Anzɛɛ “Kilete Azudenle ne anloa.”
Hibulu aneɛ nu, “na ɔgyakyile ɛnwomenle ɛlielɛ.”
Anzɛɛ “duzu edwɛkɛ a me nee wɔ lɛ a?”
Anzɛɛ “ɛkɛla.”
Anzɛɛ “ɛkɛla.”
Anzɛɛ “ɔrale ngoane nu bieko.”
Hibulu aneɛ nu, “ɛlɛpepɛ.”
Anzɛɛ “azudenle.”
Asoaso nyinli nee ɛkpɔnwɔ belɛ a wole ye a.
Hibulu aneɛ nu, “megyinla ɔ nyunlu.”
Anzɛɛ “wɔva munzule.”
Nea Edwɛkɛbohilelɛ.
Anzɛɛ ɔkola ɔkile, “anzɛɛ yedu adenle.”
Siya ko le L 7.33. Nea Mok. B14.
Anzɛɛ “bɔnza.”
Hibulu aneɛ nu, “asa rale Yilaegya anwo zo.”
Anzɛɛ “na ɔbɛzale.”
Anzɛɛ “meanyɛ wɔ ɛkɛla kɛ bɛ nuhua ko biala ɛkɛla a.”
Anzɛɛ “ɛkɛla.”
Anzɛɛ “ye ɛkɛla kɛwu.”
Anzɛɛ “bɛlɛkpondɛ me ɛkɛla.”
Anzɛɛ “ngapezonli tɛladeɛ.”
Anzɛɛ “bɛlɛkpondɛ me ɛkɛla.”
Ɔ bo kile “Nyamenle Le Ngoanelielɛ.”
Anzɛɛ “kpɔda ne mɔ abo.”
Anzɛɛ “bɛ kpɔda ne mɔ abo.”
Anzɛɛ “ɔhunle Seleama dɔɔnwo.”
Ɛhye kile, nyenyesuo mekɛ bieko.
Ɛhye kile, nyenyesuo mekɛ.
Anzɛɛ “arelemgbunli mɔɔ lɛ nɔhalɛ ɛlɔlɛ.”
Anzɛɛ “me ɛkɛla ɛdɛnla.”
Anzɛɛ “wɔava awɔdenle.”
Anzɛɛ “ngyekyeleɛ.”
Ɔbayɛ kɛ “ngapezoma ne amra ne mɔ” le sukulu mɔɔ bɛtete ngapezoma wɔ ɛkɛ anzɛɛ bɛle ngapezoma ekpunli.
Anzɛɛ “ɛbava wɔ ɛkɛla wɔazie ye ɛkɛla ne abo zo.”
Talɛnte ko le kg 34.2. Nea Mok. B14.
Anzɛɛ “ɛbava wɔ ɛkɛla wɔazie ye ɛkɛla abo zo.”
Hibulu aneɛ nu, “wɔdɔne ɛ nwo.”
Hibulu aneɛ nu, “awie biala mɔɔ bie bane nwo.” Ɔle Hibulu edwɛkɛ mɔɔ ɛngile ɛbulɛ ɛmmaa mrenyia.
Hibulu aneɛ nu, “dɔnenle ɔ nwo.”
Ɔbayɛ kɛ Hibulu edwɛkɛkpɔkɛ ɛhye nee edwɛkɛkpɔkɛ mɔɔ kile “nane ebinli” la le ko na ɔle edwɛkɛ mɔɔ ɛngile ɛbulɛ.
Anzɛɛ “anwumabɔvolɛ.”
Hibulu aneɛ nu, “na meayɛ adalɛ sunsum wɔ ye ngapezoma ne mɔ anloa anu.”
Anzɛɛ “mɔɔ ɛnee ɔ nye ɛnla nwo.”
Hibulu aneɛ nu, “fi azokoɛleɛ ye.”
Anzɛɛ ɔkola ɔkile, “ɛleka mɔɔ tuutuuma bia la, ahwea ratafele ye mogya ne.”
Anzɛɛ “belemgbunli sua.”
Anzɛɛ “ɛzonle mɛne.”
Nea Edwɛkɛbohilelɛ.