Ɛzinzalɛ Arane YINTANƐTE ZO MBULUKUZIELƐLEKA
Ɛzinzalɛ Arane
YINTANƐTE ZO MBULUKUZIELƐLEKA
Nzema
@
  • ɛ
  • ɔ
  • Ɛ
  • Ɔ
  • BAEBOLO
  • MBULUKU
  • DEBIEZUKOALƐ
  • nwt Gyɛnɛsese 1:1-50:26
  • Gyɛnɛsese

Vidio biala ɛnle foa ɛhye

Mmafa ɛya vidio ne angola ambuke

  • Gyɛnɛsese
  • Ngɛlɛlera Nwuanzanwuanza Ewiade Fofolɛ Ngilebɛbo
Ngɛlɛlera Nwuanzanwuanza Ewiade Fofolɛ Ngilebɛbo
Gyɛnɛsese

GYƐNƐSESE*

1 Mɔlebɛbo ne Nyamenle bɔle anwuma nee aze.*+

2 Ɛnee azɛlɛ ne ɛnzɔho ɛhwee yɛɛ debie biala ɛnle zolɛ.* Ɛnee awozinli ɛheda azule kpole ne anye,+ na ɛnee Nyamenle gyimayɛlɛ tumi* ne+ luolua nzule ne anye.+

3 Na Nyamenle hanle kɛ: “Wienyi ɛrɛla.” Na wienyi rale.+ 4 Nyamenle nwunle kɛ wienyi ne le kpalɛ, na akee Nyamenle dele wienyi ne vile awozinli ne anwo. 5 Nyamenle vɛlɛle wienyi ne Alehyenlɛ yɛɛ ɔvɛlɛle awozinli ne Aledwolɛ.+ Na aleɛ dwole na aleɛ hyenle, kenle mɔɔ limoa la ɛne.

6 Akee Nyamenle hanle kɛ: “Anwomanyunlu ɛrɛla+ azule ne mɔ avinli na ɔhyɛ azule ne mɔ anu.”+ 7 Akee Nyamenle yɛle anwomanyunlu na ɔhyɛle azule ne mɔ anu. Ko hale aze yɛɛ ko hale anwuma.+ Na ɔyɛle zɔ. 8 Nyamenle vɛlɛle anwomanyunlu ne Anwuma. Na aleɛ dwole na aleɛ hyenle, kenle mɔɔ tɔ zo nwiɔ la ɛne.

9 Akee Nyamenle hanle kɛ: “Nzule mɔɔ wɔ aze la ɛboɔboa ɔ nloa wɔ ɛleka ko, na ɛleka resee ɛvinde.”+ Na ɔyɛle zɔ. 10 Nyamenle vɛlɛle ɛleka resee ne Azɛlɛ,+ yɛɛ ɔvɛlɛle nzule ne mɔɔ ɛboɔboa ɔ nloa la Nyevile.+ Na Nyamenle nwunle kɛ ɔle kpalɛ.+ 11 Akee Nyamenle hanle kɛ: “Ndile ɛfifi azɛlɛ ne azo, yɛɛ mbaka ngakyile mɔɔ so, ko biala kɛ mɔɔ ye ɛsaso de la, ɛfifi na bɛzo ma wɔ azɛlɛ ne azo.” Na ɔyɛle zɔ. 12 Na ndile nee mbaka ngakyile mɔɔ so,+ ko biala kɛ mɔɔ ye ɛsaso de la, fifile azɛlɛ ne azo. Na Nyamenle nwunle kɛ ɔle kpalɛ. 13 Na aleɛ dwole na aleɛ hyenle, kenle mɔɔ tɔ zo nsa la ɛne.

14 Akee Nyamenle hanle kɛ: “Ahɛnlaneɛ* ɛrɛla+ anwomanyunlu na bɛde alehyenlɛ ne bɛvi aledwolɛ ne anwo,+ na bɛbayɛ sɛkɛlɛneɛ bɛahile ɛlobɔ nee kenle yɛɛ ɛvolɛ.+ 15 Bɛbayɛ ahɛnlaneɛ wɔ anwomanyunlu na bɛada bɛagua azɛlɛ ne azo.” Na ɔyɛle zɔ. 16 Na Nyamenle yɛle ahɛnlaneɛ mgbole nwiɔ ne, kpole kpalɛ ne ta alehyenlɛ nu+ yɛɛ ekyi ne ta aledwolɛ nu; eza ɔyɛle nwɔlɔra ne mɔ.+ 17 Ɔti Nyamenle vale bɛ ziele anwomanyunlu kɛ bɛda bɛgua azɛlɛ ne azo 18 na bɛda alehyenlɛ nee aledwolɛ nu na bɛde wienyi ne bɛvi awozinli ne anwo.+ Na Nyamenle nwunle kɛ ɔle kpalɛ. 19 Na aleɛ dwole na aleɛ hyenle, kenle mɔɔ tɔ zo nna la ɛne.

20 Akee Nyamenle hanle kɛ: “Anyewɔzo abɔdeɛ* dɔɔnwo* ɛrɛla azule nu, na abɔdeɛ mɔɔ tu la ɛdu ɛluolua azɛlɛ ne azo wɔ anwomanyunlu.”+ 21 Nyamenle bɔle nyevile nu abɔdeɛ* mgbole nee anyewɔzo abɔdeɛ* kɔsɔɔti mɔɔ wɔ nzule nu la, ko biala kɛ mɔɔ ye ɛsaso de la, yɛɛ abɔdeɛ biala mɔɔ lɛ ndɛbalɛ na ɔtu la, ko biala kɛ mɔɔ ye ɛsaso de la. Na Nyamenle nwunle kɛ ɔle kpalɛ. 22 Ɔti Nyamenle yilale bɛ na ɔhanle kɛ: “Bɛwo bɛmaa bɛ nwo ɛzo na bɛyi nyevile ne,+ yɛɛ abɔdeɛ mɔɔ tu la ɛzo wɔ azɛlɛ ne azo.” 23 Na aleɛ dwole na aleɛ hyenle, kenle mɔɔ tɔ zo nnu la ɛne.

24 Akee Nyamenle hanle kɛ: “Anyewɔzo abɔdeɛ* ɛrɛla azɛlɛ ne azo, ko biala kɛ mɔɔ ye ɛsaso de la, sua zo nyɛmoa nee nane mɔɔ twenle bɛ nwo aze* yɛɛ ɛbɔ nu nane, ko biala kɛ mɔɔ ye ɛsaso de la.”+ Na ɔyɛle zɔ. 25 Na Nyamenle yɛle ɛbɔ nu nane, ko biala kɛ mɔɔ ye ɛsaso de la, sua zo nyɛmoa, ko biala kɛ mɔɔ ye ɛsaso de la yɛɛ nane mɔɔ twenle bɛ nwo aze la kɔsɔɔti, ko biala kɛ mɔɔ ye ɛsaso de la. Na Nyamenle nwunle kɛ ɔle kpalɛ.

26 Akee Nyamenle hanle kɛ: “Maa yɛyɛ+ sonla kɛ yɛ ɛsaso, kɛ mɔɔ yɛde la,+ na bɛnlea nyevile nu fɛlɛ nee abɔdeɛ mɔɔ tu dua anwomanyunlu, sua zo nyɛmoa nee azɛlɛ ne kɔsɔɔti nee nane biala mɔɔ twenle ɔ nwo aze wɔ azɛlɛ ne azo la anwo zo.”+ 27 Na Nyamenle bɔle sonla kɛ ye ɛsaso, ɔbɔle ye kɛ Nyamenle ɛsaso; ɔbɔle bɛ nrenyia nee raalɛ.+ 28 Eza Nyamenle yilale bɛ na ɔzele bɛ kɛ: “Bɛwo bɛmaa bɛ nwo ɛzo, bɛyi azɛlɛ ne+ na bɛnlea zolɛ,+ na bɛnlea nyevile nu fɛlɛ nee abɔdeɛ mɔɔ tu dua anwomanyunlu nee anyewɔzo abɔdeɛ biala mɔɔ wɔ azɛlɛ ne azo la anwo zo.”+

29 Akee Nyamenle hanle kɛ: “Meva debie biala mɔɔ so ma mɔɔ wɔ azɛlɛ ye amuala azo la nee baka biala azo ma memaa bɛ. Bɛbayɛ bɛ aleɛ.+ 30 Yɛɛ meva ndile amolɛ kɔsɔɔti memaa ɛbɔ nu nane, abɔdeɛ mɔɔ tu dua anwomanyunlu yɛɛ debie biala mɔɔ lua azɛlɛ ne azo mɔɔ ngoane wɔ ye nu* la kɛ bɛli.”+ Na ɔyɛle zɔ.

31 Akee Nyamenle nwunle debie biala mɔɔ yeyɛ la, na nea! ɛnee ɔle kpalɛ bɔkɔɔ.+ Na aleɛ dwole na aleɛ hyenle, kenle mɔɔ tɔ zo nsia la ɛne.

2 Kɛ ɔyɛle mɔɔ bɛbɔle anwuma nee aze* nee debie biala mɔɔ wɔ nu la* bɛwiele la ɛne.+ 2 Kenle ne mɔɔ tɔ zo nsuu la azo, Nyamenle wiele gyima mɔɔ ɛnee ɔlɛyɛ la, na ɔbɔle ɔ bo kɛ ɔdie ɔ menle wɔ kenle ne mɔɔ tɔ zo nsuu la azo yeavi ye gyima kɔsɔɔti mɔɔ ɛnee ɔlɛyɛ la anwo.+ 3 Na Nyamenle yilale kenle ne mɔɔ tɔ zo nsuu la azo na ɔyɛle ye nwuanzanwuanza, ɔluakɛ kenle zɔhane a Nyamenle bɔle ɔ bo kɛ ɔdie ɔ menle wɔ gyima kɔsɔɔti mɔɔ ɔyɛle, debie biala mɔɔ ɔbɔle kpɔkɛ kɛ ɔyɛ la anwo a.

4 Mekɛ mɔɔ bɛbɔle anwuma nee aze la anwo tetedwɛkɛ ɛne, wɔ kenle mɔɔ Gyihova* Nyamenle yɛle azɛlɛ ne nee anwuma la.+

5 Ɛnee ndile ɛnle azɛlɛ ne azo yɛɛ ɛnee mbaka ɛtɛfifile, ɔluakɛ ɛnee Gyihova Nyamenle ɛtɛmaanle ezule ɛtɛtɔle azɛlɛ ne azo yɛɛ ɛnee sonla biala ɛnle ɛkɛ mɔɔ ɔbayɛ azɛlɛ ne azo gyima a. 6 Noko ɛnee kpukpuke vi azɛlɛ ne anwo kɔ anwuma na ɔdoɔloa azɛlɛ ne azo amuala.

7 Na Gyihova Nyamenle vale azɛlɛ nwo ndɛtɛlɛ yɛle sonla+ na ɔwule ngoane ɛnwomenle ɔguale ɔ bonyi nu,+ na sonla ne rayɛle awie* mɔɔ de aze.+ 8 Eza Gyihova Nyamenle hyele tola wɔ Yidɛn,+ wɔ aduduleɛ afoa nu; na ɔvale sonla ne mɔɔ yebɔ ye la ɔhɔdɛnlanle ɛkɛ.+ 9 Ɔti Gyihova Nyamenle maanle baka biala mɔɔ le kɛnlɛma na bɛdi a ɔyɛ boɛ la fifile azɛlɛ ne azo, eza ngoane baka ne+ nee baka ne mɔɔ maa bɛnwu kpalɛ nee ɛtane la noko fifile tola ne avinli.+

10 Ɛnee azule bie vi Yidɛn anu se na ɔdoɔloa tola ne anu, na ɔvi ɛkɛ ne a ɔkpakye ɔyɛ azule nna.* 11 Bɛfɛlɛ mɔɔ limoa la Paehyɔn; ɔbɛnga Havelaa azɛlɛ ne mɔɔ nvutuke wɔ zo la kɔsɔɔti ɔyia. 12 Azɛlɛ zɔhane azo nvutuke ne le kpalɛ. Bedɛleɔn* nee ɔnekese bolɛ noko wɔ ɛkɛ. 13 Bɛfɛlɛ azule ne mɔɔ tɔ zo nwiɔ la Gaehɔn; ɔbɛnga Kuhye azɛlɛ ne amuala ɔyia. 14 Bɛfɛlɛ azule ne mɔɔ tɔ zo nsa la Hedikɛle;*+ ɔse ɔkɔ Aselea aduduleɛ.+ Azule mɔɔ tɔ zo nna la a le Yufileti ne.+

15 Gyihova Nyamenle vale nrenyia ne hɔdɛnlanle Yidɛn tola ne anu kɛ ɔyɛ nuhua egyinli na ɔnlea ɛkɛ.+ 16 Eza Gyihova Nyamenle vale mɛla ɛhye maanle nrenyia ne: “Ɛkola ɛdi baka biala mɔɔ wɔ tola ne anu la ma ne bie.+ 17 Noko baka ne mɔɔ maa bɛnwu kpalɛ nee ɛtane la ɛdeɛ, mmadi bie, ɔluakɛ kenle mɔɔ ɛbali bie la, ewule a ɛbawu a.”+

18 Akee Gyihova Nyamenle hanle kɛ: “Ɔnle kpalɛ kɛ nrenyia ne angomekye kɛdɛnla. Mebayɛ ye boavolɛ, awie mɔɔ fɛta ye la meamaa ye.”+ 19 Akee Gyihova Nyamenle vale ndɛtɛlɛ bɔle ɛbɔ nu nane nee abɔdeɛ biala mɔɔ tu dua anwomanyunlu la na ɔvale bɛ ɔrɛlɛle nrenyia ne kɛ ɔnlea duma mɔɔ ɔbava yeavɛlɛ ko biala la; na duma mɔɔ nrenyia ne vale vɛlɛle anyewɔzo abɔdeɛ* ko biala la, yemɔ a yɛle ye duma a.+ 20 Yemɔti nrenyia ne totonle sua zo nyɛmoa kɔsɔɔti, abɔdeɛ mɔɔ tu dua anwomanyunlu nee ɛbɔ nu nane biala aluma, noko nrenyia ne ɛdeɛ, yeannyia boavolɛ biala mɔɔ fɛta ye a. 21 Yemɔti Gyihova Nyamenle maanle nrenyia ne lafele botoo, na wɔ ye nafelɛ ne anu, Nyamenle yele ɔ nvenle foa mbowule ne mɔ ko na ɔvale nwonane ɔduale ɔ bo zo ne. 22 Na Gyihova Nyamenle vale bowule ne mɔɔ ɔyele ɔvile nrenyia ne anu la ɔyɛle raalɛ, na ɔvale ye ɔrɛlɛle nrenyia ne.+

23 Akee nrenyia ne hanle kɛ:

“Me mbowule nu bowule,

Yɛɛ me nwonane nu nwonane ɛne.

Bɛbavɛlɛ ɛhye Raalɛ,

Ɔluakɛ bɛyele ye bɛvile nrenyia nu.”+

24 Ɛhye ati a nrenyia bagyakyi ye papa nee ye mame na yeahɔbeta* ɔ ye anwo, na bɛayɛ nwonane ko la.+ 25 Ɛnee nrenyia ne nee ɔ ye amu nwiɔ lɛ bɛ nwo zɔ,+ noko ɛnee bɛnze nyiane.

3 Ɛnee ɛwɔlɛ+ anye la ɛkɛ* kpalɛ tɛla ɛbɔ nu nane kɔsɔɔti mɔɔ Gyihova Nyamenle ɛyɛ la. Na ɔbizale raalɛ ne kɛ: “Asoo amgba Nyamenle se bɛmmadi baka biala mɔɔ wɔ tola ye anu la ma ne bie ɔ?”+ 2 Ɔti raalɛ ne zele ɛwɔlɛ ne kɛ: “Yɛkola yɛdi mbaka mɔɔ wɔ tola ye anu la ma ne bie.+ 3 Noko Nyamenle hanle ye wɔ baka ne mɔɔ gyi tola ne avinli lɔ la ma ne anwo kɛ:+ ‘Bɛmmadi bie fee, bɛmmafa bɛ sa bɛka ye bɔbɔ; anrɛɛ bɛkɛwu.’” 4 Ɔti ɛwɔlɛ ne zele raalɛ ne kɛ: “Tɛ ewule a bɛbawu a.+ 5 Nyamenle ze kɛ kenle ko ne ala mɔɔ bɛbali bie la, bɛ nye babuke na bɛayɛ kɛ Nyamenle, na bɛanwu kpalɛ nee ɛtane.”+

6 Ɔti raalɛ ne nwunle kɛ baka ne le kpalɛ yɛɛ bɛdi a ɔyɛ boɛ yɛɛ eza ɔle kɛnlɛma. Yemɔti ɔdele bie na ɔlile.+ Nzinlii mɔɔ ɛnee ɔ hu wɔ ɔ nwo ɛkɛ ne la, ɔmaanle ɔdaye noko bie na ɔlile.+ 7 Akee bɛ mu nwiɔ bɛ nye bukele na bɛnwunle kɛ bɛlɛ bɛ nwo zɔ. Yemɔti bɛkpomgbale feege nya bɛpɛle bɛ bo.+

8 Nzinlii mɔɔ ɔlɛkɔ nɔsolɛ nu la, bɛdele Gyihova Nyamenle ane kɛ ɔlua tola ne anu, na nrenyia ne nee ɔ ye yele bɛ nwo vile Gyihova Nyamenle anye zo ɛkɛ hɔveale tola ne anu mbaka ne mɔ avinli. 9 Na Gyihova Nyamenle vɛlɛle nrenyia ne fane dɔɔnwo na ɔbizale ye kɛ: “Ɛwɔ ni?” 10 Akee ɔhanle kɛ: “Mendele ɛ ne wɔ tola ne anu, noko ɛnee mesulo ɔluakɛ melɛ me nwo zɔ, yemɔti mengɔnveale.” 11 Ɔti ɔbizale ye kɛ: “Nwane a hanle hilele wɔ kɛ ɛlɛ ɛ nwo zɔ a?+ Wɔli bakama ne mɔɔ menganle kɛ ɛmmadi bie la bie ɔ?”+ 12 Nrenyia ne hanle kɛ: “Raalɛ ne mɔɔ ɛvale ye ɛrabokale me nwo la a vale bakama ne maanle me a, yɛɛ menlile a.” 13 Akee Gyihova Nyamenle bizale raalɛ ne kɛ: “Duzu a wɔyɛ la?” Raalɛ ne buale kɛ: “Ɛwɔlɛ ne bɛlɛbɛlale me, yɛɛ menlile a.”+

14 Akee Gyihova Nyamenle zele ɛwɔlɛ ne kɛ:+ “Kɛmɔ wɔyɛ ɛhye la ati, munzule ɛha wɔ wɔ sua zo nyɛmoa kɔsɔɔti nee ɛbɔ nu nane kɔsɔɔti avinli. Ɛbahwenle ɛ ko aze, na wɔali ndɛtɛlɛ wɔ wɔ ngoane mekɛ kɔsɔɔti anu. 15 Na mebava ɛkpɔlɛ+ meado ɛdawɔ+ nee raalɛ ne,+ yɛɛ ɛ ra+ nee raalɛ ne ara avinli.+ Ɔbabɛtɛ* ɛ ti+ na wɔaha* ɔ gyakɛ anzi.”+

16 Akee ɔzele raalɛ ne kɛ: “Mebamaa wɔade nyane kpole wɔ wɔ ɛnrenzɛlɛ nu; nyane nu a ɛbawo mralɛ a, na ɛ nwo balɔ ɛ hu, na ɔbali ɛ nwo zo tumi.”

17 Na ɔzele Adam* kɛ: “Kɛmɔ ɛdiele ɛ ye ane na ɛlile bakama ne mɔɔ menganle mengilele wɔ kɛ,+ ‘Mmadi bie,’ la bie la ati, ɛdawɔ ti munzule ɛha azɛlɛ ne.+ Ɛbava nyane a wɔali zolɛ aleɛ wɔ wɔ ngoane mekɛ kɔsɔɔti anu a.+ 18 Mbaka nee ndile mɔɔ anwo le mbowule la bafifi amaa wɔ, na azɛlɛ ne azo a ɛbadidi a. 19 Ɛbahwi ɛ ti anwo ɛhɛlɛnra na wɔanyia aleɛ* wɔali kɔkpula kɛ ɛbazia wɔahɔ ndɛtɛlɛ ne anu la, ɔluakɛ nuhua a bɛyele wɔ bɛvile a.+ Ɛle ndɛtɛlɛ na ɛbazia wɔahɔ ndɛtɛlɛ nu.”+

20 Ɛhye anzi Adam donle ɔ ye duma Yive,* ɔluakɛ ɛnee ɔbayɛ awie biala mɔɔ de ngoane nu la ɛ mame.+ 21 Na Gyihova Nyamenle vale nane nwoma yɛle adɛladeɛ ndendenle maanle Adam nee ɔ ye wulale.+ 22 Akee Gyihova Nyamenle hanle kɛ: “Kɛkala sonla ɛyɛ kɛ yɛdayɛ la, yenwu kpalɛ nee ɛtane.+ Noko amaa yeando ɔ sa yeande ngoane baka ne ma ne bie yeanli+ na yeadɛnla ngoane nu dahuu la,*—” 23 Ɔti Gyihova Nyamenle voanle ye vile Yidɛn tola ne anu+ kɛ ɔhɔyɛ gyima wɔ azɛlɛ ne mɔɔ bɛyele ye bɛvile nu la azo.+ 24 Ɔti ɔvoanle nrenyia ne, na ɔvale kyɛlɔbe ne mɔ+ nee dadeɛ mɔɔ ɛlɛsɔ na ɔpɛnepɛne ɔ nwo la ɔziele Yidɛn tola ne aduduleɛ lɔ kɛ bɛzinza adenle ne mɔɔ kɔ ngoane baka ne anwo la.

4 Akee Adam nee ɔ ye Yive lale, na ɔnrenzɛle.+ Mɔɔ ɔwole Keen la,+ ɔhanle kɛ: “Gyihova ɛboa me ɛmaa mewo ralɛ nrenyia.” 2 Nzinlii ɔwole ɔ diema nrenyia Ebɛle.+

Ebɛle yɛle mboaneneavolɛ, yɛɛ Keen yɛle ɛyazonlɛnli. 3 Mekɛ bie anzi, Keen vale azɛlɛ ne azo mbakama ne bie kɛ ɔfa yeabɔ afɔle yeamaa Gyihova. 4 Noko Ebɛle vale ye mboane ne mɔɔ bɛlimoale bɛwole bɛ la bie+ nee bɛ ɛnlome ne bɔle afɔle. Gyihova anye zɔle Ebɛle nee ye afɔlebɔlɛ ne,+ 5 noko ɔ nye anzɔ Keen nee ye afɔlebɔlɛ ne. Ɔti Keen vale ɛya kpole na ɔ rɛle bɔle.* 6 Akee Gyihova bizale Keen kɛ: “Duzu ati a wɔva ɛya kpole na ɛ rɛle ɛbɔ ɛ? 7 Saa ɛkakyi na ɛyɛ mɔɔ le kpalɛ a, asoo ɛnrɛnyia me nyunlu ɛlolɛ bieko ɔ?* Noko saa wɔangakyi wɔanyɛ mɔɔ le kpalɛ la a, ɛtane ɛbu ɛzia anlenkɛ ne anloa, na ɔkulo kɛ ɔfo ɛ nwo zo; noko asoo ɛbabɔ mɔdenle wɔavo ɔ nwo zo ɔ?”

8 Ɛhye anzi, Keen zele ɔ diema Ebɛle kɛ: “Maa yɛhɔ ɛbɔ nu.” Yemɔti mɔɔ bɛwɔ ɛbɔ ne anu la, Keen holole ɔ diema Ebɛle anwo zo na ɔhunle ye.+ 9 Nzinlii, Gyihova bizale Keen kɛ: “Ɛ diema Ebɛle wɔ ni?” Na ɔhanle kɛ: “Menze. Medame a menea me diema ne ɔ?” 10 Ɛhye ati ɔhanle kɛ: “Duzu a wɔyɛ la? Tie! Ɛ diema ne mogya ne ɛlɛsu avɛlɛ me wɔ azɛlɛ ne anwo.+ 11 Na kɛkala wɔbɔ munzule, ɛhye ati melɛtu wɔ meavi azɛlɛ ne mɔɔ ɛbuke ɔ nloa ɛlie ɛ diema ne mogya ɛvi ɛ sa nu la azo.+ 12 Saa ɛdua debie wɔ azɛlɛ ne azo a, ɔnrɛyɛ kpalɛ ɔnrɛmaa wɔ.* Ɛbaluolua nuhua na akpɔsa adɔ ɛ nwo wɔ azɛlɛ ne azo.” 13 Ɛhye ati Keen zele Gyihova kɛ: “Me ɛtane ne anwo anzohwenlɛ bo me nwo zo. 14 Ɛnɛ, ɛlɛfoa me wɔavi azɛlɛ ne azo,* na mebavi ɛ nye zo; mebaluolua nuhua na akpɔsa adɔ me nwo wɔ azɛlɛ ne azo. Na awie biala mɔɔ kɛnwu me la bahu me.” 15 Yemɔti Gyihova hanle hilele ye kɛ: “Ɛhye ati, awie biala mɔɔ kɛhu Keen la, bɛbali ye nzenralɛ fane nsuu.”

Yemɔti Gyihova yɛle sɛkɛlɛneɛ bie maanle Keen amaa awie biala mɔɔ kɛnwu ye la angu ye. 16 Akee Keen vile Gyihova anyunlu na ɔhɔdɛnlanle Nɔɔdo* azɛlɛ zo wɔ Yidɛn aduduleɛ lɔ.+

17 Nzinlii, Keen nee ɔ ye lale,+ ɔnrenzɛle na ɔwole Yinɔko. Akee ɔkyekyele sua bie na ɔvale ɔ ra Yinɔko duma ɔdole zo. 18 Nzinlii Yinɔko wole Ayelade. Na Ayelade wole Mɛhugyeeyɛle, Mɛhugyeeyɛle wole Mɛtuhyeɛle yɛɛ Mɛtuhyeɛle wole Leemɛke.

19 Leemɛke gyale mraalɛ nwiɔ. Bɛfɛlɛ mɔɔ limoa la Edaa, yɛɛ bɛfɛlɛ mɔɔ tɔ zo nwiɔ la Zela. 20 Edaa wole Gyeebale. Ɔdaye a ɔle menli mɔɔ dɛnlanle ɛdanlɛsua nu na bɛziele nyɛmoa la ɛ papa a. 21 Bɛfɛlɛ ɔ diema nrenyia ne Dwubale. Ɔdaye a ɔle menli mɔɔ yɛle haape nee fulutu la ɛ papa a. 22 Zela noko wole Tubale-keen mɔɔ vale kɔbele nee mbulalɛ yɛle adwinlililɛ ninyɛne ngakyile la. Na Tubale-keen adiema raalɛ a le Neeyama. 23 Akee Leemɛke hyehyɛle edwɛkɛ ɛhye maanle ɔ ye mɔ, Edaa nee Zela:

“Bɛdie me ne, Leemɛke aye mɔ;

Bɛyɛ ɛnzolɛ bɛdie me edwɛkɛ:

Mehu nrenyia bie mɔɔ bodale me la,

Ɛhɛe, kpavolɛ bie mɔɔ bɔle me la.

24 Saa ɔwɔ kɛ bɛdi Keen ati nzenralɛ fane 7 a,+

Ɛnee bɛbali Leemɛke ati nzenralɛ fane 77.”

25 Eza Adam nee ɔ ye lale, na ɔwole ralɛ nrenyia. Yive donle ye duma Sɛte*+ ɔluakɛ ɔhanle kɛ, “Nyamenle ɛmaa me ralɛ* bieko ɛzie Ebɛle abo zo, ɔluakɛ Keen hunle ye.”+ 26 Sɛte noko wole ralɛ nrenyia na ɔdonle ye duma Yinɔhye.+ Mekɛ zɔhane, menli bɔle ɔ bo kɛ bɛbɔ Gyihova duma.

5 Buluku mɔɔ ka Adam anwo tetedwɛkɛ la ɛne. Kenle mɔɔ Nyamenle bɔle Adam la, ɔbɔle ye kɛ ye ɛsaso.+ 2 Ɔbɔle bɛ nrenyia nee raalɛ.+ Kenle mɔɔ ɔbɔle bɛ la,+ ɔyilale bɛ na ɔvɛlɛle bɛ Sonla.*

3 Adam lile ɛvolɛ 130 la, ɔwole ralɛ nrenyia mɔɔ le kɛ ɔdaye la, ye ɛsaso, na ɔdonle ye Sɛte.+ 4 Adam wole Sɛte la anzi, ɔdɛnlanle aze ɛvolɛ 800. Na ɔwole mralɛ mrenyia nee mraalɛ. 5 Yemɔti Adam ngoane mekɛ kɔsɔɔti yɛle ɛvolɛ 930, na akee ɔwule.+

6 Sɛte lile ɛvolɛ 105 la, ɔwole Yinɔhye.+ 7 Sɛte wole Yinɔhye la anzi, ɔdɛnlanle aze ɛvolɛ 807. Na ɔwole mralɛ mrenyia nee mraalɛ. 8 Yemɔti Sɛte ngoane mekɛ kɔsɔɔti yɛle ɛvolɛ 912, na akee ɔwule.

9 Yinɔhye lile ɛvolɛ 90 la, ɔwole Kinan. 10 Yinɔhye wole Kinan la anzi, ɔdɛnlanle aze ɛvolɛ 815. Na ɔwole mralɛ mrenyia nee mraalɛ. 11 Yemɔti Yinɔhye ngoane mekɛ kɔsɔɔti yɛle ɛvolɛ 905, na akee ɔwule.

12 Kinan lile ɛvolɛ 70 la, ɔwole Mahalalɛle.+ 13 Kinan wole Mahalalɛle la anzi, ɔdɛnlanle aze ɛvolɛ 840. Na ɔwole mralɛ mrenyia nee mraalɛ. 14 Yemɔti Kinan ngoane mekɛ kɔsɔɔti yɛle ɛvolɛ 910, na akee ɔwule.

15 Mahalalɛle lile ɛvolɛ 65 la, ɔwole Gyeelɛde.+ 16 Mahalalɛle wole Gyeelɛde la anzi, ɔdɛnlanle aze ɛvolɛ 830. Na ɔwole mralɛ mrenyia nee mraalɛ. 17 Yemɔti Mahalalɛle ngoane mekɛ kɔsɔɔti yɛle ɛvolɛ 895, na akee ɔwule.

18 Gyeelɛde lile ɛvolɛ 162 la, ɔwole Yinɔko.+ 19 Gyeelɛde wole Yinɔko la anzi, ɔdɛnlanle aze ɛvolɛ 800. Na ɔwole mralɛ mrenyia nee mraalɛ. 20 Yemɔti Gyeelɛde ngoane mekɛ kɔsɔɔti yɛle ɛvolɛ 962, na akee ɔwule.

21 Yinɔko lile ɛvolɛ 65 la, ɔwole Mɛtusɛla.+ 22 Yinɔko wole Mɛtusɛla la anzi, ɔhɔle zo ɔ nee nɔhalɛ Nyamenle* ne luale too ɛvolɛ 300. Na ɔwole mralɛ mrenyia nee mraalɛ. 23 Yemɔti Yinɔko ngoane mekɛ kɔsɔɔti yɛle ɛvolɛ 365. 24 Yinɔko hɔle zo ɔ nee nɔhalɛ Nyamenle ne luale.+ Akee bɛannwu ye bieko ɔluakɛ Nyamenle vale ye hɔle.+

25 Mɛtusɛla lile ɛvolɛ 187 la, ɔwole Leemɛke.+ 26 Mɛtusɛla wole Leemɛke la anzi, ɔdɛnlanle aze ɛvolɛ 782. Na ɔwole mralɛ mrenyia nee mraalɛ. 27 Yemɔti Mɛtusɛla ngoane mekɛ kɔsɔɔti yɛle ɛvolɛ 969, na akee ɔwule.

28 Leemɛke lile ɛvolɛ 182 la, ɔwole ralɛ nrenyia. 29 Ɔdonle ye Nowa,*+ na ɔhanle kɛ: “Ɛhye bakyekye yɛ rɛle* wɔ yɛ gyima nee yɛ ɛvɛlɛ mɔɔ maa yɛte nyane la anwo ɔlua azɛlɛ ne mɔɔ Gyihova ɛmaa munzule ɛha ye la ati.”+ 30 Leemɛke wole Nowa la anzi, ɔdɛnlanle aze ɛvolɛ 595. Na ɔwole mralɛ mrenyia nee mraalɛ. 31 Yemɔti Leemɛke ngoane mekɛ kɔsɔɔti yɛle ɛvolɛ 777, na akee ɔwule.

32 Nowa lile ɛvolɛ 500 la, ɔwole Hyɛm,+ Ham+ yɛɛ Gyeefɛte.+

6 Mekɛ mɔɔ akee menli bɔle ɔ bo kɛ bɛso wɔ azɛlɛ ne azo na bɛwole mralɛ mraalɛ la, 2 nɔhalɛ Nyamenle ne amra ne mɔ*+ nwunle kɛ menli amra mraalɛ ne mɔ anwo yɛ fɛ. Yemɔti bɛvale mraalɛ dodo biala mɔɔ bɛkulo la bɛyɛle bɛ ye mɔ. 3 Na Gyihova hanle kɛ: “Me sunsum ɛnrɛnyia sonla nwo abotane dahuu,+ ɔluakɛ ɔle nwonane ala.* Ɔti ye ngoane mekɛ bayɛ ɛvolɛ 120.”+

4 Zɔhane mekɛ ne yɛɛ ɔ nzi, ɛnee Nɛfelem* ne mɔ wɔ azɛlɛ ne azo. Mekɛ zɔhane, nɔhalɛ Nyamenle ne amra ne mɔ nee menli amra mraalɛ lale, na bɛwole mralɛ mrenyia. Bɛmɛ a bɛle kakanyinlima ne mɔɔ dɛnlanle aze tete ne na bɛliele duma la.

5 Yemɔti Gyihova nwunle kɛ sonla amumuyɛyɛlɛ ne ɛyɛ kpole wɔ azɛlɛ ne azo, yɛɛ ye ahonle nu nzuzulɛ biala le ɛtane mekɛ kɔsɔɔti.+ 6 Gyihova nlunle ɔ nwo* kɛ ɔbɔle menli wɔ azɛlɛ ne azo la, na ɔlile nyane wɔ ye ahonle nu.*+ 7 Ɔti Gyihova hanle kɛ: “Mesɛkye menli mɔɔ mebɔ bɛ la meavi azɛlɛ ne azo, sonla nee sua zo nyɛmoa, nane mɔɔ twenle bɛ nwo aze* yɛɛ abɔdeɛ mɔɔ tu dua anwomanyunlu, ɔluakɛ menlu me nwo kɛ membɔle bɛ la.” 8 Noko Nowa nyianle Gyihova anyunlu ɛlolɛ.

9 Nowa anwo tetedwɛkɛ ɛne.

Ɛnee Nowa le tenlenenli.+ Ɔ nwo annyia ngehanleɛ* wɔ ye mekɛ zo amra* avinli. Nowa nee nɔhalɛ Nyamenle ne luale.+ 10 Nzinlii Nowa wole mralɛ mrenyia nsa, Hyɛm, Ham yɛɛ Gyeefɛte.+ 11 Noko ɛnee azɛlɛ ne ɛzɛkye wɔ nɔhalɛ Nyamenle ne anye zo, na ɛnee basabasayɛlɛ ɛyi azɛlɛ ne azo. 12 Nyamenle nleanle azɛlɛ ne na ɛnee amgba yezɛkye;+ ɛnee nwonane* kɔsɔɔti ɛzɛkye bɛ ndenle wɔ azɛlɛ ne azo.+

13 Ɛhye anzi Nyamenle hanle hilele Nowa kɛ: “Mebɔ kpɔkɛ kɛ mesɛkye nwonane kɔsɔɔti, ɔluakɛ bɛdabɛ ti, basabasayɛlɛ ɛyi azɛlɛ ne azo. Ɔti mesɛkye bɛ nee azɛlɛ ne.+ 14 Fa gɔfa baka bobɔ ɛlɛne.*+ Ɛbahyehyɛ ɛlɛne ne anu ekpumgbunli ekpumgbunli na wɔava bilewu+ wɔaha ɔ kunlu nee ɔ nzi. 15 Kɛ ɛbayɛ ye la ɛne: Ɔwɔ kɛ ɛlɛne ne tendenle yɛ kubit* 300, ye tɛtɛlɛ yɛ kubit 50, yɛɛ ye anwumahɔlɛ yɛ kubit 30. 16 Ɛbayɛ nvɛnzɛlɛ mɔɔ bamaa bɛanyia wienyi* wɔ ɛlɛne ne anu la, ɔwɔ kɛ adenle mɔɔ la ɛlɛne ne anwuma nee nvɛnzɛlɛ ne avinli la yɛ kubit ko. Yɛ ɛlɛne ne anlenkɛ ne wɔ ye foa ko+ na yɛ ye nzɛzo nsa; mɔɔ limoa, mɔɔ tɔ zo nwiɔ yɛɛ mɔɔ tɔ zo nsa.

17 “Na mame, mebamaa azule ayi+ azɛlɛ ne azo na yeazɛkye nwonane biala mɔɔ ngoane ɛnwomenle* wɔ ye nu wɔ azɛlɛ ne azo la. Debie biala mɔɔ wɔ azɛlɛ ne azo la bazɛkye.+ 18 Me nee wɔ ɛlɛyɛ ngyekyeleɛ, na ɛbahɔ ɛlɛne ne anu, ɛdawɔ, ɛ mra mrenyia ne mɔ, ɛ ye yɛɛ ɛ mra mrenyia ne mɔ aye mɔ.+ 19 Na fa anyewɔzo abɔdeɛ biala nwiɔ nwiɔ,+ nyinli nee belɛ,+ kɔ ɛlɛne ne anu amaa bɛ nee wɔ anyia ngoane; 20 abɔdeɛ mɔɔ tu kɛ mɔɔ bɛ ɛsaso de la, sua zo nyɛmoa kɛ mɔɔ bɛ ɛsaso de la, yɛɛ nane mɔɔ twenle bɛ nwo aze wɔ azɛlɛ ne azo la amuala kɛ mɔɔ bɛ ɛsaso de la. Ɛbava biala nwiɔ nwiɔ wɔaboka ɛ nwo amaa bɛanyia ngoane.+ 21 Na wɔmɔ, ɛbaboɔboa aleɛ biala mɔɔ bɛbali la anloa wɔazie+ amaa bɛ nee nane ne mɔ ali.”

22 Na Nowa yɛle mɔɔ Nyamenle hanle hilele ye la kɔsɔɔti. Ɔyɛle ye zɔ pɛpɛɛpɛ.+

7 Ɛhye anzi, Gyihova zele Nowa kɛ: “Kɔ ɛlɛne ne anu, ɛ nee wɔ sua nu amra amuala ɔluakɛ menwu kɛ ɛdawɔ a ɛle tenlenenli wɔ me nye zo wɔ awolɛndoazo ɛhye anu a.+ 2 Fa nane biala mɔɔ anwo te la nsuu,*+ nyinli nee belɛ; na fa nane biala mɔɔ anwo ɛnde la nwiɔ ala, nyinli nee belɛ; 3 yɛɛ abɔdeɛ biala mɔɔ tu dua anwomanyunlu la nsuu,* nyinli nee belɛ, amaa bɛanyia ngoane na bɛawo bɛamaa bɛ nwo azo wɔ azɛlɛ ne azo amuala.+ 4 Ɔluakɛ yeha kenle nsuu ala, mebamaa ezule adɔ+ azɛlɛ ye azo alehyenlɛ nee aledwolɛ kenle 40,+ na mebazɛkye debie biala mɔɔ ngoane wɔ ye nu mɔɔ meyɛ la meavi azɛlɛ ne azo.”+ 5 Na Nowa yɛle debie biala mɔɔ Gyihova hanle hilele ye la.

6 Nowa lile ɛvolɛ 600 la yɛɛ azuyilɛ ne rale azɛlɛ ne azo a.+ 7 Yemɔti Nowa nee ɔ mra mrenyia ne mɔ, ɔ ye yɛɛ ɔ mra mrenyia ne mɔ aye mɔ hɔle ɛlɛne ne anu kolaa na ezule ne abɔ ɔ bo adɔ.+ 8 Na nane biala mɔɔ anwo te nee nane biala mɔɔ anwo ɛnde, yɛɛ abɔdeɛ biala mɔɔ tu nee debie biala mɔɔ duolua azɛlɛ ne azo la,+ 9 luale ye nwiɔ nwiɔ, nyinli nee belɛ, hɔle Nowa anwo ɛkɛ wɔ ɛlɛne ne anu, kɛ mɔɔ Nyamenle hanle hilele Nowa la. 10 Na kenle nsuu anzi, azuyilɛ ne rale azɛlɛ ne azo.

11 Nowa lile ɛvolɛ 600 la, ye siane ne mɔɔ tɔ zolɛ nwiɔ na ye kenle 17 ne azo, kenle zɔhane, anwomanyunlu azule kpole ne dukuele yɛɛ anwuma nzule nlenkɛ ne mɔ kɔsɔɔti bukebukele.+ 12 Na ezule ne dɔle azɛlɛ ne azo alehyenlɛ nee aledwolɛ kenle 40. 13 Kenle ko zɔhane ala, Nowa nee ɔ mra mrenyia ne mɔ, Hyɛm, Ham yɛɛ Gyeefɛte,+ nee ɔ ye yɛɛ ɔ mra mrenyia ne mɔ aye mɔ nsa ne hɔle ɛlɛne ne anu.+ 14 Bɛ nee ɛbɔ nu nane biala kɛ mɔɔ ye ɛsaso de la, sua zo ayɛmoa biala kɛ mɔɔ ye ɛsaso de la, nane biala mɔɔ twenle ɔ nwo aze* wɔ azɛlɛ ne azo la kɛ mɔɔ ye ɛsaso de la yɛɛ abɔdeɛ biala mɔɔ tu, ɛhye kile aloma biala yɛɛ abɔdeɛ biala mɔɔ lɛ ndɛbalɛ la, kɛ mɔɔ bɛ ɛsaso de la hɔle ɛlɛne ne anu. 15 Nwonane biala mɔɔ ngoane ɛnwomenle* wɔ ye nu la luale ye nwiɔ nwiɔ hɔle Nowa anwo ɛkɛ wɔ ɛlɛne ne anu. 16 Yemɔti anyewɔzo abɔdeɛ biala nyinli nee belɛ hɔle ɛlɛne ne anu kɛ mɔɔ Nyamenle hanle hilele ye la. Ɛhye anzi, Gyihova dole anlenkɛ ne anu.

17 Ezule ne dɔle azɛlɛ ne azo too kenle 40, nzule ne yile kpole na ɔmaanle ɛlɛne ne zo, na ɛlɛne ne tulule nzule ne anye. 18 Nzule ne yile kpole na ɔbule ɔvale azɛlɛ ne azo, noko ɛlɛne ne tulule nzule ne anye. 19 Nzule ne yile kpole kpalɛ wɔ azɛlɛ ne azo na ɔhedale awoka ndendenle kɔsɔɔti mɔɔ wɔ ewiade ye la azo.+ 20 Nzule ne hedale awoka ne mɔ azo na ɔhɔle anwuma kubit 15.*

21 Yemɔti anyewɔzo abɔdeɛ* mɔɔ duolua azɛlɛ ne azo la kɔsɔɔti wule+—abɔdeɛ mɔɔ tu, sua zo nyɛmoa, ɛbɔ nu nane, abɔdeɛ ngyikyi dɔɔnwo* nee menli kɔsɔɔti.+ 22 Debie biala mɔɔ wɔ azɛlɛ resee zo mɔɔ die ngoane* ɛnwomenle wɔ ɔ bonyi nu la wule.+ 23 Yemɔti ɔzɛkyele debie biala mɔɔ ngoane wɔ ye nu, mɔɔ sonla, nane, nane mɔɔ twenle bɛ nwo aze yɛɛ abɔdeɛ mɔɔ tu dua anwomanyunlu boka nwo la ɔvile azɛlɛ ne azo. Bɛzɛkyele bɛ muala bɛvile azɛlɛ ne azo;+ Nowa nee menli mɔɔ boka ɔ nwo wɔ ɛlɛne ne anu la angomekye a nyianle ngoane a.+ 24 Na nzule ne yile vale azɛlɛ ne azo too kenle 150.+

8 Noko Nyamenle arɛle anvi* Nowa nee ɛbɔ nu nane kɔsɔɔti yɛɛ sua zo nyɛmoa mɔɔ ɛnee bɛ nee ye wɔ ɛlɛne ne anu la,+ na Nyamenle maanle anwoma bɔle azɛlɛ ne azo na nzule ne bɔle ɔ bo kɛ ɔsesa. 2 Bɛtotole anwomanyunlu azule kpole ne nee anwuma nzule nlenkɛ ne mɔ anu, yemɔti ezule ne gyakyile ɛdɔlɛ.*+ 3 Akee azɛlɛ ne azo nzule ne bɔle ɔ bo kɛ ɔsesa ngyikyi ngyikyi. Ɔkadwu kenle 150 la, ɛnee nzule ne ɛsesa. 4 Wɔ siane nsuu ne kenle mɔɔ tɔ zo 17 la azo, ɛlɛne ne hɔnwenle Arelalate awoka ne mɔ azo. 5 Na nzule ne hɔle zo sesanle too siane bulu ne azo. Siane bulu ne kenle mɔɔ limoa la, awoka ne mɔ ati zo vindele.+

6 Yemɔti kenle 40 anzi, Nowa bukele nvɛnzɛlɛ ne+ mɔɔ yeyɛ wɔ ɛlɛne ne anwo la 7 na ɔzoanle kɔkɔsɛlɛ; ɔdule ɔlile akɔneaba too azɛlɛ ne azo nzule ne sesanle.

8 Nzinlii ɔzoanle abubule kɛ ɔhɔnlea kɛ azɛlɛ ne azo nzule ne ɛsesa a. 9 Abubule ne annyia ɛleka andɛnla,* yemɔti ɔziale ɔrale ɔ nwo ɛkɛ wɔ ɛlɛne ne anu ɔluakɛ ɛnee nzule ne tɛkeda azɛlɛ ne kɔsɔɔti azo.+ Yemɔti ɔdendenle ɔ sa na ɔvale ye ɔhɔle ɛlɛne ne anu. 10 Ɔhendɛle kenle nsuu bieko, na eza ɔzoanle abubule ne. 11 Ɔlɛkɔ nɔsolɛ nu mɔɔ abubule ne ziale rale la, ɔnwunle kɛ ɔlivi nya amolɛ zia ɔ nloa anu! Yemɔti Nowa nwunle kɛ azɛlɛ ne azo nzule ne ɛsesa.+ 12 Ɔhendɛle kenle nsuu bieko. Na eza ɔzoanle abubule ne, noko yeanzia yeamba ɔ nwo ɛkɛ ne bieko.

13 Wɔ Nowa ɛvolɛ ne mɔɔ tɔ zo 601 la anu,+ siane ne mɔɔ limoa la kenle mɔɔ limoa la anu, ɛnee azɛlɛ ne azo nzule ne ɛsesa; Nowa kpale ɛlɛne ne ɛleka bie azo* na ɔnwunle kɛ azɛlɛ nwo ɛlɛwe. 14 Siane nwiɔ ne kenle mɔɔ tɔ zo 27 la anu, ɛnee azɛlɛ ne azo ɛwe.

15 Akee Nyamenle zele Nowa kɛ: 16 “Bɛvi ɛlɛne ne anu bɛvinde, ɛdawɔ, ɛ ye, ɛ mra mrenyia ne mɔ yɛɛ ɛ mra mrenyia ne mɔ aye mɔ.+ 17 Ɛ nee anyewɔzo abɔdeɛ ngakyile mɔɔ boka ɛ nwo la amuala,+ abɔdeɛ mɔɔ tu nee nane yɛɛ nane mɔɔ twenle bɛ nwo aze* wɔ azɛlɛ ne azo la amuala ɛvinde, amaa bɛadɛlɛ* wɔ azɛlɛ ne azo na bɛawo bɛamaa bɛ nwo azo azɛlɛ ne azo.”+

18 Yemɔti Nowa nee ɔ mra mrenyia ne mɔ,+ ɔ ye nee ɔ mra mrenyia ne mɔ aye mɔ vindele. 19 Anyewɔzo abɔdeɛ biala, nane biala mɔɔ twenle ɔ nwo aze yɛɛ abɔdeɛ biala mɔɔ tu, debie biala mɔɔ duolua azɛlɛ ne azo la vi ɛlɛne ne anu vindele na bɛhɔle ye ekpunli ekpunli.+ 20 Akee Nowa zile afɔlemokyea+ maanle Gyihova na ɔvale nane mɔɔ bɛ nwo te yɛɛ abɔdeɛ mɔɔ tu mɔɔ bɛ nwo te la amuala bie+ ɔbɔle ɛyelalɛ afɔle wɔ afɔlemokyea ne azo.+ 21 Na Gyihova dele debie evuanlɛ mɔɔ ɔ nye die nwolɛ* la. Yemɔti Gyihova hanle wɔ ye ahonle nu kɛ: “Menrɛmaa munzule ɛnrɛha azɛlɛ ne bieko ɛlɛ+ ɔlua sonla ti, ɔluakɛ ye ahonle nu nzuzulɛ le ɛtane ɔvi ye ngakula nu;+ yɛɛ menrɛzɛkye debie biala mɔɔ ngoane wɔ ye nu la bieko ɛlɛ kɛ mɔɔ meyɛ la.+ 22 Ɔvi ɛnɛ mɔɔ kɔ la, ma ɛlualɛ nee ma ɛdelɛ mekɛ, ɛyɛlɛ nee wuluwulu, wawaa nee fɔsɛlɛ yɛɛ alehyenlɛ nee aledwolɛ bahɔ zo dahuu wɔ azɛlɛ ye azo.”+

9 Nyamenle yilale Nowa nee ɔ mra mrenyia ne mɔ na ɔzele bɛ kɛ: “Bɛwo bɛmaa bɛ nwo ɛzo na bɛyi azɛlɛ ne.+ 2 Bɛ nwo ɛzulolɛ baha anyewɔzo abɔdeɛ biala mɔɔ wɔ azɛlɛ ne azo nee abɔdeɛ biala mɔɔ tu dua anwomanyunlu la, ɔbaha debie biala mɔɔ duolua azɛlɛ ne azo nee nyevile nu fɛlɛ kɔsɔɔti. Meva bɛ mewula bɛ sa nu.+ 3 Nane biala mɔɔ duolua azɛlɛ nwo* na ngoane wɔ ye nu la bayɛ bɛ aleɛ.+ Meva ɔ muala memaa bɛ kɛ mɔɔ menvale nya nya amolɛ memaanle bɛ la.+ 4 Noko bɛmmadi+ nane mɔɔ mogya ne tɛbɔ ye nu la,+ ɔluakɛ ye mogya ne le ye ngoane. 5 Eza mebamaa anyewɔzo abɔdeɛ biala mɔɔ kɛha bɛ mogya kɛgua la abu nwolɛ mgbonda. Saa sonla ku sonla a, mebamaa yeabu nwolɛ mgbonda ɔluakɛ ɔ diema ɔ.+ 6 Awie biala mɔɔ kɛha sonla mogya kɛgua la, bɛbalua sonla nwo zo bɛaha ye mogya bɛagua,+ ɔluakɛ Nyamenle bɔle sonla kɛ Ye ɛsaso.+ 7 Na bɛmɛ, bɛwo bɛmaa bɛ nwo ɛzo, bɛyɛ dɔɔnwo na bɛyi azɛlɛ ne azo.”+

8 Akee Nyamenle zele Nowa nee ɔ mra ne mɔ kɛ: 9 “Me nee bɛ nee bɛ bo zo amra mɔɔ bara nzinlii la ɛlɛyɛ ngyekyeleɛ,+ 10 yɛɛ anyewɔzo abɔdeɛ* biala mɔɔ boka bɛ nwo, nloma, nane nee azɛlɛ ne azo anyewɔzo abɔdeɛ kɔsɔɔti mɔɔ bɛ nee bɛ vi ɛlɛne ne anu dwule la—anyewɔzo abɔdeɛ biala mɔɔ wɔ azɛlɛ ne azo la.+ 11 Ɛhɛe, me nee bɛ ɛlɛyɛ ngyekyeleɛ kɛ: Azuyilɛ ɛnrɛzɛkye nwonane kɔsɔɔti bieko ɛlɛ, yɛɛ azuyilɛ ɛnrɛzɛkye azɛlɛ ne bieko ɛlɛ.”+

12 Na Nyamenle doale zo kɛ: “Ngyekyeleɛ mɔɔ me nee bɛ yɛɛ anyewɔzo abɔdeɛ* biala ɛlɛyɛ la anwo sɛkɛlɛneɛ ɛne, ɔbayɛ sɛkɛlɛneɛ yeamaa kenle bie awolɛndoazo kɔsɔɔti. 13 Mebava me nyangondonle meado amungu ne anu, na ɔbayɛ ngyekyeleɛ mɔɔ me nee azɛlɛ ne ɛyɛ la anwo sɛkɛlɛneɛ. 14 Mekɛ biala mɔɔ mebamaa amungu aheda azɛlɛ ne azo la, nyangondonle ne bavinde amungu ne anu. 15 Na mebahakye ngyekyeleɛ mɔɔ me nee bɛ yɛɛ anyewɔzo abɔdeɛ* biala yɛle la; na nzule ɛnrɛyi ɛnrɛzɛkye nwonane kɔsɔɔti bieko ɛlɛ.+ 16 Nyangondonle ne bavinde amungu ne anu, mebanwu ye na meahakye dahuu ngyekyeleɛ mɔɔ me nee anyewɔzo abɔdeɛ* biala mɔɔ wɔ azɛlɛ ne azo yɛle la.”

17 Nyamenle hanle ye bieko hilele Nowa kɛ: “Ngyekyeleɛ mɔɔ me nee nwonane kɔsɔɔti mɔɔ wɔ azɛlɛ ye azo ɛyɛ la anwo sɛkɛlɛneɛ ɛne.”+

18 Nowa amra mɔɔ vi ɛlɛne ne anu vindele la a le Hyɛm, Ham yɛɛ Gyeefɛte.+ Nzinlii Ham wole Keena.+ 19 Nowa amra mrenyia nsa ne ɛne. Na azɛlɛ ne azo amra kɔsɔɔti vi bɛ nu a rale a, na bɛdɛlɛle azɛlɛ ne azo amuala.+

20 Akee Nowa yɛle ɛyazonlɛnli, na ɔyɛle vanye egyinli. 21 Mɔɔ ɔnlonle nwanye ne bie la, ɔbole ɔhɔlale ye ɛdanlɛsua ne anu, na ɛnee ɔ nwo la zo. 22 Keena papa Ham nwunle kɛ Nowa anwo la zo, na ɔhɔle alienwo ɔhɔhanle ɔhilele ɔ mediema nwiɔ ne. 23 Yemɔti Hyɛm nee Gyeefɛte vale ɛdanlɛ guale bɛ bati na bɛvale bɛ nzi bɛhɔle. Bɛdole bɛ nye ahane na bɛhedale bɛ papa anwo, yemɔti bɛannwu kɛ bɛ papa anwo la zo.

24 Mɔɔ nwanye ne tetele Nowa anye zo na ɔdele mɔɔ ɔ ra kakula ne ɛva ɛyɛ ye la, 25 ɔhanle kɛ:

“Munzule ɛha Keena.+

Ɔbayɛ ngɛkɛlɛ nu akɛlɛ yeamaa ɔ mediema ne mɔ.”+

26 Na ɔdoale zo kɛ:

“Ayɛlɛyelɛ ɛha Gyihova, Hyɛm Nyamenle ne,

Na Keena bayɛ akɛlɛ amaa Hyɛm.+

27 Nyamenle ɛmaa Gyeefɛte ɛnyia ɛleka kpole ɛdɛnla,

Na ɔdɛnla Hyɛm ɛdanlɛsua nu.

Keena bayɛ akɛlɛ amaa ɔdaye noko.”

28 Azuyilɛ ne anzi, Nowa dɛnlanle aze ɛvolɛ 350.+ 29 Yemɔti Nowa ngoane mekɛ kɔsɔɔti yɛle ɛvolɛ 950, na ɔwule.

10 Nowa amra mrenyia Hyɛm,+ Ham nee Gyeefɛte anwo tetedwɛkɛ ɛne.

Bɛwole mralɛ wɔ Azuyilɛ ne anzi.+ 2 Gyeefɛte amra a le Goma,+ Meegɔgo,+ Meedae, Gyeevan, Tubale,+ Mihyɛke+ yɛɛ Taelase.+

3 Goma amra a le Ahyekinaze,+ Relaefate yɛɛ Togamaa.+

4 Gyeevan amra a le Yilaehyaa,+ Tahyehye,+ Kitem+ yɛɛ Dodɛnam.

5 Bɛ bo zo amra a le menli mɔɔ dɛnlanle mbɔra ne mɔ azo na bɛdɛlɛle bɛhɔle bɛ azɛlɛ ne mɔ azo kɛ mɔɔ bɛ aneɛ, bɛ mbusua nee bɛ maanle de la.

6 Ham amra a le Kuhye, Mezelɛm,+ Pɛɛte+ yɛɛ Keena.+

7 Kuhye amra a le Siba,+ Havelaa, Sabeta, Releeyama+ yɛɛ Sabetika.

Releeyama amra a le Hyiba nee Didan.

8 Kuhye wole Nemelɔdo. Ɔdaye a ɔlimoale ɔyɛle katakyie wɔ azɛlɛ ye azo a. 9 Ɔyɛle bɔvolɛ kpole mɔɔ ɔdwazole ɔtiale Gyihova. Ɛhye ati a bɛfa bɛka edwɛkɛ kɛ: “Ɛle kɛ Nemelɔdo, bɔvolɛ kpole ne mɔɔ dwazole tiale Gyihova la.” 10 Azuamgbole mɔɔ limoa wɔ ye belemgbunlililɛ ne anu la* a le Babɛle,+ Yilɛke,+ Akade yɛɛ Kaleni mɔɔ wɔ Hyaenaa azɛlɛ zo la.+ 11 Ɔvi azɛlɛ zɔhane azo ɔhɔle Aselea+ na ɔkyekyele Nenɛvɛ,+ Rilihɔbɔto-yiyɛ, Keelaa, 12 yɛɛ Relisɛn wɔ Nenɛvɛ nee Keelaa avinli: Ɛhye a le suakpole kpalɛ ne a.*

13 Mezelɛm wole Ludim,+ Anamem, Lɛheebem, Nafetuhem,+ 14 Patulusem,+ Kaseluham (mɔɔ Filisitiama+ vi ye nu rale la) yɛɛ Kafetɔlem.+

15 Keena wole Saedɛn+ mɔɔ le ye belamunli ralɛ la nee Hɛte,+ 16 yɛɛ Gyibɛsema,+ Amɔlema,+ Gɛgahyema, 17 Havaema,+ Akaema, Saenaema, 18 Avadema,+ Zɛmɛlama yɛɛ Heematema.+ Nzinlii Keenama mbusua ne mɔ bɔle asande. 19 Yemɔti Keenama ɛweɛne ne vi Saedɛn too ɔkɔ Gilaa+ mɔɔ bikye Gaza la,+ na ɔkɔdwu Sodɔm, Gomɔla,+ Ademaa yɛɛ Zebɔyem+ mɔɔ bikye Leehya la. 20 Ham amra ne mɔ ɛne, na bɛdɛnlɛdɛnlanle ye kɛ mɔɔ bɛ mbusua, bɛ aneɛ, bɛ azɛlɛ nee bɛ maanle de la.

21 Hyɛm mɔɔ le Yibɛ amra ne mɔ kɔsɔɔti bɛ nenyia+ na ɔ diema kpanyinli a le Gyeefɛte* la noko wole mralɛ. 22 Hyɛm amra a le Yilam,+ Ahyɛ,+ Apakyehyade,+ Lude yɛɛ Elam.+

23 Elam amra a le Ɛɛze, Hɔɔle, Gitɛ yɛɛ Maahye.

24 Apakyehyade wole Hyila,+ yɛɛ Hyila wole Yibɛ.

25 Yibɛ wole mralɛ mrenyia nwiɔ. Bɛfɛlɛ ko Pilɛge,*+ ɔluakɛ ye mekɛ zo a azɛlɛ ne* anu hyɛle nwiɔ a. Bɛfɛlɛ ɔ diema ne Dwɔketan.+

26 Dwɔketan wole Alemodade, Hyilɛfe, Heezameevɛte, Gyilaa,+ 27 Hadolam, Yuzale, Dekelaa, 28 Obale, Abemeeyɛle, Hyiba, 29 Ofɛ,+ Havelaa yɛɛ Dwobabe; ɛhye mɔ amuala le Dwɔketan amra mrenyia.

30 Ɛleka mɔɔ bɛdɛnlanle la tɛlɛ fi Mihya too ɔkɔdwu Sifaa mɔɔ wɔ Aduduleɛ awoka ne mɔ azo la.

31 Hyɛm amra ne mɔ ɛne, na bɛdɛnlɛdɛnlanle ye kɛ mɔɔ bɛ mbusua, bɛ aneɛ, bɛ azɛlɛ nee bɛ maanle de la.+

32 Nowa amra ne mɔ mbusua ne mɔ ɛne, na bɛdɛnlɛdɛnlanle ye kɛ mɔɔ bɛ mbusua nee bɛ maanle de la. Maanle maanle ne mɔ mɔɔ dɛlɛle azɛlɛ ne azo wɔ Azuyilɛ ne anzi la vi mbusua ɛhye mɔ anu.+

11 Ɛnee azɛlɛ ne azo amra amuala* ka aneɛ ko yɛɛ bɛ edwɛkɛ agbɔkɛ le ko. 2 Mɔɔ bɛlɛkɔ aduduleɛ afoa nu la, bɛnwunle azɛlɛ sɛsɛ bie wɔ Hyaenaa azɛlɛ zo,+ na bɛdɛnlanle ɛkɛ. 3 Akee bɛzele bɛ nwo ngoko kɛ: “Bɛrɛla bɛmaa yɛgua belekese na yɛva senle yɛdo.” Yemɔti bɛanva awolɛ, emomu bɛvale belekese na bɛvale bilewu bɛyɛle mɔta bɛsosɔle bɛ. 4 Akee bɛhanle kɛ: “Bɛrɛla bɛmaa yɛkyekye suakpole na yɛzi tawa yɛmaa ɔhɔ anwuma, na yɛlie duma kpole yɛmaa yɛ nwo, amaa yɛambɔ asande wɔ azɛlɛ ne amuala azo.”+

5 Akee Gyihova nleanle suakpole ne nee tawa ne mɔɔ menli ne ɛlɛsi la. 6 Na Gyihova hanle kɛ: “Nea! Bɛle menli ko yɛɛ bɛ aneɛ le ko,+ na mɔɔ bɛbɔ ɔ bo bɛlɛyɛ la ɛne. Kɛkala debie biala ɛnle bɛ adwenle nu mɔɔ bɛka kɛ bɛyɛ a bɛnrɛhola ye yɛ a. 7 Bɛla! Maa yɛhɔnlea*+ na yɛmaa bɛha aneɛ ngakyile ngakyile amaa bɛande bɛ nwo aneɛ.” 8 Yemɔti Gyihova bɔle bɛ asande wɔ ɛkɛ ne hɔle azɛlɛ ne azo amuala,+ na bɛgyakyile sua ne ɛkyekyelɛ. 9 Ɛhye ati a bɛvɛlɛle ye Babɛle*+ la, ɔluakɛ ɛkɛ ne a Gyihova maanle azɛlɛ ne kɔsɔɔti aneɛ ne yɛle ngakyile ngakyile a, yɛɛ Gyihova bɔle bɛ asande wɔ ɛkɛ ne hɔle azɛlɛ ne azo ɛleka biala.

10 Hyɛm anwo tetedwɛkɛ ɛne.+

Azuyilɛ ne anzi ɛvolɛ nwiɔ mɔɔ ɛnee Hyɛm ɛli ɛvolɛ 100 la, ɔwole Apakyehyade.+ 11 Hyɛm wole Apakyehyade la anzi, ɔdɛnlanle aze ɛvolɛ 500. Na ɔwole mralɛ mrenyia nee mraalɛ.+

12 Apakyehyade lile ɛvolɛ 35 la, ɔwole Hyila.+ 13 Apakyehyade wole Hyila la anzi, ɔdɛnlanle aze ɛvolɛ 403. Na ɔwole mralɛ mrenyia nee mraalɛ.

14 Hyila lile ɛvolɛ 30 la, ɔwole Yibɛ.+ 15 Hyila wole Yibɛ la anzi, ɔdɛnlanle aze ɛvolɛ 403. Na ɔwole mralɛ mrenyia nee mraalɛ.

16 Yibɛ lile ɛvolɛ 34 la, ɔwole Pilɛge.+ 17 Yibɛ wole Pilɛge la anzi, ɔdɛnlanle aze ɛvolɛ 430. Na ɔwole mralɛ mrenyia nee mraalɛ.

18 Pilɛge lile ɛvolɛ 30 la, ɔwole Riliyu.+ 19 Pilɛge wole Riliyu la anzi, ɔdɛnlanle aze ɛvolɛ 209. Na ɔwole mralɛ mrenyia nee mraalɛ.

20 Riliyu lile ɛvolɛ 32 la, ɔwole Silɛge. 21 Riliyu wole Silɛge la anzi, ɔdɛnlanle aze ɛvolɛ 207. Na ɔwole mralɛ mrenyia nee mraalɛ.

22 Silɛge lile ɛvolɛ 30 la, ɔwole Neehɔ. 23 Silɛge wole Neehɔ la anzi, ɔdɛnlanle aze ɛvolɛ 200. Na ɔwole mralɛ mrenyia nee mraalɛ.

24 Neehɔ lile ɛvolɛ 29 la, ɔwole Tilaa.+ 25 Neehɔ wole Tilaa la anzi, ɔdɛnlanle aze ɛvolɛ 119. Na ɔwole mralɛ mrenyia nee mraalɛ.

26 Tilaa lile ɛvolɛ 70 la, ɔwole Ebilam,+ Neehɔ+ yɛɛ Hɛlan.

27 Tilaa anwo tetedwɛkɛ ɛne.

Tilaa wole Ebilam, Neehɔ yɛɛ Hɛlan; na Hɛlan wole Lɔɔto.+ 28 Hɛlan wule wɔ mekɛ mɔɔ ɛnee ye papa Tilaa tɛte aze la wɔ Kaledeama+ azɛlɛ Ɛɛle azo,+ ɛleka mɔɔ bɛwole ye la. 29 Ebilam nee Neehɔ gyale mraalɛ. Bɛfɛlɛ Ebilam aye ne Sɛlae+ yɛɛ bɛfɛlɛ Neehɔ aye ne Melekaa,+ mɔɔ le Hɛlan ara raalɛ la. Hɛlan a wole Melekaa nee Yeseka a. 30 Ɛnee Sɛlae le mota,+ ɔnlɛ ralɛ.

31 Akee Tilaa vale ɔ ra Ebilam nee ye anlɔnra Lɔɔto,+ Hɛlan ara ne, yɛɛ ye ase Sɛlae, ɔ ra Ebilam aye ne, na ɔ nee bɛ vile Ɛɛle mɔɔ wɔ Kaledea la kɛ bɛkɔ Keena azɛlɛ zo.+ Noko mɔɔ bɛradwule Hɛlan la,+ bɛdɛnlanle ɛkɛ. 32 Tilaa lile ɛvolɛ 205. Akee Tilaa wule wɔ Hɛlan.

12 Na Gyihova zele Ebilam kɛ: “Ɛvi wɔ azɛlɛ zo nee wɔ mbusuafoɔ yɛɛ wɔ papa sua nu amra avinli tu na kɔ azɛlɛ ne mɔɔ mebahile wɔ la azo.+ 2 Mebayɛ wɔ maanle kpole na meayila wɔ. Mebamaa wɔ duma ayɛ kpole na ɛdawɔ ti awie mɔ banyia nyilalɛ.+ 3 Mebayila menli mɔɔ yila wɔ la, na meamaa munzule ado awie mɔɔ kɛdendɛ kɛtia wɔ la;+ na ɔlua ɛdawɔ ti mbusua kɔsɔɔti mɔɔ wɔ azɛlɛ ye azo la banyia nyilalɛ.”+

4 Yemɔti Ebilam hɔle kɛ mɔɔ Gyihova hanle la, na Lɔɔto nee ye hɔle. Ebilam vile Hɛlan la, ɛnee yeli ɛvolɛ 75.+ 5 Ebilam vale ɔ ye Sɛlae+ nee ɔ diema nrenyia ara Lɔɔto+ yɛɛ debie biala mɔɔ bɛnyianle+ nee menli* mɔɔ bɛnyianle bɛ wɔ Hɛlan la na bɛdule bɛ bo kɛ bɛkɔ Keena azɛlɛ zo.+ Mɔɔ bɛdwule Keena azɛlɛ zo la, 6 Ebilam luale azɛlɛ ne azo too ɔhɔdwule Hyikɛm azɛlɛ ne+ mɔɔ bikye Moolɛ mbaka mgbole ne mɔ la azo.+ Mekɛ zɔhane, ɛnee Keenama wɔ azɛlɛ ne azo. 7 Akee Gyihova yele ɔ nwo hilele Ebilam na ɔhanle kɛ: “Mebava azɛlɛ ɛhye meamaa+ ɛ bo zo amra.”*+ Yemɔti ɔzile afɔlemokyea wɔ ɛkɛ ne ɔmaanle Gyihova mɔɔ yele ɔ nwo hilele ye la. 8 Nzinlii, ɔdule ɔvile ɛkɛ ɔhɔle Bɛtɛle aduduleɛ awoka ne mɔ azo+ na ɔzile ye ɛdanlɛsua ne mɔɔ ɛnee Bɛtɛle wɔ ye adɔleɛ yɛɛ Eyae+ wɔ ye aduduleɛ la. Ɔzile afɔlemokyea wɔ ɛkɛ ne ɔmaanle Gyihova+ na ɔbɔle ɔ bo ɔbɔle Gyihova duma.+ 9 Ɛhye anzi, Ebilam dule vile ye azokoɛleɛ ne na ɔbɔle ɔ ti wɔ Nɛgɛbe nehane,+ na ɔlile tutɛnla.

10 Akee ɛhɔne rale azɛlɛ ne azo, na Ebilam bɔle ɔ ti wɔ Yigyibiti nehane hɔdɛnlanle ɛkɛ ne ekyii,*+ ɔluakɛ ɛhɔne ne mɔɔ rale azɛlɛ ne azo la yɛle kpole kpalɛ.+ 11 Mɔɔ ɔka ekyii ɔdwu Yigyibiti la, ɔzele ɔ ye Sɛlae kɛ: “Mesɛlɛ wɔ tie! Meze kɛ ɛle raalɛ mɔɔ ɛ nwo yɛ fɛ.+ 12 Yemɔti saa Yigyibitima nwu wɔ a, bɛbaha kɛ, ‘Ɔ ye ɛne.’ Akee bɛbahu me na bɛagyakyi wɔ. 13 Mesɛlɛ wɔ, ka kɛ me diema raalɛ a le wɔ, amaa ɛdawɔ ti yeawie me boɛ na bɛangu me.”*+

14 Mɔɔ Ebilam dwule Yigyibiti ala la, Yigyibitima nwunle kɛ raalɛ ne anwo yɛ fɛ kpalɛ. 15 Falo mgbanyima noko nwunle ye, na bɛhanvole ye bɛhilele Falo, yemɔti bɛvale raalɛ ne bɛhɔle Falo sua nu. 16 Ɔlua ɔdaye ti, Falo nee Ebilam lile ye boɛ, na ɔnyianle mboane, nlankɛ, asoaso nyinli nee mbelɛ, mrenyia nee mraalɛ sonvolɛma yɛɛ afunlumu dɔɔnwo.+ 17 Na ɔlua Ebilam aye Sɛlae ati,+ Gyihova maanle ngyegyelɛ mgbole rale Falo nee ye sua nu amra anwo zo. 18 Yemɔti Falo vɛlɛle Ebilam na ɔhanle kɛ: “Duzu a wɔva wɔyɛ me la? Duzu ati a wɔanga wɔangile me kɛ ɔle ɛ ye ɛ? 19 Duzu ati a ɛhanle kɛ, ‘Ɔle me diema raalɛ,’+ mɔɔ ɔti anrɛɛ mefa ye meayɛ me ye ɛ? Ɛ ye ne ɛne. Fa ye kɔ!” 20 Yemɔti Falo maanle ye menli ne mɔ hɔzɔhonle ye na bɛmaanle ɔvale ɔ ye nee debie biala mɔɔ ɔlɛ ye la ɔhɔle.+

13 Akee Ebilam vile Yigyibiti hɔle Nɛgɛbe nehane,+ ɔ nee ɔ ye yɛɛ ninyɛne mɔɔ bɛnyianle bɛ la, na ɛnee Lɔɔto boka bɛ nwo. 2 Ebilam nyianle nyɛmoa, dwɛtɛ fufule yɛɛ nvutuke dɔɔnwo.+ 3 Ɔvi Nɛgɛbe nehane ɔkɔ Bɛtɛle la, ɔlile tutɛnla too ɔhɔdwule ɛleka mɔɔ ɔzile ye ɛdanlɛsua ne la wɔ Bɛtɛle nee Eyae avinli,+ 4 ɛleka mɔɔ ɛnee yelimoa yezi afɔlemokyea la. Ebilam bɔle Gyihova duma wɔ ɛkɛ.

5 Lɔɔto mɔɔ ɛnee boka Ebilam anwo la noko nyianle mboane, nlankɛ yɛɛ ɛdanlɛ azua. 6 Yemɔti bɛ muala bɛangola bɛandɛnla ɛleka ko wɔ azɛlɛ ne azo; bɛ ninyɛne ne yɛle dɔɔnwo kpalɛ yemɔti ɛnee bɛngola bɛmbɔ nu bɛndɛnla. 7 Ɛhye ati, kpolera dɔle menli mɔɔ nea Ebilam nyɛmoa nee menli mɔɔ nea Lɔɔto nyɛmoa ne mɔ la avinli (Mekɛ zɔhane ɛnee Keenama nee Pilɛzema de azɛlɛ ne azo.)+ 8 Ɔti Ebilam zele Lɔɔto kɛ:+ “Mesɛlɛ wɔ, ɔnle kɛ kpolera tɔ me nee wɔ avinli, yɛɛ menli mɔɔ nea me nyɛmoa nee menli mɔɔ nea wɔ nyɛmoa ne mɔ la avinli, ɔluakɛ yɛle mediema. 9 Ɛbahola wɔadɛnla azɛlɛ ne ɛleka biala mɔɔ ɛkulo la. Mesɛlɛ wɔ te ɛ nwo. Saa ɛkɔ bɛne zo a, mebahɔ fema zo; yɛɛ saa ɛkɔ fema zo a mebahɔ bɛne zo.” 10 Yemɔti Lɔɔto maanle ɔ nye zo na ɔnwunle Dwɔdan maangyeba ne kɔsɔɔti+ too kɔdwu Zowaa.+ Ɔnwunle kɛ nzule dɔɔnwo wɔ ɛkɛ ne kɛ Gyihova tola ne+ nee Yigyibiti azɛlɛ ne la (kolaa na Gyihova azɛkye Sodɔm nee Gomɔla). 11 Akee Lɔɔto vale Dwɔdan maangyeba ne kɔsɔɔti, na ɔdule ɔvile ye azokoɛleɛ ne ɔhɔle aduduleɛ. Yemɔti bɛ avinli tetele. 12 Ebilam dɛnlanle Keena azɛlɛ zo, noko Lɔɔto dɛnlanle maangyeba ne anu azua ne mɔ avinli lɔ.+ Akee ɔhɔzile ye ɛdanlɛsua ne ɔbikyele Sodɔm. 13 Ɛnee Sodɔmma le amumuyɛ, bɛyɛle ɛtane kpole bɛtiale Gyihova.+

14 Mɔɔ Lɔɔto dele ɔ nwo vile Ebilam anwo la anzi, Gyihova zele Ebilam kɛ: “Mesɛlɛ wɔ, gyinla ɛleka mɔɔ ɛwɔ la na maa ɛ nye zo nea sɔlɔ nee nyiakɛ, aduduleɛ nee adɔleɛ, 15 ɔluakɛ mebava azɛlɛ ne mɔɔ ɛnwu ye la kɔsɔɔti meamaa ɛ nee ɛ bo zo amra* amaa yeayɛ bɛ agyapadeɛ dahuu.+ 16 Na mebamaa ɛ bo zo amra* ayɛ kɛ azɛlɛ ne azo ɛnwea, yemɔti saa awie bahola adia azɛlɛ ne azo ɛnwea ne a, ɛnee bɛbahola bɛadia ɛ bo zo amra.*+ 17 Dwazo kɔluolua azɛlɛ ne azo na nea ye tendenle nee ye tɛtɛlɛ, ɔluakɛ ɛdawɔ a mebava meamaa wɔ a.” 18 Yemɔti Ebilam hɔle zo dɛnlanle ɛdanlɛ azua nu. Nzinlii ɔradɛnlanle Mameli mbaka mgbole ne mɔ+ mɔɔ wɔ Hibulɔn+ la avinli na ɔzile afɔlemokyea wɔ ɛkɛ ne ɔmaanle Gyihova.+

14 Wɔ Hyaenaa Belemgbunli Ameleefɛle,+ Ɛleesaa Belemgbunli Aleyɔko, Yilam Belemgbunli+ Kɛdɔleewoma+ nee Goyem Belemgbunli Taedale mekɛ zo, 2 arelemgbunli ɛhye mɔ nee Sodɔm Belemgbunli Bilaa,+ Gomɔla Belemgbunli Bɛhya,+ Ademaa Belemgbunli Hyaenabe, Zebɔyem Belemgbunli Hyɛmibɛ+ yɛɛ Bila mɔɔ eza bɛfɛlɛ ye Zowaa la belemgbunli ne honle. 3 Bɛ muala bɛyiale Sedem Bɔnza,+ mɔɔ le Ngyenle Nyevile ne* la anwo.+

4 Bɛzonlenle Kɛdɔleewoma ɛvolɛ 12, noko ye ɛvolɛ 13 ne azo, bɛdele atua. 5 Yemɔti ɛvolɛ mɔɔ tɔ zo 14 la anu, Kɛdɔleewoma nee arelemgbunli mɔɔ boka ɔ nwo la lile Relɛfeeyemma mɔɔ wɔ Ahyetɛlɔto-kaneeyem, Zuzemma mɔɔ wɔ Ham, Yimemma+ mɔɔ wɔ Hyeevi-keleateeyem anwo zo konim, 6 yɛɛ bɛlile Hɔlaema+ anwo zo konim wɔ bɛ boka Siyɛ azo+ bɛhɔdwule Ɛle-peelan mɔɔ wɔ fienemgbole ne anu la azo. 7 Akee bɛziale bɛrale Ɛn-mehyepate mɔɔ le Keedɛhye,+ na bɛvale Amalɛkema azɛlɛ ne kɔsɔɔti+ yɛɛ eza bɛlile Amɔlema+ mɔɔ dede Hazazɔn-teemaa la anwo zo konim.+

8 Mekɛ ɛhye anu, Sodɔm belemgbunli ne, Gomɔla belemgbunli ne, Ademaa belemgbunli ne, Zebɔyem belemgbunli ne yɛɛ Bila mɔɔ eza bɛfɛlɛ ye Zowaa la belemgbunli ne hanle bɛ nwo bɔle nu na bɛhyehyɛle bɛ nwo bɛ nee bɛ honle wɔ Sedem Bɔnza ne anu, 9 bɛhonle bɛtiale Yilam Belemgbunli Kɛdɔleewoma, Goyem Belemgbunli Taedale, Hyaenaa Belemgbunli Ameleefɛle, Ɛleesaa Belemgbunli Aleyɔko+—arelemgbunli nna ɛhye mɔ honle tiale arelemgbunli nnu ne. 10 Ɛnee bilewu ahuma dɔɔnwo wɔ Sedem Bɔnza ne anu, na mɔɔ Sodɔm nee Gomɔla arelemgbunli ne mɔ bɔle mɔdenle kɛ bɛnriandi la, bɛhɔguale nuhua, na menli mɔɔ hale la nriandile hɔle awoka ne mɔ azo. 11 Akee arelemgbunli nna ne mɔɔ lile bɛ nwo zo konim la vale Sodɔmma nee Gomɔlama ninyɛne nee bɛ aleɛ kɔsɔɔti hɔle.+ 12 Eza bɛvale Ebilam adiema nrenyia ne ara Lɔɔto mɔɔ ɛnee de Sodɔm la+ nee ye ninyɛne bɛhɔle.

13 Ɛhye anzi, nrenyia bie mɔɔ nriandile la rahanle hilele Hibulunli Ebilam. Ɛnee ɔde* Amɔlenli Mameli,+ mɔɔ le Ɛhyekɔlo nee Enɛ adiema la+ mbaka mgbole ne mɔ avinli. Mrenyia ɛhye mɔ nee Ebilam yɛle ngyekyeleɛ. 14 Ɔti Ebilam dele kɛ bɛhye ye busuanli*+ ne bɛhɔ. Ɛhye ati ɔboɔboale ye azonvolɛ mrenyia 318 mɔɔ bɛwole bɛ wɔ ye sua nu na bɛtete bɛ wɔ konle nu la anloa na ɔvoanle bɛ too ɔhɔdwule Dan.+ 15 Nɔe ne, ɔhyɛle ye menli ne anu, na ɔ nee ye azonvolɛ ne mɔ hɔtetale bɛ na bɛlile bɛ nwo zo konim. Na ɔvoanle bɛ too ɔhɔdwule Hobaa, mɔɔ wɔ Damasekɛse sɔlɔ la. 16 Ɔliele ninyɛne ne kɔsɔɔti; eza ɔliele ye busuanli Lɔɔto, ye ninyɛne, mraalɛ ne mɔ nee menli gyɛne mɔɔ boka bɛ nwo la.

17 Mɔɔ Ebilam lile Kɛdɔleewoma nee arelemgbunli mɔɔ boka ɔ nwo la anwo zo konim na ɔlɛsia yeara la, Sodɔm belemgbunli ne hɔyiale Ebilam wɔ Hyeevi Bɔnza ne, mɔɔ le Belemgbunli Bɔnza ne la anu.+ 18 Na Seelɛm Belemgbunli+ Mɛlekezidɛke+ vale paano nee nwanye rɛlɛle ye; ɛnee ɔle Anwuma Anwuma Nyamenle ne ɛsɔfo.+

19 Akee ɔyilale Ebilam na ɔhanle kɛ:

“Anwuma Anwuma Nyamenle ne,

Anwuma nee aze Bɔvolɛ ne ɛyila Ebilam;

20 Ayɛlɛyelɛ ɛha Anwuma Anwuma Nyamenle ne

Mɔɔ ɛye menli mɔɔ sisi wɔ la ɛwula ɛ sa nu la!”

Na Ebilam maanle ye debie biala ngyɛnu bulu anu ko.+

21 Ɛhye anzi Sodɔm belemgbunli ne zele Ebilam kɛ: “Fa menli* ne mɔ maa me, na fa ninyɛne ne.” 22 Noko Ebilam zele Sodɔm belemgbunli ne kɛ: “Memaa me sa zo meaha ndane meahile Gyihova, Anwuma Anwuma Nyamenle ne, anwuma nee aze Bɔvolɛ ne kɛ, 23 menrɛva debie biala mɔɔ le wɔ ɛdeɛ la, ɔvi nyɛma zo kɔdwu mgbɔlaboa zo nyɛma zo, amaa wɔanga kɛ, ‘Medame a memaa Ebilam ɛnyia ɔ nwo a.’ 24 Menrɛva debie biala kyesɛ mɔɔ mgbavolɛ ne mɔ ɛli la ala. Noko maa Enɛ, Ɛhyekɔlo nee Mameli+ mɔɔ nee me hɔle la ɛva bɛ afoa nu ɛdeɛ ne.”

15 Ɛhye anzi, Gyihova hanle hilele Ebilam wɔ ɛnyelɛzodeɛnwunlɛ nu kɛ: “Ebilam, mmasulo.+ Mele enyinlike memaa wɔ.+ Wɔ ahatualɛ bayɛ kpole kpalɛ.”+ 2 Ebilam buale kɛ: “Tumivolɛ Awulae Gyihova, duzu a ɛbava wɔamaa me a? Ɔluakɛ menlɛ ralɛ yɛɛ ahenle mɔɔ bali me agya la a le Ɛleyizɛ mɔɔ vi Damasekɛse la.”+ 3 Ebilam doale zo kɛ: “Ɛtɛmaanle metɛwole ralɛ,+ na me sua nu ɛke sonla* a bali me agya a.” 4 Noko nea! Gyihova buale ye kɛ, “Nrenyia ɛhye ɛnrɛli wɔ agya, emomu ɛdawɔ mumua ne ɛ ra* a bali wɔ agya a.”+

5 Akee ɔvale ye ɔvindele na ɔhanle kɛ: “Mesɛlɛ wɔ to ɛ nye anwuma na tia nwɔlɔra ne mɔ, saa ɛkɛhola bɛ tia a.” Akee ɔzele ye kɛ: “Zɔhane ala a ɛ bo zo amra bayɛ a.”+ 6 Ɔnyianle diedi wɔ Gyihova anu+ na Nyamenle bule nyɛleɛ ɛhye kɛ ɔle tenlene.+ 7 Akee ɔdoale zo kɛ: “Medame a mele Gyihova mɔɔ yele wɔ vile Kaledeama sua Ɛɛle azo kɛ mefa azɛlɛ ɛhye meamaa wɔ kɛ wɔ agyapadeɛ a.”+ 8 Ɛhye ati ɔhanle kɛ: “Tumivolɛ Awulae Gyihova, kɛ ɔkɛyɛ na meanwu kɛ azɛlɛ ne bayɛ me ɛdeɛ ɛ?” 9 Ɔbuale ye kɛ: “Fa ɛnlankɛ ralɛ mɔɔ ɛli ɛvolɛ nsa, abɔnkye belɛ mɔɔ ɛli ɛvolɛ nsa, boane nyinli mɔɔ ɛli ɛvolɛ nsa, abubule yɛɛ mɔlɔnoma ralɛ bɛla.” 10 Ɔti ɔvale ɛhye mɔ amuala na ɔkpukekpukele nuhua nwiɔ nwiɔ na ɔvale ebule ko biala ɔdole ebule ko ne anwo, noko yeamkpukekpuke nloma ne mɔ anu. 11 Nloma mɔɔ di nane funli la rale nane ne mɔɔ yehu bɛ la anwo, noko Ebilam voanle bɛ.

12 Mɔɔ sɛnzɛne ne ɛlɛkɔ ahɔdɔ la, nafelɛ kpole vale Ebilam na awozinli kpole mɔɔ anu yɛ ɛzulolɛ la hedale ɔ nwo zo. 13 Akee ɔzele Ebilam kɛ: “Nwu ye wienyi kɛ ɛ bo zo amra bayɛ nyɛvolɛ wɔ azɛlɛ mɔɔ ɛnle bɛ ɛdeɛ la azo na menli mɔɔ wɔ ɛkɛ ne la bava bɛ ayɛ ngɛkɛlɛ na bɛahile bɛ nyane too ɛvolɛ 400.+ 14 Noko mebabua maanle ne mɔɔ bɛbazonle bɛ la ndɛne,+ na ɛhye anzi, bɛbava ninyɛne dɔɔnwo bɛavi ɛkɛ bɛahɔ.+ 15 Na wɔmɔ, ɛbava anzodwolɛ wɔadoa wɔ nenyia mɔ; ɛbanyi wɔayɛ kpanyinli kpalɛ na bɛazie wɔ.+ 16 Noko awolɛndoazo mɔɔ tɔ zolɛ nna la bazia ara ɛke,+ ɔluakɛ mekɛ ɛtɛdwule mɔɔ ɔwɔ kɛ bɛtea Amɔlema wɔ bɛ ɛtane ne anwo a.”+

17 Mɔɔ sɛnzɛne ne hɔdɔle na maanle nu yɛle awozinli la, fonlomo mɔɔ ɛlɛkpu esike nee tɛkɛ mɔɔ ɛlɛsɔ la razenle nane azinli ne mɔ avinli. 18 Kenle zɔhane, Gyihova nee Ebilam yɛle ngyekyeleɛ+ na ɔhanle kɛ: “Mebava azɛlɛ ɛhye meamaa ɛ bo zo amra,+ ɔvi Yigyibiti azule ne anloa kɔdwu azule kpole Yufileti ne anloa:+ 19 Kinama,+ Kinaezema, Kademɔma, 20 Hɛtema,+ Pilɛzema,+ Relɛfeeyemma,+ 21 Amɔlema, Keenama, Gɛgahyema yɛɛ Gyibɛsema azɛlɛ ne.”+

16 Ebilam aye Sɛlae anwo ralɛ,+ noko ɛnee ɔlɛ Yigyibitinli sonvolɛ bie mɔɔ bɛfɛlɛ ye Heega.+ 2 Ɔti Sɛlae zele Ebilam kɛ: “Mesɛlɛ wɔ tie! Gyihova ammaa meanwo ralɛ. Mesɛlɛ wɔ, ɛ nee me sonvolɛ ye ɛla. Bie a ɔbawo mralɛ yeamaa me.”+ Yemɔti Ebilam diele mɔɔ Sɛlae hanle la. 3 Mɔɔ Ebilam lile ɛvolɛ bulu wɔ Keena azɛlɛ zo la, Ebilam aye Sɛlae vale ye sonvolɛ Yigyibitinli Heega maanle ɔ hu Ebilam kɛ ɔ ye. 4 Yemɔti ɔ nee Heega lale, na ɔnrenzɛle. Mɔɔ ɔnwunle kɛ yenrenzɛ la, ɛnee akee ɔmbu ɔ menle raalɛ ne.

5 Ɛhye ati Sɛlae hanle hilele Ebilam kɛ: “Ngyegyelɛ mɔɔ ɛra me nwo zo la vi wɔ. Medame a menvale me sonvolɛ ne memaanle wɔ a,* noko mɔɔ ɔnwunle kɛ yenrenzɛ la, akee ɔmbu me. Gyihova ɛbua me nee wɔ avinli ndɛne.” 6 Ɔti Ebilam zele Sɛlae kɛ: “Nea! Wɔ sonvolɛ ne wɔ ɛ sa nu. Debie biala mɔɔ ɛnea a ɔle kpalɛ la fa yɛ ye.” Akee Sɛlae hilele ye nyane, na ɔnriandile ɔvile ɔ nwo ɛkɛ.

7 Nzinlii Gyihova anwumabɔvolɛ nwunle ye wɔ nzubula bie mɔɔ wɔ Hyɔɔ adenle zo wɔ fienemgbole ne anu la anwo.+ 8 Na ɔhanle kɛ: “Heega, Sɛlae sonvolɛ, ɛvi nienwu a wɔra ɛke a yɛɛ ɛlɛkɔ ni?” Na ɔhanle kɛ: “Melɛnriandi meavi me menle raalɛ Sɛlae anwo ɛkɛ.” 9 Gyihova anwumabɔvolɛ ne zele ye kɛ: “Sia kɔ ɛ menle raalɛ ne ɛkɛ na kɔbɛlɛ ɛ nwo aze maa ye.” 10 Akee Gyihova anwumabɔvolɛ ne zele ye kɛ: “Mebamaa ɛ bo zo amra azo kpalɛ mɔɔ bɛnrɛhola bɛ tia a.”+ 11 Gyihova anwumabɔvolɛ ne doale zo kɛ: “Kɛkala ɛlɛnrenzɛ, na ɛbawo ralɛ nrenyia na wɔado ye duma Yehyemɛle,* ɔluakɛ Gyihova ɛde wɔ nyane ɛzunlɛ ne. 12 Ɔbayɛ kɛ ɛbɔ nu asoaso.* Ɔbamaa ɔ sa zo yeatia awie biala, yɛɛ awie biala bamaa ɔ sa zo atia ye, na ɔbadɛnla yeabikye ɔ mediema ne mɔ kɔsɔɔti.”*

13 Akee ɔbɔle Gyihova mɔɔ nee ye dendɛle la duma kɛ: “Ɛle Nyamenle mɔɔ ɛnwu debie,”+ ɔluakɛ ɔhanle kɛ: “Asoo amgba menwu ahenle mɔɔ nwu me la wɔ ɛke ɔ?” 14 Ɛhye ati a bɛvɛlɛle bula ne Biyɛ-leehae-lɔe* la. (Ɔwɔ Keedɛhye nee Bilɛde avinli.) 15 Yemɔti Heega wole ralɛ nrenyia maanle Ebilam, na Ebilam donle ɔ ra nrenyia ne mɔɔ Heega wole ye la Yehyemɛle.+ 16 Ebilam lile ɛvolɛ 86 la, yɛɛ Heega wole Yehyemɛle a.

17 Mɔɔ Ebilam lile ɛvolɛ 99 la, Gyihova yele ɔ nwo hilele ye na ɔhanle kɛ: “Medame a mele Nyamenle Tumivolɛ Bedevinli ne a. Dua me ndenle ne mɔ anu yɛɛ mmamaa ɛ nwo nyia ngehanleɛ.* 2 Mebali me nee wɔ yɛ ngyekyeleɛ ne azo,+ na meamaa ɛ bo zo amra ayɛ dɔɔnwo kpalɛ.”+

3 Ɛhye ati Ebilam butule ɔ nyunlu aze na Nyamenle hɔle zo nee ye dendɛle kɛ: 4 “Nea! Me nee wɔ yɛ ngyekyeleɛ ne tɛbɔ ɛkɛ,+ na ɛbayɛ maanle maanle dɔɔnwo bɛ ze.+ 5 Bɛnrɛvɛlɛ wɔ Ebilam* bieko, bɛbavɛlɛ wɔ Ebileham,* ɔluakɛ mebamaa wɔayɛ maanle maanle dɔɔnwo bɛ ze. 6 Mebamaa ɛ bo zo amra azo dɔɔnwo kpalɛ na meamaa wɔayɛ maanle maanle, na arelemgbunli bavi wɔ nu ara.+

7 “Mebali ngyekyeleɛ mɔɔ me nee wɔ+ yɛɛ ɛ bo zo amra amuala ɛyɛ la azo wɔ bɛ awolɛndoazo ne mɔ amuala anu. Ɛhye le dahuu ngyekyeleɛ, kɛ mebayɛ ɛ nee ɛ bo zo amra amuala Nyamenle. 8 Na mebava azɛlɛ ne mɔɔ ɛde zo kɛ ɛyɛvolɛ la+—Keena azɛlɛ ne amuala—meamaa wɔ nee ɛ bo zo amra amaa yeayɛ bɛ agyapadeɛ dahuu, na mebayɛ bɛ Nyamenle.”+

9 Nyamenle zele Ebileham bieko kɛ: “Wɔmɔ di me ngyekyeleɛ ne azo, ɛ nee ɛ bo zo amra amuala wɔ bɛ awolɛndoazo kɔsɔɔti anu. 10 Ngyekyeleɛ mɔɔ me nee wɔ ɛlɛyɛ mɔɔ ɛ nee ɛ bo zo amra amuala bali zolɛ la ɛne: Ɔwɔ kɛ bɛpɛ nrenyia biala mɔɔ wɔ bɛ avinli la mrenyiazo.+ 11 Ɔwɔ kɛ bɛpɛ bɛ mrenyiazo, na ɔbayɛ me nee wɔ ngyekyeleɛ ne anwo sɛkɛlɛneɛ.+ 12 Wɔ bɛ awolɛndoazo kɔsɔɔti anu, ɔwɔ kɛ bɛpɛ nrenyia biala mɔɔ kɛli kenle mɔtwɛ, awie biala mɔɔ bɛwole ye wɔ wɔ sua nu yɛɛ awie biala mɔɔ ɛmboka ɛ bo zo amra anwo na bɛvale ezukoa bɛdɔle ye bɛvile ɛyɛvolɛ bie ɛkɛ la mrenyiazo.+ 13 Ɔwɔ kɛ bɛpɛ nrenyia biala mɔɔ bɛwole ye wɔ wɔ sua nu nee nrenyia biala mɔɔ ɛvale ezukoa ɛdɔle ye la mrenyiazo,+ na me ngyekyeleɛ ne mɔɔ wɔ bɛ nwonane ne anwo la bayɛ dahuu ngyekyeleɛ. 14 Saa nrenyia biala mɔɔ bɛtɛpɛle ye mrenyiazo zo la ampɛ ye mrenyiazo a, ɔwɔ kɛ bɛye zɔhane sonla* ne bɛfi ye menli ne avinli.* Yeanli me ngyekyeleɛ ne azo.”

15 Akee Nyamenle zele Ebileham kɛ: “Ɛ ye Sɛlae* ɛdeɛ,+ mmafɛlɛ ye Sɛlae bieko, ɔluakɛ ɔvi ɛnɛ mɔɔ kɔ la ye duma a le Sɛla.* 16 Mebayila ye na eza meamaa yeawo ralɛ nrenyia yeamaa wɔ;+ mebayila ye na ɔbayɛ maanle dɔɔnwo; arelemgbunli bavi ye nu ara.” 17 Ɛhye ati, Ebileham butule ɔ nyunlu aze zelele na ɔhanle ye wɔ ye ahonle nu kɛ:+ “Asoo nrenyia mɔɔ ɛli ɛvolɛ 100 la bawo ralɛ, yɛɛ asoo Sɛla, raalɛ mɔɔ ɛli ɛvolɛ 90 la bawo ɔ?”+

18 Ɔti Ebileham zele nɔhalɛ Nyamenle ne kɛ: “Maa Yehyemɛle ɛnyia ɛ nyunlu ɛlolɛ!”+ 19 Ɛhye ati Nyamenle hanle kɛ: “Ɛ ye Sɛla bawo ralɛ nrenyia amaa wɔ na ɛbavɛlɛ ye Ayezeke.*+ Me nee ye bayɛ ngyekyeleɛ mɔɔ bayɛ dahuu ngyekyeleɛ amaa ɔ bo zo amra amuala la.+ 20 Noko mɔɔ fale Yehyemɛle anwo la, mede wɔ edwɛkɛ ne. Nea! Mebayila ye na meamaa ɔ bo zo amra azo dɔɔnwo kpalɛ. Mbusua mgbanyinli 12 bavi ye nu ara na mebamaa yeayɛ maanle kpole.+ 21 Noko akee me nee Ayezeke+ mɔɔ Sɛla bawo ye ɛvolɛ bieko mekɛ zɛhae+ la a bayɛ me ngyekyeleɛ ne a.”

22 Mɔɔ Nyamenle nee Ebileham dendɛle wiele la, ɔgyakyile ye ɛkɛ ɔhɔle. 23 Akee Ebileham vale ɔ ra Yehyemɛle nee mrenyia mɔɔ bɛwole bɛ wɔ ye sua nu ɛkɛ ne la kɔsɔɔti yɛɛ awie biala mɔɔ ɔvale ezukoa ɔdɔle ye la, nrenyia biala mɔɔ wɔ ye sua nu ɛkɛ la, na ɔpɛle bɛ mrenyiazo kenle ko zɔhane ala, kɛ mɔɔ Nyamenle hanle hilele ye la.+ 24 Ebileham pɛle ye mrenyiazo la ɛnee yeli ɛvolɛ 99.+ 25 Yɛɛ bɛpɛle ɔ ra Yehyemɛle mrenyiazo la ɛnee yeli ɛvolɛ 13.+ 26 Kenle ko zɔhane ala, bɛpɛle Ebileham nee ɔ ra Yehyemɛle mrenyiazo. 27 Bɛpɛle ɔdaye nee mrenyia mɔɔ wɔ ye sua nu ɛkɛ ne la kɔsɔɔti mrenyiazo, mrenyia mɔɔ bɛwole bɛ wɔ ye sua nu yɛɛ awie biala mɔɔ ɔvale ezukoa ɔdɔle ye ɔvile ɛyɛvolɛ bie ɛkɛ la.

18 Ɛhye anzi, Gyihova+ yele ɔ nwo hilele ye wɔ kenle ko bie mɔɔ ɛnee maanle nu yɛ wuluwulu na ɔde ye ɛdanlɛsua ne anlenkɛ ne anloa wɔ Mameli mbaka mgbole ne mɔ+ avinli la. 2 Ɔmaanle ɔ nye zo na ɔnwunle mrenyia nsa kɛ bɛgyi moa nehane.+ Mɔɔ ɔnwunle bɛ la, ɔvi ye ɛdanlɛsua anlenkɛ ne anwo ɔnriandile ɔhɔyiale bɛ na ɔbɔle ɔ ti aze. 3 Akee ɔhanle kɛ: “Gyihova, saa menyia ɛ nyunlu ɛlolɛ a, ɛnee mmase wɔ sonvolɛ anwo ɛkɔ. 4 Mesɛlɛ bɛ, bɛmaa bɛva nzule ekyi bɛrawowo bɛ gyakɛ anwo+ na bɛlie bɛ menle wɔ baka ye abo. 5 Kɛmɔ bɛra bɛ sonvolɛ anwo ɛke la ati, bɛmaa membɛlɛ bɛ paano ekyi bɛli amaa bɛanyia anwosesebɛ,* na bɛwie a akee bɛahɔ.” Ɛhye ati bɛhanle kɛ: “Yɛde. Yɛ mɔɔ wɔha la.”

6 Ɔti Ebileham yɛle ye ndɛndɛ hɔle Sɛla anwo ɛkɛ wɔ ɛdanlɛsua ne anu na ɔhanle kɛ: “Ka ɛ nwo su esamo kpalɛ siya* ɛzuzudeɛ nsa fete to paano.” 7 Akee Ebileham nriandile hɔle nyɛmoa ne mɔ anu na ɔhyele ɛnlankɛ ralɛ kɛnlɛma ko mɔɔ ye nane le bɛtɛbɛtɛ la. Ɔvale ɔmaanle ye sonvolɛ ne na ɔhɔyɛle nwolɛ gyima ndɛndɛ. 8 Akee ɔvale bɛta nee meleke yɛɛ ɛnlankɛ ralɛ ne mɔɔ yeziezie yewie la na ɔvale aleɛ ne ɔziele bɛ nyunlu ɛkɛ. Akee ɔgyinlanle bɛ nwo ɛkɛ wɔ mekɛ mɔɔ bɛlɛdi aleɛ ne wɔ baka ne abo la.+

9 Bɛbizale ye kɛ: “Ɛ ye Sɛla wɔ ni?”+ Ɔbuale kɛ: “Ɔwɔ ɛdanlɛsua ne anu.” 10 Ɔti bɛ nuhua ko hanle kɛ: “Mebazia meara ɛ nwo ɛke ɛvolɛ bieko mekɛ zɛhae ala, na nea! ɛ ye Sɛla bawo ralɛ nrenyia.”+ Noko ɛnee Sɛla gyi ɛdanlɛsua ne mɔɔ wɔ nrenyia ne anzi la anlenkɛ ne anloa ɛlɛtie. 11 Ɛnee Ebileham nee Sɛla ɛnyi kpalɛ.+ Ɛnee Sɛla ɛbo awolɛ zo.*+ 12 Ɔti Sɛla zelele na ɔhanle kɛ: “Kɛkala mɔɔ meyɛ ɛrelera na me menle noko ɛyɛ ɛrelera la, asoo amgba me nye balie ɛhye anwo?”+ 13 Akee Gyihova bizale Ebileham kɛ: “Duzu ati a Sɛla zelele na ɔhanle kɛ, ‘Asoo kɛkala mɔɔ meyɛ ɛrelera la yɛɛ mebawo ralɛ a?’ 14 Asoo debie wɔ ɛkɛ mɔɔ Gyihova ɛngola ye yɛ ɔ?+ Mebazia meara ɛ nwo ɛke ɛvolɛ bieko mekɛ zɛhae ala, na Sɛla bawo ralɛ nrenyia.” 15 Noko kɛmɔ ɛnee Sɛla sulo la ati, ɔhanle kɛ, “Meanzele!” Na Nyamenle hanle kɛ: “Kyɛkyɛ! Ɛzelele.”

16 Mɔɔ mrenyia ne mɔ dwazole kɛ bɛkɔ la, Ebileham nee bɛ dudule agyakɛ hɔzɔhonle bɛ, na mrenyia ne mɔ dole bɛ nye nleanle Sodɔm nehane.+ 17 Gyihova hanle kɛ: “Melɛfa mɔɔ mekayɛ la meavea Ebileham ɔ?+ 18 Nea, Ebileham bayɛ maanle kpole mɔɔ anwo yɛ se, na ɔlua ɔdaye ti maanle maanle kɔsɔɔti mɔɔ wɔ azɛlɛ ye azo la banyia nyilalɛ.+ 19 Meva ye agɔnwolɛ amaa yeanlea yeamaa ɔ mra nee ye sua nu amra amuala alua Gyihova adenle ne azo na bɛayɛ mɔɔ le kpalɛ na ɔtenrɛ la+ na Gyihova amaa ɛwɔkɛ mɔɔ ɔbɔle ye wɔ Ebileham anwo la ara nu.”

20 Akee Gyihova hanle kɛ: “Sodɔm nee Gomɔla anwo edwɛkɛ ɛtane mɔɔ mede la ɛyɛ kpole,+ yɛɛ bɛ ɛtane ne yɛ ɛlomboɛ kpalɛ.+ 21 Mekɔ meahɔnlea saa bɛ nwo edwɛkɛ ɛtane ne mɔɔ mede la le zɔ a. Na saa ɔnle zɔ noko a, mebanwu ye.”+

22 Akee mrenyia ne mɔ vile ɛkɛ na bɛbɔle bɛ ti wɔ Sodɔm nehane, noko Gyihova+ hale Ebileham anwo ɛkɛ. 23 Ebileham bikyele ye na ɔbizale ye kɛ: “Asoo amgba ɛbazɛkye tenlenema wɔaboka amumuyɛma anwo ɔ?+ 24 Fa ye kɛ tenlenema 50 wɔ sua ne azo. Asoo ɛnrɛnlea tenlenema 50 ne na ɛnrɛva sua ne ɛtane ɛnrɛhyɛ ye na ɛnrɛgyakyi sua ne ɛzɛkyelɛ ɔ? 25 Ɛnrɛyɛ ɛhye ɛlɛ kɛ ɛbazɛkye tenlenenli wɔaboka amumuyɛnli anwo amaa tenlenenli nee amumuyɛnli ne awieleɛ ayɛ ko!+ Ɛnrɛyɛ ɛhye fee.+ Asoo azɛlɛ ye kɔsɔɔti Ndɛnebuavolɛ ne ɛnrɛyɛ mɔɔ tenrɛ la ɔ?”+ 26 Akee Gyihova hanle kɛ: “Saa menwu tenlenema 50 wɔ Sodɔm sua ne azo a, bɛdabɛ ti menrɛzɛkye sua ne.” 27 Noko Ebileham hanle kɛ: “Mesɛlɛ wɔ, mele ndɛtɛlɛ nee nzonle ala, noko melie medo me nwo zo kɛ me nee Gyihova tendɛ. 28 Na saa ɔka menli nnu na bɛadwu tenlenema 50 a, asoo nnu ne ati ɛbazɛkye sua ne amuala ɔ?” Ɛhye ati ɔhanle kɛ: “Saa menwu tenlenema 45 a, menrɛzɛkye ye.”+

29 Noko Ebileham hanle hilele ye bieko kɛ: “Fa ye kɛ menli 40 a wɔ ɛkɛ a.” Ɔbuale kɛ: “Ɔlua menli 40 ne ati menrɛzɛkye ye.” 30 Eza ɔdoale zo kɛ: “Gyihova mesɛlɛ wɔ, mmafa me nwo ɛya kpole,+ na maa menga ɛhye: Fa ye kɛ menli 30 a wɔ ɛkɛ a.” Ɔbuale kɛ: “Saa menwu menli 30 wɔ ɛkɛ a, menrɛzɛkye ye.” 31 Noko ɔdoale zo kɛ: “Mesɛlɛ wɔ, melie medo me nwo zo kɛ me nee Gyihova tendɛ: Fa ye kɛ menli 20 ala a wɔ ɛkɛ a.” Ɔbuale kɛ: “Ɔlua menli 20 ne ati, menrɛzɛkye ye.” 32 Akee ɔhanle kɛ: “Gyihova mesɛlɛ wɔ, mmafa me nwo ɛya kpole, na maa menga ko ɛhye: Fa ye kɛ menli bulu ala a wɔ ɛkɛ a.” Ɔbuale kɛ: “Ɔlua menli bulu ne ati menrɛzɛkye ye.” 33 Mɔɔ Gyihova nee Ebileham dendɛle wiele la ɔhɔle,+ na Ebileham ziale hɔle sua nu.

19 Anwumabɔvolɛma nwiɔ ne hɔdwule Sodɔm nɔsolɛ nu, na ɛnee Lɔɔto de Sodɔm anlenkɛ kpole ne anloa. Mɔɔ Lɔɔto nwunle bɛ la, ɔdwazole ɔhɔyiale bɛ na ɔbutule ɔ nyunlu aze.+ 2 Na ɔhanle kɛ: “Me menle mɔ, mesɛlɛ bɛ, bɛrɛla bɛ sonvolɛ sua nu bɛrala nɔsolɛ ye, na bɛmaa bɛwowo bɛ gyakɛ anwo, na aleɛbahye bɛadwazo bɛadɔ adenle zo.” Noko bɛhanle kɛ: “Kyɛkyɛ, yɛbala gua ne azo ɛnɛ nɔe.” 3 Noko ɔhanle ɔtinlinle zolɛ kpalɛ yemɔti bɛ nee ye hɔle sua nu. Akee ɔdonle paano mɔɔ mgbɔvonle ɛnle nu la ɔdole bɛ ɛkponle na bɛlile.

4 Kolaa na bɛala la, mrenyia mɔɔ wɔ Sodɔm suakpole ne azo la—ngakula nee mgbanyinli kɔsɔɔti—vale dede bɛngale sua ne yiale. 5 Na bɛdeɛdeanle nu bɛvɛlɛle Lɔɔto na bɛzele ye kɛ: “Mrenyia ne mɔ mɔɔ rale wɔ ɛke nɔsolɛ ye la wɔ ni? Fa bɛ bɛlɛ yɛ maa yɛ nee bɛ ɛla.”+

6 Akee Lɔɔto vindele hɔyiale bɛ wɔ anlenkɛ ne anloa, na ɔdole sua ne anlenkɛ ne anu. 7 Ɔhanle kɛ: “Me mediema, mesɛlɛ bɛ, bɛmmayɛ amumuyɛ ɛhye. 8 Mesɛlɛ bɛ, melɛ mralɛ mraalɛ nwiɔ mɔɔ bɛ nee nrenyia ɛtɛdale ɛlɛ a. Mesɛlɛ bɛ bɛmaa menva bɛ membɛlɛ bɛ na bɛva debie biala mɔɔ bɛkulo la bɛyɛ bɛ. Noko mrenyia ɛhye mɔ ɛdeɛ, bɛmmayɛ bɛ ɛhwee, ɔluakɛ bɛra me sua nu, na ɔwɔ kɛ mebɔ bɛ nwo bane.”*+ 9 Ɛhye ati bɛhanle kɛ: “Gyinla ahane!” Na bɛdoale zo kɛ: “Nrenyia ɛhye angome radɛnlanle ɛke kɛ ɛyɛvolɛ, kɛkala yeyɛ yɛ ndɛnebuavolɛ! Mɔɔ yɛbava yɛayɛ wɔ la badɛla bɛ ɛdeɛ ne.” Akee bɛdule bɛguale* Lɔɔto anwo zo na bɛyɛle kɛ bɛbu anlenkɛ ne. 10 Ɔti mrenyia ne mɔ mɔɔ wɔ sua ne anu la dole bɛ sa hwenle Lɔɔto hɔle sua ne anu na bɛdole anlenkɛ ne anu. 11 Noko bɛmaanle mrenyia ne mɔ mɔɔ wɔ sua ne anlenkɛ ne anloa la anye zinle, ɔvi mɔɔ le ekyi kɔdwu mɔɔ le kpole la anwo zo, yemɔti bɛkpondɛle anlenkɛ ne bɛvɛle kpalɛ.

12 Akee mrenyia ne mɔ bizale Lɔɔto kɛ: “Ɛlɛ awie gyɛne bie wɔ ɛke ɔ? Wɔ ase mɔ, ɛ mra mrenyia, ɛ mra mraalɛ yɛɛ ɛ nwo sonla biala mɔɔ wɔ sua ye azo la, ye ye fi ɛke! 13 Ɔluakɛ yɛsɛkye sua ɛhye, ɔboalekɛ bɛ nwo ngehanleɛ ne ɛyɛ kpole kpalɛ wɔ Gyihova anyunlu,+ ɔti Gyihova ɛzoa yɛ kɛ yɛrazɛkye ye.” 14 Ɔti Lɔɔto vindele na ɔhɔzele ye ase mɔ mɔɔ baragya ɔ mra mraalɛ ne mɔ la kɛ: “Bɛdwazo! Bɛvi ɛke, ɔluakɛ Gyihova bazɛkye suakpole ye!” Noko wɔ ye ase mɔ anye zo, ɛnee ɔzɔho kɛ ɔlɛbɔ ngoayɛ.+

15 Aleɛbahye ne, anwumabɔvolɛ ne mɔ anye bolole Lɔɔto anwo na bɛhanle kɛ: “Dwazo! Fa ɛ ye nee ɛ mra mraalɛ nwiɔ ne mɔɔ ɛ nee bɛ wɔ ɛke la fi ɛke, amaa bɛanzɛkye wɔ wɔ suakpole ne ɛtane ne anwo ndeanlɛ nu!”+ 16 Mɔɔ ɛnee ɔlɛtwenlehwenle ɔ bo aze la, ɔlua Gyihova anwunvɔnezelɛ ti,+ mrenyia ne mɔ zɔle ye nee ɔ ye yɛɛ ɔ mra mraalɛ nwiɔ ne asa, na bɛvale ye bɛvindele suakpole ne anzi lɔ.+ 17 Mɔɔ bɛ nee bɛ dwule sua ne kandiba la, bɛ nuhua ko hanle kɛ: “Bɛnriandi bɛlie bɛ ti ngoane!* Bɛmmato bɛ nye bɛ nzi+ yɛɛ bɛmmagyinla maangyeba ne anu ɛleka biala!+ Bɛnriandi bɛhɔ awoka ne mɔ azo amaa bɛanzɛkye bɛ!”

18 Noko Lɔɔto zele bɛ kɛ: “Gyihova, mesɛlɛ wɔ, mmamaa mekɔ nehane! 19 Mesɛlɛ wɔ, wɔ sonvolɛ ɛnyia ɛ nyunlu ɛlolɛ yɛɛ ɛlɛda atiakunlukɛnlɛma* kpole ali wɔahile me na wɔalie me ngoane,+ noko menrɛhola menrɛnriandi menrɛhɔ awoka ne mɔ azo ɔluakɛ mesulo kɛ wɔannea a esiane bado me na meawu.+ 20 Noko mesɛlɛ wɔ, sua ɛhye bikye na mebahola meanriandi meahɔ ɛkɛ; ɔle ɛleka ekyi bie ala. Mesɛlɛ wɔ, menriandi mengɔ ɛkɛ ɔ? Ɔle ɛleka ekyi bie ala. Na mebanyia ngoane.”* 21 Yemɔti ɔzele ye kɛ: “Mede, mebayɛ mɔɔ wɔha la.+ Menrɛzɛkye sua ne mɔɔ ɛlɛka nwolɛ edwɛkɛ la.+ 22 Yɛ ye ndɛndɛ! Nriandi kɔ ɛkɛ, ɔluakɛ saa ɛtɛdwule ɛkɛ a menrɛhola menrɛyɛ ɛhwee!”+ Ɛhye ati, ɔvɛlɛle sua ne Zowaa.*+

23 Mɔɔ Lɔɔto dwule Zowaa la, ɛnee sɛnzɛne ne ɛvinde. 24 Akee Gyihova maanle sɔlefa nee senle dɔle guale Sodɔm nee Gomɔla azo. Ɔvi Gyihova ɛkɛ wɔ anwuma.+ 25 Yemɔti ɔzɛkyele azua ɛhye mɔ, ɛhɛe, maangyeba ne amuala nee menli mɔɔ de azua ne mɔ azo nee debie biala mɔɔ ɛfifi azɛlɛ ne azo la.+ 26 Noko Lɔɔto aye ne mɔɔ ɛnee li ɔ nzi la dole ɔ nye ɔ nzi, na ɔhakyile ngyenle pila.+

27 Ebileham dwazole nwonlomɔ mangyee ne na ɔhɔle ɛleka mɔɔ ɔgyinlanle Gyihova anyunlu la.+ 28 Mɔɔ ɔdole ɔ nye wɔ Sodɔm nee Gomɔla nee maangyeba ne anu azɛlɛ ne kɔsɔɔti azo nehane la, mɔɔ ɔnwunle ye la yɛ ɛzulolɛ. Ɛnee esike mungumungu bie mɔɔ le kɛ fonlomo nu esike la vi azɛlɛ ne azo ɛlɛkɔ anwuma!+ 29 Yemɔti mɔɔ Nyamenle zɛkyele maangyeba ne anu azua ne mɔ la, Nyamenle hakyele Ebileham na ɔyele Lɔɔto ɔvile azua ne mɔ mɔɔ ɔdɛnlanle zolɛ la ɛzɛkyelɛ nu.+

30 Nzinlii Lɔɔto nee ɔ mra mraalɛ nwiɔ ne vile Zowaa na bɛhɔdɛnlanle awoka ne mɔ azo,+ ɔluakɛ ɛnee ɔsulo kɛ ɔbadɛnla Zowaa.+ Yemɔti ɔ nee ɔ mra mraalɛ nwiɔ ne hɔdɛnlanle bolɛ bɔne bie anu. 31 Na ɔ ra raalɛ kpanyinli ne zele ekyi ne kɛ: “Yɛ papa ɛyɛ kpanyinli yɛɛ nrenyia biala ɛnle azɛlɛ ne azo mɔɔ nee yɛ bala kɛ mɔɔ bɛyɛ ye wɔ ewiade amuala la. 32 Bɛla, maa yɛmaa yɛ papa nwanye ɔnlo, na yɛ nee ye ɛla amaa yɛ nee ye awo mralɛ.”

33 Ɔti zɔhane nɔe ne, bɛmaanle bɛ papa nwanye bɛmaanle ɔnlonle too ɔbole; akee ɔ ra kpanyinli ne nee ye papa hɔlale, noko yeannwu mekɛ mɔɔ ɔ ra raalɛ ne ralale ɛkɛ nee mekɛ mɔɔ ɔdwazole la. 34 Aleɛ hyenle la, ɔ ra raalɛ kpanyinli ne zele ekyi ne kɛ: “Nea, anoma nɔe ne, me nee me papa lale. Ɛnɛ nɔe noko, maa yɛmaa ye nwanye yɛmaa ɔnlo. Akee ɛ nee ye ɛhɔla, na yɛ nee yɛ papa ɛwo mralɛ.” 35 Ɔti zɔhane nɔe ne noko, bɛmaanle bɛ papa nwanye bɛmaanle ɔnlonle too ɔbole; akee ɔ ra kakula ne nee ye hɔlale, noko yeannwu mekɛ mɔɔ ɔ ra raalɛ ne ralale ɛkɛ nee mekɛ mɔɔ ɔdwazole la. 36 Ɔti Lɔɔto amra mraalɛ nwiɔ ne nee bɛ papa nrenzɛle. 37 Ralɛ kpanyinli ne wole ralɛ nrenyia na ɔdonle ye Mowabe.+ Ɔdaye a ɔle Mowabema mɔɔ wɔ ɛkɛ ne ɛnɛ la bɛ ze a.+ 38 Ekyi ne noko wole ralɛ nrenyia, na ɔdonle ye Bɛn-amae. Ɔdaye a ɔle Amɔnoma mɔɔ wɔ ɛkɛ ne ɛnɛ la bɛ ze a.+

20 Akee Ebileham dule vile ye azokoɛleɛ ne+ hɔle Nɛgɛbe azɛlɛ zo na ɔhɔdɛnlanle Keedɛhye+ nee Hyɔɔ avinli.+ Mɔɔ ɛnee ɔde* Gilaa la,+ 2 Ebileham hanle ye bieko wɔ ɔ ye Sɛla anwo kɛ: “Ɔle me diema raalɛ.”+ Ɔti Gilaa Belemgbunli Abemɛlɛke zoanle maanle bɛhɔvale Sɛla bɛrɛlɛle ye.+ 3 Ɛhye anzi, Nyamenle rale Abemɛlɛke anwo ɛkɛ nɔɔzo wɔ ɛlalɛ nu na ɔhanle ɔhilele ye kɛ: “Ɔlua raalɛ ne mɔɔ wɔhɔva ye la ati,+ wɔwu wɔwie, ɔluakɛ ɔle awie aye.”+ 4 Noko ɛnee Abemɛlɛke ɛtɛfale ɔ sa ɛtɛkanle ye.* Ɔti ɔhanle kɛ: “Gyihova, asoo ɛbahu maanle mɔɔ ɛnze nwolɛ bie* la ɔ? 5 Tɛ ɔdaye a ɔzele me kɛ, ‘Ɔle me diema raalɛ,’ yɛɛ tɛ raalɛ ne noko a zele me kɛ, ‘Ɔle me diema nrenyia’ ɔ? Tɛ adwenle ɛtane a menvale menyɛle a, yɛɛ ɛnee menze kɛ mɔɔ melɛyɛ la le ɛtane.” 6 Akee nɔhalɛ Nyamenle ne hanle hilele ye wɔ ɛlalɛ nu kɛ: “Meze kɛ tɛ adwenle ɛtane a ɛvale ɛyɛle a, ɔti menzile wɔ adenle amaa wɔanyɛ ɛtane wɔantia me. Ɛhye ati a meammaa wɔanva ɛ sa wɔanga ye la. 7 Yemɔti fa nrenyia ne aye ne kɔmaa ye, ɔluakɛ ɔle ngapezonli+ na ɔbazɛlɛ yeamaa wɔ+ amaa wɔanwu. Noko saa wɔanva ye wɔangɔ a, nwu ye kɛ ɛ nee wɔ sua nu amra amuala bawu.”

8 Abemɛlɛke dwazole nwonlomɔ mangyee ne na ɔvɛlɛle ye sonvolɛma ne kɔsɔɔti na ɔhanle ɛhye mɔ amuala ɔhilele bɛ. Na ɛzulolɛ kpole hanle bɛ. 9 Akee Abemɛlɛke vɛlɛle Ebileham na ɔbizale ye kɛ: “Duzu debie a wɔva wɔyɛ yɛ la? Duzu ɛtane a meyɛ metia wɔ mɔɔ ɔti ɛmaa ɛtane kpole ɛhye ara me nee me belemgbunlililɛ ne azo a? Mɔɔ wɔva wɔyɛ me la ɛnle kpalɛ.” 10 Na Abemɛlɛke bizale Ebileham bieko kɛ: “Duzu a ɛnee wɔ wɔ adwenle nu mɔɔ ɔti ɛyɛle ɛhye a?”+ 11 Ebileham hanle kɛ: “Menganle kɛ, ‘Menli mɔɔ wɔ ɛke la ɛnzulo Nyamenle, na me ye ati bɛbahu me.’+ 12 Eza ɔle me diema raalɛ amgba, me papa ara raalɛ ɔ, noko ɔnle me mame ara, yɛɛ ɔrayɛle me ye a.+ 13 Yemɔti mɔɔ Nyamenle maanle menvile me papa sua nu na menvale me ti membɔle nu la,+ menganle mengilele ye kɛ: ‘Anrɛɛ da ɛlɔlɛ kpundii ɛhye ali kile me: Ɛleka biala mɔɔ yɛbahɔ la, ka kɛ, “Ɔle me diema nrenyia.”’”+

14 Akee Abemɛlɛke vale mboane nee nlankɛ yɛɛ azonvolɛ mrenyia nee mraalɛ maanle Ebileham na ɔvale ɔ ye Sɛla ɔmaanle ye. 15 Abemɛlɛke eza hanle kɛ: “Me azɛlɛ ne a la ɛ nyunlu ɛke la. Tɛnla ɛleka biala mɔɔ ɛkulo la.” 16 Akee ɔzele Sɛla kɛ: “Meva dwɛtɛ fufule 1,000 memaa ɛ diema ne.+ Ɔle sɛkɛlɛneɛ wɔ menli mɔɔ nee wɔ lua la kɔsɔɔti nee awie biala anyunlu kɛ ɛnli fɔlɛ* yɛɛ bɛkpa ɛ nwo anyiemgba bɛvi ɛkɛ.” 17 Na Ebileham zɛlɛle nɔhalɛ Nyamenle ne, na Nyamenle yɛle Abemɛlɛke nee ɔ ye yɛɛ ye akɛlɛ mbɛlɛra ne mɔ ayile na bɛwole mralɛ; 18 ɔluakɛ Ebileham aye Sɛla ati, Gyihova maanle mraalɛ mɔɔ wɔ Abemɛlɛke sua nu la amuala yɛle mota.*+

21 Gyihova hakyele Sɛla kɛ mɔɔ ɔhanle ala la, yɛɛ Gyihova yɛle mɔɔ ɔvale ɔbɔle Sɛla ɛwɔkɛ la.+ 2 Ɔti Sɛla nrenzɛle+ na ɔwole ralɛ nrenyia ɔmaanle Ebileham wɔ ye mrelera nu, wɔ mekɛ ne mɔɔ Nyamenle vale bɔle ye ɛwɔkɛ la anloa.+ 3 Ebileham donle ɔ ra nrenyia ne mɔɔ Sɛla wole ye la Ayezeke.+ 4 Mɔɔ Ayezeke lile kenle mɔtwɛ la, Ebileham pɛle ye mrenyiazo kɛ mɔɔ Nyamenle hanle hilele ye la.+ 5 Mɔɔ bɛwole Ayezeke la, ɛnee Ebileham ɛli ɛvolɛ 100. 6 Akee Sɛla hanle kɛ: “Nyamenle ɛha me ɛzelekɛ; awie biala mɔɔ bade la nee me bazele.”* 7 Na ɔdoale zo kɛ: “Nwane a anrɛɛ kɛze Ebileham kɛ, ‘Sɛla banloa ngakula nyɛfonlɛ’ a? Noko mewo ralɛ nrenyia memaa ye wɔ ye mrelera nu.”

8 Kakula ne nyinle la bɛpɛle ye nyɛfonlɛ, na Ebileham dole ɛkponle kpole bie wɔ kenle mɔɔ bɛpɛle Ayezeke nyɛfonlɛ la. 9 Noko Sɛla nwunle kɛ ɔyɛ a Yigyibitinli Heega ara nrenyia ne+ mɔɔ ɔwole ye ɔmaanle Ebileham la golo Ayezeke anwo.+ 10 Ɔti ɔzele Ebileham kɛ: “Foa akɛlɛ bɛlɛra ɛhye nee ɔ ra ne, ɔluakɛ akɛlɛ bɛlɛra ɛhye ara ne nee me ra Ayezeke ɛnrɛli agya ko!”+ 11 Noko Ebileham anye anlie mɔɔ ɔhanle ye wɔ ɔ ra ne anwo la anwo.+ 12 Akee Nyamenle zele Ebileham kɛ: “Mmamaa mɔɔ Sɛla ɛlɛka ye wɔ kakula ne nee wɔ akɛlɛ bɛlɛra ne anwo la gyegye wɔ. Tie ye,* ɔluakɛ mɔɔ bɛbavɛlɛ ye ɛ ra la balua Ayezeke anwo zo a ara a.+ 13 Na akɛlɛ bɛlɛra ne ara ne noko,+ mebamaa ɔ bo zo amra ayɛ maanle,+ ɔluakɛ ɔle ɛ ra.”

14 Ɔti Ebileham dwazole nwonlomɔ mangyee ne na ɔvale paano nee nzule nwoma kodoku ko ɔmaanle Heega. Ɔvale ɔdole Heega akɔme zo na ɔmaanle ɔ nee kakula nrenyia ne hɔle.+ Yemɔti ɔvile ɛkɛ na ɔhɔkpɔsɛkpɔsale Biyɛ-hyiba fienemgbole ne anu.+ 15 Akee nzule ne mɔɔ wɔ nwoma kodoku ne anu la wiele, na ɔgyakyile kakula ne wɔ kpɔkɛ bie abo. 16 Akee ɔhwenle ɔ nwo ɔhɔle moa ekyii,* na ɔdɛnlanle ɛkɛ, ɔluakɛ ɔhanle kɛ: “Mengulo kɛ menwu kakula ne ewule nu.” Yemɔti ɔhɔdɛnlanle aze wɔ moa ekyii na ɔzunle kpole kpalɛ.

17 Ɛhye ati Nyamenle dele kakula ne ane,+ na Nyamenle anwumabɔvolɛ vɛlɛle Heega vile anwuma na ɔzele ye kɛ:+ “Heega, duzu a ɛlɛyɛ wɔ a? Mmasulo ɔluakɛ Nyamenle ɛde kakula ne ane wɔ ɛleka mɔɔ ɔwɔ la. 18 Dwazo, maa kakula ne zo na sɔ ye boɛ, ɔluakɛ mebamaa yeayɛ maanle kpole.”+ 19 Akee Nyamenle bukele ɔ nye na ɔnwunle bula bie mɔɔ nzule wɔ nu la, ɔhɔzale nzule ne bie ɔguale ye nwoma kodoku ne anu ɔmaanle ɔyile na ɔnloanle kakula ne bie. 20 Mekɛ mɔɔ kakula ne+ ɛlɛnyi la, ɛnee Nyamenle nee ye lua. Ɔdɛnlanle fienemgbole ne anu na ɔrayɛle ɛdatovolɛ. 21 Ɔdɛnlanle Peelan fienemgbole ne anu,+ na ye mame gyale raalɛ wɔ Yigyibiti azɛlɛ zo maanle ye.

22 Mekɛ zɔhane, akee Abemɛlɛke nee Faekɔlo mɔɔ nea ye ɛlɔne ne anwo zo la zele Ebileham kɛ: “Nyamenle nee wɔ lua wɔ debie biala mɔɔ ɛyɛ la anu.+ 23 Yemɔti fa Nyamenle ka ndane kile me wɔ ɛke kɛ, ɛnrɛbɛlɛbɛla me nee me mra yɛɛ me bo zo amra, na ɛbala ɛlɔlɛ kpundii ne mɔɔ mela ye ali mehile wɔ la bie ali wɔahile medame yɛɛ azɛlɛ ne mɔɔ ɛde zo la.”+ 24 Ɔti Ebileham hanle kɛ: “Meka ndane.”

25 Noko Ebileham hanle bula ne mɔɔ Abemɛlɛke sonvolɛma ne vale anyesesebɛ liele la anwo edwɛkɛ hilele Abemɛlɛke.+ 26 Abemɛlɛke buale kɛ: “Menze menli mɔɔ yɛle ɛhye a; wɔanga nwolɛ edwɛkɛ wɔangile me yɛɛ metɛtele nwolɛ edwɛkɛ too badwu ɛnɛ.” 27 Ɛhye ati Ebileham vale mboane nee nlankɛ maanle Abemɛlɛke na bɛ mu nwiɔ bɛyɛle ngyekyeleɛ. 28 Mɔɔ Ebileham yele mboane mralɛ mbelɛ nsuu ziele ahane la, 29 Abemɛlɛke bizale Ebileham kɛ: “Duzu ati a wɔye mboane mralɛ mbelɛ nsuu wɔzie ahane ɛ?” 30 Akee ɔhanle kɛ: “Die mboane mralɛ mbelɛ nsuu ne fi me sa nu maa ɔyɛ daselɛ kɛ medame a mendule bula ɛhye a.” 31 Ɛhye ati a ɔvɛlɛle ɛkɛ ne Biyɛ-hyiba* la,+ ɔluakɛ ɛkɛ ne a bɛ mu nwiɔ bɛhanle ndane a. 32 Ɔti bɛyɛle ngyekyeleɛ+ wɔ Biyɛ-hyiba; mɔɔ bɛwiele la, Abemɛlɛke nee Faekɔlo mɔɔ nea ye ɛlɔne ne anwo zo la dwazole na bɛziale bɛhɔle Filisitiama azɛlɛ zo.+ 33 Ɛhye anzi, ɔluale tamaleseke baka wɔ Biyɛ-hyiba, na ɛkɛ ne a ɔbɔle Gyihova,+ Nyamenle ne mɔɔ wɔ ɛkɛ dahuu la duma a.+ 34 Na Ebileham dɛnlanle* Filisitiama azɛlɛ zo hyɛle kpalɛ.*+

22 Ɛhye anzi, nɔhalɛ Nyamenle ne zɔle Ebileham nleanle,+ na ɔzele ye kɛ: “Ebileham!” na ɔbuale kɛ: “Mewɔ ɛke!” 2 Akee ɔhanle kɛ: “Mesɛlɛ wɔ fa ɛ ra ne, ɛ ra kokye ne mɔɔ ɛkulo ye kpalɛ la,+ Ayezeke,+ na pɛ adenle kɔ Molaya azɛlɛ zo,+ na fa ye bɔ ɛyelalɛ afɔle wɔ ɛkɛ ne maa me wɔ awoka ne mɔ mɔɔ mebahile wɔ la ko azo.”

3 Yemɔti Ebileham dwazole nwonlomɔ mangyee ne na ɔzieziele ye asoaso ne, na ɔvale ye sonvolɛma nwiɔ yɛɛ ɔ ra Ayezeke ɔbokale ɔ nwo. Ɔkpukele ɛyɛne ne mɔɔ bɛbava bɛabɔ ɛyelalɛ afɔle ne la, akee ɔdule ɔ bo na ɔpɛle adenle ɔhɔle ɛleka mɔɔ nɔhalɛ Nyamenle ne hilele ye la. 4 Kenle nsa ne azo, Ebileham maanle ɔ nye zo na ɔnwunle ɛleka ne wɔ moamoa nehane. 5 Akee Ebileham zele ye sonvolɛma ne kɛ: “Bɛ nee asoaso ne ɛhendɛ ɛke, na me nee kakula ne kɔ nehane yɛahɔzonle na yɛazia yɛara.”

6 Yemɔti Ebileham vale ɛyɛne ne mɔɔ bɛfa bɛabɔ ɛyelalɛ afɔle ne la zoale ɔ ra Ayezeke. Akee ɔvale senle ne nee dadeɛ ne, na bɛ mu nwiɔ bɛzile nu kɛ bɛkɔ. 7 Akee Ayezeke zele ye papa Ebileham kɛ: “Me papa!” Ɔbuale kɛ: “Me ra nrenyia!” Ɔti ɔdoale zo kɛ: “Senle ne nee ɛyɛne ne ɛne, na boane ne mɔɔ yɛfa yɛabɔ ɛyelalɛ afɔle ne la wɔ ni?” 8 Na Ebileham zele ye kɛ: “Me ra, Nyamenle mumua ne bahile yɛ boane mɔɔ yɛbava yɛabɔ ɛyelalɛ afɔle ne la.”+ Na bɛ mu nwiɔ bɛzile nu bɛhɔle.

9 Akee bɛdwule ɛleka mɔɔ nɔhalɛ Nyamenle ne hilele ye la, na Ebileham zile afɔlemokyea wɔ ɛkɛ ne na ɔhyehyɛle ɛyɛne ne wɔ zolɛ. Ɔkyekyele ɔ ra Ayezeke asa nee ɔ gyakɛ na ɔvale ye ɔdole ɛyɛne ne azo wɔ afɔlemokyea ne azo.+ 10 Akee Ebileham dole ɔ sa vale dadeɛ ne kɛ ɔku ɔ ra ne.+ 11 Noko Gyihova anwumabɔvolɛ vɛlɛle ye vile anwuma na ɔhanle kɛ: “Ebileham, Ebileham!” na ɔliele zolɛ kɛ: “Mewɔ ɛke!” 12 Akee ɔhanle kɛ: “Mmafa ɛ sa ɛka kakula ne yɛɛ mmayɛ ye ɛhwee, ɔluakɛ kɛkala menwu kɛ ɛsulo Nyamenle, ɔboalekɛ wɔanva ɛ ra kokye ne wɔambɔ me abokɛ.”+ 13 Ɛhye ati Ebileham maanle ɔ nye zo na ɔnwunle boane nyinli bie mɔɔ ye mɛne ne mɔ ɛmaa yeha kpɔkɛ ne anu la wɔ ɔ nyunlu nehane. Yemɔti Ebileham hɔyele boane nyinli ne na ɔvale ɔbɔle ɛyelalɛ afɔle ɔziele ɔ ra ne abo zo. 14 Na Ebileham vɛlɛle ɛkɛ ne Gyihova-gyilɛ.* Ɛhye ati a ɛnɛ bɔbɔ bɛka kɛ: “Gyihova bahile wɔ ye boka ne azo” la.+

15 Na Gyihova anwumabɔvolɛ vɛlɛle Ebileham bieko vile anwuma, 16 na ɔhanle kɛ: Kɛ Gyihova se la ɛne, “‘Mefa me nwo meaha ndane+ kɛ, kɛmɔ wɔyɛ ɛhye na wɔanva ɛ ra kokye ne wɔambɔ me abokɛ la ati,+ 17 nɔhalɛ nu, mebayila wɔ na meamaa ɛ bo zo amra azo kɛ anwomanyunlu nwɔlɔra nee ɛnweazo ɛnwea,+ na ɛ ra ne bava ye agbɔvolɛ anlenkɛ kpole ne.*+ 18 Na ɔlua ɛ ra ne anwo zo,+ azɛlɛ ne azo maanle maanle kɔsɔɔti banyia nyilalɛ, ɔluakɛ wɔdie me ne.’”+

19 Ɛhye anzi, Ebileham ziale hɔle ye sonvolɛma ne anwo ɛkɛ, na bɛ muala bɛziale bɛhɔle Biyɛ-hyiba;+ na Ebileham hɔle zo dɛnlanle Biyɛ-hyiba.

20 Nzinlii bɛbɔle Ebileham amaneɛ kɛ: “Nea, Melekaa noko ɛwo mralɛ mrenyia ɛmaa ɛ diema nrenyia Neehɔ:+ 21 Ɔ ra kpanyinli a le Ɛɛze, ɔ diema nrenyia a le Bɛɛze, Elam papa Kɛmuwɛle, 22 Kisɛde, Heezo, Peledahye, Gyedelafe yɛɛ Bɛtuwɛle.”+ 23 Bɛtuwɛle wole Relebɛka.+ Melekaa wole mrenyia mɔtwɛ ɛhye mɔ maanle Ebileham adiema Neehɔ. 24 Ye nwewe* bie mɔɔ bɛfɛlɛ ye Wuluma la noko wole mralɛ mrenyia ɛhye mɔ: Tiba, Geeham, Teehahye yɛɛ Meeyaka.

23 Na Sɛla dɛnlanle aze lile ɛvolɛ 127; Sɛla ngoane mekɛ kɔsɔɔti ɛne.+ 2 Yemɔti Sɛla wule wɔ Keleate-aaba,+ mɔɔ le Hibulɔn,+ mɔɔ wɔ Keena azɛlɛ zo la,+ na Ebileham lile nyane na ɔzunle Sɛla. 3 Akee Ebileham dwazole vile ɔ ye funli ne anwo na ɔzele Hɛtema ne kɛ:+ 4 “Mele ɛyɛvolɛ a mede bɛ avinli a.+ Bɛmaa me azɛlɛ mendɔ menyɛ azie amaa meazie me funli wɔ zolɛ.” 5 Ɔti Hɛtema buale Ebileham kɛ: 6 “Yɛmenle, tie yɛ. Ɛle abusua kpanyinli mɔɔ Nyamenle ɛkpa wɔ* wɔ yɛ avinli.+ Ɛbahola wɔazie wɔ funli ne wɔ yɛ azie ne ɛleka biala mɔɔ ɛkulo la. Yɛ nuhua biala ɛnrɛva ye azie ne ɛnrɛbɔ wɔ abokɛ kɛ ɛmmasie wɔ funli wɔ zolɛ.”

7 Ɔti Ebileham dwazole na ɔbɔle ɔ ti aze ɔmaanle Hɛtema mɔɔ de azɛlɛ ne azo la,+ 8 na ɔzele bɛ kɛ: “Saa bɛdie bɛto nu* kɛ menzie me funli ne a, ɛnee bɛdie me na bɛzɛlɛ Zohaa ara Yifolɔn 9 kɛ ɔdɔne ye bolɛ bɔne ne mɔɔ wɔ Makepilaa la ɔmaa me; ɔla ye azɛlɛ ne ɛweɛne zo nehane. Bɛmaa ɔdɔne ye ɔmaa me ɔlie nwolɛ dwɛtɛ fufule ne amuala+ amaa meanyia ɛleka meava meayɛ me azie.”+

10 Ɛnee Yifolɔn de Hɛtema ne avinli. Ɔti Hɛtenli Yifolɔn buale Ebileham ɔmaanle Hɛtema ne nee menli mɔɔ wɔ suakpole ne anlenkɛ kpole ne anloa la kɔsɔɔti dele,+ ɔse: 11 “Kyɛkyɛ, me menle! Tie me. Meva azɛlɛ ne nee bolɛ bɔne ne mɔɔ wɔ zolɛ la amuala memaa wɔ. Meva memaa wɔ wɔ me menli ne anyunlu ɛke. Sie wɔ funli ne wɔ ɛkɛ.” 12 Ɔti Ebileham bɔle ɔ ti aze maanle menli mɔɔ de azɛlɛ ne azo la 13 na ɔhanle ɔhilele Yifolɔn ɔmaanle menli mɔɔ wɔ ɛkɛ la dele kɛ: “Mesɛlɛ wɔ, tie me! Mebava azɛlɛ ne anwo dwɛtɛ fufule ne amuala meamaa wɔ. Die amaa meazie me funli ne wɔ ɛkɛ.”

14 Akee Yifolɔn buale Ebileham kɛ: 15 “Me menle, tie me. Azɛlɛ ɛhye bolɛ le dwɛtɛ fufule hyikɛle* 400, noko kɛzi ɛhye le edwɛkɛ wɔ yɛ mu nwiɔ yɛ avinli ɛ? Yemɔti sie wɔ funli ne wɔ ɛkɛ.” 16 Ebileham diele Yifolɔn na ɔzuzule dwɛtɛ fufule ne mɔɔ Yifolɔn hanle maanle Hɛtema dele la ɔmaanle ye, dwɛtɛ fufule hyikɛle* 400, kɛ mɔɔ gualilɛma suzu ye la.+ 17 Ɛhye ati bɛliele bɛdole nu kɛ Yifolɔn azɛlɛ ne mɔɔ wɔ Makepilaa, mɔɔ la Mameli anyunlu la, azɛlɛ ne nee bolɛ bɔne ne yɛɛ mbaka kɔsɔɔti mɔɔ wɔ azɛlɛ ne azo la amuala ɛrayɛ 18 Ebileham agyapadeɛ mɔɔ yedɔ wɔ Hɛtema nee menli mɔɔ wɔ suakpole ne anlenkɛ kpole ne anloa la kɔsɔɔti anyunlu a. 19 Ɛhye anzi, Ebileham ziele ɔ ye Sɛla wɔ bolɛ bɔne ne mɔɔ wɔ Makepilaa azɛlɛ zo la anu; ɔla Mameli, mɔɔ le Hibulɔn la, anyunlu wɔ Keena azɛlɛ zo. 20 Ɔti Hɛtema vale azɛlɛ ne nee bolɛ bɔne ne mɔɔ wɔ zo la maanle Ebileham kɛ ɔva ɔyɛ ye azie.+

24 Akee Ebileham yɛle ɛrelera kpalɛ, na ɛnee Gyihova ɛyila ye wɔ debie biala anu.+ 2 Ebileham zele ye sonvolɛ kpanyinli ne mɔɔ wɔ ye sua nu ɛkɛ mɔɔ nea debie biala mɔɔ ɔlɛ la azo la kɛ:+ “Mesɛlɛ wɔ, fa ɛ sa wula me ɛzɔlɛ bo, 3 na mekulo kɛ ɛfa Gyihova, anwuma nee aze Nyamenle ne ɛka ndane kɛ, ɛnrɛgya Keenama mɔɔ mede bɛ avinli la amra mraalɛ ne mɔ bie ɛnrɛmaa me ra ne.+ 4 Emomu ɛbahɔ me maanle nu nee me mbusuafoɔ avinli+ na wɔahɔgya raalɛ wɔamaa me ra Ayezeke.”

5 Noko sonvolɛ ne bizale ye kɛ: “Na saa raalɛ ne ɛngulo kɛ ɔ nee me ba ɛke ɛ? Ɛnee menva ɛ ra ne menzia mengɔ azɛlɛ ne mɔɔ ɛvi zo ɛrale la azo ɔ?”+ 6 Ɔti Ebileham zele ye kɛ: “Nea na wɔanva me ra ne wɔangɔ nehane.+ 7 Gyihova, anwuma Nyamenle ne mɔɔ yele me vile me papa sua nu nee me mbusuafoɔ azɛlɛ zo+ na ɔ nee me dendɛle na ɔhanle ndane ɔhilele me kɛ:+ ‘Mebava azɛlɛ ɛhye meamaa+ ɛ bo zo amra’ la,+ bazoa ye anwumabɔvolɛ yeamaa yeali ɛ nyunlu+ na wɔahɔgya raalɛ wɔ nehane wɔamaa me ra ne.+ 8 Noko saa raalɛ ne ɛngulo kɛ ɔ nee wɔ ba a, yemɔ ɛndo ndane ɛhye. Noko ɔnle kɛ ɛfa me ra ne ɛkɔ nehane.” 9 Ɔti sonvolɛ ne vale ɔ sa wulale ɔ menle Ebileham ɛzɔlɛ bo na ɔhanle edwɛkɛ ɛhye anwo ndane ɔhilele ye.+

10 Yemɔti sonvolɛ ne vale ɔ menle afunlumu ne mɔ anu bulu yɛɛ ɔ menle ninyɛne mgbalɛ ne mɔ kɔsɔɔti bie na ɔhɔle. Akee ɔhɔle Mɛsɔpɔteemea nehane, wɔ Neehɔ sua zo. 11 Ɔmaanle afunlumu ne mɔ hotole bula bie mɔɔ wɔ suakpole ne anzi la anwo. Ɛnee ɔle nɔsolɛ nu, mekɛ mɔɔ mraalɛ ne mɔ kɔsesa nzule la. 12 Akee ɔhanle kɛ: “Gyihova, me menle Ebileham Nyamenle, mesɛlɛ wɔ, maa ɔwie me boɛ ɛnɛ kenle ye, na da wɔ ɛlɔlɛ kpundii ne ali kile me menle Ebileham. 13 Megyi nzubula ye anwo wɔ ɛke, na sua ye azo mbɛlɛra barasesa nzule. 14 Maa ɔrɛla ye kɛ, bɛlɛra ne mɔɔ mebaze ye kɛ, ‘Mesɛlɛ wɔ, ka wɔ nzule buakɛ ne aze maa meno nzule ne bie,’ na ɔbaha kɛ, ‘No bie, na mebasesa bie meamaa wɔ afunlumu ne mɔ noko anlo’ la, ɛyɛ ahenle mɔɔ wɔkpa ye wɔmaa wɔ sonvolɛ Ayezeke la; na maa menlua ɛhye azo menwu ye kɛ, wɔla ɛlɔlɛ kpundii ali wɔhile me menle ne.”

15 Ɔ nloa ampe bɔbɔ, Relebɛka vi sua ne azo vindele na ɛnee ye buakɛ ne gyi ɔ kɔme zo. Relebɛka papa a le Bɛtuwɛle,+ yɛɛ Ebileham adiema nrenyia Neehɔ aye+ Melekaa ara+ a le Bɛtuwɛle. 16 Ɛnee bɛlɛra ne anwo yɛ fɛ kpalɛ; ɔle bɛlɛra mɔɔ nee nrenyia biala ɛtɛdale ɛlɛ. Ɔtolole ɔhɔle nzubula ne anwo ɔhɔzale bie na ɔvole ɔrale. 17 Ndɛndɛ ne ala sonvolɛ ne nriandile hɔyiale ye na ɔhanle kɛ: “Mesɛlɛ wɔ, maa me wɔ buakɛ ne anu nzule ekyi meno.” 18 Ɔdaye noko ɔhanle kɛ: “Me menle, no bie.” Ɔti ndɛndɛ ne ala, ɔzokoɛle ye buakɛ ne ɔziele ɔ sa zo na ɔmaanle ɔnlonle bie. 19 Mɔɔ ɔmaanle ɔnlonle bie ɔwiele la, ɔhanle kɛ: “Mebaza bie meamaa wɔ afunlumu ne mɔ noko kɔkpula kɛ bɛ muala bɛbanlo bie bɛawie.” 20 Ɔti ɔwolale ye nzule ne ɔguale debie mɔɔ nane ne mɔ no nzule wɔ nu la anu ndɛndɛ na ɔnriandile ɔlile akɔneaba wɔ bula ne azo ɔsesale nzule ɔmaanle ye afunlumu ne mɔ amuala. 21 Ɛhye mɔ amuala anu, ɛnee nrenyia ne gyi ɛkɛ ne koonwu ɛlɛnea ye na ɛnee yezi ɔ nwo; ɛnee ɔngola ɔnnwu ye saa Gyihova ɛmaa ye adendulɛ ne ɛwie ye boɛ a.

22 Mɔɔ afunlumu ne mɔ nlonle nzule wiele la, nrenyia ne yele bɛ bonyi nu nvutuke ngɛba mɔɔ ye ɛlomboɛ le hyikɛle* foa ko yɛɛ bɛ sa akɔme nu nvutuke ngɛba nwiɔ mɔɔ ye ɛlomboɛ le hyikɛle* bulu la maanle ye 23 na ɔhanle kɛ: “Mesɛlɛ wɔ ka kile me, wɔ papa a le nwane? Wɔ papa lɛ sua mɔɔ yɛbahola yɛala nu nɔe ɔ?” 24 Ɔti ɔzele ye kɛ: “Me papa a le Bɛtuwɛle,+ Melekaa ara nrenyia ne mɔɔ ɔwole ye ɔmaanle Neehɔ la.”+ 25 Na ɔdoale zo kɛ: “Yɛlɛ ndile nee nya nya mɔɔ nane di la dɔɔnwo, yɛɛ eza yɛlɛ ɛleka mɔɔ bɛbala ye nɔe a.” 26 Akee nrenyia ne hotole na ɔbutule ɔ nyunlu aze wɔ Gyihova anyunlu 27 na ɔhanle kɛ: “Ayɛlɛyelɛ ɛha Gyihova, me menle Ebileham Nyamenle ne, ɔluakɛ yeanye ye ɛlɔlɛ kpundii ne nee ye nɔhalɛlilɛ ne yeanvi me menle anwo zo. Gyihova ɛhile me adenle ɛra me menle amediema ne mɔ sua nu.”

28 Na bɛlɛra ne nriandile hɔhanle ɛhye mɔ anwo edwɛkɛ hilele ye mame sua nu amra. 29 Ɛnee Relebɛka lɛ ɔ diema nrenyia bie mɔɔ bɛfɛlɛ ye Leeban.+ Yemɔti Leeban nriandile hɔle nrenyia ne mɔɔ ɛnee gyi nzubula ne anwo la anwo lɔ. 30 Mɔɔ ɔnwunle ɔ diema raalɛ ne abonyi nu ngɛba ne nee ɔ sa akɔme nu ngɛba ne na ɔdele edwɛkɛ mɔɔ ɔ diema raalɛ Relebɛka hanle kɛ, “Edwɛkɛ mɔɔ nrenyia ne hanle hilele me la ɛne” la, ɔhɔyiale nrenyia ne mɔɔ ɛnee tɛgyi ye afunlumu ne mɔ anwo ɛkɛ wɔ nzubula ne anwo la. 31 Ɛkɛ ne ala ɔhanle kɛ: “Wɔmɔ mɔɔ Gyihova ɛyila wɔ a, bɛla. Duzu ati a ɛtɛgyi alienwo ɛke a? Meziezie sua ne anu nee ɛleka mɔɔ afunlumu ne mɔ bala la mewie.” 32 Ɔti nrenyia ne rale sua nu ɛkɛ, na ɔzianyizianyinle* afunlumu ne mɔ na ɔmaanle bɛ nya nya nee ndile na ɔmaanle nrenyia ne nee menli mɔɔ nee ye lua la nzule bɛwowole bɛ gyakɛ anwo. 33 Noko mɔɔ bɛvale debie bɛziele ɔ nyunlu kɛ ɔli la, ɔhanle kɛ: “Menrɛli debie kɔkpula kɛ mebaha mɔɔ ɔwɔ kɛ meka mekile bɛ la.” Yemɔti Leeban hanle kɛ: “Tendɛ!”

34 Akee ɔhanle kɛ: “Mele Ebileham sonvolɛ.+ 35 Na Gyihova ɛyila me menle kpole kpalɛ na yemaa yenyia ɔ nwo kpole kpalɛ, yemaa yenyia mboane nee nlankɛ, dwɛtɛ fufule nee nvutuke, azonvolɛ mrenyia nee mraalɛ yɛɛ afunlumu nee asoaso dɔɔnwo.+ 36 Eza me menle aye Sɛla wole ralɛ nrenyia maanle me menle wɔ ye mrelera nu,+ na ɔbava debie biala mɔɔ ɔlɛ la yeamaa ye.+ 37 Yemɔti me menle maanle menganle ndane, ɔse: ‘Mmagya Keenama mɔɔ mede bɛ avinli la amra mraalɛ ne mɔ bie ɛmaa me ra ne.+ 38 Emomu ɛbahɔ me papa sua nu nee me mbusuafoɔ avinli+ na wɔahɔgya raalɛ wɔamaa me ra ne.’+ 39 Noko membizale me menle kɛ: ‘Na saa raalɛ ne ɛngulo kɛ ɔ nee me bara ɛke ɛ?’+ 40 Ɔzele me kɛ: ‘Gyihova mɔɔ me nee ye lua la+ bazoa ye anwumabɔvolɛ yeamaa ɔ nee wɔ ahɔ,+ na yeamaa wɔ adendulɛ ne awie wɔ boɛ, na wɔagya raalɛ wɔ me mbusuafoɔ nee me papa sua nu amra avinli wɔamaa me ra ne.+ 41 Noko saa ɛkɔ me mbusuafoɔ ɛkɛ na bɛanva raalɛ ne bɛammaa wɔ a, yemɔ ɛndo ndane ɛhye mɔɔ wɔha la.’+

42 “Mɔɔ mendwule nzubula ne anwo ɛnɛ la, menganle kɛ: ‘Gyihova, me menle Ebileham Nyamenle, saa ɛbamaa me adendulɛ ne awie me boɛ a, 43 megyi nzubula ye anwo ɛke. Maa ɔrɛla ye kɛ, saa bɛlɛra bie ɛlɛba+ araza nzule, na meka kɛ, “Mesɛlɛ wɔ, maa meno wɔ buakɛ ne anu nzule ne ekyi,” 44 na ɔka kɛ, “No bie, na mebasesa bie meamaa wɔ afunlumu ne mɔ noko anlo” a, maa zɔhane raalɛ ne ɛyɛ ahenle mɔɔ Gyihova ɛkpa ye ɛmaa me menle ara ne la.’+

45 Kolaa na meaha me edwɛkɛ ne wɔ me ahonle nu meawie la, Relebɛka vindele ɛkɛ na ɛnee ye buakɛ ne gyi ɔ kɔme zo, na ɔtolole ɔhɔle nzubula ne anwo ɔhɔzale nzule. Akee menzele ye kɛ: ‘Mesɛlɛ wɔ, maa me nzule ne bie meno.’+ 46 Ɔti ndɛndɛ ne ala, ɔzokoɛle ye buakɛ ne na ɔhanle kɛ: ‘No bie,+ na mebaza bie meamaa wɔ afunlumu ne mɔ noko.’ Yemɔti menonle bie na eza ɔsesale bie ɔmaanle afunlumu ne mɔ. 47 Ɛhye anzi, membizale ye kɛ: ‘Wɔ papa a le nwane?’ na ɔbuale kɛ: ‘Me papa a le Bɛtuwɛle, Neehɔ ara nrenyia ne mɔɔ Melekaa wole ye maanle ye la.’ Yemɔti menvale ngɛba ne menzɔle ɔ bonyi na menvale bɛ sa akɔme nu ngɛba ne menguale ɔ sa.+ 48 Akee mengotole na membutule me nyunlu aze wɔ Gyihova anyunlu na menyele Gyihova, me menle Ebileham Nyamenle ne,+ mɔɔ ɛhile me adenle fɔɔnwo kɛ membanva me menle adiema nrenyia ne ara raalɛ ne memaa ɔ ra ne la ayɛlɛ. 49 Yemɔti saa bɛkulo kɛ bɛda ɛlɔlɛ kpundii nee nɔhalɛlilɛ ali bɛkile me menle a, bɛha bɛhile me, tɛ ye zɔhane noko a bɛha, amaa meanwu mɔɔ meyɛ a.”*+

50 Akee Leeban nee Bɛtuwɛle buale kɛ: “Ɛhye vi Gyihova. Yɛnrɛhola yɛnrɛha yɛnrɛhile wɔ kɛ ɛhɛe anzɛɛ kyɛkyɛ.* 51 Relebɛka a gyi ɛ nyunlu ɛkɛ ne la. Fa ye kɔ na maa ɔyɛ ɛ menle ara ne aye kɛ mɔɔ Gyihova ɛha la.” 52 Mɔɔ Ebileham sonvolɛ ne dele bɛ edwɛkɛ ne la, ɛkɛ ne ala ɔbutule ɔ nyunlu aze wɔ Gyihova anyunlu. 53 Akee sonvolɛ ne yeyele dwɛtɛ fufule nee nvutuke agudeɛ yɛɛ adɛladeɛ maanle Relebɛka, yɛɛ ɔvale ninyɛne mɔɔ sonle bolɛ la ɔmaanle ɔ diema nrenyia ne nee ye mame. 54 Ɛhye anzi, ɔ nee mrenyia ne mɔ mɔɔ boka ɔ nwo la lile na bɛnlonle na bɛlale ɛkɛ ne nɔe ne.

Mɔɔ ɔdwazole nwonlomɔ ne la ɔhanle kɛ: “Bɛmaa me adenle bɛmaa mengɔ me menle anwo lɔ.” 55 Ɛhye ati ɔ diema nrenyia ne nee ye mame hanle kɛ: “Maa bɛlɛra ne ɛdɛnla yɛ nwo ɛke kɛyɛ kenle bulu. Na akee yeahɔ.” 56 Noko ɔzele bɛ kɛ: “Bɛmmakye me bɛsie ɛke, ɔluakɛ Gyihova ɛmaa me adendulɛ ne ɛwie me boɛ. Bɛmaa me adenle bɛmaa mengɔ me menle anwo lɔ.” 57 Yemɔti bɛhanle kɛ: “Maa yɛvɛlɛ bɛlɛra ne na yɛbiza ye.” 58 Bɛvɛlɛle Relebɛka na bɛbizale ye kɛ: “Ɛkulo kɛ ɛ nee nrenyia ɛhye kɔ ɔ?” Ɔbuale kɛ: “Ɛhɛe, me nee ye bahɔ.”

59 Yemɔti bɛmaanle bɛ diema raalɛ Relebɛka+ nee ahenle mɔɔ nleanle ye*+ la yɛɛ Ebileham sonvolɛ ne nee ye menli ne hɔle. 60 Na bɛyilale Relebɛka na bɛzele ye kɛ: “Yɛ diema raalɛ, ɛ bo zo amra ɛyɛ mgbe dɔɔnwo,* na ɛ bo zo amra ɛva menli mɔɔ kpɔ bɛ la anlenkɛ kpole ne.”*+ 61 Akee Relebɛka nee ye azonvolɛ mraalɛ ne mɔ dwazole hɔvole afunlumu ne mɔ azo na bɛlile nrenyia ne anzi. Ɔti sonvolɛ ne vale Relebɛka na ɔzile nu ɔhɔle.

62 Ɛnee Ayezeke vi Biyɛ-leehae-lɔe nehane ɛra,+ ɔluakɛ ɛnee ɔde Nɛgɛbe azɛlɛ zo.+ 63 Ɔlɛkɔ nɔsolɛ nu la, Ayezeke vindele alienwo* kɛ ɔkadwenledwenle ninyɛne nwo.+ Mɔɔ ɔmaanle ɔ nye zo la, ɔnwunle kɛ afunlumu dɔɔnwo ɛlɛba! 64 Mɔɔ Relebɛka maanle ɔ nye zo la, ɔnwunle Ayezeke, na ɔvi ye afunlumu ne azo ɔdwule aze ndɛndɛ. 65 Akee ɔbizale sonvolɛ ne kɛ: “Nrenyia boni a lua nehane mɔɔ ɔlɛba yearayia yɛ la?” Na sonvolɛ ne hanle kɛ: “Me menle ne ɔ.” Ɔti ɔvale ye aguzo ne ɔhedale ɔ ti zo. 66 Na sonvolɛ ne hanle mɔɔ yeyɛ la amuala hilele Ayezeke. 67 Ɛhye anzi, Ayezeke vale Relebɛka hɔle ye mame Sɛla ɛdanlɛsua ne anu.+ Ɔti ɔvale Relebɛka ɔyɛle ɔ ye; na ɔhulole ye,+ na Ayezeke arɛle kyekyele wɔ ye mame ewule ne anzi.+

25 Ebileham gyale raalɛ bieko, bɛfɛlɛ ye Kɛtula. 2 Nzinlii ɔ nee ye wole Zemelan, Dwɔkohyan, Midan, Medean,+ Yehyebake yɛɛ Hyuaa.+

3 Dwɔkohyan wole Hyiba nee Didan.

Didan amra a le Ahyulem, Lɛtuhyem yɛɛ Lɛamem.

4 Medean amra a le Yifaa, Yifɛ, Heenɔko, Abaeda yɛɛ Ɛledeeya.

Ɛhye mɔ amuala le Kɛtula amra.

5 Nzinlii Ebileham vale debie biala mɔɔ ɔlɛ la maanle Ayezeke,+ 6 noko Ebileham vale ahyɛlɛdeɛ maanle ye nwewe* ne mɔ amra mrenyia ne mɔ. Na mɔɔ ɛnee ɔtɛwule la, ɔmaanle bɛbɔle bɛ ti wɔ aduduleɛ nehane, bɛhwenle bɛ nwo bɛvile ɔ ra Ayezeke anwo+ bɛhɔle Aduduleɛ azɛlɛ zo. 7 Ebileham dɛnlanle aze lile ɛvolɛ 175. 8 Akee Ebileham gule ye ɛnwomenle mɔɔ li awieleɛ na ɔwule mɔɔ ɛnee yeyɛ kpanyinli kpalɛ, ɔyɛle ɛrelera na ɔ kunlu dwole ɔ nwo, na bɛziele ye kɛ ye menli ne la.* 9 Ɔ mra mrenyia Ayezeke nee Yehyemɛle ziele ye wɔ Makepilaa bolɛ bɔne ne anu, wɔ Hɛtenli Zohaa ara nrenyia Yifolɔn azɛlɛ ne mɔɔ la Mameli anyunlu la azo,+ 10 azɛlɛ ne mɔɔ Ebileham dɔle vile Hɛtema ɛkɛ ne la. Ɛkɛ ne a bɛziele Ebileham nee ɔ ye Sɛla a.+ 11 Ebileham wule la anzi, Nyamenle hɔle zo yilale Ayezeke,+ na Ayezeke dɛnlanle ɛleka mɔɔ bikye Biyɛ-leehae-lɔe.+

12 Ebileham ara Yehyemɛle+ mɔɔ ɔ nee Yigyibitinli Heega,+ Sɛla sonvolɛ ne, wole ye la anwo tetedwɛkɛ ɛne.

13 Yehyemɛle amra mrenyia ne mɔ aluma nee ɛleka mɔɔ bɛ mbusua ne mɔ abo vi la ɛne: Yehyemɛle ara kpanyinli a le Nɛbeeyɔto,+ akee Kidaa,+ Adebili, Mebesam,+ 14 Mehyema, Dumaa, Masa, 15 Heedade, Tima, Gyitɛ, Neefehye yɛɛ Kɛdɛma. 16 Yehyemɛle amra mrenyia ne mɔ aluma ɛne, kɛ mɔɔ ɛleka mɔɔ bɛdɛnlanle nee bɛ azokoɛleɛ* kile la, bɛle mbusua mgbanyinli 12 kɛ mɔɔ bɛ mbusua ne mɔ de la.+ 17 Yehyemɛle dɛnlanle aze lile ɛvolɛ 137. Ɔgule ye ɛnwomenle mɔɔ li awieleɛ na ɔwule, na bɛziele ye kɛ ye menli ne la.* 18 Na bɛdɛnlanle Havelaa+ mɔɔ bikye Hyɔɔ,+ mɔɔ wɔ Yigyibiti anwo ɛkɛ la too kɔdwu Aselea. Ɔdɛnlanle ɔbikyele ɔ mediema ne mɔ kɔsɔɔti.*+

19 Ebileham ara Ayezeke anwo tetedwɛkɛ ɛne.+

Ebileham wole Ayezeke. 20 Ayezeke lile ɛvolɛ 40 la yɛɛ ɔgyale Elamenli Bɛtuwɛle mɔɔ de Padan-elam la ara raalɛ Relebɛka a.+ Ɔle Elamenli Leeban adiema raalɛ. 21 Na Ayezeke hɔle zo zɛlɛle Gyihova maanle ɔ ye ɔluakɛ ɛnee ɔle mota; yemɔti Gyihova diele ye nzɛlɛlɛ na ɔ ye Relebɛka nrenzɛle. 22 Na ngakula ne mɔ mɔɔ gua ɔ kunlu la bɔle ɔ bo kɛ bɛko,+ ɔti ɔhanle kɛ: “Saa zɛhae a ɔde a, ɛnee duzu ati a ɔwɔ kɛ mekɔ zo metɛnla ngoane nu a?” Yemɔti ɔbizale Gyihova nwolɛ edwɛkɛ. 23 Na Gyihova zele ye kɛ: “Maanle nwiɔ a wɔ ɛ kunlu a,+ yɛɛ menli nwiɔ bavi ɛ kunlu avinde na bɛ avinli bakpakye;+ na maanle ko anwo bayɛ se adɛla ko ne,+ yɛɛ kpanyinli ne bazonle ekyi ne.”+

24 Mɔɔ ɔ ko hanle ye la, nea! ɛnee ndalɛ a wɔ ɔ kunlu a. 25 Kpanyinli ne vindele la, ɛnee ɔle kɔkɔlɛ yɛɛ ɔ nwo le enrinli ngome,*+ yemɔti bɛdonle ye Yisɔ.*+ 26 Ɛhye anzi, ɔ diema ne vindele na ɛnee ɔlɛ Yisɔ agyakɛ anzi,+ yemɔti ɔdonle ye Gyekɔbo.*+ Relebɛka wole bɛ la ɛnee Ayezeke ɛli ɛvolɛ 60.

27 Mɔɔ ngakula ne mɔ ɛlɛnyi la, Yisɔ nwunle ɛbɔlɛ di kpalɛ,+ yɛɛ ɛnee ɔkɔ ɛbɔ nu, noko Gyekɔbo ɛdeɛ ɛnee edwɛkɛ biala ɛnle ɔ nwo yɛɛ ɔde ɛdanlɛ azua nu.+ 28 Ayezeke hulole Yisɔ ɔluakɛ ɛnee ɔmaa ɔnyia ɛbɔ nu nane ɔdi yɛɛ Relebɛka noko hulole Gyekɔbo.+ 29 Kenle ko bie ɛnee Gyekɔbo ɛlɛyɛ sutulu na Yisɔ vi ɛbɔ nu rale la ɛnee yevɛ. 30 Ɔti Yisɔ zele Gyekɔbo kɛ: “Mesɛlɛ wɔ, maa me wɔ sutulu kɔkɔlɛ ne bie* ndɛndɛ ɔluakɛ mewie fɛ!”* Ɛhye ati a bɛvɛlɛle ye Yidɔm* la.+ 31 Ɔti Gyekɔbo zele ye kɛ: “Dimoa tɔne wɔ awolɛ kpanyinli gyinlabelɛ ne maa me!”+ 32 Na Yisɔ doale zo kɛ: “Asɛɛ mewu! Duzu a mefa awolɛ kpanyinli gyinlabelɛ ne meayɛ a?” 33 Na Gyekɔbo zele ye kɛ: “Dimoa ka ndane kile me!” Yemɔti ɔhanle ndane ɔhilele ye na ɔdɔnenle ye awolɛ kpanyinli gyinlabelɛ ne ɔmaanle Gyekɔbo.+ 34 Akee Gyekɔbo maanle Yisɔ paano nee aluba sutulu na ɔlile na ɔnlonle na ɔdwazole ɔhɔle. Ɛhye ati Yisɔ ambu awolɛ kpanyinli gyinlabelɛ ne bie.

26 Saa ɛye ɛhɔne mɔɔ limoale rale Ebileham mekɛ zo la ɛsie ahane a, ɛhɔne bieko rale azɛlɛ ne azo.+ Ɔti Ayezeke hɔle Filisitiama Belemgbunli Abemɛlɛke anwo lɔ wɔ Gilaa. 2 Akee Gyihova yele ɔ nwo hilele ye na ɔzele ye kɛ: “Mmakɔ Yigyibiti. Tɛnla azɛlɛ ne mɔɔ mebahile wɔ la azo. 3 Tɛnla azɛlɛ ɛhye azo kɛ ɛyɛvolɛ,+ na me nee wɔ balua na meayila wɔ, ɔluakɛ mebava azɛlɛ ɛhye mɔ amuala meamaa ɛdawɔ nee ɛ bo zo amra+ yɛɛ mebali ɛwɔkɛ ne mɔɔ membɔle wɔ papa Ebileham la azo:+ 4 ‘Mebamaa ɛ bo zo amra azo kɛ anwomanyunlu nwɔlɔra;+ yɛɛ mebava azɛlɛ ɛhye mɔ amuala meamaa ɛ bo zo amra;+ na ɔlua ɛ bo zo amra ati, maanle maanle kɔsɔɔti mɔɔ wɔ azɛlɛ ye azo la bɛanyia nyilalɛ,’+ 5 ɔluakɛ Ebileham diele me ne na ɔlile me adehilelɛ, me ngyehyɛleɛ nee me mɛla ne mɔ azo.”+ 6 Ɔti Ayezeke hɔle zo dɛnlanle Gilaa.+

7 Ɛnee mrenyia mɔɔ wɔ ɛkɛ ne la ta biza ɔ ye anwo edwɛkɛ, noko ɔka kɛ: “Ɔle me diema raalɛ.”+ Ɛnee ɔsulo kɛ ɔbaha kɛ, “Ɔle me ye,” ɔluakɛ ɔhanle kɛ, “Bie a Relebɛka ati mrenyia mɔɔ wɔ ɛke la bahu me,” ɔboalekɛ ɛnee ɔ nwo yɛ fɛ kpalɛ.+ 8 Mekɛ bie anzi, ɛnee Filisitiama Belemgbunli Abemɛlɛke ɛlɛnea ye nvɛnzɛlɛ ne anu, na ɔnwunle kɛ Ayezeke nee ɔ ye Relebɛka ɛlɛkulo* bɛ nwo.+ 9 Ɛkɛ ne ala Abemɛlɛke vɛlɛle Ayezeke na ɔhanle kɛ: “Se ɛ ye o! Duzu ati a ɛhanle kɛ, ‘Ɔle me diema’ ɛ?” Na Ayezeke zele ye kɛ: “Menganle ye zɔ ɔluakɛ ɛnee mesulo kɛ ɔdaye ti bɛbahu me.”+ 10 Noko Abemɛlɛke doale zo kɛ: “Duzu a wɔva wɔyɛ yɛ la?+ Anrɛɛ menli ne mɔ bie bahola ɔ nee ɛ ye ala, na wɔamaa yɛali fɔlɛ!”+ 11 Akee Abemɛlɛke lile mɛla maanle menli ne amuala kɛ: “Awie biala mɔɔ bava ɔ sa aha nrenyia ne nee ɔ ye la bɛbahu ye!”

12 Akee Ayezeke luale ma wɔ zɔhane azɛlɛ ne azo, na zɔhane ɛvolɛ ne ɔdele ma mɔɔ ɔluale la mɔnwo 100, ɔluakɛ ɛnee Gyihova ɛlɛyila ye.+ 13 Nrenyia ne nyianle ɔ nwo, yɛɛ ɔkpazile too ɔrayɛle sukoavolɛ kpole kpalɛ. 14 Ɔnyianle mboane nee nlankɛ yɛɛ sonvolɛma dɔɔnwo,+ na akee Filisitiama anye bolole ye.

15 Yemɔti Filisitiama vulale ndɛtɛlɛ duale bula ne mɔ kɔsɔɔti mɔɔ ye papa Ebileham sonvolɛma ne dule wɔ ye mekɛ zo la.+ 16 Akee Abemɛlɛke zele Ayezeke kɛ: “Tu fi yɛ nwo ɛke ɔluakɛ wɔnyia tumi wɔdɛla yɛ.” 17 Yemɔti Ayezeke dule vile ɛkɛ na ɔhɔyɛle ye azokoɛleɛ wɔ Gilaa bɔnza ne anu*+ na ɔdɛnlanle ɛkɛ. 18 Na Ayezeke dule bula ne mɔ mɔɔ bɛdule bɛ wɔ ye papa Ebileham mekɛ zo na Filisitiama duale bɛ wɔ Ebileham ewule nzi la bieko,+ na ɔvale aluma mɔɔ ye papa vale vɛlɛle bɛ la ɔvɛlɛle bɛ.+

19 Mɔɔ Ayezeke sonvolɛma ne dudule bɔnza ne anu la, bɛnwunle bula bie mɔɔ nzukpa wɔ nu la. 20 Na Gilaa mboaneneavolɛma nee Ayezeke mboaneneavolɛma ne mɔ zule nwolɛ kpolera kɛ: “Nzule ne le yɛ ɛdeɛ!” Ɔti ɔvɛlɛle bula ne Yisɛke,* ɔluakɛ bɛ nee ye zule nwolɛ kpolera. 21 Bɛdule bula bieko na ɔdaye noko bɛzule nwolɛ kpolera. Yemɔti ɔvɛlɛle ye Setena.* 22 Nzinlii ɔvile ɛkɛ na ɔhɔdule bula bieko, na yemɔ bɛ nee ye anzu nwolɛ kpolera. Ɔti ɔvɛlɛle ye Rilihɔbɔto* na ɔhanle kɛ: “Ɔluakɛ kɛkala Gyihova ɛmaa yɛ ɛleka kpole yɛɛ yemaa yɛ nwo ɛzo wɔ azɛlɛ ne azo.”+

23 Akee ɔvile ɛkɛ ne na ɔhɔle Biyɛ-hyiba.+ 24 Zɔhane nɔe ne Gyihova yele ɔ nwo hilele ye na ɔhanle kɛ: “Medame a mele wɔ papa Ebileham Nyamenle ne a.+ Mmasulo+ ɔluakɛ me nee wɔ lua, na mebayila wɔ na meamaa ɛ bo zo amra azo ɔlua me sonvolɛ Ebileham ati.”+ 25 Yemɔti ɔzile afɔlemokyea wɔ ɛkɛ ne na ɔbɔle Gyihova duma.+ Na Ayezeke zile ye ɛdanlɛsua wɔ ɛkɛ+ yɛɛ ye sonvolɛma ne dule bula wɔ ɛkɛ.

26 Nzinlii Abemɛlɛke nee ye folɛtuvolɛ Ahɛzate yɛɛ Faekɔlo mɔɔ nea ye ɛlɔne ne anwo zo la vi Gilaa rale ɔ nwo ɛkɛ.+ 27 Ɔti Ayezeke bizale bɛ kɛ: “Duzu ati a bɛra me nwo ɛke, wɔ mekɛ mɔɔ bɛkpɔle me na bɛvoanle me bɛvile bɛ nwo ɛkɛ ne la ɛ?” 28 Na bɛhanle kɛ: “Yɛnwu ye wienyi kɛ Gyihova nee wɔ lua.+ Yemɔti yɛse yɛka yɛahile wɔ kɛ, ‘Yɛsɛlɛ wɔ maa yɛha ndane na yɛ nee wɔ ɛyɛ ngyekyeleɛ+ 29 kɛ ɛnrɛyɛ yɛ ɛtane biala kɛ mɔɔ yɛanva yɛ sa yɛanga wɔ la, ɔluakɛ yɛ nee wɔ lile ye boɛ yɛɛ yɛmaanle ɛhɔle anzodwolɛ nu. Kɛkala Gyihova ɛyila wɔ.’” 30 Akee ɔdole bɛ ɛkponle na bɛlile na bɛnlonle. 31 Bɛdwazole nwonlomɔ mangyee ne ala na bɛhanle ndane bɛhilele bɛ nwo.+ Bɛwiele la, Ayezeke maanle bɛhɔle, na bɛvi ɔ nwo ɛkɛ ne bɛhɔle anzodwolɛ nu.

32 Kenle ko zɔhane ala Ayezeke azonvolɛ ne mɔ rale ɔ nwo ɛkɛ na bɛhanle bula ne mɔɔ bɛdu la anwo edwɛkɛ bɛhilele ye.+ Bɛhanle kɛ: “Yɛhɔdo nzule!” 33 Yemɔti ɔvɛlɛle ye Hyibaa. Ɛhye ati a badwu ɛnɛ bɛfɛlɛ suakpole ne Biyɛ-hyiba la.+

34 Mɔɔ Yisɔ lile ɛvolɛ 40 la, ɔgyale Hɛtenli Biyɛlae ara raalɛ Dwudete yɛɛ Hɛtenli Yilɔn ara raalɛ Basɛmate.+ 35 Bɛmaanle Ayezeke nee Relebɛka lile nyane kpole.*+

27 Mɔɔ Ayezeke yɛle ɛrelera na ɔ nye ɛnnwu debie kpalɛ la, ɔvɛlɛle ɔ ra kpanyinli Yisɔ+ kɛ: “Me ra!” Na ɔliele zolɛ kɛ: “Mewɔ ɛke!” 2 Na ɔdoale zo kɛ: “Kɛkala meyɛ ɛrelera. Menze kenle mɔɔ mebawu a. 3 Yemɔti mesɛlɛ wɔ, fa wɔ ɛbɔlɛlilɛ ninyɛne ne mɔ, wɔ ɛda mbaka kodoku ne nee wɔ ɛda ne, na kɔ ɛbɔ nu kɔhu nane bɛlɛ me.+ 4 Akee fa to aleɛ fɛlɛko mɔɔ mekulo la bɛlɛ me maa menli. Na menyila* wɔ kolaa na meawu.”

5 Noko mekɛ mɔɔ Ayezeke ɛlɛka edwɛkɛ ne ahile ɔ ra Yisɔ la, ɛnee Relebɛka ɛlɛtie. Ɔti Yisɔ hɔle ɛbɔ nu kɛ ɔkahu nane yeara.+ 6 Na Relebɛka hanle hilele ɔ ra Gyekɔbo kɛ:+ “Mendele kɛ wɔ papa ɛlɛka ahile ɛ diema Yisɔ kɛ, 7 ‘Kɔhu ɛbɔ nu nane na fa to aleɛ fɛlɛko bɛlɛ me maa menli. Na menyila wɔ wɔ Gyihova anyunlu kolaa na meawu.’+ 8 Yemɔti me ra, tie me kpalɛ na yɛ mɔɔ melɛka meahile wɔ la.+ 9 Mesɛlɛ wɔ, kɔ nyɛmoa ne mɔ anu na kɔhye mbɔnkye ngyikyi ngɛnlɛma nwiɔ bɛlɛ me maa menva mendo aleɛ fɛlɛko mɔɔ wɔ papa kulo la memaa ye. 10 Na fa kɔmaa wɔ papa maa ɔli amaa yeayila wɔ kolaa na yeawu.”

11 Gyekɔbo zele ye mame Relebɛka kɛ: “Me diema Yisɔ anwo le enrinli,+ na mame, me nwo ɛnle enrinli. 12 Na saa me papa fa ɔ sa ka me ɛ?+ Ɔbayɛ kɛ melɛgolo ɔ nwo la, na mebava munzule meara me nwo zo na tɛ nyilalɛ ɔ.” 13 Ɔti ye mame hanle hilele ye kɛ: “Me ra, munzule mɔɔ bara ɛ nwo zo la ɛrɛla me nwo zo. Wɔmɔ yɛ mɔɔ meha la na kɔhye bɛ bɛlɛ me.”+ 14 Yemɔti ɔhɔhyele bɛ ɔrɛlɛle ye mame, na ye mame donle aleɛ fɛlɛko mɔɔ ye papa kulo la. 15 Ɛhye anzi Relebɛka vale ɔ ra kpanyinli Yisɔ adɛladeɛ ngɛnlɛma mɔɔ ɔlɛ wɔ sua nu ɛkɛ ne la bie ɔwulale ɔ ra kakula Gyekɔbo.+ 16 Eza ɔvale mbɔnkye ngyikyi ne mɔ nwoma ne ɔguale ɔ sa anwo yɛɛ ɔ kɔme zo ɛleka mɔɔ enrinli ɛnle la.+ 17 Akee ɔvale aleɛ fɛlɛko ne nee paano ne mɔɔ ɔdonle la ɔmaanle ɔ ra Gyekɔbo.+

18 Yemɔti ɔhɔle ye papa anwo ɛkɛ na ɔhanle kɛ: “Me papa!” na ɔliele zolɛ kɛ: “Mewɔ ɛke! Me ra, ɛdawɔ nwane ɔ?” 19 Gyekɔbo zele ye papa kɛ: “Medame ɛ ra kpanyinli Yisɔ ɔ.+ Meyɛ mɔɔ ɛhanle ɛhilele me la pɛpɛɛpɛ. Mesɛlɛ wɔ, dwazo tɛnla aze na di me nane ne bie amaa wɔayila* me.”+ 20 Ɔti Ayezeke bizale ɔ ra ne kɛ: “Me ra, kɛ ɔyɛle mɔɔ wɔnyia bie ndɛndɛ zɛhae ɛ?” Ɔbuale kɛ: “Ɔluakɛ Gyihova wɔ Nyamenle ne maanle menyianle bie.” 21 Na Ayezeke zele Gyekɔbo kɛ: “Me ra, mesɛlɛ wɔ bikye me maa menva me sa menga wɔ menea saa amgba ɛdawɔ a ɛle me ra Yisɔ a.”+ 22 Yemɔti Gyekɔbo bikyele ye papa Ayezeke, na Ayezeke vale ɔ sa hanle ye na ɔhanle kɛ: “Ɛnelɛ ne le Gyekɔbo ane, noko ɛsalɛ ne le Yisɔ asa.”+ 23 Yeannwu ye sonla holɛ ɔluakɛ ɛnee ɔ sa anwo le enrinli kɛ ɔ diema Yisɔ la. Yemɔti ɔyilale ye.+

24 Ɛhye anzi ɔbizale ye kɛ: “Asoo amgba ɛdawɔ a ɛle me ra Yisɔ a?” Na ɔbuale kɛ: “Medame ɔ.” 25 Akee ɔhanle kɛ: “Me ra, fa nane ne bie bɛlɛ me maa menli na menyila* wɔ.” Ɔti ɔvale ɔrɛlɛle ye na ɔlile, na ɔrɛlɛle ye nwanye na ɔnlonle. 26 Akee ye papa Ayezeke zele ye kɛ: “Me ra, mesɛlɛ wɔ bikye me na fo me nloa anwo.”+ 27 Yemɔti ɔbikyele ye na ɔvole ɔ nloa anwo, na ɔdele ye tɛladeɛ ne anu evuanlɛ ne.+ Akee ɔyilale ye na ɔhanle kɛ:

“Nea, me ra ne anwo evuanlɛ ne le kɛ ɛya mɔɔ Gyihova ɛyila zolɛ la anu evuanlɛ. 28 Nɔhalɛ Nyamenle ne ɛmaa wɔ anwuma ɛbɔlɛ+ nee azɛlɛ mɔɔ kye aleɛ+ yɛɛ ma nee nwanye fofolɛ dɔɔnwo.+ 29 Ɔmaa menli ɛzonle wɔ na maanle maanle ɛbɔ bɛ ti aze ɛmaa wɔ. Ɔmaa ɛnlea ɛ mediema ne mɔ anwo zo na wɔ mame amra ne mɔ ɛbɔ bɛ ti aze ɛmaa wɔ.+ Munzule ɛha awie biala mɔɔ kulo kɛ munzule to wɔ la, yɛɛ nyilalɛ ɛha awie biala mɔɔ kɛyila wɔ la.”+

30 Noko mɔɔ Ayezeke yilale Gyekɔbo wiele na Gyekɔbo vile ye papa Ayezeke anyunlu ɛkɛ ne ala la, yɛɛ ɔ diema Yisɔ vi ye ɛbɔlɛlilɛ ne rale a.+ 31 Ɔdaye noko ɔdonle aleɛ fɛlɛko bie na ɔvale ɔrɛlɛle ye papa na ɔzele ye papa kɛ: “Me papa, dwazo na di ɛ ra ne nane ne bie amaa wɔayila* me.” 32 Ɔti ye papa Ayezeke bizale ye kɛ: “Ɛdawɔ nwane ɔ?” na ɔbuale kɛ: “Medame ɛ ra kpanyinli Yisɔ ɔ.”+ 33 Akee Ayezeke anwo wosole ye kpole bie, yemɔti ɔhanle kɛ: “Ɛnee akee nwane a hɔhunle nane ne vale rɛlɛle me la? Menlile menwiele na wɔara, yɛɛ meyila ye, na ɔbanyia nyilalɛ noko!”

34 Mɔɔ Yisɔ dele ye papa edwɛkɛ ne la, ɔvale nyane ɔzunle kpole kpalɛ na ɔzele ye papa kɛ: “Me papa, yila medame noko!”+ 35 Noko ɔhanle kɛ: “Ɛ diema ne ɛrabɛlɛbɛla me ɛlie wɔ nyilalɛ ne ɛhɔ.” 36 Yemɔti ɔhanle kɛ: “Asoo tɛ zɔhane ati a bɛfɛlɛ ye Gyekɔbo,* mɔɔ yemɔti yelie me gyinlabelɛ ne fane nwiɔ la ɔ?+ Yelimoa yelie me awolɛ kpanyinli gyinlabelɛ ne,+ yɛɛ kɛkala yeralie me nyilalɛ ne!”+ Akee ɔdoale zo kɛ: “Wɔangyakyi nyilalɛ ne bie wɔammaa me ɔ?” 37 Noko Ayezeke buale Yisɔ kɛ: “Mekpa ye kɛ ɔnlea ɛ nwo zo,+ yɛɛ meva ɔ mediema ne mɔ amuala memaa ye kɛ ye sonvolɛma, yɛɛ meva ma nee nwanye fofolɛ memaa ye.+ Me ra, duzu a ɛha mɔɔ mebahola meayɛ meamaa wɔ a?”

38 Yisɔ bizale ye papa kɛ: “Me papa, yemɔti nyilalɛ kokye ala a ɛlɛ a? Me papa, yila medame noko!” Na Yisɔ dukuele nu zunle kpole kpalɛ.+ 39 Ɔti ye papa Ayezeke buale ye kɛ:

“Nea, ɛbadɛnla azɛlɛ mɔɔ ɛngye aleɛ la azo nee ɛleka mɔɔ ɛnrɛnyia anwuma ɛbɔlɛ la.+ 40 Na ɛbalua wɔ konle dadeɛ zo a wɔadɛnla ngoane nu a,+ na ɛbazonle ɛ diema ne.+ Noko saa ɔkyele ɛ nwo zo a, ɛbabubu ye gyɛnvayile ne wɔavi ɛ kɔme zo.”+

41 Noko Yisɔ vale ɔ diema Gyekɔbo anwo ɛya kpole ɔlua nyilalɛ ne mɔɔ ye papa vale maanle ye la ati,+ na Yisɔ hɔle zo hanle ye wɔ ye ahonle nu kɛ: “Mekɛ mɔɔ yɛbava yɛazu me papa la ɛlɛbikye.+ Yemɔ anzi, mebahu me diema Gyekɔbo.” 42 Mɔɔ bɛhanle edwɛkɛ mɔɔ Relebɛka ara kpanyinli Yisɔ ɛha la bɛhilele ye la, ɛkɛ ne ala, ɔzoanle ɔmaanle bɛhɔvɛlɛle ɔ ra kakula Gyekɔbo bɛrale na ɔzele ye kɛ: “Nea! Ɛ diema Yisɔ ɛva adwenle kɛ ɔku wɔ yeava yeali wɔ nzenralɛ.* 43 Yemɔti me ra, yɛ mɔɔ melɛka la. Dwazo na nriandi kɔ me diema nrenyia Leeban anwo lɔ wɔ Hɛlan.+ 44 Kɔdɛnla ɔ nwo ɛkɛ ne ekyii kɔkpula kɛ ɛ diema ne ɛya ne baha aze la, 45 kɔkpula kɛ ɛ nwo ɛya mɔɔ ɛ diema ne ɛva la badwo na ɔ rɛle avi mɔɔ ɛvale ɛyɛle ye la. Na akee mebazoa meamaa bɛarava wɔ bɛavi nehane. Duzu ati a ɔwɔ kɛ bɛ mu nwiɔ bɛfi me sa wɔ kenle ko pɛ anu ɛ?”

46 Ɛhye anzi, ɛnee Relebɛka ta ka kile Ayezeke kɛ: “Hɛte mraalɛ ne mɔ ɛmaa ɛbɛlabɔlɛ ɛvonlo me.+ Saa Gyekɔbo gya Hɛte mraalɛ ɛhye mɔ mɔɔ de azɛlɛ ne azo la bie a, ɛnee duzu nvasoɛ a wɔ me ɛbɛlabɔlɛ zo a?”+

28 Yemɔti Ayezeke vɛlɛle Gyekɔbo na ɔyilale ye na ɔzele ye kɛ: “Mmagya Keena mraalɛ ne mɔ bie.+ 2 Kɔ wɔ mame papa Bɛtuwɛle sua nu wɔ Padan-elam na kɔgya wɔ mame adiema nrenyia Leeban amra mraalɛ ne mɔ bie.+ 3 Nyamenle Tumivolɛ Bedevinli ne bayila wɔ na yeamaa ɛ nwo azo, na wɔayɛ menli* ekpunli ekpunli.+ 4 Na ɔbava Ebileham nyilalɛ ne yeamaa ɛdawɔ+ nee ɛ bo zo amra, amaa wɔava azɛlɛ ne mɔɔ ɛde zo kɛ ɛyɛvolɛ mɔɔ Nyamenle vale maanle Ebileham la.”+

5 Yemɔti Ayezeke maanle Gyekɔbo hɔle, na ɔhɔle Elamenli Bɛtuwɛle ara Leeban, Relebɛka mɔɔ wole Gyekɔbo nee Yisɔ la adiema ne+ ɛkɛ wɔ Padan-elam.

6 Yisɔ nwunle kɛ Ayezeke ɛyila Gyekɔbo na yemaa yehɔ Padan-elam kɛ ɔhɔgya raalɛ wɔ nehane, yɛɛ mekɛ mɔɔ ɔyilale ye la ɔzele ye kɛ, “Mmagya Keena mraalɛ ne mɔ bie,”+ 7 yemɔti Gyekɔbo ɛdie ye papa nee ye mame na yehɔ Padan-elam.+ 8 Akee Yisɔ nwunle kɛ ye papa Ayezeke anye ɛnlie Keena mraalɛ ne mɔ anwo,+ 9 ɔti Yisɔ hɔle Yehyemɛle anwo ɛkɛ na ɔhɔgyale Ebileham ara Yehyemɛle ara raalɛ Meehalate, Nɛbeeyɔto adiema raalɛ ne ɔbokale ɔ ye mɔ dɛba ne anwo.+

10 Gyekɔbo vile Biyɛ-hyiba na ɔbɔle ɔ ti wɔ Hɛlan nehane.+ 11 Nzinlii ɔhɔdwule ɛleka bie na ɔyɛle kɛ ɔda ɛkɛ ne nɔe ne ɔluakɛ ɛnee sɛnzɛne ne ɛhɔdɔ. Ɔti ɔvale ɛkɛ ne bolɛ ne ko ɔzɔle ɔ ti na ɔlale ɛkɛ.+ 12 Akee ɔhanle ɛlalɛ bie, na nea! ɛnee kpolike bie gyi azɛlɛ ne azo na ɔ ti kpula anwuma nehane; na ɛnee Nyamenle anwumabɔvolɛma ɛlɛdi fodwu wɔ zolɛ.+ 13 Na nea! ɛnee Gyihova wɔ ɔ ti zo nehane, na ɔhanle kɛ:

“Medame a mele Gyihova, wɔ nenyia Ebileham nee wɔ papa Ayezeke Nyamenle ne a.+ Mebava azɛlɛ ne mɔɔ ɛla zo la meamaa ɛdawɔ nee ɛ bo zo amra.+ 14 Na ɛ bo zo amra bayɛ kɛ azɛlɛ nwo ɛnwea,+ na bɛbadɛlɛ bɛahɔ adɔleɛ nee aduduleɛ nee sɔlɔ nee nyiakɛ, na ɔlua ɛdawɔ nee ɛ bo zo amra ati, mbusua kɔsɔɔti mɔɔ wɔ azɛlɛ ye azo la banyia nyilalɛ.+ 15 Me nee wɔ lua yɛɛ mebabɔ ɛ nwo bane wɔ ɛleka biala mɔɔ ɛbahɔ la, na meava wɔ meazia meara azɛlɛ ɛhye azo.+ Menrɛgyakyi wɔ kɔkpula kɛ mekɛyɛ mɔɔ menvale membɔle wɔ ɛwɔkɛ la.”+

16 Akee Gyekɔbo dunwuele vile nafelɛ nu na ɔhanle kɛ: “Amgba Gyihova wɔ ɛke, yɛɛ menze a.” 17 Na ɛzulolɛ kpole hanle ye na ɔhanle kɛ: “Ɛke yɛ ɛzulolɛ kpalɛ! Ɛke ɛnle ɛleka biala kɛ Nyamenle sua nu,+ yɛɛ anwuma anlenkɛ ne ɛne.”+ 18 Yemɔti Gyekɔbo dwazole nwonlomɔ mangyee ne na ɔvale bolɛ ne mɔɔ ɔvale ɔzɔle ɔ ti la ɔkpɔnlanle ɛkɛ ne kɛ ngakyedeɛ na ɔwolale nwole ɔguale zolɛ.+ 19 Ɔti ɔvɛlɛle ɛkɛ ne Bɛtɛle,* noko ɛnee bɛfɛlɛ sua ne Lɛɛze.+

20 Akee Gyekɔbo bɔle ɛwɔkɛ kɛ: “Saa Nyamenle nee me dua na ɔbɔ me nwo bane wɔ me adendulɛ ne anu, na ɔmaa me aleɛ medi na ɔmaa me adɛladeɛ mewula 21 na mesia mekɔ me papa sua nu anzodwolɛ nu a, ɛnee Gyihova ɛhile kɛ amgba ɔle me Nyamenle. 22 Na bolɛ ɛhye mɔɔ mekpɔnla ye wɔ ɛke kɛ ngakyedeɛ la bayɛ Nyamenle sua nu,+ na debie biala mɔɔ ɛdawɔ Nyamenle ɛbava wɔamaa me la, mebahyɛ nu bulu meamaa wɔ ko.”

29 Ɛhye anzi, Gyekɔbo doale ye adendulɛ ne azo na ɔhɔle menli mɔɔ wɔ Aduduleɛ la azɛlɛ zo. 2 Na ɔnwunle bula bie wɔ azɛlɛ ne azo na ɛnee mboane ekpunli nsa gua nwolɛ, ɔluakɛ zɔhane bula ne anu nzule a bɛsa bɛmaa mboane ne mɔ a. Ɛnee bolɛ kpole bie heda bula ne azo. 3 Saa bɛboɔboa mboane ne mɔ amuala anloa wɔ ɛkɛ ne a, bɛye bolɛ ne bɛfi bula ne azo na bɛmaa mboane ne mɔ nzule, bɛwie a bɛsia bɛfa bolɛ ne bɛkeda bula ne azo.

4 Yemɔti Gyekɔbo bizale bɛ kɛ: “Me mediema, bɛvi ni?” na bɛbuale ye kɛ: “Yɛvi Hɛlan.”+ 5 Ɔbizale bɛ kɛ: “Bɛze Neehɔ anlɔnra Leeban ɔ?”+ na bɛbuale ye kɛ: “Yɛze ye.” 6 Ɔti ɔbizale bɛ kɛ: “Ɔte kpɔkɛ ɔ?” Bɛbuale kɛ: “Ɔte kpɔkɛ. Na ɔ ra Relahyɛle+ a nee mboane ne mɔ ɛlɛba la!” 7 Akee ɔhanle kɛ: “Aleɛ ɛtɛdwole. Ɔtɛdwule mekɛ mɔɔ ɔwɔ kɛ bɛboɔboa nyɛmoa ne mɔ anloa a. Bɛmaa mboane ne mɔ nzule na bɛmaa bɛhɔ adidi.” 8 Ɔti bɛhanle kɛ: “Yɛnlɛ adenle yɛnyɛ ye zɔ kyesɛ bɛboɔboa mboane ne mɔ kɔsɔɔti anloa na bɛye bolɛ ne bɛfi bula ne azo. Na akee yɛamaa mboane ne mɔ nzule.”

9 Mɔɔ ɔ nloa wɔ zo ɔ nee bɛ ɛlɛtendɛ la, Relahyɛle nee ye papa mboane ne mɔ rale, ɔluakɛ ɛnee ɔle mboaneneavolɛ. 10 Mɔɔ Gyekɔbo nwunle ye mame adiema nrenyia Leeban ara raalɛ Relahyɛle nee Leeban mboane ne mɔ la, Gyekɔbo hɔyele bolɛ ne vile bula ne azo ndɛndɛ na ɔmaanle ye mame adiema nrenyia Leeban mboane ne mɔ nzule. 11 Akee Gyekɔbo vole Relahyɛle anloa anwo na ɔdukuele nu ɔzunle. 12 Na Gyekɔbo hanle hilele Relahyɛle kɛ ɔle ye papa busuanli* na ye mame a le Relebɛka. Na Relahyɛle nriandile hɔhanle hilele ye papa.

13 Mɔɔ Leeban+ dele ɔ diema Relebɛka ara Gyekɔbo anwo edwɛkɛ ne ala la, ɔnriandile ɔhɔyiale ye. Ɔyɛle ye atuu na ɔvole ɔ nloa anwo na ɔvale ye ɔrale ye sua nu. Na Gyekɔbo hanle mɔɔ zile la kɔsɔɔti hilele Leeban. 14 Leeban hanle hilele ye kɛ: “Ɛle me bowule nee me nwonane* amgba.” Ɔti ɔ nee ye dɛnlanle siane ko.

15 Akee Leeban bizale Gyekɔbo kɛ: “Kɛmɔ ɛle me busuanli*+ la ati, asoo ɔwɔ kɛ ɛsonle me mgbane ɔ? Ka kile me, duzu a ɛbalie a?”+ 16 Ɛnee Leeban lɛ ɔ mra mraalɛ nwiɔ. Bɛfɛlɛ kpanyinli ne Liya yɛɛ bɛfɛlɛ ekyi ne Relahyɛle.+ 17 Ɛnee Liya anye ɛnle kɛnlɛma, noko ɛnee Relahyɛle le raalɛ kɛnlɛma yɛɛ ɔ nwo yɛ fɛ kpalɛ. 18 Ɛnee Gyekɔbo kulo Relahyɛle, yemɔti ɔhanle kɛ: “Mekpondɛ kɛ mesonle wɔ ɛvolɛ nsuu na ɛfa ɛ ra raalɛ ekyi ne ɛmaa me.”+ 19 Ɔti Leeban zele ye kɛ: “Ɔle kpalɛ kɛ mebava ye meamaa wɔ tɛla kɛ mebava ye meamaa nrenyia gyɛne. Ɛ nee me ɛhɔ zo ɛdɛnla.” 20 Na Relahyɛle ati, Gyekɔbo zonlenle ɛvolɛ nsuu,+ noko wɔ ɔ nye zo, ɛnee ɔle kɛ mekɛ ekyi bie ala ɔluakɛ ɛnee ɔkulo ye.

21 Akee Gyekɔbo zele Leeban kɛ: “Me mekɛ ne ɛdwu, yemɔti fa me ye ne maa me maa me nee ye ɛhɔla.” 22 Ɔti Leeban vɛlɛle menli mɔɔ wɔ ɛkɛ ne la kɔsɔɔti na ɔdole ɛkponle kpole bie. 23 Noko aleɛ dwole la, ɔvale ɔ ra Liya ɔrɛlɛle ye amaa ɔ nee ye ala. 24 Eza Leeban vale ye sonvolɛ raalɛ Zelepa maanle ɔ ra Liya kɛ ye sonvolɛ.+ 25 Aleɛ hyenle la, Gyekɔbo nwunle kɛ Liya ɔ! Ɔti ɔbizale Leeban kɛ: “Duzu a wɔva wɔyɛ me la? Tɛ Relahyɛle ati a menzonlenle wɔ ɔ? Duzu ati a wɔbɛlɛbɛla me a?”+ 26 Na Leeban hanle kɛ: “Ɔnle yɛ amaamuo kɛ yɛbalimoa yɛava ralɛ raalɛ ekyi ne yɛamaa agyalɛ kolaa na bɛagya kpanyinli ne. 27 Ɛ nee raalɛ ɛhye ɛdɛnla ɛlie bɛ nye dapɛne ko. Bɛwie a mebava raalɛ ko ne noko meamaa wɔ na wɔazonle me ɛvolɛ nsuu bieko.”+ 28 Gyekɔbo yɛle ye zɔ na ɔ nee raalɛ ɛhye dɛnlanle liele bɛ nye dapɛne ko, na bɛwiele la, Leeban vale ɔ ra raalɛ Relahyɛle maanle ɔgyale ye. 29 Eza Leeban vale ye sonvolɛ raalɛ Belehaa+ maanle ɔ ra Relahyɛle kɛ ye sonvolɛ.+

30 Akee Gyekɔbo nee Relahyɛle lale na ɔhulole Relahyɛle ɔdɛlale Liya. Na ɔzonlenle Leeban ɛvolɛ nsuu bieko.+ 31 Mɔɔ Gyihova nwunle kɛ Gyekɔbo ɛngulo* Liya la, ɔmaanle ɔnrenzɛle,*+ noko Relahyɛle yɛle mota.+ 32 Yemɔti Liya nrenzɛle na ɔwole ralɛ nrenyia, na ɔdonle ye duma Wulubɛn,*+ ɔluakɛ ɔhanle kɛ: “Gyihova ɛnwu me nyanelilɛ ne,+ na kɛkala me hu bahulo me.” 33 Ɔnrenzɛle bieko na ɔwole ralɛ nrenyia, na ɔhanle kɛ: “Kɛmɔ Gyihova ɛdie me ɛzunlɛ kɛ bɛngulo me la ati a yeva ɛhye noko yemaa me la.” Akee ɔdonle ye Semɛyɔn.*+ 34 Ɔnrenzɛle bieko na ɔwole ralɛ nrenyia, na ɔhanle kɛ: “Kɛkala ɛdeɛ me hu nee me bayɛ ko ɔluakɛ mewo mralɛ mrenyia nsa memaa ye.” Ɔti ɔdonle ye Livae.*+ 35 Ɔnrenzɛle bieko na ɔwole ralɛ nrenyia, na ɔhanle kɛ: “Kɛkala mebaye Gyihova ayɛlɛ.” Ɔti ɔdonle ye Dwuda.*+ Ɛhye anzi, ye awolɛ ne dele hɔle.

30 Mɔɔ Relahyɛle nwunle kɛ ɔ nee Gyekɔbo ɛtɛwole ralɛ biala la, ɔ nye bolole ɔ diema raalɛ ne na ɔzele Gyekɔbo kɛ: “Maa menwo mralɛ anrɛɛ mebawu.” 2 Ɛhye ati Gyekɔbo vale Relahyɛle anwo ɛya na ɔhanle kɛ: “Medame a mele Nyamenle mɔɔ ɛzi wɔ adenle kɛ ɛmmawo mralɛ la ɔ?”* 3 Ɔti Relahyɛle zele ye kɛ: “Me sonvolɛ raalɛ Belehaa ɛne.+ Ɛ nee ye ɛla amaa yeawo mralɛ yeamaa me,* na medame noko mealua ɔ nwo zo meanyia mralɛ.” 4 Ɔti ɔvale ye sonvolɛ Belehaa ɔmaanle Gyekɔbo kɛ ɔ ye, na ɔ nee ye lale.+ 5 Belehaa nrenzɛle na ɔwole ralɛ nrenyia ɔmaanle Gyekɔbo. 6 Na Relahyɛle hanle kɛ: “Nyamenle ɛyɛ me ndɛnebuavolɛ na eza yedie me ne, ɔti yemaa me ralɛ nrenyia.” Yemɔti ɔdonle ye Dan.*+ 7 Relahyɛle sonvolɛ Belehaa nrenzɛle bieko na ɔwole ralɛ nrenyia mɔɔ tɔ zo nwiɔ ɔmaanle Gyekɔbo. 8 Akee Relahyɛle hanle kɛ: “Me nee me diema raalɛ ne ɛpele kpole kpalɛ. Na meli konim!” Ɔti ɔdonle ye Nafetalae.*+

9 Mɔɔ Liya nwunle kɛ ye awolɛ ne ɛde ɛhɔ la, ɔvale ye sonvolɛ raalɛ Zelepa ɔmaanle Gyekɔbo kɛ ɔ ye.+ 10 Na Liya sonvolɛ Zelepa wole ralɛ nrenyia maanle Gyekɔbo. 11 Akee Liya hanle kɛ: “Me ti ɛyɛ boɛ!” Ɔti ɔdonle ye Gaade.*+ 12 Ɛhye anzi, Liya sonvolɛ Zelepa wole ralɛ nrenyia mɔɔ tɔ zo nwiɔ maanle Gyekɔbo. 13 Akee Liya hanle kɛ: “Me nye ɛlie! Ɔluakɛ mraalɛ ne mɔ bavɛlɛ me anyelielɛ.”+ Ɔti ɔdonle ye Ahya.*+

14 Mɔɔ hwiiti ɛdelɛ mekɛ ne dwule la, ɛnee Wulubɛn+ luolua na ɔhɔnwunle mandileki ma wɔ ɛya ne anu. Ɔvale ɔrɛlɛle ye mame Liya. Na Relahyɛle zele Liya kɛ: “Mesɛlɛ wɔ, maa me ɛ ra ne mandileki ne bie.” 15 Ɔti Liya zele ye kɛ: “Ɛsuzu kɛ ɔle debie ekyi kɛ wɔlie me hu la ɔ?+ Eza ɛdie me ra ne mandileki noko ɔ?” Na Relahyɛle hanle kɛ: “Ɔle kpalɛ. Ɛ ra ne mandileki ne ati, ɛnɛ nɔe, ɔ nee wɔ bala.”

16 Nɔsolɛ nu mɔɔ Gyekɔbo vi ɛbɔ nu ɛlɛba la, Liya hɔyiale ye na ɔhanle kɛ: “Medame a ɛ nee me bala a, ɔluakɛ meva me ra ne mandileki ne mebɔ wɔ ɛkpa mewie.” Ɔti ɔ nee ye lale zɔhane nɔe ne. 17 Na Nyamenle diele Liya asɔneyɛlɛ na ɔnrenzɛle na ɔwole ralɛ nrenyia mɔɔ tɔ zo nnu ɔmaanle Gyekɔbo. 18 Akee Liya hanle kɛ: “Nyamenle ɛva me ahatualɛ* ɛmaa me, ɔluakɛ menvale me sonvolɛ ne memaanle me hu.” Ɔti ɔdonle ye Yesakaa.*+ 19 Liya nrenzɛle bieko na ɔwole ralɛ nrenyia mɔɔ tɔ zo nsia la ɔmaanle Gyekɔbo.+ 20 Akee Liya hanle kɛ: “Nyamenle ɛhyɛ me debie kpalɛ. Akee me hu balie me ado nu,+ ɔluakɛ mewo mralɛ mrenyia nsia memaa ye.”+ Ɔti ɔdonle ye Zɛbulɛn.*+ 21 Ɛhye anzi, ɔwole ralɛ raalɛ na ɔdonle ye Daena.+

22 Akee Nyamenle hakyele Relahyɛle, na ɔdiele ye asɔneyɛlɛ na ɔmaanle ɔnrenzɛle.*+ 23 Ɔnrenzɛle na ɔwole ralɛ nrenyia. Akee ɔhanle kɛ: “Nyamenle ɛye me anyiemgba ne ɛvi me nwo zo!”+ 24 Ɔti ɔdonle ye Dwosefi,*+ na ɔhanle kɛ: “Gyihova ɛmaa me ralɛ nrenyia bieko.”

25 Mɔɔ Relahyɛle wole Dwosefi la, ɛkɛ ne ala Gyekɔbo zele Leeban kɛ: “Maa me adenle maa mengɔ me sua zo nee me azɛlɛ zo.+ 26 Fa me ye mɔ nee me mra ne mɔ mɔɔ bɛdabɛ ti mezonle wɔ la maa me maa mengɔ, ɔluakɛ ɛze kɛzi mezonle wɔ la.”+ 27 Akee Leeban zele ye kɛ: “Saa menyia ɛ nyunlu ɛlolɛ a,—menwu daselɛ mɔɔ kile kɛ ɛdawɔ ti Gyihova ɛlɛyila me la.” 28 Na ɔdoale zo kɛ: “Ka wɔ ahatualɛ mɔɔ ɛbalie la kile me na mebava meamaa wɔ.”+ 29 Ɔti Gyekɔbo zele ye kɛ: “Ɛze kɛzi mezonle wɔ nee kɛzi wɔ nyɛmoa ɛyɛ kpalɛ wɔ me sa nu la;+ 30 ɛnee ɛlɛ nyɛmoa ekyi bie kolaa na meara, noko membale la Gyihova ɛyila wɔ ɛmaa wɔ nyɛmoa ne mɔ ɛyɛ dɔɔnwo. Yemɔti mekɛ boni a mebayɛ debie meamaa me sua nu amra a?”+

31 Akee ɔbizale ye kɛ: “Duzu a menva memaa wɔ a?” Na Gyekɔbo hanle kɛ: “Mmamaa me debie biala! Saa ɛbayɛ deɛ ko ɛhye wɔamaa me a, yemɔ mebanlea wɔ nyɛmoa ne mɔ bieko na meabɔ bɛ nwo bane.+ 32 Mebava wɔ nyɛmoa ne mɔ amuala anu ɛnɛ. Ɛbaye boane biala mɔɔ ɔ nwo le ndetɛndeta yɛɛ boaneralɛ biala mɔɔ ɔ nwo du yɛɛ abɔnkye belɛ biala mɔɔ ɔ nwo le ndetɛndeta la wɔazie ahane. Ɔvi ɛnɛ mɔɔ kɔ la, ɛhye mɔ a bayɛ me ahatualɛ a.+ 33 Na saa kenle bie ɛbanea me ahatualɛ ne a, me tenleneyɛlɛ* ne adendɛ amaa me; saa ɛnwu abɔnkye belɛ biala mɔɔ ɔ nwo ɛnle ndetɛndeta yɛɛ boaneralɛ biala mɔɔ ɔ nwo ɛnlu la wɔ me ɛkɛ a, ɔkile kɛ menwuale.”

34 Ɔti Leeban hanle kɛ: “Ɔle kpalɛ! Yɛ ye kɛ mɔɔ wɔha la.”+ 35 Yemɔti kenle ko ne, ɔyele mbɔnkye nyinli mɔɔ anwo le meɛbea nee ndetɛndeta nee mbɔnkye mbelɛ anwo ndetɛndeta ne mɔ kɔsɔɔti, boaneralɛ biala mɔɔ ye ɛleka bie le fufule nee mɔɔ ɔ nwo du la ɔmaanle ɔ mra mrenyia ne mɔ kɛ bɛnlea bɛ. 36 Ɛhye anzi, Leeban hɔle ɛleka mɔɔ ɔ nee Gyekɔbo avinli le kenle nsa adenle la, na Gyekɔbo nleanle Leeban mboane ne mɔ mɔɔ hale la.

37 Akee Gyekɔbo pɛle setɔlɛse, alemɔndo yɛɛ pilen mbaka amolɛ, ɔyeyele nwolɛ abonle ne bie ɔmaanle bɛ kunlu fufule ne vindele. 38 Akee ɔvale mbaka ne mɔ mɔɔ ɔyeyele nwolɛ la ɔguale nyɛmoa ne mɔ anyunlu, ahuma ne mɔ anu, ninyɛne mɔɔ bɛno nzule wɔ nu la anu, wɔ ɛleka mɔɔ nyɛmoa ne mɔ bano nzule la, amaa saa bɛba kɛ bɛbanlo nzule a bɛavola bɛ nwo wɔ ɛkɛ.

39 Ɔti nyɛmoa ne mɔ fola bɛ nwo wɔ mbaka ne mɔ anwo ɛkɛ, na nyɛmoa ne mɔ wo mralɛ mɔɔ bɛ nwo le meɛbea nee ndetɛndeta la. 40 Akee Gyekɔbo yele mboane mralɛ ne mɔ ziele ahane na ɔmaanle nyɛmoa ne mɔ nee nyɛmoa mɔɔ bɛ nwo le meɛbea nee mɔɔ bɛ nwo du la kɔsɔɔti mɔɔ bɛwɔ Leeban ɛdeɛ ne anu la anye bɔle zolɛ. Akee ɔyele ye nyɛmoa ɛdeɛ ne ɔziele ahane na yeanva bɛ yeambɔ Leeban ɛdeɛ ne anu. 41 Na saa nane ne mɔ mɔɔ anwo yɛ se la ɛlɛfola bɛ nwo a, Gyekɔbo fa mbaka ne gua ahuma mɔɔ nane ne mɔ no nzule wɔ nu la anu wɔ bɛ nyunlu ɛkɛ na ɔmaa bɛfola bɛ nwo wɔ mbaka ne mɔ anwo. 42 Noko saa nane ne mɔ anwo ɛnyɛ se a, yemɔ ɔnva mbaka ne ɔngua ɛkɛ. Ɔti nane ne mɔ mɔɔ bɛ nwo ɛnyɛ se la yɛle Leeban ɛdeɛ dahuu yɛɛ mɔɔ bɛ nwo yɛ se la yɛle Gyekɔbo ɛdeɛ.+

43 Na nrenyia ne nyianle ɔ nwo kpole kpalɛ, na ɔnyianle nyɛmoa, azonvolɛ mrenyia nee mraalɛ, yɛɛ afunlumu nee asoaso dɔɔnwo.+

31 Nzinlii, Gyekɔbo dele kɛ Leeban amra mrenyia ne mɔ ɛlɛka kɛ: “Gyekɔbo ɛva yɛ papa debie biala, na yɛ papa agyapadeɛ ne a ɛmaa yenyia ɔ nwo zɔhane la.”+ 2 Saa Gyekɔbo nea Leeban anyunlu a, ɔnwu ye kɛ subane mɔɔ ɔda ye ali ɔkile ye la ɛnle kɛ dɛba ne la.+ 3 Akee Gyihova zele Gyekɔbo kɛ: “Sia kɔ wɔ papa mɔ azɛlɛ zo nee wɔ mbusuafoɔ ɛkɛ,+ na me nee wɔ balua.” 4 Na Gyekɔbo dole Relahyɛle nee Liya nrɛlaleɛ kɛ bɛrɛla ɛleka mɔɔ ye nyɛmoa ne mɔ wɔ la, 5 na ɔzele bɛ kɛ:

“Menwu ye kɛ subane mɔɔ bɛ papa da ye ali kile me la ɛhakyi,+ noko me papa Nyamenle ne nee me lua.+ 6 Bɛdabɛ bɛze kɛ meva me anwosesebɛ muala mezonle bɛ papa.+ 7 Na bɛ papa bɔle mɔdenle kɛ ɔsisi me yɛɛ ɔhakyile me ahatualɛ ne fane bulu; noko Nyamenle ammaa yeanva ɔ sa yeanga me. 8 Saa ɔka kɛ, ‘Nyɛmoa anwo ndetɛndeta ne a bayɛ wɔ ahatualɛ a,’ nyɛmoa ne mɔ kɔsɔɔti wo mɔɔ anwo le ndetɛndeta la; yɛɛ saa ɔka kɛ, ‘Nyɛmoa mɔɔ anwo le meɛbea la a bayɛ wɔ ahatualɛ a,’ nyɛmoa ne mɔ kɔsɔɔti wo mɔɔ anwo le meɛbea la.+ 9 Ɔti Nyamenle hɔle zo liele bɛ papa nyɛmoa ne mɔ vile ɔ sa nu na ɔvale ɔmaanle me. 10 Mekɛ bie mɔɔ ɛnee nyɛmoa ne mɔ ɛlɛfola bɛ nwo la, memaanle me nye zo na menwunle ye wɔ ɛlalɛ nu kɛ, mbɔnkye nyinli mɔɔ anwo le meɛbea nee ndetɛndeta la a ɛlɛfola mbelɛ ne mɔ a.+ 11 Akee nɔhalɛ Nyamenle ne anwumabɔvolɛ ne vɛlɛle me wɔ ɛlalɛ ne anu kɛ, ‘Gyekɔbo!’ na menliele zolɛ kɛ, ‘Mewɔ ɛke.’ 12 Na ɔdoale zo kɛ, ‘Mesɛlɛ wɔ, maa ɛ nye zo na nea; mbɔnkye nyinli mɔɔ ɛlɛfola mbelɛ ne mɔ la anwo le meɛbea nee ndetɛndeta, ɔluakɛ menwu mɔɔ Leeban ɛlɛfa ayɛ wɔ la amuala.+ 13 Medame a mele nɔhalɛ Nyamenle ne mɔɔ yele ɔ nwo hilele wɔ wɔ Bɛtɛle,+ ɛleka mɔɔ ɛwolale nwole ne ɛguale ngakyedeɛ ne azo na ɛbɔle me ɛwɔkɛ la.+ Akee dwazo, fi azɛlɛ ɛhye azo na sia kɔ azɛlɛ ne mɔɔ bɛwole wɔ wɔ zolɛ la azo.’”+

14 Ɔti Relahyɛle nee Liya buale ye kɛ: “Asoo yɛtɛdɛ agyapadeɛ bieko wɔ yɛ papa sua nu ɔ? 15 Asoo ɔmbu yɛ kɛ yɛle nyɛvolɛ, wɔ mekɛ mɔɔ yedɔne yɛ na ɔlɛdi yɛ ti ezukoa mɔɔ bɛva bɛmaa ye la ɔ?+ 16 Anwonyia ne kɔsɔɔti mɔɔ Nyamenle ɛlie ɛvi yɛ papa ɛkɛ ne la le yɛdayɛ nee yɛ mra ɛdeɛ.+ Ɔti yɛ debie biala mɔɔ Nyamenle ɛze wɔ kɛ ɛyɛ la.”+

17 Akee Gyekɔbo dwazole na ɔmaanle ɔ mra ne mɔ nee ɔ ye mɔ zo ɔziele afunlumu ne mɔ azo,+ 18 na ɔvale ye nyɛmoa ne mɔ nee agyapadeɛ mɔɔ yenyia+ wɔ Padan-elam la kɔsɔɔti na ɔzile nu kɛ ɔkɔ ye papa Ayezeke ɛkɛ wɔ Keena azɛlɛ zo.+

19 Ɛnee Leeban ɛhɔ kɛ ɔkapepɛ ye mboane nwo enrinli, na Relahyɛle wuale ye papa tɛlafem ananze* ne mɔ.+ 20 Eza Gyekɔbo vale ye adwenle lile gyima na ɔnriandile ɔhɔle mɔɔ yeanga yeangile Elamenli Leeban a. 21 Na ɔvale debie biala mɔɔ ɔlɛ la na ɔnriandile ɔhɔpɛle Azule* ne.+ Akee ɔbɔle ɔ ti wɔ Geleade awoka ne mɔ azo nehane.+ 22 Kenle nsa ne azo, bɛhanle bɛhilele Leeban kɛ Gyekɔbo ɛnriandi ɛhɔ. 23 Ɔti ɔvale ɔ mediema mrenyia ne mɔ* ɔbokale ɔ nwo na bɛdinle ye too kenle nsuu na bɛhɔdole ye wɔ Geleade awoka ne mɔ azo. 24 Akee Nyamenle yele ɔ nwo hilele Elamenli Leeban+ nɔɔzo wɔ ɛlalɛ nu+ na ɔzele ye kɛ: “Nea boɛ wɔ edwɛkɛ mɔɔ ɛbaha wɔahile Gyekɔbo la anwo, kpalɛ o, ɛtane o.”*+

25 Yemɔti Leeban hɔle Gyekɔbo anwo ɛkɛ, ɔluakɛ ɛnee Gyekɔbo ɛzi ye ɛdanlɛsua ne wɔ boka ne azo, yɛɛ Leeban nee ɔ mediema mrenyia ne mɔ ɛyɛ bɛ azokoɛleɛ wɔ Geleade awoka ne mɔ azo. 26 Akee Leeban zele Gyekɔbo kɛ: “Duzu a wɔyɛ la? Duzu ati a wɔbɛlɛbɛla me na ɛlɛfa me mra mraalɛ ne mɔ wɔahɔ kɛ ngɛkɛlɛ mɔɔ bɛhye bɛ wɔ konle nu la ɛ? 27 Duzu ati a ɛbɛlɛbɛlale me na ɛveale ɛ nwo ɛnriandile mɔɔ wɔanga wɔangile me a? Saa ɛhanle ɛhilele me a, anrɛɛ menvale anyelielɛ nee edwɛne yɛɛ akɛya nee haape mengyakyile wɔ adenle. 28 Noko wɔammaa meanvo me nlɔnra* nee me mra mraalɛ ne mɔ anloa anwo. Wɔli ngoaseasɛm. 29 Mekola meyɛ bɛ ɛtane, noko bɛ papa Nyamenle ne dendɛle hilele me nɔe kɛ, ‘Nea boɛ wɔ edwɛkɛ mɔɔ ɛbaha wɔahile Gyekɔbo la anwo, kpalɛ o, ɛtane o.’+ 30 Kɛkala, kɛmɔ ɛ nwo ɛlɛdɔ wɔ papa sua nu la ati a ɛlɛsia wɔahɔ a, noko duzu ati a wɔwua me nyamenle ne mɔ a?”+

31 Gyekɔbo buale Leeban kɛ: “Ɛnee mesulo, ɔluakɛ menganle mengilele me nwo kɛ, ‘Bie a ɛbalie ɛ mra mraalɛ ne mɔ wɔavi me sa nu.’ 32 Awie biala mɔɔ ɛbanwu wɔ nyamenle ne mɔ wɔ ye ɛkɛ la ɛnrɛdɛnla ngoane nu. Neɛnlea me ninyɛne ne mɔ anu wɔ yɛ mediema mrenyia ne mɔ anyunlu ɛke na fa mɔɔ le wɔ ɛdeɛ la.” Noko ɛnee Gyekɔbo ɛnze kɛ Relahyɛle a wuale a. 33 Yemɔti Leeban hɔle Gyekɔbo ɛdanlɛsua ne anu, ɔhɔle Liya ɛdanlɛsua ne anu yɛɛ ɔhɔle akɛlɛ mbɛlɛra nwiɔ ne ɛdanlɛsua ne anu+ noko yeannwu bɛ. Akee ɔvi Liya ɛdanlɛsua ne anu ɔvindele na ɔhɔle Relahyɛle ɛdanlɛsua ne anu. 34 Noko ɛnee Relahyɛle ɛva tɛlafem ananze ne mɔ ɛgua mraalɛ kɛndɛne mɔɔ bɛfa bɛsie afunlumu nwo zo la anu na yedɛnla zolɛ. Yemɔti Leeban nleɛnleanle ɛdanlɛsua ne anu amuala noko yeannwu bɛ. 35 Akee ɔzele ye kɛ: “Me menle mmafa ɛya, menrɛhola dwazo ɔluakɛ debie mɔɔ ta yɛ mraalɛ la bie ɛra me nwo zo.”+ Yemɔti ɔdɔle ɔ rɛle aze ɔnleɛnleanle ye ninyɛne ne anu noko yeannwu tɛlafem ananze ne mɔ.+

36 Ɔti Gyekɔbo vale ɛya na ɔdendɛle Leeban anyunlu. Akee Gyekɔbo zele Leeban kɛ: “Duzu nvonleɛ a meyɛ a, yɛɛ duzu ɛtane a meyɛ mɔɔ ɔti ɛdoa me ndinlizo zɛhae ɛ? 37 Kɛkala mɔɔ wɔnleɛnlea me ninyɛne ne mɔ amuala anu la, duzu a wɔnwu ye mɔɔ le wɔ ɛdeɛ a? Fa bɛla me mediema mrenyia ne mɔ nee ɛ mediema mrenyia ne mɔ anyunlu ɛke na maa bɛbua yɛ mu nwiɔ yɛ avinli ndɛne. 38 Ɛvolɛ 20 ɛhye mɔɔ me nee wɔ dɛnlanle la, wɔ mboane nee wɔ mbɔnkye ako amkpɔne ɛlɛ,+ yɛɛ meangu wɔ mboane nyinli ne mɔ bie meanli ɛlɛ. 39 Meanva nane biala mɔɔ nane anwo ɛzulolɛ tetele ye nu la meambɛlɛ wɔ.+ Medame mumua ne mefa bie mesie ɔ bo zo. Saa bɛwua nane ne mɔ bie alehyenlɛ nu anzɛɛ nɔɔzo a, ɛdie ɛfi me ɛkɛ. 40 Ewia bɔle me alehyenlɛ nu, ɛyɛlɛ hunle me nɔɔzo, yɛɛ mensolole nafelɛ.+ 41 Menlile ɛvolɛ 20 wɔ wɔ sua nu. Menzonlenle wɔ ɛvolɛ 14 mengyale ɛ mra mraalɛ nwiɔ ne yɛɛ menvale ɛvolɛ 6 meneanle wɔ nyɛmoa ne mɔ, noko ɛhakyile me ahatualɛ fane bulu.+ 42 Saa me papa Nyamenle ne,+ Ebileham Nyamenle ne nee Ahenle mɔɔ Ayezeke sulo ye*+ la ɛngyi me nzi a, anrɛɛ ɛbamaa meava me sa mgbane meahɔ. Nyamenle ɛnwu me amaneɛnwunlɛ nee me ɛvɛlɛ, na ɛhye ati a ɔhwile ɛ nyunlu anoma nɔe la.”+

43 Akee Leeban buale Gyekɔbo kɛ: “Mraalɛ ne mɔ le me mra mraalɛ yɛɛ ngakula ne mɔ le me ngakula yɛɛ nyɛmoa ne mɔ le me nyɛmoa, yɛɛ debie biala mɔɔ ɛ nye gyi nwolɛ la le medame nee me mra mraalɛ ne mɔ ɛdeɛ. Duzu a mebahola meayɛ ye ɛnɛ meatia bɛ nee bɛ mra mɔɔ bɛwo bɛ la ɛ? 44 Bɛla maa yɛyɛ ngyekyeleɛ, ɛdawɔ yɛɛ medame, na ɔyɛ daselɛ wɔ yɛ mu nwiɔ yɛ avinli.” 45 Ɔti Gyekɔbo vale bolɛ kpɔnlanle ɛkɛ ne kɛ ngakyedeɛ.+ 46 Akee Gyekɔbo zele ɔ mediema mrenyia ne mɔ kɛ: “Bɛsesa awolɛ!” Na bɛsesale awolɛ bɛhuanle ye edukue. Ɛhye anzi bɛlile debie wɔ awolɛ edukue ne azo. 47 Na Leeban vɛlɛle ye Gyigaa-seehaduta,* noko Gyekɔbo vɛlɛle ye Galeɛde.*

48 Akee Leeban hanle kɛ: “Awolɛ edukue ɛhye le daselɛ wɔ yɛ avinli ɛnɛ.” Ɛhye ati a ɔvɛlɛle ye Galeɛde,+ 49 nee Ɛzinzalɛ Arane la, ɔluakɛ Leeban hanle kɛ: “Saa yɛ avinli tete a, Gyihova ɛzinza yɛ avinli. 50 Saa ɛkile me mra ne mɔ nyane na ɛgya mraalɛ gyɛne ɛboka me mra ne mɔ anwo a, ɔnva nwo kɛ awie biala ɛmboka yɛ nwo la, kakye kɛ Nyamenle le yɛ dasevolɛ.” 51 Leeban zele Gyekɔbo kɛ: “Awolɛ edukue ne ɛne, yɛɛ bolɛ ne mɔɔ mekpɔnla kɛ ngakyedeɛ wɔ yɛ mu nwiɔ yɛ avinli la ɛne. 52 Awolɛ edukue ɛhye le daselɛ, yɛɛ ngakyedeɛ ne di daselɛ+ kɛ menrɛdɛla awolɛ edukue ɛhye menrɛyɛ wɔ ɛtane yɛɛ ɛdawɔ noko ɛnrɛdɛla awolɛ edukue ɛhye nee ngakyedeɛ ne ɛnrɛyɛ me ɛtane. 53 Maa Ebileham Nyamenle ne+ nee Neehɔ Nyamenle ne, bɛ papa Nyamenle ne ɛbua yɛ mu nwiɔ yɛ avinli ndɛne.” Na Gyekɔbo vale Ahenle mɔɔ ye papa Ayezeke sulo ye la* hanle ndane.+

54 Ɛhye anzi, Gyekɔbo bɔle afɔle wɔ boka ne azo na ɔdole ɛsalɛ ɔvɛlɛle ɔ mediema mrenyia ne mɔ kɛ bɛrali aleɛ. Ɔti bɛlile debie na bɛlale boka ne azo nɔe ne. 55 Na Leeban dwazole nwonlomɔ mangyee ne na ɔvole ye nlɔnra*+ nee ɔ mra mraalɛ ne mɔ anloa anwo na ɔyilale bɛ.+ Akee Leeban ziale hɔle sua nu.+

32 Akee Gyekɔbo doale ye adendulɛ ne azo, na Nyamenle anwumabɔvolɛma nee ye yiale. 2 Mɔɔ Gyekɔbo nwunle bɛ ala la, ɔhanle kɛ: “Nyamenle ɛlɔne azokoɛleɛ ɛne!” Ɔti ɔvɛlɛle ɛkɛ ne Meehaneeyem.*

3 Akee Gyekɔbo zoanle menli maanle bɛlimoale ɔ nyunlu bɛhɔle ɔ diema Yisɔ ɛkɛ wɔ Siyɛ azɛlɛ zo,+ mɔɔ le Yidɔm azɛlɛ zo la,+ 4 na ɔzele bɛ kɛ: “Bɛhɔha bɛhile me menle Yisɔ kɛ, ‘Wɔ sonvolɛ Gyekɔbo se: “Medɛnla Leeban anwo lɔ* mekɛ tendenle too a yeradwu ɛnɛ a.+ 5 Na menyia nlankɛ, asoaso, mboane yɛɛ azonvolɛ mrenyia nee mraalɛ dɔɔnwo,+ na mezoa kɛ bɛraha bɛhile me menle amaa meanyia ɛ nyunlu ɛlolɛ.”’”

6 Nzinlii soanvolɛma ne ziale rale Gyekɔbo anwo ɛkɛ na bɛhanle kɛ: “Yɛhɔdole ɛ diema Yisɔ, na ɔlua adenle zo ɔlɛba yearayia wɔ, na ɔ nee mrenyia 400 a lua a.”+ 7 Gyekɔbo ahonle dule kpole na ye adwenle zɛkyele.+ Ɔti ɔhyɛle menli mɔɔ ɔ nee bɛ lua la nee mboane ne mɔ, nlankɛ ne mɔ yɛɛ afunlumu ne mɔ anu ekpunli nwiɔ. 8 Ɔhanle kɛ: “Saa Yisɔ teta ekpunli ko a, ekpunli ko ne bahola anriandi.”

9 Ɛhye anzi Gyekɔbo hanle kɛ: “O me nenyia Ebileham nee me papa Ayezeke Nyamenle, O Gyihova, wɔmɔ mɔɔ ɛzele me kɛ, ‘Sia kɔ wɔ azɛlɛ zo nee wɔ mbusuafoɔ ɛkɛ na me nee wɔ bali ye boɛ’ la,+ 10 menfɛta ɛlɔlɛ kpundii ne amuala nee nɔhalɛlilɛ ne amuala mɔɔ wɔla ye ali wɔhile wɔ sonvolɛ la,+ ɔluakɛ me kpɔma ne ala a menvale mempɛle Dwɔdan ne a, noko kɛkala meyɛ ekpunli nwiɔ.+ 11 Mesɛlɛ wɔ, die me+ fi me diema Yisɔ asa anu, ɔluakɛ mesulo kɛ bie a ɔbara medame nee mraalɛ ne mɔ yɛɛ bɛ mra ne mɔ anwo zo.+ 12 Noko ɛhanle kɛ: ‘Me nee wɔ bali ye boɛ, na mebamaa ɛ bo zo amra ayɛ kɛ ɛnweazo ɛnwea mɔɔ bɛngola ye tia la.’”+

13 Na ɔlale ɛkɛ ne nɔe ne. Akee ɔyele ye ninyɛne ne bie kɛ ɔfa yeahɔhyɛ ɔ diema Yisɔ:+ 14 mbɔnkye mbelɛ 200, mbɔnkye nyinli 20, mboane mbelɛ 200, mboane nyinli 20, 15 afunlumu 30 nee bɛ mra, nlankɛ mbelɛ 40, nlankɛ nyinli 10, asoaso mbelɛ 20 yɛɛ asoaso nyinli mgbole 10.+

16 Ɔvale bɛ ɔwulale ye sonvolɛma asa anu, ekpunli ko li ekpunli ko anzi, na ɔzele bɛ kɛ: “Bɛlimoa me nyunlu bɛhɔ, na anrɛɛ bɛmaa adenle ɛla ekpunli ko biala nee mɔɔ li ɔ nyunlu la avinli.” 17 Eza ɔzele mɔɔ limoa la kɛ: “Saa me diema Yisɔ yia wɔ na ɔbiza wɔ kɛ, ‘Ɛ menle a le nwane, yɛɛ ɛlɛkɔ ni, na ɛhye mɔ mɔɔ li ɛ nyunlu la le nwane ɛdeɛ?’ a, 18 ka kile ye kɛ, ‘Wɔ sonvolɛ Gyekɔbo ɛdeɛ ɔ. Ɔle ahyɛlɛdeɛ mɔɔ yeva yezoa me kɛ menva membɛlɛ me menle Yisɔ a,+ na nea! ɔdaye mumua ne ɔli yɛ nzi ɔlɛba.’” 19 Na eza ɔhanle ɔhilele mɔɔ tɔ zo nwiɔ, nsa nee menli mɔɔ ɛlɛka nyɛmoa ne mɔ kɔsɔɔti la kɛ: “Saa bɛyia Yisɔ a, edwɛkɛ ɛhye ala a bɛha bɛhile ye a. 20 Eza bɛha bɛhile ye kɛ, ‘Wɔ sonvolɛ Gyekɔbo li yɛ nzi ɛlɛba.’” Ɔluakɛ ɔhanle kɛ: ‘Saa medimoa mefa ahyɛlɛdeɛ mekɔmaa ye a, ɔbamaa ye ɛya ne adwo,+ na saa nzinlii menwu ye a, bie a ɔbalie me kɛnlɛma.’ 21 Ɔti bɛvale ahyɛlɛdeɛ ne bɛlimoale ɔ nyunlu, noko ɔdaye mumua ne ɔlale azokoɛleɛ ɛkɛ ne nɔe ne.

22 Zɔhane nɔe ne, ɔvale ɔ ye mɔ nwiɔ ne+ nee ye azonvolɛ mraalɛ nwiɔ ne+ yɛɛ ɔ mra mrenyia ngakula 11 ne na ɔpɛle azule Gyabɔko ne+ wɔ ye ɛleka mɔɔ bɛkola bɛwudwu la. 23 Ɔti ɔvale bɛ ɔpɛle azudenle* ne, yɛɛ ɔvale debie biala mɔɔ ɔlɛ la ɔpɛle.

24 Akee ɔhale Gyekɔbo angomekye. Na nrenyia bie nee ye rafutule too aleɛ hyenle.+ 25 Mɔɔ nrenyia ne nwunle ye kɛ yeangola yeanli Gyekɔbo anwo zo konim la, ɔvale ɔ sa ɔhanle ye adwongu; na Gyekɔbo adwongu ne yele vile nu wɔ ɛfutulɛ ne anu.+ 26 Ɛhye anzi, nrenyia ne hanle kɛ: “Maa mengɔ na aleɛ ɛlɛkye.” Na Gyekɔbo hanle kɛ: “Menrɛmaa ɛnrɛhɔ kɔkpula kɛ ɛbayila me.”+ 27 Ɔti nrenyia ne bizale ye kɛ: “Kɛ bɛfɛlɛ wɔ ɛ?” na ɔhanle kɛ: “Gyekɔbo.” 28 Akee nrenyia ne hanle kɛ: “Bɛnrɛvɛlɛ wɔ Gyekɔbo bieko, emomu Yizilayɛ,*+ ɔluakɛ ɛ nee Nyamenle nee menli ɛpele na wɔli konim.”+ 29 Gyekɔbo noko hanle kɛ: “Mesɛlɛ wɔ, bɔ wɔ duma kile me.” Noko ɔbizale ye kɛ: “Duzu ati a ɛlɛbiza me duma ɛ?”+ Na ɔyilale ye wɔ ɛkɛ ne. 30 Ɔti Gyekɔbo vɛlɛle ɛkɛ ne Pɛnayɛle,*+ ɔluakɛ ɔhanle kɛ, “Menwu Nyamenle me nye zo, noko metɛte aze.”*+

31 Gyekɔbo pɛle nu wɔ Pɛnuwɛle* ala la, yɛɛ sɛnzɛne ne vindele a, noko ye adwongu ne ati, ɛnee ɔtia ɔtɔ zo.+ 32 Ɛhye ati a badwu ɛnɛ, Yizilayɛma ɛnli nane ɛzɔlɛ nu ndinli ne mɔɔ sɔ adwongu ne la, ɔluakɛ nrenyia ne vale ɔ sa hanle Gyekɔbo ɛzɔlɛ nu ndinli ne mɔɔ sɔ ye adwongu ne la.

33 Akee Gyekɔbo maanle ɔ nye zo na ɔnwunle kɛ Yisɔ ɛlɛba, na ɔ nee mrenyia 400 a lua a.+ Ɔti ɔhyɛle ngakula ne mɔ ɔmaanle Liya, Relahyɛle yɛɛ azonvolɛ mraalɛ nwiɔ ne.+ 2 Ɔmaanle azonvolɛ mraalɛ ne mɔ nee bɛ mra ne mɔ limoale,+ Liya nee ɔ mra ne mɔ doale bɛ+ yɛɛ Relahyɛle nee Dwosefi li bɛ nzi.+ 3 Akee ɔdaye mumua ne ɔzenle ɔlile bɛ nyunlu na mɔɔ ɔlɛbikye ɔ diema ne la, ɔbɔle ɔ ti aze fane nsuu kolaa na yeadwu ɔ nwo ɛkɛ.

4 Noko Yisɔ nriandile rayiale ye na ɔyɛle ye atuu na ɔvole ɔ nloa anwo na bɛdukuele nu bɛzunle. 5 Mɔɔ Yisɔ maanle ɔ nye zo na ɔnwunle mraalɛ ne mɔ nee ngakula ne mɔ la, ɔbizale ye kɛ: “Na ɛhye mɔ noko mɔɔ ɛ nee bɛ lua la ɛ?” na ɔhanle kɛ: “Ngakula mɔɔ Nyamenle ɛva ɛlo wɔ sonvolɛ la ɛne.”+ 6 Akee azonvolɛ mraalɛ ne mɔ nee bɛ mra ne mɔ rale bɛ nyunlu na bɛbɔle bɛ ti aze, 7 Liya noko nee ɔ mra ne mɔ rale bɛ nyunlu na bɛbɔle bɛ ti aze. Akee Dwosefi nee Relahyɛle rale bɛ nyunlu na bɛbɔle bɛ ti aze.+

8 Yisɔ bizale ye kɛ: “Na menli ekpunli ne mɔɔ menyiale bɛ la kɔsɔɔti kile duzu?”+ Ɔbuale kɛ: “Amaa meanyia me menle anyunlu ɛlolɛ.”+ 9 Akee Yisɔ hanle kɛ: “Me diema, melɛ ninyɛne dɔɔnwo.+ Maa wɔ ɛdeɛ ne ɛwɔ ɛkɛ.” 10 Noko Gyekɔbo hanle kɛ: “Kyɛkyɛ, mesɛlɛ wɔ, saa menyia ɛ nyunlu ɛlolɛ a, ɛnee die me ahyɛlɛdeɛ ne, ɔluakɛ menvale membale amaa meanwu ɛ nyunlu. Na ɛ nyunlu mɔɔ menwu ye la le kɛ menwu Nyamenle anyunlu la, ɔluakɛ ɛliele me kɛnlɛma.+ 11 Mesɛlɛ wɔ, die ahyɛlɛdeɛ ne mɔɔ mekulo kɛ mefa meyila wɔ la,+ ɔluakɛ Nyamenle ɛlo me, yɛɛ melɛ debie biala mɔɔ mehyia la.”+ Na ɔhanle too ɔmaanle ɔliele.

12 Nzinlii Yisɔ hanle kɛ: “Maa yɛhɔ, na mebalimoa ɛ nyunlu.” 13 Na Gyekɔbo hanle kɛ: “Me menle ze kɛ ngakula ne mɔ anwo ɛnyɛ se+ yɛɛ melɛnea mboane nee nlankɛ yɛɛ bɛ mra. Saa yɛka bɛ ndɛndɛ wɔ kenle ko anu a, nyɛmoa ne mɔ amuala bawu. 14 Ɔti me menle, mesɛlɛ wɔ, dimoa wɔ sonvolɛ anyunlu, na mebayɛ ye bɛtɛbɛtɛ kɛ mɔɔ nyɛmoa ne mɔ nee ngakula ne mɔ bahola la, kɔkpula kɛ mebadwu me menle anwo ɛkɛ wɔ Siyɛ.”+ 15 Akee Yisɔ hanle kɛ: “Mesɛlɛ wɔ, maa mengyakyi me menli ne bie wɔ ɛ nwo ɛke.” Na ɔhanle kɛ: “Duzu ati a ɛyɛ ɛhye a? Maa menyia me menle anyunlu ɛlolɛ ala.” 16 Ɔti kenle ko zɔhane Yisɔ ziale hɔle Siyɛ.

17 Na Gyekɔbo hɔle Sɛkɔto,+ ɔzile ye sua wɔ ɛkɛ na ɔyɛle tunli ɔmaanle ye nyɛmoa ne mɔ. Ɛhye ati a ɔvɛlɛle ɛkɛ ne Sɛkɔto* la.

18 Gyekɔbo vile Padan-elam la,+ ɔradwule Hyikɛm+ mɔɔ wɔ Keena azɛlɛ zo la+ anzodwolɛ nu, na ɔyɛle ye azokoɛleɛ ɔbikyele suakpole ne. 19 Akee ɔdɔle azɛlɛ ne mɔɔ ɔzile ye ɛdanlɛsua ne wɔ zo la dwɛtɛ fufule 100 ɔvile Hyikɛm papa Heemɔ amra mrenyia ne mɔ ɛkɛ.+ 20 Ɔzile afɔlemokyea wɔ ɛkɛ ne na ɔvɛlɛle ye Nyamenle Le Yizilayɛ Nyamenle.+

34 Ɛnee Gyekɔbo nee Liya ara raalɛ Daena+ ta kɔ mbɛlɛra mɔɔ de azɛlɛ ne azo la ɛkɛ.*+ 2 Mɔɔ Havaenli Heemɔ+ mɔɔ le kpanyinli wɔ azɛlɛ ne azo la ara nrenyia Hyikɛm nwunle ye la, ɔhyele ye ɔ nee ye lale na ɔguale ɔ nwo evinli. 3 Na ɛnee ɔngola ɔnye ye adwenle ɔnvi Gyekɔbo ara raalɛ Daena anwo zo, na ɔhulole bɛlɛra ne na ɔdendɛle bɛtɛɛ ɔhilele ye.* 4 Akee Hyikɛm zele ye papa Heemɔ+ kɛ: “Kɔgya bɛlɛra ɛhye maa me.”

5 Mɔɔ Gyekɔbo dele kɛ Hyikɛm ɛgua ɔ ra raalɛ Daena anwo evinli la, ɛnee ɔ mra mrenyia ne mɔ ɛva ye mboane ne mɔ ɛhɔ adidi. Yemɔti Gyekɔbo yɛle koonwu ɔhɔkpulale mekɛ mɔɔ bɛrale la. 6 Nzinlii Hyikɛm papa Heemɔ hɔle kɛ ɔ nee Gyekɔbo kadendɛ. 7 Noko Gyekɔbo amra mrenyia ne mɔ dele na bɛziale bɛrale sua zo ndɛndɛ. Ɔyɛle bɛ nyane na bɛvale ɛya kpole ɔluakɛ ɔ nee Gyekɔbo ara raalɛ ɛla na yegua Yizilayɛ anyunlu aze,+ debie mɔɔ ɔnle kɛ bɛyɛ la.+

8 Heemɔ nee bɛ dendɛle na ɔhanle kɛ: “Me ra Hyikɛm ɛngola ɛnye ye adwenle ɛnvi ɛ ra raalɛ ne anwo zo.* Mesɛlɛ bɛ, bɛva ye bɛmaa ye bɛmaa ɔgya ye, 9 na bɛgya yɛ bie mɔ na yɛdayɛ noko yɛgya bɛ bie mɔ.* Bɛva bɛ mra mraalɛ ne mɔ bɛmaa yɛ na bɛva yɛ mra mraalɛ ne mɔ.+ 10 Bɛ nee yɛ ɛdɛnla na bɛva azɛlɛ ne bie bɛyɛ bɛ ɛdeɛ. Bɛdɛnla ɛkɛ ne bɛli gua na bɛha zolɛ.” 11 Akee Hyikɛm zele Daena papa nee ɔ mediema mrenyia ne mɔ kɛ: “Bɛmaa menyia bɛ nyunlu ɛlolɛ na mebava debie biala mɔɔ bɛbabiza la meamaa bɛ. 12 Bɛbahola bɛabiza bɛalie ɔ ti ezukoa kpole yɛɛ ahyɛlɛdeɛ.+ Mebava debie biala mɔɔ bɛbabiza la meamaa bɛ. Bɛmɛ bɛva bɛlɛra ne bɛmaa mengya ye.”

13 Mɔɔ Gyekɔbo amra mrenyia ne mɔ bua Hyikɛm nee ye papa Heemɔ la, bɛbɛlɛbɛlale bɛ ɔluakɛ ɛnee Hyikɛm ɛgua bɛ diema raalɛ Daena anwo evinli. 14 Bɛhanle bɛhilele bɛ kɛ: “Yɛnrɛhola yɛnrɛyɛ ye zɔ kɛ yɛbava yɛ diema raalɛ yɛamaa nrenyia mɔɔ bɛtɛpɛle ye mrenyiazo la,+ ɔluakɛ ɛhye le anyiemgba maa yɛ. 15 Saa bɛyɛ deɛ ko ɛhye a yemɔ yɛbalie yɛado nu: bɛyɛ kɛ yɛdayɛ la na bɛpɛ bɛ mrenyia ne mɔ amuala mrenyiazo.+ 16 Akee yɛbava yɛ mra mraalɛ ne mɔ yɛamaa bɛ na yɛagya bɛ mra mraalɛ ne mɔ, na yɛ nee bɛ adɛnla na yɛayɛ menli ko. 17 Noko saa bɛandie yɛ na bɛampɛ bɛ mrenyiazo a, yemɔ yɛbava yɛ ra raalɛ ne yɛahɔ.”

18 Heemɔ+ nee ɔ ra Hyikɛm+ anye liele bɛ edwɛkɛ ne anwo. 19 Kpavolɛ ne angyinlegyinla mɔɔ bɛhanle kɛ ɔyɛ la anwo fee,+ ɔluakɛ ɛnee ɔ nye die Gyekɔbo ara raalɛ ne anwo kpalɛ, yɛɛ ɔdaye a bɛdi ye eni kpole kpalɛ wɔ ye papa sua nu a.

20 Ɔti Heemɔ nee ɔ ra Hyikɛm hɔle suakpole ne anlenkɛ kpole ne anloa+ na bɛzele mrenyia mɔɔ wɔ sua ne azo la kɛ: 21 “Menli ɛhye mɔ kulo kɛ bɛ nee yɛ tɛnla anzodwolɛ nu. Bɛmaa bɛdɛnla azɛlɛ ne azo na bɛli gua wɔ zo, ɔluakɛ azɛlɛ ne le kpole mɔɔ bɛbahɔ zolɛ a. Yɛbahola yɛagya bɛ mra mraalɛ ne mɔ bie yɛɛ yɛbahola yɛava yɛ mra mraalɛ ne mɔ yɛamaa bɛ.+ 22 Saa yɛyɛ deɛ ko ɛhye a yɛɛ mrenyia ne mɔ balie ado nu na bɛ nee yɛ adɛnla kɛ menli ko a: yemɔ a le kɛ, ɔwɔ kɛ bɛpɛ nrenyia biala mɔɔ wɔ yɛ avinli la mrenyiazo kɛ mɔɔ bɛpɛ bɛ mrenyiazo la.+ 23 Na asoo bɛ ninyɛne, bɛ anwonyia nee bɛ nyɛmoa kɔsɔɔti ɛnrɛyɛ yɛ ɛdeɛ ɔ? Ɔti bɛmaa yɛlie bɛ edwɛkɛ ne yɛdo nu na bɛ nee yɛ ɛdɛnla.” 24 Menli mɔɔ fa suakpole ne anlenkɛ kpole ne anu finde la amuala diele Heemɔ nee ɔ ra Hyikɛm, na mrenyia mɔɔ fa suakpole ne anlenkɛ kpole ne anu finde la amuala pɛle bɛ mrenyiazo.

25 Noko kenle nsa ne azo mɔɔ ɛnee bɛlɛte nyane la, Gyekɔbo amra mrenyia nwiɔ, Semɛyɔn nee Livae, mɔɔ bɛle Daena amediema+ la vale bɛ konle dadeɛ hɔle sua ne azo arɛlevilɛ nu, na bɛhunle nrenyia biala mɔɔ wɔ zolɛ la.+ 26 Bɛvale konle dadeɛ bɛhunle Heemɔ nee ɔ ra Hyikɛm na bɛvale Daena bɛvile Hyikɛm sua nu ɛkɛ ne bɛhɔle. 27 Gyekɔbo amra mrenyia mɔɔ ɛha la, hɔle ɛleka mɔɔ bɛhunle mrenyia ne mɔ la na bɛsesale sua ne azo ninyɛne ɔluakɛ bɛgua bɛ diema raalɛ ne anwo evinli.+ 28 Bɛvale bɛ mboane, bɛ nyɛmoa, bɛ asoaso yɛɛ debie biala mɔɔ bɛlɛ wɔ sua zo nee mɔɔ bɛlɛ wɔ ɛbɔ nu la. 29 Eza bɛvale bɛ ninyɛne kɔsɔɔti, bɛhyele bɛ mra ngyikyi ne mɔ amuala nee bɛ ye mɔ yɛɛ bɛvale debie biala mɔɔ wɔ bɛ azua nu la.

30 Ɔti Gyekɔbo zele Semɛyɔn nee Livae kɛ:+ “Bɛhwe edwɛkɛ kpole bɛmaa me na bɛmaa meyɛ awie mɔɔ me nwo bɔ Keenama nee Pilɛzema yɛɛ menli mɔɔ de azɛlɛ ne azo la abonyi nu a. Menlɛ menli dɔɔnwo na bɛbaboɔboa bɛ nloa bɛara me nwo zo na bɛabɔ medame nee me sua nu amra abo zo bɔkɔɔ.” 31 Noko bɛhanle kɛ: “Asoo ɔwɔ kɛ yɛmaa awie yɛ yɛ diema raalɛ ne kɛ ɔle tuutuunli ɔ?”

35 Ɛhye anzi Nyamenle zele Gyekɔbo kɛ: “Dwazo kɔ Bɛtɛle+ na kɔdɛnla ɛkɛ, na si afɔlemokyea wɔ ɛkɛ ne maa nɔhalɛ Nyamenle ne mɔɔ yele ɔ nwo hilele wɔ wɔ mekɛ mɔɔ ɛnee ɛlɛnriandi ɛ diema Yisɔ la.”+

2 Akee Gyekɔbo zele ye sua nu amra nee menli mɔɔ ɔ nee bɛ lua la amuala kɛ: “Bɛye adalɛ nyamenle ne mɔ bɛvi bɛ avinli+ na bɛde bɛ nwo na bɛhakyi bɛ adɛladeɛ ne mɔ, 3 na bɛmaa yɛdwazo yɛhɔ Bɛtɛle. Na mebazi afɔlemokyea wɔ ɛkɛ ne meamaa nɔhalɛ Nyamenle ne mɔɔ diele me wɔ me anwongyelelɛ mekɛ nu, na ɔ nee me ɛlua wɔ ɛleka biala mɔɔ mekɛhɔ la.”*+ 4 Ɔti bɛvale adalɛ nyamenle ne mɔ mɔɔ bɛlɛ la kɔsɔɔti nee bɛ asomadeɛ mɔɔ wɔ bɛ nzo nu la bɛmaanle Gyekɔbo, na Gyekɔbo vunle bɛ wulale* baka kpole ne mɔɔ bikye Hyikɛm la abo.

5 Mɔɔ bɛlɛkɔ la, Nyamenle anwo ɛzulolɛ dɔle azua mɔɔ ɛbɛnga bɛ ɛyia la anwo zo, ɔti bɛanli Gyekɔbo amra mrenyia ne mɔ anzi bɛanvoa bɛ. 6 Akee Gyekɔbo nee menli mɔɔ ɔ nee bɛ lua la kɔsɔɔti hɔdwule Lɛɛze,+ mɔɔ le Bɛtɛle, mɔɔ wɔ Keena azɛlɛ zo la. 7 Ɔzile afɔlemokyea wɔ ɛkɛ na ɔvɛlɛle ɛkɛ ne Ɛle-bɛtɛle,* ɔluakɛ ɛkɛ ne a nɔhalɛ Nyamenle ne yele ɔ nwo hilele ye wɔ mekɛ mɔɔ ɔlɛnriandi ɔ diema nrenyia ne la a.+ 8 Nzinlii Dɛbola+ mɔɔ nea Relebɛka la wule, na bɛziele ye wɔ Bɛtɛle aze nehane wɔ oku baka bie abo. Ɔti ɔvɛlɛle ɛkɛ ne Alɔn-bakate.*

9 Nyamenle yele ɔ nwo hilele Gyekɔbo bieko wɔ mekɛ mɔɔ ɔvi Padan-elam ɔlɛba la na ɔyilale ye. 10 Nyamenle zele ye kɛ: “Bɛfɛlɛ wɔ Gyekɔbo.+ Bɛnrɛvɛlɛ wɔ Gyekɔbo bieko, emomu bɛbavɛlɛ wɔ Yizilayɛ.” Na ɔbɔle ɔ bo ɔvɛlɛle ye Yizilayɛ.+ 11 Eza Nyamenle hanle hilele ye kɛ: “Medame a mele Nyamenle Tumivolɛ Bedevinli ne a.+ Wo maa ɛ nwo ɛzo. Maanle maanle dɔɔnwo bavi wɔ nu ara+ yɛɛ arelemgbunli bavi wɔ nu ara.*+ 12 Na mebava azɛlɛ ne mɔɔ menvale memaanle Ebileham nee Ayezeke la meamaa ɛdawɔ nee ɛ bo zo amra mɔɔ bali ɛ nzi ara la.”+ 13 Akee Nyamenle gyakyile ye wɔ ɛleka mɔɔ ɔ nee ye dendɛle la na ɔhɔle.

14 Yemɔti Gyekɔbo kpɔnlanle bolɛ wɔ ɛleka mɔɔ ɔ nee ye dendɛle la kɛ ngakyedeɛ, na ɔwolale nza ɔguale zolɛ ɔbɔle afɔle yɛɛ ɔwolale nwole ɔguale zolɛ.+ 15 Na Gyekɔbo hɔle zo vɛlɛle ɛleka mɔɔ Nyamenle nee ye dendɛle la Bɛtɛle.+

16 Akee bɛdule bɛ bo bɛvile Bɛtɛle. Noko mɔɔ ɛnee bɛ nee Ɛfelate avinli tɛwa la, Relahyɛle ako hanle ye na ye awolɛ ne anu yɛle se kpalɛ. 17 Noko mɔɔ ye awolɛ ne anu yɛle se kpalɛ la, ahenle mɔɔ ɛlɛdie ye awolɛ la hanle kɛ: “Mmasulo, ɔluakɛ ɛ sa baha ralɛ nrenyia ɛhye noko.”+ 18 Mekɛ mɔɔ ye ngoane* ɛlɛfi ɔ sa la (ɔluakɛ ɛnee ɔlɛwu), ɔdonle ye Bɛn-onae* noko ye papa vɛlɛle ye Bɛngyaman.*+ 19 Ɔti Relahyɛle wule na bɛziele ye wɔ Ɛfelate, mɔɔ le Bɛtelɛhɛm la adenle nu.+ 20 Gyekɔbo vale bolɛ kpɔnlanle ye nla ne azo; badwu ɛnɛ bolɛ ne tɛkpɔnla Relahyɛle nla ne azo.

21 Ɛhye anzi, Yizilayɛ vile ɛkɛ na ɔhɔyɛle ye ɛdanlɛsua wɔ Yidaa tawa ne anzi lɔ. 22 Mekɛ bie mɔɔ ɛnee Yizilayɛ de zɔhane azɛlɛ ne azo la, Wulubɛn nee ye papa nwewe* Belehaa lale, na Yizilayɛ dele edwɛkɛ ne.+

Ɔti ɛnee Gyekɔbo amra mrenyia ne mɔ le 12. 23 Liya amra mrenyia ne mɔ a le Wulubɛn,+ Gyekɔbo ara kpanyinli ne, akee Semɛyɔn, Livae, Dwuda, Yesakaa yɛɛ Zɛbulɛn. 24 Relahyɛle amra mrenyia a le Dwosefi nee Bɛngyaman. 25 Relahyɛle sonvolɛ Belehaa amra mrenyia a le Dan nee Nafetalae. 26 Yɛɛ Liya sonvolɛ Zelepa amra mrenyia a le Gaade nee Ahya. Ɛhye mɔ a le Gyekɔbo amra mrenyia mɔɔ bɛwole bɛ bɛmaanle ye wɔ Padan-elam la.

27 Akee Gyekɔbo radwule ɛleka mɔɔ ye papa Ayezeke de wɔ Mameli,+ Keleate-aaba, mɔɔ le Hibulɔn, ɛleka mɔɔ Ebileham nee Ayezeke dɛnlanle kɛ nyɛvolɛ la.+ 28 Ayezeke dɛnlanle aze lile ɛvolɛ 180.+ 29 Akee Ayezeke gule ye ɛnwomenle mɔɔ li awieleɛ la na ɔwule, na bɛziele ye kɛ ye menli ne la,* ɔyɛle ɛrelera na ɔ kunlu dwole ɔ nwo;* na ɔ mra mrenyia Yisɔ nee Gyekɔbo ziele ye.+

36 Yisɔ, mɔɔ le Yidɔm la, anwo tetedwɛkɛ ɛne.+

2 Yisɔ gyale Keena mraalɛ: Hɛtenli Yilɔn ara raalɛ Edaa;+ nee Enaa ara raalɛ Ɔhɔlebama,+ Havaenli Zebɛyɔn anlɔnra ne; 3 yɛɛ Yehyemɛle ara raalɛ Basɛmate,+ Nɛbeeyɔto adiema raalɛ ne.+

4 Na Edaa wole Ɛlefaze maanle Yisɔ yɛɛ Basɛmate wole Riliwɛle,

5 Ɔhɔlebama noko wole Gyiyɛhye, Gyeelam yɛɛ Kɔla.+

Yisɔ amra mrenyia mɔɔ bɛwole bɛ bɛmaanle ye wɔ Keena azɛlɛ zo la ɛne. 6 Nzinlii Yisɔ vale ɔ ye mɔ, ɔ mra mrenyia, ɔ mra mraalɛ, ye sua nu amra* kɔsɔɔti, ye nyɛmoa nee ye nane gyɛne mɔɔ ɔlɛ la amuala, yɛɛ anwonyia mɔɔ yenyia wɔ Keena azɛlɛ zo la amuala+ na ɔvile ɔ diema Gyekɔbo anwo ɔhɔle azɛlɛ fofolɛ zo wɔ moamoa.+ 7 Ɔluakɛ ɛnee bɛ ninyɛne ne ɛzo kpalɛ yemɔti bɛngola bɛmbɔ nu bɛndɛnla, yɛɛ azɛlɛ ne mɔɔ ɛnee bɛde zo* la ɛyɛ ekyi ɛmaa bɛ ɔlua bɛ nyɛmoa ne mɔ ati. 8 Ɔti Yisɔ hɔdɛnlanle Siyɛ awoka ne mɔ azo.+ Yisɔ a le Yidɔm.+

9 Yidɔmma mɔɔ dɛnlanle Siyɛ awoka ne mɔ azo la papa Yisɔ anwo tetedwɛkɛ ɛne.+

10 Yisɔ amra mrenyia ne mɔ aluma ɛne: Yisɔ aye Edaa ara nrenyia Ɛlefaze; Yisɔ aye Basɛmate ara nrenyia Riliwɛle.+

11 Ɛlefaze amra mrenyia a le Timan,+ Omaa, Zifo, Geetam yɛɛ Kinaze.+ 12 Yisɔ ara nrenyia Ɛlefaze vale Temena yɛle ye nwewe. Nzinlii ɔwole Amalɛke+ ɔmaanle Ɛlefaze. Yisɔ aye Edaa amra mrenyia ne mɔ ɛne.

13 Riliwɛle amra mrenyia ɛne: Neehate, Zila, Hyamaa yɛɛ Mezaa. Yisɔ aye Basɛmate amra mrenyia ɛne.+

14 Yisɔ aye Ɔhɔlebama, Enaa ara raalɛ ne, mɔɔ le Zebɛyɔn anlɔnra la amra mrenyia mɔɔ ɔwole bɛ ɔmaanle Yisɔ la ɛne: Gyiyɛhye, Gyeelam yɛɛ Kɔla.

15 Yisɔ amra mrenyia ne mɔ mbusua mgbanyinli ne mɔ ɛne:+ Yisɔ ara kpanyinli Ɛlefaze amra mrenyia ne mɔ: Abusua kpanyinli Timan, Abusua kpanyinli Omaa, Abusua kpanyinli Zifo, Abusua kpanyinli Kinaze,+ 16 Abusua kpanyinli Kɔla, Abusua kpanyinli Geetam yɛɛ Abusua kpanyinli Amalɛke. Ɛlefaze mbusua mgbanyinli+ mɔɔ dɛnlanle Yidɔm azɛlɛ zo la ɛne. Ɛhye mɔ le Edaa amra mrenyia.

17 Yisɔ ara nrenyia Riliwɛle amra mrenyia ne mɔ ɛne: Abusua kpanyinli Neehate, Abusua kpanyinli Zila, Abusua kpanyinli Hyamaa yɛɛ Abusua kpanyinli Mezaa. Riliwɛle mbusua mgbanyinli mɔɔ dɛnlanle Yidɔm azɛlɛ zo la ɛne.+ Ɛhye mɔ le Yisɔ aye Basɛmate amra mrenyia.

18 Akee Yisɔ aye Ɔhɔlebama amra mrenyia ɛne: Abusua kpanyinli Gyiyɛhye, Abusua kpanyinli Gyeelam yɛɛ Abusua kpanyinli Kɔla. Ɛhye mɔ le Yisɔ aye Ɔhɔlebama, Enaa ara raalɛ ne mbusua mgbanyinli.

19 Yisɔ amra mrenyia nee bɛ mbusua mgbanyinli ne mɔ ɛne. Ɔdaye ala a le Yidɔm.+

20 Hɔlaenli Siyɛ amra mrenyia mɔɔ dɛnlanle azɛlɛ ne azo la ɛne:+ Lotan, Hyobale, Zebɛyɔn, Enaa,+ 21 Daehyɔn, Yizɛ yɛɛ Daehyan.+ Ɛhye mɔ le Hɔlaema, mɔɔ le Siyɛ amra mrenyia ne mɔ, mɔɔ dɛnlanle Yidɔm azɛlɛ zo la mbusua mgbanyinli.

22 Lotan amra mrenyia a le Hɔlae nee Himam yɛɛ Lotan adiema raalɛ a le Temena.+

23 Hyobale amra mrenyia ɛne: Alevan, Manahate, Yibale, Hyifo yɛɛ Onam.

24 Zebɛyɔn amra mrenyia ɛne:+ Eyiya nee Enaa. Enaa ɛhye a nwunle nzubula wuluwulu ne wɔ fienemgbole ne anu wɔ mekɛ mɔɔ ɔlɛnea ye papa Zebɛyɔn asoaso ne mɔ la.

25 Enaa amra ɛne: Daehyɔn nee Enaa ara raalɛ Ɔhɔlebama.

26 Daehyɔn amra mrenyia ɛne: Hɛmedan, Ɛhyeban, Yetelan yɛɛ Kilan.+

27 Yizɛ amra mrenyia ɛne: Belehan, Zeeyavan yɛɛ Akan.

28 Daehyan amra mrenyia ɛne: Ɛɛze nee Elan.+

29 Hɔlaema mbusua mgbanyinli ne mɔ ɛne: Abusua kpanyinli Lotan, Abusua kpanyinli Hyobale, Abusua kpanyinli Zebɛyɔn, Abusua kpanyinli Enaa, 30 Abusua kpanyinli Daehyɔn,+ Abusua kpanyinli Yizɛ yɛɛ Abusua kpanyinli Daehyan. Hɔlaema mbusua mgbanyinli ne mɔ nee kɛzi bɛyɛle bɛ mbusua mgbanyinli wɔ Siyɛ azɛlɛ zo la ɛne.

31 Ɛhye mɔ a le arelemgbunli mɔɔ lile tumi wɔ Yidɔm azɛlɛ zo+ kolaa na Yizilayɛma* anyia belemgbunli ali bɛ nwo zo tumi la.+ 32 Biyɔ ara nrenyia Bila lile tumi wɔ Yidɔm, na ɛnee bɛfɛlɛ ye suakpole ne Denehabaa. 33 Mɔɔ Bila wule la, Zila mɔɔ vi Bɔzela la ara Dwobabe lile ye agya. 34 Mɔɔ Dwobabe wule la, Huhyam mɔɔ vi Timanema azɛlɛ zo la lile ye agya. 35 Mɔɔ Huhyam wule la, Bidade ara nrenyia Heedade mɔɔ lile Medeanema+ anwo zo konim wɔ Mowabe azɛlɛ zo la lile ye agya, na ɛnee bɛfɛlɛ ye suakpole ne Evete. 36 Mɔɔ Heedade wule la, Samela mɔɔ vi Mazelika la lile ye agya. 37 Mɔɔ Samela wule la, Hyeewɛle mɔɔ vi Rilihɔbɔto mɔɔ wɔ Azule ne anloa la lile ye agya. 38 Mɔɔ Hyeewɛle wule la, Akebɔ ara nrenyia Beeyale-heenan lile ye agya. 39 Mɔɔ Akebɔ ara nrenyia Beeyale-heenan wule la, Heedaa lile ye agya. Ɛnee bɛfɛlɛ ye sua ne Peewu, yɛɛ ɛnee bɛfɛlɛ ɔ ye Mɛhɛtabɛle. Ɔle Mizahabe ara raalɛ Meetelɛde ara raalɛ.

40 Ɔti Yisɔ mbusua mgbanyinli ne mɔ aluma nee bɛ mbusua yɛɛ ɛleka mɔɔ bɛdɛnlanle la ɛne: Abusua kpanyinli Temena, Abusua kpanyinli Aleva, Abusua kpanyinli Gyitɛte,+ 41 Abusua kpanyinli Ɔhɔlebama, Abusua kpanyinli Yilaa, Abusua kpanyinli Paenɔn, 42 Abusua kpanyinli Kinaze, Abusua kpanyinli Timan, Abusua kpanyinli Mebezaa, 43 Abusua kpanyinli Magedeɛle yɛɛ Abusua kpanyinli Ayelam. Yidɔm mbusua mgbanyinli nee ɛleka mɔɔ bɛdɛnlanle wɔ bɛ azɛlɛ ne azo la ɛne.+ Ɛhye a le Yidɔm papa Yisɔ.+

37 Gyekɔbo hɔle zo dɛnlanle Keena azɛlɛ zo, ɛleka mɔɔ ye papa dɛnlanle kɛ ɛyɛvolɛ la.+

2 Gyekɔbo anwo tetedwɛkɛ ɛne.

Mɔɔ Dwosefi+ lile ɛvolɛ 17 la, ɛnee kakula kpavolɛ ɛhye nee ye papa aye mɔ, Belehaa nee Zelepa, amra mrenyia ne mɔ ɛlɛnea mboane ne mɔ.+ Na Dwosefi rahanle bɛ ninyɛndane ne anwo edwɛkɛ hilele bɛ papa. 3 Ɛnee Yizilayɛ kulo Dwosefi tɛla ɔ mra mrenyia mɔɔ ɛha la amuala,+ ɔluakɛ ɔyɛle ɛrelera la yɛɛ ɔwole ye a, na ɔmaanle bɛkpomgbale tɛladeɛ tendenle kɛnlɛma bie bɛmaanle ye. 4 Mɔɔ ɔ mediema mrenyia ne mɔ nwunle kɛ bɛ papa kulo ye tɛla bɛ muala la, bɛkpɔle ye, na bɛangola bɛ nee ye andendɛ anzodwolɛ nu.

5 Nzinlii Dwosefi hanle ɛlalɛ na ɔhanle ɔhilele ɔ mediema mrenyia ne mɔ,+ na ɛhye maanle bɛkpɔle ye kpole. 6 Ɔzele bɛ kɛ: “Mesɛlɛ bɛ, bɛdie ɛlalɛ ɛhye mɔɔ meha la. 7 Ɛnee yɛlɛkyekye hwiiti avile avile wɔ ɛbɔ nu na me hwiiti file ɛdeɛ ne dwazole gyinlanle senze na bɛ ɛdeɛ ne mɔ bɛngale me ɛdeɛ ne yiale na bɛbɔle bɛ ti aze bɛmaanle ye.”+ 8 Ɔ mediema ne mɔ bizale ye kɛ: “Ɛnee ɛbayɛ ɛ nwo belemgbunli wɔ yɛ nwo zo na wɔali yɛ nwo zo tumi ɔ?”+ Ɔti ɛhye noko maanle akee bɛkpɔle ye kpole kpalɛ, ɔlua ye ɛlalɛ ne mɔ nee edwɛkɛ ne mɔɔ ɔhanle la ati.

9 Ɛhye anzi ɔhanle ɛlalɛ bieko, na ɔhanle ɔhilele ɔ mediema mrenyia ne mɔ kɛ: “Meha ɛlalɛ bieko. Mekɛ ɛhye ɛdeɛ, ɛnee sɛnzɛne ne nee siane ne yɛɛ nwɔlɔra 11 ɛlɛbɔ bɛ ti aze amaa me.”+ 10 Akee ɔhanle ɔhilele ye papa nee ɔ mediema mrenyia ne mɔ, na ye papa deanle ye na ɔbizale ye kɛ: “Wɔ ɛlalɛ ɛhye abo kile duzu? Asoo medame nee wɔ mame yɛɛ ɛ mediema ne mɔ barabɔ yɛ ti aze yɛamaa wɔ ɔ?” 11 Na ɔ mediema ne mɔ anye bolole ye,+ noko ye papa vale edwɛkɛ ne ziele ɔ ti anu.

12 Akee ɔ mediema ne mɔ vale bɛ papa mboane ne mɔ hɔle adidi wɔ Hyikɛm nehane.+ 13 Nzinlii Yizilayɛ zele Dwosefi kɛ: “Se ɛ mediema ne mɔ ɛva mboane ne mɔ ɛhɔ adidi wɔ Hyikɛm nehane? Bɛla maa menzoa wɔ wɔ bɛ nwo lɔ.” Na Dwosefi hanle kɛ: “Mebahɔ!” 14 Ɔti ɔzele ye kɛ: “Mesɛlɛ wɔ, kɔnlea saa ɛ mediema ne mɔ te kpɔkɛ a. Nea kɛzi mboane ne mɔ noko anwo de la na sia baha kile me.” Na ɔzoanle ye ɔmaanle ɔvi Hibulɔn bɔnza ne anu ɔhɔle,+ na ɔbɔle ɔ ti wɔ Hyikɛm nehane. 15 Nzinlii, nrenyia bie nwunle ye kɛ ɔluolua ɛbɔ ne anu. Na ɔbizale ye kɛ: “Duzu a ɛlɛkpondɛ a?” 16 Na Dwosefi hanle kɛ: “Melɛkpondɛ me mediema mrenyia ne mɔ. Mesɛlɛ wɔ, ka kile me, nienwu a bɛ nee mboane ne mɔ ɛhɔ adidi a?” 17 Nrenyia ne doale zolɛ kɛ: “Bɛvi ɛke bɛhɔ, ɔluakɛ mendele kɛ bɛlɛka kɛ, ‘Bɛmaa yɛhɔ Dotan.’” Ɔti Dwosefi doale ɔ mediema ne mɔ na ɔhɔnwunle bɛ wɔ Dotan.

18 Akee bɛnwunle ye kɛ ɔlua moamoa nehane ɔlɛba, na kolaa na yeadwu bɛ nwo ɛkɛ ne la, bɛbɔle kpɔkɛ kɛ bɛku ye. 19 Ɔti bɛhanle bɛhilele bɛ nwo ngoko kɛ: “Bɛnlea! Ɛlalɛkavolɛ ne a ɛlɛba la.+ 20 Bɛrɛla bɛmaa yɛhu ye na yɛvuandi ye yɛdo bula ne mɔ ko anu, na yɛbaha kɛ nane anwo ɛzulolɛ bie ɛhye ye ɛli. Na akee yɛnlea kɛzi ye ɛlalɛ ne mɔ bahɔwie ye la.” 21 Mɔɔ Wulubɛn+ dele ɛhye la, ɔbɔle mɔdenle kɛ ɔdie ye yeavi bɛ sa nu. Ɔti ɔhanle kɛ: “Bɛmmamaa yɛku ye.”*+ 22 Wulubɛn zele bɛ kɛ: “Bɛmmaka mogya bɛgua.+ Bɛvuandi ye bɛdo bula ɛhye mɔɔ wɔ fienemgbole ye anu la anu, na bɛmmafa bɛ sa bɛka ye.”+ Ɛnee ye adwenle a le kɛ ɔbalie ye yeavi bɛ sa nu na yeava ye yeahɔmaa ye papa.

23 Mɔɔ Dwosefi dwule ɔ mediema ne mɔ anwo ɛkɛ ne ala la, bɛkpolole ye tɛladeɛ tendenle kɛnlɛma ne mɔɔ ɔwula la,+ 24 bɛhyele ye na bɛvuandinle ye bɛdole bula ne anu. Zɔhane mekɛ ne, ɛnee ɛhwee ɛnle bula ne anu; ɛnee nzule ɛnle nu.

25 Akee bɛdɛnlanle aze kɛ bɛdi debie. Na mɔɔ bɛmaanle bɛ nye zo la, bɛnwunle Yehyemɛle adendulɛma+ kɛ bɛvi Geleade bɛlɛba. Ɛnee bɛ afunlumu ne mɔ zo labedenom, balesam yɛɛ baka evuanlɛ nwo abonle,*+ na ɛnee bɛlɛse bɛahɔ Yigyibiti. 26 Na Dwuda zele ɔ mediema ne mɔ kɛ: “Saa yɛku yɛ diema ne na yɛkeda ye mogya ne azo a, duzu nvasoɛ a yɛbanyia a?+ 27 Bɛrɛla bɛmaa yɛdɔne ye+ yɛmaa Yehyemɛlema ne mɔ, na bɛmmamaa yɛfa yɛ sa yɛka ye. Ɔluakɛ ɔle yɛ diema, yɛ nwonane ɔ.” Ɔti bɛdiele bɛ diema ne. 28 Na mɔɔ Medean+ gualilɛma ne ɛlɛpɛ nu la, bɛyele Dwosefi bɛvile bula ne anu na bɛdɔnenle ye bɛmaanle Yehyemɛlema ne mɔ bɛliele dwɛtɛ fufule 20.+ Menli ɛhye mɔ vale Dwosefi hɔle Yigyibiti.

29 Nzinlii mɔɔ Wulubɛn ziale hɔle bula ne anwo la, ɔnwunle kɛ Dwosefi ɛnle bula ne anu, na ɔsuosuanle ye adɛladeɛ ne mɔ anu. 30 Mɔɔ ɔziale ɔhɔle ɔ mediema ne mɔ anwo ɛkɛ ne la, ɔdeanle nu kɛ: “Kakula ne ɛnle ɛkɛ! Na mame, duzu a mebayɛ a?”

31 Ɔti bɛvale Dwosefi tɛladeɛ tendenle ne na bɛhunle abɔnkye nyinli na bɛvale ye tɛladeɛ ne bɛbɔle ye mogya ne anu. 32 Ɛhye anzi, bɛvale tɛladeɛ tendenle kɛnlɛma ne bɛhɔmaanle bɛ papa na bɛhanle kɛ: “Debie mɔɔ yɛnwu ye la ɛne. Yɛsɛlɛ wɔ, nea ye kpalɛ saa ɛ ra ne tɛladeɛ ne a.”+ 33 Akee ɔnleanle ye kpalɛ na ɔdeanle nu kɛ: “Me ra ne tɛladeɛ ne ɔ! Ɔzɔho kɛ nane anwo ɛzulolɛ bie ɛhye ye ɛli! Yetete Dwosefi anu!” 34 Ɔti Gyekɔbo suosuanle ye adɛladeɛ ne mɔ anu na ɔvale ɛrele ɔhyele ɔ bo na ɔzunle ɔ ra ne mekɛ dɔɔnwo. 35 Na ɔ mra mrenyia nee ɔ mra mraalɛ ne mɔ amuala bɔle mɔdenle kɛ bɛkyekye ɔ rɛle, noko yeammaa bɛankyekye ɔ rɛle na ɔhanle kɛ: “Mebali me ra ne anwo nyane too meahɔ Nla*+ ne anu!” Na ye papa hɔle zo zunle ye.

36 Na Medeanema ne dɔnenle ye wɔ Yigyibiti maanle Pɔtefaa, Falo mgbanyima ne mɔ ko+ mɔɔ nea sinzavolɛma ne mɔ anwo zo la.+

38 Mekɛ zɔhane anu, Dwuda vile ɔ mediema ne mɔ anwo ɛkɛ na ɔhɔzile ye ɛdanlɛsua wɔ Adulamenli nrenyia bie mɔɔ bɛfɛlɛ ye Haela la anwo ɛkɛ. 2 Dwuda nwunle Keenanli bie+ mɔɔ bɛfɛlɛ ye Hyua la ara raalɛ wɔ ɛkɛ ne. Ɔti ɔvale ye na ɔ nee ye lale, 3 na ɔnrenzɛle. Nzinlii ɔwole ralɛ nrenyia na ɔdonle ye Ɛɛ.+ 4 Ɔnrenzɛle bieko na ɔwole ralɛ nrenyia, na ɔdonle ye Onan. 5 Eza ɔwole ralɛ nrenyia bieko na ɔdonle ye Hyila. Raalɛ ne wole la, ɛnee Dwuda wɔ Akezebe.+

6 Nzinlii, Dwuda gyale raalɛ maanle ɔ ra kpanyinli Ɛɛ, na ɛnee bɛfɛlɛ raalɛ ne Teemaa.+ 7 Noko Dwuda ara kpanyinli Ɛɛ anyɛ mɔɔ sɔ Gyihova anye la, ɔti Gyihova hunle ye. 8 Ɛhye ati Dwuda hanle hilele Onan kɛ: “Gya ɛ diema ne aye ne na ɛ nee ye ɛla na wo mralɛ maa ɛ diema ne.”+ 9 Noko ɛnee Onan ze kɛ mralɛ mɔɔ ɔbawo bɛ la ɛnrɛyɛ ye ɛdeɛ.+ Ɔti saa ɔ nee ɔ diema ne aye ne da a, ɔmaa ɔ nwo nzule ne se gua azɛlɛ nwo na ɔsɛkye, amaa yeanwo mralɛ yeammaa ɔ diema ne.+ 10 Mɔɔ ɔyɛle la le ɛtane wɔ Gyihova anye zo, ɔti ɔhunle ɔdaye noko.+ 11 Dwuda zele ye ase Teemaa kɛ: “Kɔdɛnla wɔ papa sua nu kɛ kunlavolɛ kɔkpula kɛ me ra nrenyia Hyila kɛnyi,” ɔluakɛ ɔhanle ɔhilele ɔ nwo kɛ: ‘Wɔannea a ɔdaye noko ɔbawu kɛ ɔ mediema mrenyia ne mɔ la.’+ Yemɔti Teemaa hɔdɛnlanle ye papa sua nu.

12 Mekɛ bie anzi, Hyua ara raalɛ ne+ mɔɔ le Dwuda aye la wule. Mɔɔ Dwuda lile nwolɛ nyane wiele la, akee ɔ nee ɔ gɔnwo Adulamenli Haela hɔle menli mɔɔ pepɛ ye mboane nwo enrinli la ɛkɛ wɔ Temenaa.+ 13 Bɛhanle bɛhilele Teemaa kɛ: “Wɔ ase ɛlɛkɔ Temenaa ahɔpepɛ ye mboane nwo enrinli.” 14 Ɔti ɔyeyele ye kunlavolɛ adɛladeɛ ne mɔ na ɔvale bɛ ti zo aguzo ɔguale ɔ ti zo na ɔvale debie ɔhedale ɔ nyunlu na ɔhɔdɛnlanle Yineem mɔɔ wɔ Temenaa adenle nu la anlenkɛ kpole ne anloa, ɔluakɛ ɔnwunle kɛ Hyila ɛnyi noko bɛtɛfale ye bɛtɛmaanle ye kɛ ɔgya ye.+

15 Mɔɔ Dwuda nwunle ye la, ɛkɛ ne ala ɔbule ye kɛ ɔle tuutuunli, ɔluakɛ ɛnee yeheda ɔ nyunlu. 16 Ɔti ɔhɔle ɔ nwo ɛkɛ ne wɔ adehane ɛkɛ na ɔhanle kɛ: “Mesɛlɛ wɔ, maa me nee wɔ ɛla,” ɔluakɛ ɛnee ɔnze kɛ ye ase ne ɔ.+ Noko raalɛ ne bizale ye kɛ: “Duzu a ɛbava wɔamaa me na ɛ nee me ala a?” 17 Na Dwuda hanle kɛ: “Mebamaa bɛava abɔnkye ralɛ bɛarɛlɛ wɔ.” Noko raalɛ ne bizale ye kɛ: “Ɛbava debie wɔali agyinlanu kɔkpula kɛ bɛ nee ye bara ɔ?” 18 Dwuda bizale ye kɛ: “Duzu a menva menli agyinlanu a?” na raalɛ ne hanle kɛ: “Wɔ nzonlɛyɛlɛ kpɔdelera ne+ nee nyɛma mɔɔ zɔ ye la yɛɛ wɔ kpɔma ne mɔɔ ɛlɛ la.” Ɔti ɔvale ɔmaanle raalɛ ne na ɔ nee ye lale, na ɔ nee ye nrenzɛle. 19 Ɛhye anzi, ɔdwazole ɔhɔle na ɔhɔyele ye deɛ ne mɔɔ ɔvale ɔhedale ɔ nyunlu la na ɔvale ye kunlavolɛ adɛladeɛ ne ɔwulale.

20 Akee Dwuda vale abɔnkye ralɛ ne zoanle ɔ gɔnwo Adulamenli ne+ kɛ ɔva ɔhɔ na ɔlie ninyɛne mɔɔ ɔvale ɔlile agyinlanu la ɔvi raalɛ ne ɛkɛ ɔrɛla, noko yeannwu ye. 21 Ɔbizale mrenyia mɔɔ wɔ ɛkɛ ne la kɛ: “Ɛzonlenlɛsua nu tuutuunli ne mɔɔ tɛnla Yineem adenle ne anloa la wɔ ni?” Na bɛhanle kɛ: “Ɛzonlenlɛsua nu tuutuunli biala ɛtɛbale ɛke ɛlɛ.” 22 Akee ɔziale ɔhɔle Dwuda anwo ɛkɛ na ɔhanle kɛ: “Meannwu ye, yɛɛ mrenyia mɔɔ wɔ ɛkɛ ne la hanle kɛ, ‘Ɛzonlenlɛsua nu tuutuunli biala ɛtɛbale ɛke ɛlɛ.’” 23 Ɔti Dwuda hanle kɛ: “Maa ɔva, amaa yɛambɔ anyiemgba. Mame, memaanle ɛvale abɔnkye ralɛ ne ɛhɔle, noko wɔannwu ye.”

24 Noko kɛyɛ siane nsa anzi, bɛhanle bɛhilele Dwuda kɛ: “Wɔ ase Teemaa ɛbɔ tuutuu ɛbɛla na yenrenzɛ.” Yemɔti Dwuda hanle kɛ: “Bɛva ye bɛrɛla bɛmaa bɛyela ye.”+ 25 Mɔɔ bɛ nee ye ɛlɛba la, ɔzoanle ɔmaanle bɛhɔzele ye ase ne kɛ: “Me nee nrenyia ne mɔɔ lɛ ninyɛne ɛhye mɔ la a ɛlɛnrenzɛ a.” Akee ɔhanle ɔbokale nwolɛ kɛ: “Mesɛlɛ wɔ, nea saa ɛbanwu ahenle mɔɔ lɛ ninyɛne ɛhye mɔ la a, nzonlɛyɛlɛ kpɔdelera ne nee nyɛma ne mɔɔ zɔ ye la yɛɛ kpɔma ne.”+ 26 Akee Dwuda nleanle ninyɛne ne na ɔhanle kɛ: “Ɔle tenlenenli ɔtɛla me, ɔluakɛ meanva me ra Hyila meammaa ye.”+ Na ɛhye anzi, ɔ nee ye anla bieko.

27 Mɔɔ ye awolɛ mekɛ dwule la, ɛnee ndalɛ a wɔ ɔ kunlu a. 28 Wɔ ye awolɛ ne anu, ko vale ɔ sa vindele, na ahenle mɔɔ ɛlɛdie ye awolɛ la vale nyɛma kɔkɔlɛ kyekyele ɔ sa na ɔhanle kɛ: “Ɛhye a limoale rale a.” 29 Noko mɔɔ ɔhwenle ɔ sa ɔhɔle ala la, ɔ diema nrenyia ne vindele, na raalɛ ne mɔɔ ɛlɛdie awolɛ ne la hanle kɛ: “Duzu ati a wɔde awodeɛ ne anloa wɔvinde ɛ?” Ɔti bɛdonle ye Pilɛze.*+ 30 Nzinlii, ɔ diema ne mɔɔ nyɛma kɔkɔlɛ ne kyekye ɔ sa la vindele, na bɛdonle ye Zila.+

39 Bɛvale Dwosefi bɛhɔle Yigyibiti,+ na Yigyibitinli bie mɔɔ bɛfɛlɛ ye Pɔtefaa,+ Falo mgbanyima ne mɔ ko mɔɔ nea sinzavolɛma ne mɔ anwo zo la dɔle ye vile Yehyemɛlema+ mɔɔ vale ye hɔle ɛkɛ ne la ɛkɛ. 2 Noko ɛnee Gyihova nee Dwosefi lua.+ Ɔti ɔwiele ye boɛ, na ɔ menle Yigyibitinli ne vale ye awuke ne wulale ɔ sa nu. 3 Na ɔ menle ne nwunle kɛ ɛnee Gyihova nee ye lua yɛɛ Gyihova maa debie biala mɔɔ ɔyɛ la yɛ boɛ.

4 Dwosefi hɔle zo nyianle ɔ nyunlu ɛlolɛ, na ɔrayɛle ye sonvolɛ mɔɔ ɔdie ye ɔdi. Ɔti ɔvale ye awuke ne ɔwulale ɔ sa nu na ɔmaanle ɔnleanle debie biala mɔɔ ɔlɛ la azo. 5 Ɔvi mekɛ mɔɔ ɔvale ye awuke ne ɔwulale Dwosefi asa anu na ɔmaanle ɔnleanle ye debie biala azo la, ɔlua Dwosefi ati Gyihova yilale Yigyibitinli ne awuke ne azo, na Gyihova yilale debie biala mɔɔ ɔlɛ wɔ sua nu ɛkɛ yɛɛ ɛbɔ nu la azo.+ 6 Akee ɔvale ye debie biala ɔwulale Dwosefi asa anu, na yeandwenle debie biala anwo kɛ aleɛ mɔɔ ɔbali la ala. Na Dwosefi nyinle yɛle nrenyia kɛnlɛma mɔɔ ɔgyi zo sengɔɔnwo.

7 Nzinlii, akee ɔ menle aye ne dule ɔ nye ziele Dwosefi anwo na ɔhanle kɛ: “Ɛ nee me ɛla.” 8 Noko yeanyɛ na ɔhanle ɔhilele ɔ menle aye ne kɛ: “Kɛkala me menle ɛndwenle ninyɛne mɔɔ meyɛ ye wɔ sua nu ɛke la anwo, na yeva debie biala mɔɔ ɔlɛ la yewula me sa nu. 9 Awie biala ɛnle kpole ɛndɛla me wɔ awuke ɛhye anu, yɛɛ ɔtɛtuale me wɔ debie biala anwo kɛ ɛdawɔ ala, ɔluakɛ ɔ ye a le wɔ. Ɔti kɛzi mekola meyɛ amumuyɛ kpole ɛhye na meyɛ ɛtane metia Nyamenle ɛ?”+

10 Ɛnee ɔka ɔkile Dwosefi dahuu, noko Dwosefi amkponle ɛlɛ kɛ ɔ nee ye bala anzɛɛ ɔ nee ye badɛnla bɔbɔ. 11 Noko kenle ko bie mɔɔ ɔhɔle awuke ne anu kɛ ɔkayɛ ye gyima la, ɛnee sonvolɛma mɔɔ wɔ sua nu ɛkɛ ne la biala ɛnle sua nu. 12 Akee raalɛ ne zɔle Dwosefi tɛladeɛ ne anu na ɔhanle kɛ: “Ɛ nee me ɛla!” Noko Dwosefi gyakyile ye tɛladeɛ ne maanle ye na ɔnriandile ɔvindele alienwo. 13 Na mɔɔ raalɛ ne nwunle kɛ yegyakyi ye tɛladeɛ ne yemaa ye na yenriandi yevinde alienwo la, 14 ɔdeɛdeanle nu ɔvɛlɛle mrenyia mɔɔ wɔ ye sua nu ɛkɛ ne la na ɔzele bɛ kɛ: “Bɛnlea! Yehɔva Hibulunli nrenyia ɛhye yera ɛke kɛ ɔragolo yɛ nwo. Ɔrale me nwo ɛke kɛ ɔba ɔ nee me arala, noko mendeɛdeanle nuhua. 15 Na mɔɔ ɔdele kɛ melɛteɛdea nu mgbole la, ɔgyakyile ye tɛladeɛ ne wɔ me nwo ɛke na ɔnriandile ɔvindele alienwo.” 16 Ɛhye anzi, ɔvale Dwosefi tɛladeɛ ne ɔguale ɔ nwo ɛkɛ ɔhɔkpulale kɛ Dwosefi amenle rale sua nu la.

17 Akee ɔhanle edwɛkɛ ko ne ala ɔhilele ye, ɔse: “Hibulunli sonvolɛ ne mɔɔ ɛhɔvale ye ɛrale ɛke la rale kɛ ɔba yearagolo me nwo. 18 Noko mɔɔ mendeɛdeanle nu mgbole la, ɔgyakyile ye tɛladeɛ ne wɔ me nwo ɛke na ɔnriandile ɔvindele alienwo.” 19 Mɔɔ ɔ menle ne dele edwɛkɛ mɔɔ ɔ ye hanle hilele ye kɛ: “Debie mɔɔ wɔ sonvolɛ ne ɛyɛ ɛhile me la ɛne” ala la, ɔvale ɛya kpole. 20 Ɔti Dwosefi amenle ne vale ye hɔdole efiade, ɛleka mɔɔ belemgbunli ne pilizama ne gua la, na ɔlale efiade ɛkɛ ne.+

21 Noko Gyihova nee Dwosefi luale na ɔhɔle zo ɔlale ɛlɔlɛ kpundii ali ɔhilele ye, na ɔmaanle ɔnyianle kpanyinli ne mɔɔ nea efiade ɛkɛ ne la anyunlu ɛlolɛ.+ 22 Ɔti kpanyinli ne mɔɔ nea efiade ɛkɛ ne la maanle Dwosefi nleanle pilizama mɔɔ wɔ efiade ɛkɛ ne la amuala anwo zo, na ɔdaye a ɛnee ɔnea ɔmaa bɛyɛ debie biala wɔ ɛkɛ ne a.+ 23 Kpanyinli ne mɔɔ nea efiade ɛkɛ ne la andwenle debie biala mɔɔ wɔ Dwosefi asa anu la anwo, ɔluakɛ ɛnee Gyihova nee Dwosefi lua yɛɛ Gyihova maanle debie biala mɔɔ ɔyɛle la yɛle boɛ.+

40 Ɛhye mɔ anzi, Yigyibiti belemgbunli ne nzasuvolɛ kpanyinli ne+ nee ye paanotovolɛ kpanyinli ne yɛle ɛtane tiale bɛ menle Yigyibiti belemgbunli ne. 2 Ɔti Falo vale ye mgbanyima nwiɔ ne, nzasuvolɛ kpanyinli ne nee ye paanotovolɛ kpanyinli ne+ anwo ɛya, 3 na ɔvale bɛ ɔhɔguale efiade wɔ sinzavolɛma kpanyinli ne+ sua nu ɛkɛ ne, ɛleka mɔɔ ɛnee Dwosefi la la.+ 4 Akee sinzavolɛma kpanyinli ne yele Dwosefi kɛ ɔzonle bɛ,+ na bɛlale efiade ɛkɛ ne bɛhyɛle ekyii.*

5 Kenle ko nɔɔzo, Yigyibiti belemgbunli ne nzasuvolɛ ne nee ye paanotovolɛ ne mɔɔ ɛnee gua efiade ɛkɛ ne la biala hanle ɛlalɛ, na ɛnee asolo mɔɔ ɛlalɛ biala abo kile a. 6 Aleɛ hyenle mɔɔ Dwosefi rale ɛkɛ ne na ɔnwunle bɛ la, ɛnee bɛ nyunlu ɛyɛ alɔbɔlɛ alɔbɔlɛ. 7 Ɔti ɔbizale Falo mgbanyima ne mɔ mɔɔ ɔ nee bɛ la efiade wɔ ɔ menle ne sua nu ɛkɛ ne la kɛ: “Duzu ati a bɛ nyunlu ɛyɛ alɔbɔlɛ ɛnɛ a?” 8 Na bɛhanle bɛhilele ye kɛ: “Yɛ nuhua ko biala ɛha ɛlalɛ, noko awie ɛnle ɛke mɔɔ ɔbahile ɔ bo yeahile yɛ a.” Dwosefi zele bɛ kɛ: “Tɛ Nyamenle a kile ɛlalɛ bo ɔ?+ Mesɛlɛ bɛ, bɛha bɛhile me.”

9 Ɔti nzasuvolɛ kpanyinli ne hanle ye ɛlalɛ ne hilele Dwosefi. Ɔhanle kɛ: “Wɔ me ɛlalɛ ne anu, ɛnee vanye baka bie gyi me nyunlu. 10 Ɛnee vanye baka ne lɛ ngane nsa, na ɔfefɛle nya, ɔbɔle ndotolo, ɔzole vanye ma siakɛ na ma ne mɔ bolole. 11 Na ɛnee melɛ Falo kanrɛlɛ ne me sa nu, na mentetele vanye ma ne na mendwihwinle menguale Falo kanrɛlɛ ne anu. Akee menvale kanrɛlɛ ne menwulale Falo asa anu.” 12 Dwosefi zele ye kɛ: “Mɔɔ ɛlalɛ ne abo kile la ɛne: Ngane nsa ne le kenle nsa. 13 Ɛnɛ anwo zo kenle nsa, Falo baye wɔ avi ɛke* na yeava wɔ gyinlabelɛ ne yeamaa wɔ bieko,+ na ɛbava Falo kanrɛlɛ ne wɔawula ɔ sa nu kɛ mɔɔ ɛnee ɛyɛ ye wɔ mekɛ mɔɔ ɛnee ɛsu ye nza ne la.+ 14 Noko saa ninyɛne kɔ boɛ maa wɔ a, anrɛɛ kakye me. Mesɛlɛ wɔ, da ɛlɔlɛ kpundii ali kile me na ka me nwo edwɛkɛ kile Falo, amaa yeaye me yeavi ɛke. 15 Nɔhalɛ nu, bɛhyele me bɛvile Hibuluma azɛlɛ zo,+ yɛɛ metɛyɛle debie biala wɔ ɛke mɔɔ ɔti ɔwɔ kɛ bɛto me efiade* a.”+

16 Mɔɔ paanotovolɛ kpanyinli ne nwunle kɛ ɛlalɛ ne mɔɔ Dwosefi ɛhile ɔ bo la le edwɛkɛ kpalɛ la, ɔzele Dwosefi kɛ: “Medame noko menganle ɛlalɛ kɛ ɛnee mezo paano ahɛndɛne nsa wɔ me ti zo, 17 na ɛnee ninyɛne ngakyile mɔɔ bɛto bɛmaa Falo la amuala bie wɔ kɛndɛne ne mɔɔ gyi zolɛ kpalɛ la anu, na ɛnee nloma ɛlɛsuso ninyɛne mɔɔ wɔ kɛndɛne ne anu la ali wɔ me ti zo.” 18 Dwosefi buale ye kɛ, “Mɔɔ ɛlalɛ ne abo kile la ɛne: Ahɛndɛne nsa ne le kenle nsa. 19 Ɛnɛ anwo zo kenle nsa, Falo bapɛ ɛ ti* na yeahenda wɔ wɔ baka zo, na nloma basuso ɛ nwo nane ne ali.”+

20 Kenle nsa ne azo, Falo lile ye awolɛ kenle,+ na ɔdole ɛkponle ɔmaanle ye sonvolɛma ne kɔsɔɔti, na ɔyele nzasuvolɛ kpanyinli ne nee paanotovolɛ kpanyinli ne* ɔrale ye sonvolɛma ne anyunlu. 21 Ɔvale nzasuvolɛ kpanyinli ne gyinlabelɛ ne ɔmaanle ye bieko, na ɔdoale zo ɔzule nza ɔmaanle Falo. 22 Noko ɔhendanle paanotovolɛ kpanyinli ne wɔ baka zo kɛ mɔɔ Dwosefi hilele bɛ ɛlalɛ ne mɔ abo hilele bɛ la.+ 23 Noko nzasuvolɛ kpanyinli ne angakye Dwosefi; ɔ rɛle vile ye.+

41 Ɛvolɛ nwiɔ anzi, Falo hanle ɛlalɛ+ kɛ ɛnee ɔgyi Azule Naele ne anloa. 2 Na ɔnwunle kɛ nlankɛ ngɛnlɛma nsuu mɔɔ ɛlɔ la vi azule ne anu ɛvinde na bɛlɛdi ndile ne mɔɔ wɔ Naele ne anloa la bie.+ 3 Nzinlii, nlankɛ nwanlera ɛtane ɛtane nsuu noko vi Naele ne anu rale, na bɛragyinlegyinlanle nlankɛ nsuu ne mɔɔ ɛlɔ la anwo ɛkɛ wɔ Naele ne anloa. 4 Akee nlankɛ nwanlera ɛtane ɛtane ne mɔ hyele nlankɛ ngɛnlɛma nsuu ne mɔɔ ɛlɔ la lile. Na Falo dunwuele.

5 Eza ɔlale na ɔhanle ɛlalɛ bieko. Na ɔnwunle kɛ hwiiti* siakɛ ngɛnlɛma nsuu ɛwɔlɔwɔlɔ hwiiti baka ko anwo.+ 6 Nzinlii, hwiiti siakɛ ndenrɛndenra nsuu mɔɔ aduduleɛ anwoma ne ɛmaa bɛnwoso la noko wɔlɔwɔlɔle. 7 Na hwiiti siakɛ ndenrɛndenra ne memenle hwiiti siakɛ ngɛnlɛma nsuu ne. Akee Falo dunwuele na ɔnwunle kɛ ɛlalɛ ɔ.

8 Noko aleɛ hyenle la, ye adwenle zɛkyele. Ɔti ɔzoanle ɔmaanle bɛhɔvɛlɛle Yigyibiti ngonyiama nee nrɛlɛbɛvolɛma kɔsɔɔti. Falo hanle ye ɛlalɛ ne hilele bɛ noko awie biala angola angile ɔ bo angile Falo.

9 Akee nzasuvolɛ kpanyinli ne hanle hilele Falo kɛ: “Meka me ɛtane ɛnɛ. 10 Falo vale ye sonvolɛma ne anwo ɛya. Ɔti ɔdole me efiade wɔ sinzavolɛma kpanyinli ne sua nu ɛkɛ, medame nee paanotovolɛ kpanyinli ne.+ 11 Ɛhye anzi, yɛ mu nwiɔ yɛhanle ɛlalɛ kenle ko nɔɔzo. Asolo ɛlalɛ mɔɔ yɛhanle la nee mɔɔ biala kile la.+ 12 Ɛnee yɛ nee Hibulunli kpavolɛ bie mɔɔ le sinzavolɛma kpanyinli ne sonvolɛ+ la a wɔ ɛkɛ ne a. Mɔɔ yɛhanle yɛ ɛlalɛ ne yɛhilele ye la,+ ɔhilele ko biala abo ɔhilele yɛ. 13 Kɛzi ɔhilele ɔ bo ɔhilele yɛ la, zɔhane ala a ɔzile a. Bɛvale me gyinlabelɛ ne bɛmaanle me bieko, noko bɛhendanle nrenyia ko ne wɔ baka zo.”+

14 Ɔti Falo zoanle kɛ bɛhɔvɛlɛ Dwosefi,+ na bɛyele ye bɛvile efiade ɛkɛ ne*+ bɛrale ndɛndɛ. Ɔkpale ɔ kɛsa* na ɔhakyile ye adɛladeɛ ne mɔ na ɔhɔle Falo anyunlu. 15 Akee Falo zele Dwosefi kɛ: “Meha ɛlalɛ bie, na awie biala ɛngola ɛngile ɔ bo. Na mede ɛ nwo edwɛkɛ kɛ saa bɛka ɛlalɛ bɛkile wɔ a, ɛkola ɛkile ɔ bo.”+ 16 Na Dwosefi buale Falo kɛ: “Mame menle ɛhwee! Nyamenle a baha edwɛkɛ mɔɔ baboa Falo a.”+

17 Falo doale zo zele Dwosefi kɛ: “Wɔ me ɛlalɛ ne anu, ɛnee megyi Azule Naele ne anloa. 18 Na nlankɛ ngɛnlɛma nsuu mɔɔ bɛlɔ la vi Naele ne anu vindele na ɛnee bɛlɛdi Naele ne anloa ndile ne bie.+ 19 Nzinlii, nlankɛ gyɛne nsuu noko vindele bɛ nzi, bɛle nwanlera ɛtane ɛtane bie. Metɛnwunle nlankɛ ɛtane ɛtane zɛhae bie wɔ Yigyibiti azɛlɛ ye amuala azo ɛlɛ. 20 Na nlankɛ kengamgbaanwo ɛtane ɛtane ne mɔ hyele alimoa nlankɛ nsuu ne mɔɔ ɛlɔ la lile. 21 Noko mɔɔ bɛlile bɛwiele la, ɛnee awie ɛngola ɛnnwu ye kɛ bɛli debie, ɔluakɛ ɛnee bɛle ɛtane ɛtane kɛ mɔlebɛbo ne ala la. Na mendunwuele.

22 “Ɛhye anzi menwunle ye wɔ me ɛlalɛ ne anu kɛ hwiiti siakɛ ngɛnlɛma nsuu ɛwɔlɔwɔlɔ hwiiti baka ko anwo.+ 23 Nzinlii hwiiti siakɛ ndenrɛndenra nsuu mɔɔ aduduleɛ anwoma ne ɛmaa bɛnwoso la noko wɔlɔwɔlɔle. 24 Akee hwiiti siakɛ ndenrɛndenra ne memenle hwiiti siakɛ ngɛnlɛma nsuu ne. Ɔti menganle mengilele ngonyiama ne mɔ,+ noko bɛ nuhua ko bɔbɔ angola angilehile nuhua angile me.”+

25 Akee Dwosefi zele Falo kɛ: “Falo ɛlalɛ ne mɔ kile debie ko. Nɔhalɛ Nyamenle ne ɛha mɔɔ ɔbayɛ la ɛhile Falo.+ 26 Nlankɛ ngɛnlɛma nsuu ne le ɛvolɛ nsuu. Yɛɛ hwiiti siakɛ ngɛnlɛma nsuu ne le ɛvolɛ nsuu. Ɛlalɛ ne mɔ kile debie ko. 27 Nlankɛ kengamgbaanwo ɛtane ɛtane nsuu ne mɔɔ nzinlii rale la le ɛvolɛ nsuu, yɛɛ hwiiti siakɛ ɛtane ɛtane nsuu ne mɔɔ aduduleɛ anwoma ne ɛmaa bɛnwoso la le ɛhɔne ɛvolɛ nsuu. 28 Yemɔ ala a meha mehile Falo la: Mɔɔ nɔhalɛ Nyamenle ne bayɛ la a yemaa Falo ɛnwu ye la.

29 “Ɛvolɛ nsuu bara mɔɔ aleɛ babu kpalɛ wɔ Yigyibiti azɛlɛ ne amuala azo a. 30 Noko ɛhye anzi, ɛhɔne bara ɛvolɛ nsuu na bɛ rɛle bavi aleɛ ne mɔɔ bule Yigyibiti azɛlɛ ne azo la amuala, na ɛhɔne ne bazɛkye azɛlɛ ne.+ 31 Na ɔlua ɛhɔne ne mɔɔ bara nzinlii la ati, bɛnrɛhakye kɛ aleɛ bule azɛlɛ ne azo, ɔluakɛ ɛhɔne ne bayɛ kpole. 32 Bɛmaanle Falo hanle ɛlalɛ ne fane nwiɔ ɔluakɛ nɔhalɛ Nyamenle ne ɛbɔ edwɛkɛ ne anwo kpɔkɛ ɛwie, yɛɛ ɔnrɛhyɛ na nɔhalɛ Nyamenle ne ali nwolɛ gyima.

33 “Ɔti maa Falo ɛkpondɛ nrenyia mɔɔ le badwema na ɔze nrɛlɛbɛ la na ɔmaa ɔnlea Yigyibiti azɛlɛ ne azo. 34 Maa Falo ɛkpa neavolɛma wɔ azɛlɛ ne azo, na ɔhyɛ aleɛ mɔɔ babu Yigyibiti azɛlɛ ne azo wɔ ɛvolɛ nsuu ne anu la anu nnu ɔlie ko.+ 35 Na ɔmaa bɛboɔboa aleɛ mɔɔ bɛbanyia ye wɔ ɛvolɛ kpalɛ ɛhye mɔ anu la amuala anloa, na Falo ɛmaa bɛva aleɛ bɛzie azuamgbole ne mɔ azo na bɛbɔ nwolɛ bane wɔ ɛkɛ.+ 36 Bɛbava aleɛ ne bɛamaa menli mɔɔ wɔ azɛlɛ ne azo la wɔ ɛvolɛ nsuu ne mɔɔ ɛhɔne ne bara Yigyibiti azɛlɛ ne azo la anu, amaa ɛhɔne ne anzɛkye azɛlɛ ne.”+

37 Falo nee ye sonvolɛma ne amuala anye liele nzuzulɛ ɛhye anwo. 38 Ɔti Falo bizale ye sonvolɛma ne kɛ: “Asoo yɛbanyia awie bieko mɔɔ le kɛ ɛhye mɔɔ Nyamenle sunsum ne wɔ ɔ nwo zo la ɔ?” 39 Akee Falo zele Dwosefi kɛ: “Kɛmɔ Nyamenle ɛmaa wɔnwu ɛhye mɔ amuala la ati, awie biala ɛnle ɛkɛ mɔɔ le badwema na ɔze nrɛlɛbɛ kɛ ɛdawɔ la. 40 Ɛbanlea me awuke ne azo, na me menli ne amuala badie edwɛkɛ biala mɔɔ ɛbaha la.+ Belemgbunli mɔɔ medi la* ala a mebava meadɛla wɔ a.” 41 Eza Falo zele Dwosefi kɛ: “Nea, memaa wɔanlea Yigyibiti azɛlɛ ne amuala azo.”+ 42 Akee Falo yele ye tumi kpɔdelera ne vile ɔ sa na ɔvale ɔwulale Dwosefi asa. Ɔvale lenen kpalɛ adɛladeɛ ɔwulale ye na ɔvale nvutuke ndweabane ɔdole ɔ kɔme. 43 Eza ɔmaanle ɔdɛnlanle ye belemgbunli ehwili ne mɔɔ tɔ zo nwiɔ la anu, na bɛdeanle nu bɛlile ɔ nyunlu kɛ, “Avrékh!”* Yemɔti ɔmaanle ɔnleanle Yigyibiti azɛlɛ ne amuala azo.

44 Falo eza zele Dwosefi kɛ: “Medame a mele Falo a, noko saa ɛtɛmaanle adenle a, awie biala ɛnrɛhola ɛnrɛyɛ ɛhwee* wɔ Yigyibiti azɛlɛ ne amuala azo.”+ 45 Ɛhye anzi, Falo donle Dwosefi duma Zafɛnate-pania na ɔgyale Ɔɔn* ɛsɔfo Pɔtefɛla ara raalɛ Asɛnate+ ɔmaanle ye. Na Dwosefi bɔle ɔ bo kɛ ɔnea* Yigyibiti azɛlɛ ne azo.+ 46 Mɔɔ Dwosefi hɔle Yigyibiti Belemgbunli Falo anyunlu* la ɛnee yeli ɛvolɛ 30.+

Akee Dwosefi vile Falo anyunlu ɛkɛ na ɔhɔkpɔsɛkpɔsale Yigyibiti azɛlɛ ne amuala azo. 47 Wɔ ɛvolɛ nsuu ne mɔɔ bɛhanle kɛ aleɛ babu la anu, azɛlɛ ne maanle bɛnyianle aleɛ dɔɔnwo.* 48 Na ɔhɔle zo ɔboɔboale aleɛ mɔɔ bɛnyianle ye wɔ Yigyibiti azɛlɛ zo wɔ ɛvolɛ nsuu ne anu la amuala anloa, na ɔvale ɔziele azuamgbole ne mɔ azo. Wɔ suakpole biala azo, ɔvale ɛya mɔɔ bikye ɛkɛ la anu aleɛ ɔziele ɛkɛ. 49 Dwosefi boɔboale aleɛ dɔɔnwo anloa ziele, ɛnee ɔzonle kɛ ɛnweazo ɛnwea, kɔkpula kɛ bɛgyakyile ye ɛzuzulɛ, ɔluakɛ ɛnee bɛnrɛhola ye suzu.

50 Kolaa na ɛhɔne mekɛ ne abɔ ɔ bo la, Ɔɔn* ɛsɔfo Pɔtefɛla ara raalɛ Asɛnate wole mralɛ mrenyia nwiɔ maanle Dwosefi.+ 51 Dwosefi donle kpanyinli ne Manasɛ,*+ ɔluakɛ ɔhanle kɛ, “Nyamenle ɛmaa me rɛle ɛvi me ngyegyelɛ kɔsɔɔti nee me papa sua nu amuala.” 52 Na ɔdonle mɔɔ tɔ zo nwiɔ la Yifelaem,*+ ɔluakɛ ɔhanle kɛ, “Nyamenle ɛmaa me nwo ɛzo wɔ me amaneɛnwunlɛ azɛlɛ zo.”+

53 Akee ɛvolɛ nsuu ne mɔɔ aleɛ bule Yigyibiti azɛlɛ zo la rale ye awieleɛ,+ 54 na ɛhɔne ɛvolɛ nsuu ne bɔle ɔ bo kɛ mɔɔ Dwosefi hanle la.+ Ɛhɔne ne rale azɛlɛ biala azo, noko ɛnee aleɛ wɔ Yigyibiti azɛlɛ ne amuala azo.+ 55 Akee ɛhɔne ne rale Yigyibiti azɛlɛ ne amuala azo, na menli ne bɔle ɔ bo zunle vɛlɛle Falo kɛ ɔmaa bɛ aleɛ.+ Na Falo zele Yigyibitima amuala kɛ: “Bɛhɔ Dwosefi ɛkɛ, na bɛyɛ debie biala mɔɔ ɔbaha yeahile bɛ la.”+ 56 Ɛhɔne ne rale azɛlɛ ye amuala azo.+ Akee Dwosefi bukebukele ɛleka mɔɔ bɛvale aleɛ bɛziele la amuala na ɔdɔnenle aleɛ ɔmaanle Yigyibitima,+ ɔluakɛ ɛnee ɛhɔne ne mɔɔ ɛra Yigyibiti azɛlɛ ne azo la ɛyɛ kpole. 57 Eza menli mɔɔ wɔ azɛlɛ ye azo amuala la rale Yigyibiti kɛ bɛbadɔ aleɛ wɔ Dwosefi ɛkɛ, ɔluakɛ ɛnee ɛhɔne mɔɔ ɛra azɛlɛ ye amuala azo la ɛyɛ kpole.+

42 Mɔɔ Gyekɔbo dele kɛ aleɛ*+ wɔ Yigyibiti la, ɔbizale ɔ mra mrenyia ne mɔ kɛ: “Duzu ati a bɛ nyunlu ala a bɛneɛnlea a?” 2 Ɔdoale zolɛ kɛ: “Mede kɛ aleɛ wɔ Yigyibiti. Bɛhɔ ɛkɛ ne bɛhɔdɔ bie bɛrɛlɛ yɛ amaa yɛadɛnla ngoane nu na yɛanwu.”+ 3 Yemɔti Dwosefi amediema mrenyia ne mɔ anu bulu+ hɔle Yigyibiti kɛ bɛkadɔ aleɛ. 4 Noko Gyekɔbo ammaa Dwosefi adiema nrenyia Bɛngyaman nee ɔ mediema mrenyia ɛhendeɛ ne mɔ angɔ,+ ɔluakɛ ɔhanle kɛ: “Wɔannea a ɛnee esiane kpole bie ɛhɔdo ye.”+

5 Ɔti Yizilayɛ amra mrenyia ne mɔ nee awie mɔ gyɛne mɔɔ ɛlɛkɔ ahɔdɔ aleɛ la hɔle, ɔluakɛ ɛnee ɛhɔne ne ɛdwu Keena azɛlɛ zo.+ 6 Ɛnee Dwosefi a nea azɛlɛ ne azo a,+ yɛɛ ɔdaye a ɔtɔne aleɛ ɔmaa menli mɔɔ wɔ azɛlɛ ne azo la amuala a.+ Ɔti Dwosefi amediema mrenyia ne mɔ rabɔle bɛ ti aze maanle ye na bɛbutubutule bɛ nyunlu aze.+ 7 Mɔɔ Dwosefi nwunle ɔ mediema mrenyia ne mɔ la, ɛkɛ ne ala a ɔnwunle bɛ menli holɛ a, noko yeammaa bɛannwu ye sonla holɛ.+ Yemɔti ɔdeɛdeanle bɛ nu na ɔbizale bɛ kɛ: “Bɛvi ni?” na bɛbuale kɛ: “Yɛvi Keena azɛlɛ zo yɛra kɛ yɛbadɔ aleɛ.”+

8 Ɔti Dwosefi nwunle ɔ mediema mrenyia ne mɔ, noko bɛmɛ bɛannwu ye. 9 Ɛkɛ ne ala Dwosefi hakyele ɛlalɛ ne mɔɔ ɔhanle ye wɔ bɛ nwo la,+ na ɔzele bɛ kɛ: “Bɛle busiama! Bɛra kɛ bɛbanleɛnlea azɛlɛ ne ɛleka mɔɔ ɛnlɛ banebɔlɛ la!”* 10 Noko bɛzele ye kɛ: “Yɛmenle ɔnle zɔ, wɔ sonvolɛma ɛra kɛ yɛbadɔ aleɛ. 11 Yɛ muala yɛ papa ko. Yɛle tenlenema. Wɔ sonvolɛma ɛnle busiama.” 12 Noko ɔzele bɛ kɛ: “Ɔnle nɔhalɛ! Bɛra kɛ bɛbanleɛnlea azɛlɛ ne ɛleka mɔɔ ɛnlɛ banebɔlɛ la!” 13 Ɔti bɛhanle kɛ: “Wɔ sonvolɛma le mediema mrenyia 12.+ Yɛ papa ko+ yɛɛ yɛde Keena azɛlɛ zo, yɛ nuhua ekyi kpalɛ ne wɔ yɛ papa anwo lɔ+ na ko ne ɛdeɛ, ɔnle ɛkɛ.”+

14 Noko Dwosefi zele bɛ kɛ: “Yemɔ ala a menganle mengilele bɛ la, ‘Bɛle busiama!’ 15 Mebava ɛhye meazɔ bɛ meanlea: Mekɛ ala mɔɔ Falo de aze la, bɛnrɛvi ɛke bɛnrɛhɔ kɔkpula kɛ bɛ diema ekyi ne bara ɛke.+ 16 Bɛzoa bɛ nuhua ko bɛmaa ɔhɔva bɛ diema ne ɔrɛla, na bɛmɛ, bɛbahye bɛ bɛazie ɛke. Ɛhye a bamaa meanwu ye saa edwɛkɛ mɔɔ bɛlɛka la le nɔhalɛ a. Na saa bɛanyɛ ye zɔ a, yemɔ mekɛ ala mɔɔ Falo de aze la, bɛle busiama.” 17 Ɔti ɔhyele bɛ ɔziele ɛkɛ ne kenle nsa.

18 Kenle nsa ne azo, Dwosefi zele bɛ kɛ: “Bɛyɛ ɛhye amaa bɛanwu, ɔluakɛ mesulo Nyamenle. 19 Saa bɛle tenlenema a, ɛnee bɛmaa bɛ diema ko ɛha sua ne mɔɔ bɛhye bɛ bɛgua nu la anu na bɛdabɛ mɔɔ bɛha la ɛva aleɛ ɛhɔ sua nu amaa ɛhɔne ne mɔɔ wɔ bɛ sua nu la anloa aha aze.+ 20 Akee bɛva bɛ diema nrenyia ekyi ne bɛrɛlɛ me, amaa meanwu kɛ bɛ edwɛkɛ ne le nɔhalɛ na bɛanwu.” Na bɛyɛle ye zɔ.

21 Na bɛhanle bɛhilele bɛ nwo ngoko kɛ: “Yɛ diema ne ati a bɛlɛtwe yɛ nzo a,+ ɔluakɛ yɛnwunle ye nyanelilɛ ne* wɔ mekɛ mɔɔ ɔzɛlɛle yɛ kɛ yɛze ye anwunvɔne la, noko yɛandie. Ɛhye ati a yɛlɛnwu amaneɛ ɛhye a.” 22 Akee Wulubɛn buale bɛ kɛ: “Meanga meangile bɛ kɛ, ‘Bɛmmafa bɛ sa bɛka kakula ne’ yɛɛ bɛandie ɔ?+ Kɛkala bɛlɛbiza bɛalie ye mogya ne.”+ 23 Noko ɛnee bɛnze kɛ Dwosefi te aneɛ mɔɔ bɛlɛka la, ɔluakɛ ɛnee awie a kile bɛ edwɛkɛ ne abo a. 24 Ɔti ɔvile bɛ nwo ɛkɛ ne na ɔhɔzunle.+ Mɔɔ ɔziale ɔrale bɛ nwo ɛkɛ ne na ɔ nee bɛ dendɛle bieko la, ɔyele Semɛyɔn+ ɔvile bɛ avinli na ɔkyekyele ye wɔ bɛ nye zo ɛkɛ.+ 25 Akee Dwosefi hanle kɛ bɛva aleɛ bɛgua bɛ ahodoku ne mɔ anu bɛmaa ɔyi na bɛva ko biala ezukoa ne bɛzia bɛwula ye kodoku ne anu, na bɛmaa bɛ aleɛ mɔɔ bɛbali ye wɔ adenle nu la. Bɛyɛle ɛhye bɛmaanle bɛ.

26 Ɔti bɛvale bɛ aleɛ ne bɛzoale bɛ asoaso ne mɔ na bɛvile ɛkɛ ne bɛhɔle. 27 Mɔɔ bɛ nuhua ko tulule ye kodoku ne kɛ ɔmaa ye asoaso ne aleɛ wɔ ɛleka mɔɔ bɛdie bɛ menle la, ɔnwunle kɛ ye ezukoa ne wɔ ye kodoku ne anloa. 28 Ɔti ɔzele ɔ mediema ne mɔ kɛ: “Bɛziane me ezukoa ne bɛmaa me, na yemɔ a wɔ me kodoku ye anu la!” Akee bɛ ahonle dule, na bɛvale anwowosolɛ bɛbizale bɛ nwo ngoko kɛ: “Duzu a Nyamenle ɛva ɛyɛ yɛ a?”

29 Mɔɔ bɛradwule bɛ papa Gyekɔbo anwo ɛkɛ wɔ Keena azɛlɛ zo la, bɛhanle ninyɛne mɔɔ sisile bɛ nwo zo la amuala bɛhilele ye. Bɛhanle kɛ: 30 “Nrenyia ne mɔɔ nea maanle ne azo la deɛdeanle yɛ nu+ na ɔbɔle yɛ somolɛ kɛ yɛle busiama mɔɔ yɛlɛba yɛaranleɛnlea maanle ne anu a. 31 Noko yɛhanle yɛhilele ye kɛ, ‘Yɛle tenlenema. Yɛnle busiama.+ 32 Yɛle mediema mrenyia 12+ yɛɛ yɛ papa ko. Ko ɛnle ɛkɛ,+ yɛɛ yɛ nuhua ekyi kpalɛ ne wɔ yɛ papa anwo lɔ wɔ Keena azɛlɛ zo.’+ 33 Noko nrenyia ne mɔɔ nea maanle ne azo la zele yɛ kɛ, ‘Ɛhye a bamaa meanwu kɛ bɛle tenlenema a: Bɛgyakyi bɛ diema ko wɔ me nwo ɛke.+ Akee bɛva aleɛ bɛhɔ sua nu amaa ɛhɔne ne mɔɔ wɔ bɛ sua nu la anloa aha aze.+ 34 Na bɛva bɛ diema nrenyia ekyi ne bɛrɛlɛ me, amaa meanwu kɛ bɛnle busiama emomu bɛle tenlenema. Mebazia meava bɛ diema ne meamaa bɛ na bɛali gua wɔ azɛlɛ ne azo.’”

35 Mekɛ mɔɔ bɛlɛwolɔwola aleɛ ne bɛavi bɛ ahodoku ne mɔ anu la, ɛnee ko biala ezukoa kodoku ne wɔ ye kodoku ne anu. Mɔɔ bɛ nee bɛ papa nwunle bɛ ezukoa ahodoku ne mɔ la, bɛ ahonle dule. 36 Bɛ papa Gyekɔbo deanle nuhua kɛ: “Medame a bɛmaa me mra ɛvi me sa a!+ Dwosefi ɛnle ɛkɛ,+ Semɛyɔn ɛnle ɛkɛ,+ yɛɛ bɛfa Bɛngyaman noko bɛahɔ! Medame a ninyɛne ɛhye mɔ amuala ɛra me nwo zo a!” 37 Na Wulubɛn zele ye papa kɛ: “Saa meanva ye meanzia meambɛlɛ wɔ a, ku me mra mrenyia nwiɔ ne.+ Fa ye wula me sa nu, na mebava ye meazia mearɛlɛ wɔ.”+ 38 Noko Gyekɔbo hanle kɛ: “Me ra nrenyia ne nee bɛ ɛnrɛhɔ, ɔluakɛ ɔ diema ne ɛwu yɛɛ yeha ɔ ngomekye.+ Saa bɛlua adenle nu na esiane bie to ye a, yemɔ bɛbamaa meava me egyɛne ne meahɔ Nla*+ ne anu alɔbɔlɛ nu.”+

43 Akee ɛhɔne ne yɛle kpole wɔ azɛlɛ ne azo.+ 2 Ɔti mɔɔ bɛlile aleɛ mɔɔ bɛ nee ye vi Yigyibiti rale la bɛwiele la,+ bɛ papa zele bɛ kɛ: “Bɛzia bɛhɔdɔ aleɛ ekyi bɛrɛlɛ yɛ.” 3 Akee Dwuda zele ye kɛ: “Nrenyia ne bɔle yɛ kɔkɔ ɛsesebɛ kɛ, ‘Saa bɛ diema ne ɛmboka bɛ nwo a, bɛmmasia bɛba me nyunlu ɛke bieko.’+ 4 Saa ɛbamaa yɛ nee yɛ diema ne ahɔ a, yɛbahɔdɔ aleɛ yɛarɛlɛ wɔ. 5 Na saa ɛnrɛmaa yɛ nee ye ɛnrɛhɔ a, yemɔ yɛnrɛhɔ, ɔluakɛ nrenyia ne zele yɛ kɛ, ‘Saa bɛ diema ne ɛmboka bɛ nwo a, bɛmmasia bɛba me nyunlu ɛke bieko.’”+ 6 Na Yizilayɛ+ bizale bɛ kɛ: “Duzu ati a bɛhanle bɛhilele nrenyia ne kɛ bɛlɛ bɛ diema nrenyia bieko, na bɛva ngyegyelɛ ɛhye bɛra me nwo zo ɛ?” 7 Bɛbuale kɛ: “Nrenyia ne bizale yɛ nee yɛ mbusuafoɔ anwo edwɛkɛ fɔɔnwo kɛ, ‘Bɛ papa tɛte aze ɔ? Bɛlɛ bɛ diema nrenyia bieko ɔ?’ yɛɛ yɛhanle nɔhalɛ edwɛkɛ ɛhye yɛhilele ye a.+ Kɛ ɔkɛyɛ na yɛahola yɛanwu ye kɛ ɔbaha kɛ, ‘Bɛva bɛ diema nrenyia ne bɛrɛla’ ɛ?”+

8 Dwuda zele ye papa Yizilayɛ kɛ: “Fa kakula ne maa me maa yɛhɔ,+ amaa yɛ nee ɛdawɔ yɛɛ yɛ mra adɛnla ngoane nu na yɛanwu.+ 9 Mebava me nwo meali agyinlanu meamaa ye.*+ Saa edwɛkɛ bie si a, biza me. Saa meanva ye meanzia meambɛlɛ wɔ a, ɛnee meyɛ ɛtane metia wɔ dahuu. 10 Saa yɛanzɛkye mekɛ a, anrɛɛ kɛkala yɛhɔ nehane yɛzia yɛra fane nwiɔ.”

11 Yemɔti bɛ papa Yizilayɛ zele bɛ kɛ: “Saa zɛhae ala a ɔwɔ kɛ ɔyɛ a, ɛnee bɛyɛ ɛhye: Bɛva azɛlɛ ne azo ninyɛne mgbalɛ ne mɔ bie bɛgua bɛ ahodoku ne mɔ anu, na bɛva bɛhɔmaa nrenyia ne kɛ ye ahyɛlɛdeɛ:+ balesam ekyi,+ wolɛ ekyi, labedenom, baka evuanlɛ nwo abonle,+ pesetakayo ma yɛɛ alemɔndo. 12 Bɛva ezukoa ne mɔnwo na eza bɛva ezukoa ne mɔɔ bɛzianenle ye bɛwulale bɛ ahodoku ne mɔ anu la bɛboka nwo.+ Bie a bɛ nye a vonle ye a. 13 Bɛva bɛ diema ne na bɛzia bɛhɔ nrenyia ne ɛkɛ. 14 Nyamenle Tumivolɛ Bedevinli ne ɛmaa nrenyia ne ɛze bɛ anwunvɔne, na ɔmaa ɔgyakyi bɛ diema ko ne nee Bɛngyaman. Na mame, saa ɔwɔ kɛ me mra ne mɔ fi me sa a, bɛbavi me sa ala!”+

15 Ɔti mrenyia ne mɔ vale ahyɛlɛdeɛ ɛhye na bɛvale ezukoa ne mɔnwo na bɛvale Bɛngyaman noko. Akee bɛdɔle adenle zo bɛhɔle Yigyibiti na bɛhɔgyinlanle Dwosefi anyunlu bieko.+ 16 Mɔɔ Dwosefi nwunle kɛ Bɛngyaman boka bɛ nwo la, ɛkɛ ne ala ɔhanle ɔhilele nrenyia ne mɔɔ nea ye sua nu ɛkɛ ne la kɛ: “Fa mrenyia ɛhye mɔ kɔ sua nu, na ku nane to aleɛ, ɔluakɛ bɛ nee me bali aleɛ ewia ye.” 17 Ɛkɛ ne ala, nrenyia ne yɛle mɔɔ Dwosefi hanle la,+ na ɔvale bɛ ɔhɔle Dwosefi sua nu. 18 Noko mɔɔ bɛ nee mrenyia ne mɔ dwule Dwosefi sua nu ɛkɛ ne la, bɛ ahonle dule, na bɛhanle kɛ: “Ɛkenle ezukoa ne mɔɔ bɛzianenle ye bɛwulale yɛ ahodoku ne mɔ anu la ati a bɛva yɛ bɛra ɛke a. Kɛkala bɛbara yɛ nwo zo na bɛava yɛ bɛayɛ ngɛkɛlɛ na bɛava yɛ asoaso ne mɔ!”+

19 Ɔti bɛhɔle nrenyia ne mɔɔ nea Dwosefi sua nu ɛkɛ ne la anwo ɛkɛ wɔ sua ne anlenkɛ ne anloa na bɛ nee ye dendɛle. 20 Bɛhanle kɛ: “Yɛmenle, yɛsɛlɛ wɔ! Yɛlimoale yɛradɔle aleɛ wɔ ɛke.+ 21 Noko mɔɔ yɛhɔdwule ɛleka mɔɔ yɛdie yɛ menle na yɛbukele ahodoku ne mɔ anu la, ɛnee yɛ nuhua ko biala ezukoa ne pɛpɛɛpɛ wɔ ye kodoku ne anloa.+ Ɔti yɛva yɛzia yɛra. 22 Yɛɛ yɛva ezukoa dɔɔnwo mɔɔ yɛfa yɛadɔ aleɛ la yɛra. Yɛnze ahenle mɔɔ vale yɛ ezukoa ne wulale yɛ ahodoku ne mɔ anu a.”+ 23 Akee nrenyia ne hanle kɛ: “Ɔle kpalɛ. Bɛmmasulo. Bɛ Nyamenle ne nee bɛ papa Nyamenle ne ɛva ezukoa ɛwulowula bɛ ahodoku ne mɔ anu. Me sa hanle bɛ ezukoa ne.” Ɛhye anzi ɔyele Semɛyɔn ɔvindele ɔrɛlɛle bɛ.+

24 Akee nrenyia ne vale bɛ hɔle Dwosefi sua nu na ɔmaanle bɛ nzule bɛwowole bɛ gyakɛ anwo, na ɔmaanle bɛ asoaso ne mɔ aleɛ. 25 Na bɛboɔboale ahyɛlɛdeɛ ne+ mɔɔ bɛfa bɛamaa Dwosefi la anloa, ɔluakɛ bɛdele kɛ bɛbali debie wɔ ɛkɛ ne ewia ne.+ 26 Mɔɔ Dwosefi rale sua nu ɛkɛ ne la, bɛvale bɛ ahyɛlɛdeɛ ne bɛmaanle ye na bɛbutubutule bɛ nyunlu aze wɔ ɔ nyunlu ɛkɛ.+ 27 Ɛhye anzi ɔbizale bɛ akpɔkɛ nu na ɔbizale bɛ kɛ: “Bɛ papa ɛrelera ne mɔɔ bɛhanle ɔ nwo edwɛkɛ la te kpɔkɛ ɔ? Ɔtɛte aze ɔ?”+ 28 Na bɛhanle kɛ: “Wɔ sonvolɛ ne, mɔɔ le yɛ papa, te kpɔkɛ. Ɔtɛte aze.” Akee bɛbɔle bɛ ti aze na bɛbutubutule bɛ nyunlu aze.+

29 Mɔɔ Dwosefi maanle ɔ nye zo na ɔnwunle ɔ diema Bɛngyaman, ye mame ara ne la,+ ɔhanle kɛ: “Ɛhye a le bɛ diema nrenyia ekyi ne mɔɔ bɛhanle ɔ nwo edwɛkɛ bɛhilele me la ɔ?”+ Ɔdoale zolɛ kɛ: “Me ra, Nyamenle ɛlo wɔ.” 30 Akee Dwosefi yɛle ye ndɛndɛ vindele kɛ ɔkakpondɛ ɛleka yeavea yeazu, ɔluakɛ ɔ diema ne ati ɛnee ɔngola ɔ nwo sɔ. Ɔti ɔhɔle ekpumgbunli bie anu na ɔhɔzunle.+ 31 Ɔwiele la, ɔwowole ɔ nyunlu na ɔvindele, akee ɔzɔle ɔ nwo na ɔhanle kɛ: “Bɛziezie aleɛ ne.” 32 Bɛzieziele ye aleɛ ɛdeɛ ngome, na bɛzieziele ɔ mediema ne mɔ ɛdeɛ ngome yɛɛ Yigyibitima mɔɔ boka ɔ nwo la lile bɛ ɛdeɛ ngome, ɔluakɛ Yigyibitima ne nee Hibuluma ne angola ambɔ nu anli aleɛ, ɔboalekɛ ɛhye le Yigyibitima kyibadeɛ.+

33 Ɔ mediema ne mɔ dɛnlanle* ɔ nyunlu ɛkɛ, kɛ mɔɔ bɛ awolɛ nu gyinlabelɛ ne de la, ɔvi kpanyinli ne anwo zo+ kɔdwu ekyi ne anwo zo, na bɛvale azibɛnwo bɛnleɛnleanle bɛ nyunlu. 34 Ɔmaanle bɛvale ye ɛkponle ne azo aleɛ ne bie bɛhɔmaanle bɛ, noko aleɛ mɔɔ menli mɔɔ ɛha la amuala nyianle la, Bɛngyaman nyianle ye mɔnwo nnu.+ Ɔti bɛ nee ye lile na bɛnlonle too bɛ ko yile kpalɛ.

44 Nzinlii, ɔhanle ɔhilele nrenyia ne mɔɔ nea ye sua nu ɛkɛ ne la kɛ: “Fa aleɛ dodo biala mɔɔ menli ne mɔ bahola ye soa la gua bɛ ahodoku ne mɔ anu, na fa bɛ nuhua ko biala ezukoa ne wula ye kodoku ne anu.*+ 2 Noko anrɛɛ fa me kanrɛlɛ ne, dwɛtɛ fufule kanrɛlɛ ne, wula ekyi ne kodoku ne anu, na fa ye ezukoa ne mɔɔ ɔfa yeadɔ aleɛ ne la boka nwo.” Ɔti ɔyɛle ye kɛ mɔɔ Dwosefi hanle la.

3 Mɔɔ aleɛ hyenle na maanle nu tetele la, bɛgyakyile bɛ adenle na bɛvale bɛ asoaso ne mɔ bɛhɔle. 4 Bɛvile sua ne azo la, bɛandwu moa biala yɛɛ Dwosefi zoanle nrenyia ne mɔɔ nea ye sua nu ɛkɛ ne la kɛ: “Dwazo! Ka ɛ nwo toa menli ne mɔ! Saa ɛkɔto bɛ a, biza bɛ kɛ, ‘Duzu ati a bɛva ɛtane bɛdua kpalɛ kakɛ ɛ? 5 Asoo tɛ kanrɛlɛ ɛhye a me menle no nuhua na ɔmaa ɔka mɔɔ bazi la pɛpɛɛpɛ ɔ? Bɛyɛ ɛtane kpole.’”

6 Ɔti ɔhɔdole bɛ na ɔhanle edwɛkɛ ɛhye mɔ ɔhilele bɛ. 7 Na bɛzele ye kɛ: “Duzu ati a yɛ menle ɛha edwɛkɛ ɛhye a? Wɔ sonvolɛma ɛnrɛyɛ debie zɛhae ɛlɛ. 8 Nea, ezukoa ne mɔɔ yɛnwunle ye wɔ yɛ ahodoku ne mɔ anu la, yɛvale yɛvile Keena azɛlɛ zo yɛrɛlɛle wɔ.+ Ɛnee akee kɛ ɔkɛyɛ na yɛawua dwɛtɛ fufule anzɛɛ nvutuke wɔ ɛ menle sua nu ɛ? 9 Saa ɛnwu ye wɔ wɔ ngɛkɛlɛ ne mɔ ko ɛkɛ a, maa ɔwu, na yɛdayɛ mɔɔ yɛha la noko bayɛ me menle ngɛkɛlɛ.” 10 Ɔti nrenyia ne hanle kɛ: “Bɛmaa ɔyɛ kɛ mɔɔ bɛha la: Ahenle mɔɔ mebanwu ye wɔ ye ɛkɛ ne la bayɛ me akɛlɛ, noko bɛdabɛ mɔɔ bɛha la anwo kɔlɔɔnwo.” 11 Na bɛ nuhua ko biala zokoɛle ye kodoku ne ziele ye aze ndɛndɛ na ɔtulule ɔ nloa. 12 Nrenyia ne nleɛnleanle nuhua kpalɛ, ɔbɔle ɔ bo wɔ kpanyinli ne anwo zo ɔhɔwiele ekyi ne anwo zo. Awieleɛ bɔkɔɔ ne, ɔnwunle kanrɛlɛ ne wɔ Bɛngyaman kodoku ne anu.+

13 Akee bɛsuosuanle bɛ adɛladeɛ ne mɔ anu, na bɛ nuhua ko biala vale ye bɔlɛ ne zoale ye asoaso ne na bɛziale bɛhɔle sua ne azo. 14 Mɔɔ Dwuda+ nee ɔ mediema ne mɔ hɔdwule Dwosefi sua nu ɛkɛ ne la, ɛnee ɔtɛbɔ ɛkɛ; na bɛbutubutule bɛ nyunlu aze wɔ ɔ nyunlu ɛkɛ.+ 15 Dwosefi bizale bɛ kɛ: “Duzu ɛbɛla a bɛbɔ la? Bɛnze kɛ sonla mɔɔ le kɛ medame la kola ka mɔɔ bazi la pɛpɛɛpɛ ɔ?”+ 16 Na Dwuda buale kɛ: “Duzu edwɛkɛ a yɛbahola yɛaha yɛahile me menle a? Duzu edwɛkɛ a yɛbahola yɛaha a? Na kɛ ɔkɛyɛ na yɛahile kɛ yɛdi benle* ɛ? Nɔhalɛ Nyamenle ne ɛnwu ɛtane mɔɔ wɔ ngɛkɛlɛ ɛyɛ la.+ Kɛkala yɛle me menle ngɛkɛlɛ, yɛdayɛ nee ahenle mɔɔ bɛnwunle kanrɛlɛ ne wɔ ye ɛkɛ la!” 17 Noko Dwosefi hanle kɛ: “Menrɛyɛ ɛhye ɛlɛ! Ahenle mɔɔ bɛnwunle kanrɛlɛ ne wɔ ye ɛkɛ la, yemɔ a bayɛ me akɛlɛ a.+ Bɛdabɛ mɔɔ bɛha la, bɛva anzodwolɛ bɛhɔ bɛ papa anwo lɔ.”

18 Akee Dwuda bikyele ye na ɔhanle kɛ: “Me menle mesɛlɛ wɔ, maa wɔ akɛlɛ ɛha edwɛkɛ bie ɛgua me menle anzo nu, na mmafa wɔ akɛlɛ anwo ɛya, ɔluakɛ ɛle kɛ Falo ala la.+ 19 Me menle bizale ye ngɛkɛlɛ kɛ, ‘Bɛ papa wɔ ɛkɛ anzɛɛ bɛlɛ bɛ diema nrenyia bie ɔ?’ 20 Yemɔti yɛhanle yɛhilele me menle kɛ, ‘Yɛ papa ɛrelera ne nee ɔ ra ekyi ne mɔɔ ɔwole ye wɔ ye mrelera nu la+ wɔ ɛkɛ. Noko ɔ diema nrenyia ne ɛwu,+ ɔti ɔ ngomekye a ɔle ye mame ara nrenyia mɔɔ yeha a,+ yɛɛ ye papa kulo ye edwɛkɛ kpalɛ.’ 21 Ɛhye anzi, ɛzele wɔ ngɛkɛlɛ kɛ, ‘Bɛva ye bɛrɛla amaa meanwu ye.’+ 22 Noko yɛhanle yɛhilele me menle kɛ, ‘Kakula nrenyia ne ɛnrɛhola ɛnrɛvi ye papa anwo ɛkɛ. Saa ɔfi ɔ nwo ɛkɛ a, ye papa bawu.’+ 23 Akee ɛzele wɔ ngɛkɛlɛ kɛ, ‘Saa bɛ diema ekyi ne ɛmboka bɛ nwo a, bɛmmasia bɛba me nyunlu ɛke bieko.’+

24 “Yemɔti yɛhɔle wɔ sonvolɛ ne, mɔɔ le me papa la ɛkɛ na yɛhanle me menle edwɛkɛ ne yɛhilele ye. 25 Nzinlii, yɛ papa hanle kɛ, ‘Bɛzia bɛhɔdɔ aleɛ ekyi bɛrɛlɛ yɛ.’+ 26 Noko yɛhanle kɛ, ‘Yɛnrɛhola yɛnrɛhɔ. Saa ɛbamaa yɛ nee yɛ diema ekyi ne ahɔ a, yemɔ yɛbahɔ, ɔluakɛ saa yɛ diema ekyi ne ɛmboka yɛ nwo a, yɛnrɛhola yɛnrɛzia yɛnrɛhɔ nrenyia ne anyunlu bieko.’+ 27 Akee wɔ sonvolɛ ne, mɔɔ le me papa la zele yɛ kɛ, ‘Bɛdabɛ bɛze kɛ, mralɛ mrenyia nwiɔ a me ye wole bɛ maanle me a.+ 28 Noko bɛ nuhua ko vile me nwo ɛke na menganle kɛ: “Ɔzɔho kɛ nane bie ɛtete ye nu!”+ na metɛnwunle ye too a yeradwu ɛnɛ a. 29 Na saa bɛfa ɛhye noko bɛfi me nye zo bɛkɔ na esiane kpole bie kɔto ye a, yemɔ bɛbamaa meava me ti zo egyɛne ne meahɔ Nla*+ ne anu alɔbɔlɛ nu.’+

30 “Na saa mesia mekɔ wɔ sonvolɛ ne, mɔɔ le me papa la anwo ɛkɛ kɛkala na kakula ne ɛmboka yɛ nwo a, kɛmɔ ɔkulo kakula* ne kɛ ɔdaye ɔ nwo* la ati, 31 saa ɔnwu kɛ kakula ne ɛnle ɛkɛ ne ala a, ɔbawu, na amgba wɔ ngɛkɛlɛ bamaa wɔ akɛlɛ ne, mɔɔ le yɛ papa la ava ɔ ti zo egyɛne ne ahɔ Nla* ne anu alɔbɔlɛ nu. 32 Wɔ akɛlɛ vale ɔ nwo lile kakula ne agyinlanu maanle me papa kɛ, ‘Saa meanva ye meanzia meambɛlɛ wɔ a, ɛnee meyɛ ɛtane metia me papa dahuu.’+ 33 Ɔti mesɛlɛ wɔ, maa wɔ akɛlɛ ɛli kakula ne agyakɛ anu ɛdɛnla ɛke kɛ me menle akɛlɛ, amaa kakula ne nee ɔ mediema ne mɔ azia ahɔ. 34 Kɛ ɔkɛyɛ na meazia meahɔ me papa ɛkɛ mɔɔ kakula ne ɛmboka me nwo ɛ? Menrɛhola menrɛnlea esiane ɛhye mɔɔ bado me papa la!”

45 Ɔti Dwosefi angola ɔ nwo sɔ bieko wɔ ye sonvolɛma ne amuala anyunlu.+ Yemɔti ɔdeanle nu kɛ: “Awie biala ɛvi me nwo ɛke!” Na awie biala angyinla ɛkɛ wɔ mekɛ mɔɔ Dwosefi da ɔ nwo ali ahile ɔ mediema ne mɔ la.+

2 Akee ɔzunle kpole kpalɛ ɔmaanle Yigyibitima nee Falo sua nu amra dele. 3 Akee Dwosefi zele ɔ mediema ne mɔ kɛ: “Medame Dwosefi ɔ. Me papa tɛte aze ɔ?” Noko ɔ mediema ne mɔ angola ambua ye fee, ɔluakɛ ɛnee ɛzulolɛ ɛha bɛ. 4 Ɔti Dwosefi zele ɔ mediema ne mɔ kɛ: “Mesɛlɛ bɛ, bɛbikye me.” Na bɛbikyele ye.

Akee ɔhanle kɛ: “Medame a mele bɛ diema Dwosefi, mɔɔ bɛdɔnenle ye bɛrale Yigyibiti la.+ 5 Noko bɛmmamaa ɔgyegye bɛ yɛɛ bɛmmabɔ bɛ nwo somolɛ kɛ bɛdɔnenle me bɛrale ɛke la; ɔluakɛ Nyamenle zoanle me maanle menlimoale bɛ nyunlu amaa mealie ngoane.+ 6 Ɛvolɛ nwiɔ mɔɔ ɛhɔne ne ɛra azɛlɛ ne azo la ɛne,+ na yeha ɛvolɛ nnu mɔɔ bɛnrɛvundu azɛlɛ anzɛɛ bɛnrɛde ma a. 7 Noko Nyamenle zoanle me maanle menlimoale bɛ nyunlu amaa bɛanyia ngoanelielɛ kpole na bɛ bo zo amra adɛnla azɛlɛ ne azo.+ 8 Ɔti tɛ bɛdabɛ a bɛzoanle me wɔ ɛke a, emomu nɔhalɛ Nyamenle ne ɔ, amaa yeayɛ me Falo folɛtuvolɛ kpanyinli* na meanlea ye sua ne amuala azo na meali Yigyibiti azɛlɛ ne amuala azo tumi.+

9 “Bɛzia bɛhɔ me papa ɛkɛ ne ndɛndɛ, na bɛhɔha bɛhile ye kɛ, ‘Edwɛkɛ mɔɔ ɛ ra Dwosefi ɛha la ɛne: “Nyamenle ɛyɛ me kpanyinli wɔ Yigyibiti azɛlɛ ne amuala azo.+ Bɛla me nwo ɛke. Mmatwenlehwenle ɛ bo aze.+ 10 Badɛnla Gohyɛn azɛlɛ zo,+ amaa wɔabikye me, ɛdawɔ, ɛ mra mrenyia, wɔ nlɔnra, wɔ mboane, wɔ nyɛmoa nee debie biala mɔɔ ɛlɛ la. 11 Mebamaa wɔ aleɛ wɔ ɛkɛ, ɔluakɛ yeha ɛvolɛ nnu na ɛhɔne ne abo apɛ.+ Saa tɛ ye zɔhane a, ɛ nee wɔ sua nu amra bali ehyia na wɔ debie biala avi ɛ sa.”’ 12 Kɛkala bɛ nee me diema Bɛngyaman kola nwu ye bɛ nye zo kɛ medame mumua ne a me nee bɛ ɛlɛtendɛ la.+ 13 Ɔti bɛha me anyunlunyia mɔɔ melɛ wɔ Yigyibiti la amuala nee debie biala mɔɔ bɛnwu ye la anwo edwɛkɛ bɛhile me papa. Bɛha bɛ nwo bɛhɔva me papa bɛrɛla ɛke.”

14 Akee ɔvale ɔ sa ɔbɛkale* ɔ diema Bɛngyaman na ɔzunle, yɛɛ Bɛngyaman noko vale ɔ sa bɛkale Dwosefi akɔme na ɔzunle.+ 15 Na ɔvole ɔ mediema ne mɔ amuala anloa anwo na ɔzunle ɔguale bɛ kɔme nu, na ɛhye anzi ɔ mediema ne mɔ nee ye dendɛle.

16 Falo sua nu amra dele edwɛkɛ ne kɛ: “Dwosefi amediema ne mɔ ɛra!” Na Falo nee ye sonvolɛma ne anye liele edwɛkɛ ne anwo. 17 Ɔti Falo zele Dwosefi kɛ: “Ka kile ɛ mediema ne mɔ kɛ, ‘Bɛyɛ ɛhye: Bɛva bɛ bɔlɛ ne mɔ bɛzoa bɛ nane ne mɔ na bɛhɔ Keena azɛlɛ zo, 18 na bɛhɔva bɛ papa nee bɛ sua nu amra bɛrɛla me nwo ɛke. Mebava Yigyibiti azɛlɛ ne azo ninyɛne mgbalɛ ne meamaa bɛ, na bɛadɛnla* azɛlɛ ne ɛleka mɔɔ kye aleɛ la azo.’*+ 19 Na ka kile bɛ kɛ:+ ‘Bɛyɛ ɛhye: Bɛva Yigyibiti azɛlɛ zo ehwili ne mɔ+ bie bɛhɔva bɛ mra nee bɛ ye mɔ, na bɛva bɛ papa bɛdɛnla ko anu bɛrɛla ɛke.+ 20 Bɛmmadwenle bɛ ninyɛne ne anwo,+ ɔluakɛ Yigyibiti azɛlɛ ne amuala azo debie kpalɛ biala le bɛ ɛdeɛ.’”

21 Na Yizilayɛ amra mrenyia ne mɔ yɛle ye zɔ, na Dwosefi maanle bɛ ehwili kɛ mɔɔ Falo hanle la, na ɔmaanle bɛ aleɛ mɔɔ bɛbali wɔ adenle nu la. 22 Ɔmaanle bɛ nuhua ko biala tɛladeɛ fofolɛ ko, noko ɔmaanle Bɛngyaman dwɛtɛ fufule 300 yɛɛ adɛladeɛ fofolɛ nnu.+ 23 Na ɔmaanle bɛvale ninyɛne ɛhye mɔ bɛhɔmaanle ye papa: asoaso bulu mɔɔ bɛzo Yigyibiti ninyɛne mgbalɛ nee asoaso mbelɛ bulu mɔɔ bɛzo hwiiti nee paano yɛɛ aleɛ ngakyile mɔɔ ye papa bali ye wɔ adenle nu la. 24 Ɔti ɔgyakyile ɔ mediema ne mɔ adenle, na mɔɔ bɛlɛkɔ la, ɔzele bɛ kɛ: “Bɛmmafa bɛ nwo ɛya wɔ adenle nu.”+

25 Akee bɛvile Yigyibiti azɛlɛ zo na bɛhɔle bɛ papa Gyekɔbo anwo ɛkɛ wɔ Keena azɛlɛ zo. 26 Na bɛhɔhanle bɛhilele ye kɛ: “Dwosefi tɛte aze, na ɔdaye a ɔdi Yigyibiti azɛlɛ ne amuala azo tumi a!”+ Noko yeamkputi ye ahonle ɔluakɛ ɛnee ɔnlie bɛ ɔnli.+ 27 Mɔɔ bɛhanle edwɛkɛ mɔɔ Dwosefi hanle la amuala bɛhilele ye na ɔnwunle ehwili ne mɔ mɔɔ Dwosefi ɛva ɛzoa bɛ kɛ bɛva bɛrava ye la, akee bɛ papa Gyekɔbo anwo* gyinlanle ye. 28 Yizilayɛ deanle nu kɛ: “Yeyɛ boɛ! Me ra Dwosefi tɛte aze! Ɔwɔ kɛ mekɔnwu ye kolaa na meawu!”+

46 Ɔti Yizilayɛ vale mɔɔ ɔlɛ la amuala* na ɔhɔle. Mɔɔ ɔdwule Biyɛ-hyiba la,+ ɔbɔle afɔle ɔmaanle ye papa Ayezeke Nyamenle ne.+ 2 Akee Nyamenle dendɛle hilele Yizilayɛ nɔɔzo wɔ ɛnyelɛzodeɛnwunlɛ nu na ɔhanle kɛ: “Gyekɔbo, Gyekɔbo!” na ɔliele zolɛ kɛ: “Mewɔ ɛke!” 3 Ɔzele ye kɛ: “Medame a mele nɔhalɛ Nyamenle ne, wɔ papa Nyamenle ne a.+ Mmasulo kɛ ɛbahɔ Yigyibiti, ɔluakɛ mebamaa wɔayɛ maanle kpole wɔ ɛkɛ.+ 4 Me nee wɔ bahɔ Yigyibiti, na eza meaye wɔ meavi ɛkɛ ne meara,+ na Dwosefi bava ɔ sa aha ɛ nye agua zo.”*+

5 Ɛhye anzi, Gyekɔbo vile Biyɛ-hyiba, na Yizilayɛ amra ne mɔ vale bɛ papa Gyekɔbo nee bɛ mra yɛɛ bɛ ye mɔ dɛnlɛdɛnlanle ehwili ne mɔ mɔɔ Falo vale maanle bɛ kɛ bɛva bɛhɔva ye la anu. 6 Bɛvale bɛ nyɛmoa nee bɛ ninyɛne mɔɔ bɛnyianle wɔ Keena azɛlɛ zo la amuala bɛhɔle. Yemɔti Gyekɔbo nee ɔ bo zo amra kɔsɔɔti hɔle Yigyibiti. 7 Ɔ nee ɔ mra mrenyia nee ɔ mra mraalɛ yɛɛ ye nlɔnra—ɔ bo zo amra kɔsɔɔti hɔle Yigyibiti.

8 Yizilayɛ amra mrenyia mɔɔ hɔle Yigyibiti la aluma ɛne,+ Gyekɔbo nee ɔ mra mrenyia ne mɔ: Gyekɔbo ara kpanyinli a le Wulubɛn.+

9 Wulubɛn amra mrenyia a le Heenɔko, Palu, Hɛzelɔn yɛɛ Kaamae.+

10 Semɛyɔn+ amra mrenyia a le Gyɛmuwɛle, Gyeemen, Ohade, Gyeeken, Zohaa yɛɛ Hyeewɛle+ mɔɔ ye mame le Keenanli la.

11 Livae+ amra mrenyia a le Gɛhyɔn, Kohate yɛɛ Mɛlɛlae.+

12 Dwuda+ amra mrenyia a le Ɛɛ, Onan, Hyila,+ Pilɛze+ yɛɛ Zila.+ Noko Ɛɛ nee Onan wule wɔ Keena azɛlɛ zo.+

Pilɛze amra mrenyia a le Hɛzelɔn nee Hamɛle.+

13 Yesakaa amra mrenyia a le Tola, Puva, Yewɔbo yɛɛ Hyɛmelɔn.+

14 Zɛbulɛn+ amra mrenyia a le Selɛde, Yilɔn yɛɛ Gyaaleɛle.+

15 Liya amra mrenyia mɔɔ ɔwole bɛ ɔmaanle Gyekɔbo wɔ Padan-elam la ɛne, yɛɛ ɔ ra raalɛ Daena.+ Ɔ mra mrenyia nee ɔ mra mraalɛ ne mɔ amuala le* 33.

16 Gaade+ amra mrenyia a le Zɛfɔn, Hɛgae, Hyunae, Ɛzebɔn, Yilaye, Ɛlɔdae yɛɛ Alilae.+

17 Ahya+ amra mrenyia a le Yemenaa, Yehyeva, Yehyevae yɛɛ Belaya yɛɛ bɛ diema raalɛ a le Silaa.

Belaya amra mrenyia a le Hibɛ nee Malekeɛle.+

18 Zelepa+ mɔɔ Leeban vale maanle ɔ ra raalɛ Liya la amra mrenyia mɔɔ ɔwole bɛ ɔmaanle Gyekɔbo la ɛne: bɛ muala bɛle menli 16.*

19 Gyekɔbo aye Relahyɛle amra mrenyia a le Dwosefi+ nee Bɛngyaman.+

20 Dwosefi amra mrenyia mɔɔ ɔ nee Ɔɔn* ɛsɔfo Pɔtefɛla ara raalɛ Asɛnate+ wole bɛ wɔ Yigyibiti azɛlɛ zo la a le Manasɛ+ nee Yifelaem.+

21 Bɛngyaman+ amra mrenyia a le Bila, Bikɛ, Ahyebɛle, Gila,+ Neeyaman, Wulohye, Mɔpem, Hɔpem+ yɛɛ Aade.+

22 Relahyɛle amra mrenyia mɔɔ ɔwole bɛ ɔmaanle Gyekɔbo la ɛne. Ɔ bo zo amra amuala le 14.*

23 Dan+ ara nrenyia* a le Huhyem.+

24 Nafetalae+ amra mrenyia a le Gyaazeɛle, Gunae, Gyizɛ yɛɛ Hyelɛm.+

25 Belehaa mɔɔ Leeban vale maanle ɔ ra raalɛ Relahyɛle la amra mrenyia mɔɔ ɔwole bɛ ɔmaanle Gyekɔbo la ɛne: bɛ muala bɛle menli nsuu.*

26 Gyekɔbo abozoamra amuala mɔɔ ɔ nee bɛ hɔle Yigyibiti la le 66;+ Gyekɔbo amra mrenyia ne mɔ aye mɔ ɛmboka nwo. 27 Dwosefi wole mralɛ mrenyia nwiɔ* wɔ Yigyibiti. Gyekɔbo sua nu amra* kɔsɔɔti mɔɔ rale Yigyibiti la le 70.+

28 Gyekɔbo zoanle Dwuda+ maanle ɔlimoale ɔhɔzele Dwosefi kɛ ɔlua adenle zo ɔlɛba Gohyɛn. Mɔɔ bɛhɔdwule Gohyɛn azɛlɛ zo la,+ 29 Dwosefi maanle bɛzieziele ye ehwili ne na ɔhɔyiale ye papa Yizilayɛ wɔ Gohyɛn. Mɔɔ Dwosefi vale ɔ nwo hilele ye la, Dwosefi yɛle ye atuu* ɛkɛ ne ala na ɔzunle ɔhyɛle.* 30 Akee Yizilayɛ zele Dwosefi kɛ: “Kɛkala mɔɔ menwu ɛ nyunlu na menwu kɛ ɛtɛte aze la, mewu bɔbɔ a mekulo.”

31 Akee Dwosefi zele ɔ mediema ne mɔ nee ye papa sua nu amra kɛ: “Bɛmaa mengɔmbɔ Falo+ amaneɛ kɛ, ‘Me mediema ne mɔ nee me papa sua nu amra mɔɔ ɛnee bɛwɔ Keena azɛlɛ zo la ɛra me nwo ɛke.+ 32 Menli ne le mboaneneavolɛma+ yɛɛ bɛsie nyɛmoa,+ na bɛva bɛ mboane nee bɛ nyɛmoa yɛɛ debie biala mɔɔ bɛlɛ la bɛra.’+ 33 Saa Falo fɛlɛ bɛ na ɔbiza bɛ kɛ, ‘Duzu gyima a bɛyɛ a?’ 34 bɛha kɛ, ‘Wɔ sonvolɛma ɛzie nyɛmoa sumunli yɛ ngakula nu too yeradwu ɛnɛ, yɛ nee yɛ nenyia mɔ,’+ amaa bɛadɛnla Gohyɛn azɛlɛ zo,+ ɔluakɛ mboaneneavolɛ biala le Yigyibitima kyibadeɛ.”+

47 Yemɔti Dwosefi hɔbɔle Falo amaneɛ kɛ:+ “Me papa nee me mediema ne mɔ nee bɛ mboane nee bɛ nyɛmoa yɛɛ bɛ debie biala mɔɔ bɛlɛ la vi Keena azɛlɛ zo ɛra, na bɛwɔ Gohyɛn azɛlɛ zo.”+ 2 Ɔvale ɔ mediema mrenyia ne mɔ anu nnu ɔhɔhilele Falo.+

3 Falo bizale ɔ mediema ne mɔ kɛ: “Duzu gyima a bɛyɛ a?” Bɛbuale Falo kɛ: “Wɔ sonvolɛma le mboaneneavolɛma, yɛdayɛ nee yɛ nenyia mɔ.”+ 4 Akee bɛzele Falo kɛ: “Yɛra kɛ yɛbadɛnla azɛlɛ ne azo kɛ nyɛvolɛ,+ ɔluakɛ wɔ sonvolɛma ɛnnyia aleɛ ɛmmaa bɛ mboane, ɔboalekɛ ɛhɔne ne ɛyɛ kpole wɔ Keena azɛlɛ zo.+ Ɔti yɛsɛlɛ wɔ, maa wɔ sonvolɛma ɛdɛnla Gohyɛn azɛlɛ ne azo.”+ 5 Na Falo zele Dwosefi kɛ: “Wɔ papa nee ɛ mediema ne mɔ ɛra ɛ nwo ɛke. 6 Yigyibiti azɛlɛ ne wɔ ɛ sa nu. Maa wɔ papa nee ɛ mediema ne mɔ ɛdɛnla azɛlɛ ne ɛleka mɔɔ le kpalɛ la.+ Maa bɛdɛnla Gohyɛn azɛlɛ ne azo, na saa ɛze bɛ nuhua bie mɔ mɔɔ bɔ mɔdenle la a, maa bɛnlea me nyɛmoa ne mɔ.”

7 Akee Dwosefi vale ye papa Gyekɔbo hɔhilele Falo, na Gyekɔbo yilale Falo. 8 Falo bizale Gyekɔbo kɛ: “Wɔli ɛvolɛ nyɛ?” 9 Gyekɔbo zele Falo kɛ: “Meli tutɛnla* ɛvolɛ 130. Me ngoane mekɛ ne le ekyi yɛɛ ɛvɛlɛ ngome,+ na ye tendenle ɛndwu me nenyia mɔ ngoane mekɛ mɔɔ bɛvale bɛlile tutɛnla* la.”+ 10 Ɛhye anzi, Gyekɔbo yilale Falo na ɔvi ɔ nyunlu ɛkɛ ne ɔhɔle.

11 Dwosefi maanle ye papa nee ɔ mediema ne mɔ ɛleka bɛdɛnlanle, na ɔmaanle bɛ agyapadeɛ wɔ Yigyibiti azɛlɛ ne ɛleka mɔɔ le kpalɛ la wɔ Relamɛsize azɛlɛ zo,+ kɛ mɔɔ Falo hanle la. 12 Na Dwosefi hɔle zo maanle ye papa nee ɔ mediema ne mɔ yɛɛ ye papa sua nu amra amuala aleɛ* kɛ mɔɔ bɛ mra ne mɔ dodo de la.

13 Akee aleɛ biala wiele azɛlɛ ne amuala azo, ɔluakɛ ɛhɔne ne yɛle kpole, na ɛhɔne ne zɛkyele Yigyibiti nee Keena azɛlɛ ne amuala.+ 14 Dwosefi liele ezukoa mɔɔ wɔ Yigyibiti nee Keena azɛlɛ zo mɔɔ menli vale dɔle aleɛ*+ la amuala na ɔvale ezukoa ne ɔhɔle Falo sua nu. 15 Nzinlii ezukoa mɔɔ wɔ Yigyibiti nee Keena azɛlɛ zo la amuala wiele, na Yigyibitima kɔsɔɔti rale Dwosefi ɛkɛ na bɛhanle kɛ: “Maa yɛ aleɛ! Duzu ati a yɛ ezukoa ɛwie la ati ɔwɔ kɛ yɛwu yɛgua ɛ nyunlu ɛke ɛ?” 16 Akee Dwosefi hanle kɛ: “Saa bɛ ezukoa ɛwie a, bɛva bɛ nyɛmoa bɛrɛla na mebamaa bɛ aleɛ na mealie bɛ nyɛmoa ne.” 17 Yemɔti bɛvale bɛ nyɛmoa bɛhɔmaanle Dwosefi, na Dwosefi hɔle zo maanle bɛ aleɛ na ɔliele bɛ mgbɔnwɔ, bɛ mboane nee bɛ mbɔnkye yɛɛ bɛ asoaso. Ɔhɔle zo ɔmaanle bɛ aleɛ ɔliele bɛ nyɛmoa kɔsɔɔti wɔ ɛvolɛ zɔhane anu.

18 Ɛvolɛ zɔhane pɛle nu la, ye ɛvolɛ bieko mɔɔ doa zo la anu, bɛhɔle Dwosefi ɛkɛ na bɛhanle kɛ: “Yɛka ye wienyi yɛahile yɛ menle kɛ, ezukoa nee nyɛmoa biala mɔɔ yɛlɛ la, yɛva yɛrɛlɛ yɛ menle. Yɛnlɛ debie bieko mɔɔ yɛfa yɛarɛlɛ yɛ menle a, kyesɛ yɛ sonlabaka ne nee yɛ azɛlɛ ala. 19 Duzu ati a ɔwɔ kɛ yɛwu yɛgua ɛ nyunlu ɛke na yɛ azɛlɛ ne tɔ mgbane ɛ? Tɔ yɛ nee yɛ azɛlɛ ne na maa yɛ aleɛ, na yɛbayɛ ngɛkɛlɛ yɛamaa Falo na yɛ azɛlɛ ne ayɛ ye ɛdeɛ. Maa yɛ ma maa yɛlua amaa yɛadɛnla ngoane nu na yɛanwu na yɛ azɛlɛ ne andɔ mgbane.” 20 Yemɔti Dwosefi dɔle Yigyibitima azɛlɛ ne amuala maanle Falo, ɔluakɛ Yigyibitinli biala dɔnenle ye azɛlɛ ne, ɔboalekɛ ɛhɔne ne yɛle kpole; na azɛlɛ ne yɛle Falo ɛdeɛ.

21 Akee ɔmaanle menli ne dule hɔdɛnlanle azuamgbole ne mɔ azo, ɔvi Yigyibiti azɛlɛ ne ati kɔdwu ɔ bo.+ 22 Ɛsɔfo ne mɔ azɛlɛ ne ala a yeandɔ a,+ ɔluakɛ ɛnee Falo maa ɛsɔfo ne mɔ aleɛ yɛɛ mɔɔ Falo vale maanle bɛ la a bɛlile a. Ɛhye ati a bɛandɔne bɛ azɛlɛ ɛdeɛ ne a. 23 Akee Dwosefi zele menli ne kɛ: “Bɛnlea, ɛnɛ medɔ bɛ nee bɛ azɛlɛ ne memaa Falo. Bɛlie ma na bɛhɔlua ye wɔ azɛlɛ ne azo. 24 Saa ɔso a, bɛhyɛ nuhua nnu na bɛmaa Falo ko,+ noko nna ne bɛayɛ bɛ ɛdeɛ, bɛbalua bie wɔ bɛ ɛya nu na bɛ sua nu amra nee bɛ mra ali bie.” 25 Ɔti bɛhanle kɛ: “Wɔlie yɛ ngoane.+ Me menle, maa yɛnyia ɛ nyunlu ɛlolɛ, na yɛbayɛ ngɛkɛlɛ yɛamaa Falo.”+ 26 Ɔti Dwosefi lile mɛla, na ɔtɛbɔ ɛkɛ ne ɛnɛ wɔ Yigyibiti azɛlɛ zo kɛ, bɛhyɛ aleɛ biala mɔɔ bɛkɛnyia la anu nnu na bɛmaa Falo ko. Ɛsɔfo ne mɔ azɛlɛ ne ala a anyɛ Falo ɛdeɛ a.+

27 Yizilayɛma hɔle zo dɛnlanle Yigyibiti wɔ Gohyɛn azɛlɛ zo;+ bɛdɛnlanle ɛkɛ ne bɛwole mralɛ na bɛyɛle dɔɔnwo kpalɛ.+ 28 Na Gyekɔbo dɛnlanle Yigyibiti azɛlɛ zo ɛvolɛ 17, yemɔti Gyekɔbo ngoane mekɛ kɔsɔɔti yɛle ɛvolɛ 147.+

29 Mɔɔ ɔka ekyii Yizilayɛ wu la,+ ɔvɛlɛle ɔ ra Dwosefi na ɔhanle kɛ: “Saa menyia ɛ nyunlu ɛlolɛ a, ɛnee mesɛlɛ wɔ, fa ɛ sa wula me ɛzɔlɛ bo na da ɛlɔlɛ kpundii nee nɔhalɛlilɛ ali kile me. Mesɛlɛ wɔ, mmasie me wɔ Yigyibiti.+ 30 Saa mewu a, ye me fi Yigyibiti ɛke na kɔzie me wɔ me nenyia mɔ nla ne anu.”+ Na ɔhanle kɛ: “Mebayɛ ye kɛ mɔɔ wɔha la.” 31 Akee Gyekɔbo hanle kɛ: “Ka ndane.” Yemɔti Dwosefi hanle ndane.+ Na Yizilayɛ bɔle ɔ ti aze wɔ ye ɛkpa ne ati sɔlɔ na ɔyɛle asɔne.+

48 Ɛhye anzi bɛhanle bɛhilele Dwosefi kɛ: “Nea, wɔ papa ɛnla boɛ.” Na Dwosefi vale ɔ mra mrenyia nwiɔ ne, Manasɛ nee Yifelaem na ɔhɔle ɛkɛ.+ 2 Akee bɛhanle bɛhilele Gyekɔbo kɛ: “Ɛ ra Dwosefi ɛra ɛ nwo ɛke.” Ɔti Yizilayɛ bɔle mɔdenle dwazole dɛnlanle ye ɛkpa ne azo. 3 Na Gyekɔbo zele Dwosefi kɛ:

“Nyamenle Tumivolɛ Bedevinli ne yele ɔ nwo hilele me wɔ Lɛɛze mɔɔ wɔ Keena azɛlɛ zo la na ɔyilale me.+ 4 Na ɔzele me kɛ, ‘Mebamaa ɛ bo zo amra anwo azo na meamaa wɔayɛ menli* ekpunli ekpunli dɔɔnwo,+ na mebava azɛlɛ ɛhye meamaa ɛ bo zo amra na yeayɛ bɛ agyapadeɛ dahuu.’+ 5 Kɛkala ɛ mra mrenyia nwiɔ ne mɔɔ bɛwole bɛ bɛmaanle wɔ wɔ Yigyibiti azɛlɛ zo kolaa na meara Yigyibiti la le me ɛdeɛ.+ Yifelaem nee Manasɛ bayɛ me ɛdeɛ, kɛ mɔɔ Wulubɛn nee Semɛyɔn le me ɛdeɛ la.+ 6 Noko mralɛ mɔɔ bɛbawo bɛ bɛamaa wɔ wɔ ɛhye mɔ anzi la bayɛ wɔ ɛdeɛ. Bɛbanyia agyapadeɛ ne mɔɔ bɛ mediema ne mɔ aluma la zolɛ la bie.+ 7 Na mame, mɔɔ mevi Padan melɛba la, Relahyɛle wule+ dɔle me sa zo wɔ Keena azɛlɛ zo, na ɛnee ɛleka mɔɔ yɛwɔ la nee Ɛfelate avinli wale.+ Ɔti menziele ye wɔ Ɛfelate, mɔɔ le Bɛtelɛhɛm+ la adenle nu.”

8 Akee Yizilayɛ nwunle Dwosefi amra mrenyia ne mɔ na ɔbizale kɛ: “Nwane mɔ ɛne?” 9 Na Dwosefi zele ye papa kɛ: “Me mra mrenyia mɔɔ Nyamenle ɛva bɛ ɛmaa me wɔ ɛke la ɛne.”+ Na Gyekɔbo hanle kɛ: “Mesɛlɛ wɔ, fa bɛ bɛlɛ me maa menyila bɛ.”+ 10 Noko kɛmɔ ɛnee Yizilayɛ ɛyɛ ɛrelera la ati, ɛnee ɔ nye zo ɛyɛ monzomonzo yɛɛ ɔnnwu debie kpalɛ. Ɔti Dwosefi vale bɛ bikyele ye, na ɔvole bɛ nloa anwo na ɔvale bɛ ɔbɔle ye ɛbolɛ. 11 Yizilayɛ zele Dwosefi kɛ: “Meandwenle nwolɛ ɛlɛ kɛ mebanwu ɛ nyunlu,+ noko Nyamenle eza ɛmaa menwu ɛ mra.” 12 Akee Dwosefi yele bɛ vile Yizilayɛ agyakɛ anwo ɛkɛ, na ɔhotole ɔvale ɔ nyunlu ɔbutule aze.

13 Akee Dwosefi zɔle bɛ mu nwiɔ, ɔvale ɔ sa fema ne ɔzɔle Yifelaem+ ɔhɔle Yizilayɛ bɛne zo yɛɛ ɔvale ɔ sa bɛne ne ɔzɔle Manasɛ+ ɔhɔle Yizilayɛ fema zo, na ɔvale bɛ ɔbikyele ye. 14 Noko Yizilayɛ vale ɔ sa fema ne dole Yifelaem mɔɔ le kakula la ati zo, yɛɛ ɔvale ɔ sa bɛne ne ɔdole Manasɛ ati zo. Ɔ nye fuu a ɔyɛle ye zɔhane a, ɔluakɛ Manasɛ a le kpanyinli a.+ 15 Akee ɔyilale Dwosefi na ɔhanle kɛ:+

“Nɔhalɛ Nyamenle ne mɔɔ me nenyia Ebileham nee me papa Ayezeke nee ye luale,+

Nɔhalɛ Nyamenle ne mɔɔ ɛnlea me wɔ me ɛbɛlabɔlɛ kɔsɔɔti anu too yeradwu ɛnɛ,+

16 Anwumabɔvolɛ ne mɔɔ ɛlie me ɛvi me ngyegyelɛ kɔsɔɔti anu la+ ɛyila ngakula ne mɔ.+

Maa bɛva me duma nee me nenyia Ebileham yɛɛ me papa Ayezeke duma bɛdo bɛ nwo zo,

Maa bɛzo bɛyɛ dɔɔnwo wɔ azɛlɛ ne azo.”+

17 Mɔɔ Dwosefi nwunle kɛ ye papa ɛva ɔ sa fema ɛdo Yifelaem ati zo la, ɔ nye anlie nwolɛ, ɔti ɔbɔle mɔdenle kɛ ɔye ye papa asa yeavi Yifelaem ati zo yeava yeado Manasɛ ati zo. 18 Dwosefi zele ye papa kɛ: “Me papa, mmayɛ ye zɔ, ɔluakɛ ɛhye a le kpanyinli a.+ Fa ɛ sa fema ne to ɔ ti zo.” 19 Noko ye papa andie na ɔhanle kɛ: “Me ra meze ye zɔ. Ɔdaye noko ɔ nwo bazo na yeayɛ kpole. Noko ɔ diema ekyi ne bayɛ kpole adɛla ye,+ na ɔ bo zo amra bazo mɔɔ bɛbahola bɛayɛ maanle kpole.”+ 20 Ɔti ɔhɔle zo ɔyilale bɛ wɔ kenle zɔhane+ na ɔhanle kɛ:

“Saa Yizilayɛma ɛlɛyila bɛ nwo a, bɛbabɔ wɔ duma na bɛaha kɛ,

‘Nyamenle ɛmaa ɛyɛ kɛ Yifelaem nee Manasɛ.’”

Ɔti ɔvale Yifelaem ɔlile Manasɛ anyunlu.

21 Akee Yizilayɛ zele Dwosefi kɛ: “Nea, ɔka ekyii mewu,+ noko Nyamenle nee wɔ balua na yeava wɔ yeazia yeahɔ wɔ nenyia mɔ azɛlɛ zo.+ 22 Na mebava azɛlɛ ne mɔɔ menvale me konle dadeɛ nee me ɛda menliele menvile Amɔlema ɛkɛ la ko meaboka wɔ ɛdeɛ ne anwo meamaa yeadɛla mɔɔ mebava meamaa ɛ mediema ne mɔ la.”

49 Na Gyekɔbo vɛlɛle ɔ mra mrenyia ne mɔ na ɔhanle kɛ: “Bɛboɔboa bɛ nloa bɛmaa menga mɔɔ bazi bɛ nwo zo wɔ mekɛ mɔɔ li awieleɛ anu la mengile bɛ. 2 Gyekɔbo amra mrenyia, bɛyia na bɛdie, ɛhɛe, bɛdie bɛ papa Yizilayɛ.

3 “Wulubɛn,+ wɔmɔ a ɛle me ra kpanyinli a,+ me anwosesebɛ nee me awolɛ tumi mɔlebɛbo, ɛnee ɛlɛ anyunlunyia nee anwosesebɛ kpole. 4 Kɛmɔ ɛle kɛ azule mɔɔ se kpole la ati, ɛnrɛyɛ kpole, ɔluakɛ ɛvole wɔ papa ɛkpa zo.+ Mekɛ zɔhane, ɛguale me ɛkpa ne anwo evinli. Amgba ɛvole zolɛ!

5 “Semɛyɔn nee Livae le mediema.+ Bɛfa bɛ akodeɛ ne bɛyɛ basabasa.+ 6 O me ɛkɛla,* ɛ nee bɛ mmatu. O me ahonle,* ɛ nee bɛ mmatɛnla, ɔluakɛ bɛvale ɛya bɛhunle menli,+ yɛɛ bɛpepɛle nlankɛ gyakɛ anzi bɛvale bɛlieliele bɛ nye. 7 Munzule ɛha bɛ ɛyavalɛ, ɔluakɛ ɔ ti yɛ se, yɛɛ bɛ ahonle ɛfutulɛ, ɔluakɛ ɔ nloa yɛ se.+ Maa membɔ bɛ asande wɔ Gyekɔbo na memaa bɛkponde Yizilayɛ.+

8 “Wɔmɔ Dwuda,+ ɛ mediema mrenyia ne mɔ baye wɔ ayɛlɛ.+ Ɛbava ɛ sa wɔazɔ wɔ agbɔvolɛ akɔme.+ Wɔ papa amra mrenyia babɔ bɛ ti aze amaa wɔ.+ 9 Dwuda le awenade ralɛ.+ Me ra, ɛbavi nane mɔɔ ɛbahye ye la anwo wɔahɔ. Yela azɛlɛ nwo na yedenrɛ ɔ nwo kɛ awenade, na kɛmɔ ɔle kɛ awenade la ati, nwane a bahola adunwue ye a? 10 Belemgbunli kpɔma ne ɛnrɛvi Dwuda,+ yɛɛ tumi kpɔma ne ɛnrɛvi ɔ gyakɛ avinli kɔkpula kɛ Hyaelo* bara,+ na yemɔ a menli ne amuala badie ye a.+ 11 Ɔbahenda ye asoaso wɔ vanye baka nwo, na yeahenda ye asoaso ralɛ wɔ vanye baka kpalɛ nwo. Ɔbakpo ye ndanlɛ wɔ nwanye nu na yeakpo ye tɛladeɛ wɔ vanye ma nzule nu. 12 Nwanye ɛmaa ɔ nye ɛyɛ kɔkɔlɛ weɔɔnwo yɛɛ meleke ɛmaa ɔ gye ɛyɛ nwohyee.

13 “Zɛbulɛn+ badɛnla ɛnweanloa, ɛleka mɔɔ meli ne mɔ gyinlegyinla la,+ na ye ɛweɛne ne bahɔdwu Saedɛn nehane.+

14 “Yesakaa+ le asoaso mɔɔ anwo yɛ se mɔɔ ɔla adesoa nwiɔ avinli a. 15 Na ɔbanwu kɛ ɛnwomenlelielɛ ɛleka ne le kpalɛ, yɛɛ azɛlɛ ne le kɛnlɛma. Ɔbaha ɔ nwo aze yeazoa adesoa na yeayɛ akɛlɛ gyima.

16 “Dan+ babua ye menli ne ndɛne kɛ Yizilayɛ mbusua ne mɔ anu ko.+ 17 Dan bayɛ ɛwɔlɛ ala adehane, ɛwɔlɛ mɔɔ lɛ mɛne mɔɔ la adenle nloa, mɔɔ ka ɛkpɔnwɔ gyakɛ anzi na ɔmaa ye kavolɛ ne tɔ alɛnranyunlu la.+ 18 O Gyihova, mebahendɛ wɔ ngoanelielɛ ne.

19 “Gaade+ ɛdeɛ, nwule barawua ye, noko ɔbavoa bɛ ndinlizo.+

20 “Ahya+ banyia aleɛ dɔɔnwo,* na ɔbanyia aleɛ mɔɔ fɛta belemgbunli la.+

21 “Nafetalae+ le weɛlɛ belɛ. Ɔka edwɛkɛ kɛnlɛma.+

22 “Dwosefi+ le baka mɔɔ so la ngane fofolɛ mɔɔ ɛwɔlɔ, baka mɔɔ so mɔɔ gyi azudenle nloa, mɔɔ ye ngane fo gua bane ti zo la. 23 Noko ɛdatovoma ne hɔle zo gyegyele ye na bɛtotole ye ɛda na bɛkpɔle ye.+ 24 Noko yeando ye ɛda ne aze,+ na ɔ sa nu mianle na ɔzuale ɔdole zo.+ Ɛnee ɛhye vi Gyekɔbo tumivolɛ ko ne, mboaneneavolɛ ne, nee Yizilayɛ bodane ne asa anu. 25 Ɔvi* wɔ papa Nyamenle ne ɛkɛ, na ɔbaboa wɔ, yɛɛ ɔwɔ Tumivolɛ Bedevinli ne anwo ɛkɛ, na ɔbava anwuma nee azɛlɛ bo nyilalɛ,+ nyɛfonlɛ nee ɛkolɛ nu nyilalɛ yeayila wɔ. 26 Wɔ papa nyilalɛ ne badɛla awoka mɔɔ wɔ ɛkɛ ne dahuu nee ninyɛne ngɛnlɛma mɔɔ wɔ awoka ngyikyi zo la nyilalɛ ɛdeɛ ne.+ Bɛbagua Dwosefi ati zo, bɛbagua ahenle mɔɔ bɛye ye wɔ ɔ mediema ne mɔ avinli bɛzie ahane la ati avinli.+

27 “Bɛngyaman+ bahɔ zo atete nane nu kɛ bedi.+ Ɔbali nane mɔɔ ɔbahye ye la nwonlomɔ, na yeahyɛ ninyɛne mɔɔ yenyia la nɔsolɛ nu.”+

28 Ɛhye mɔ amuala a le Yizilayɛ mbusua 12 ne, yɛɛ edwɛkɛ mɔɔ bɛ papa hanle hilele bɛ wɔ mekɛ mɔɔ ɔlɛyila bɛ la ɛne. Ɔvale nyilalɛ mɔɔ fɛta bɛ nuhua ko biala la ɔmaanle ye.+

29 Ɛhye anzi, ɔhanle ɔhilele bɛ kɛ: “Ɔka ekyii bɛsie me kɛ me menli ne la.*+ Anrɛɛ bɛzie me wɔ me papa mɔ anwo ɛkɛ wɔ bolɛ bɔne ne mɔɔ wɔ Hɛtenli Yifolɔn azɛlɛ ne azo la anu,+ 30 bolɛ bɔne ne wɔ Makepilaa azɛlɛ zo, ɔla Mameli anyunlu wɔ Keena azɛlɛ zo, azɛlɛ ne mɔɔ Ebileham dɔle vile Hɛtenli Yifolɔn ɛkɛ ne kɛ ɔfa yeayɛ azie la. 31 Ɛkɛ ne a bɛziele Ebileham nee ɔ ye Sɛla a.+ Ɛkɛ ne a bɛziele Ayezeke+ nee ɔ ye Relebɛka a, yɛɛ ɛkɛ ne a menziele Liya a. 32 Bɛdɔle azɛlɛ ne nee bolɛ bɔne ne mɔɔ wɔ zo la bɛvile Hɛtema ɛkɛ.”+

33 Ɔti Gyekɔbo hanle edwɛkɛ ɛhye mɔ amuala hilele ɔ mra mrenyia ne mɔ. Akee ɔmaanle ɔ gyakɛ zo ɔguale ɛkpa ne azo na ɔgule ye ɛnwomenle mɔɔ li awieleɛ, na bɛziele ye kɛ ye menli ne la.*+

50 Akee Dwosefi lale ye papa anwo zo+ na ɔzunle ye na ɔvole ɔ nloa anwo. 2 Ɛhye anzi Dwosefi zele ye sonvolɛma mɔɔ yɛ ayile la kɛ bɛwula ye papa ayile.+ Yemɔti ayileyɛvoma ne wulale Yizilayɛ ayile, 3 na bɛvale kenle 40 a bɛwulale ye ayile ne a, ɔluakɛ ɛnee mekɛ dodo mɔɔ bɛfa bɛyɛ la ɛne, na Yigyibitima hɔle zo zunle ye kenle 70.

4 Mekɛ mɔɔ bɛfa bɛazu ye la wiele la, Dwosefi hanle hilele Falo sua nu amra kɛ: “Saa menyia bɛ nyunlu ɛlolɛ a, bɛha edwɛkɛ ɛhye bɛhile Falo kɛ: 5 ‘Me papa maanle menganle ndane+ kɛ: “Nea! Ɔka ekyii mewu.+ Anrɛɛ sie me wɔ me nla ne+ mɔɔ mepɛ wɔ Keena azɛlɛ zo la anu.”+ Mesɛlɛ wɔ, maa mengɔnzie me papa na mewie a mebazia meara.’” 6 Falo buale kɛ: “Kɔzie wɔ papa kɛ mɔɔ ɔmaanle ɛhanle ndane la.”+

7 Ɔti Dwosefi hɔle kɛ ɔkazie ye papa, na Falo sonvolɛma kɔsɔɔti, ye sua nu mgbanyima+ nee Yigyibiti azɛlɛ zo mgbanyima kɔsɔɔti 8 nee Dwosefi sua nu amra amuala yɛɛ ɔ mediema mrenyia ne mɔ nee ye papa sua nu amra nee ye hɔle.+ Bɛ mra ngyikyi ne mɔ nee bɛ mboane yɛɛ bɛ nyɛmoa ala a bɛgyakyile bɛ wɔ Gohyɛn azɛlɛ zo a. 9 Menli mɔɔ ka ehwili+ nee mgbɔnwɔ la noko nee ye hɔle, na ɛnee menli ne anwo zonle kpalɛ. 10 Akee bɛhɔdwule Etade ma ɛwosolɛ ɛleka ne mɔɔ wɔ Dwɔdan maanzinli nu la, na bɛzunle bɛlile nyane kpole kpalɛ wɔ ɛkɛ ne, na Dwosefi hɔle zo zunle ye papa kenle nsuu. 11 Keenama mɔɔ de azɛlɛ ne azo la nwunle bɛ kɛ bɛlɛsu wɔ Etade ma ɛwosolɛ ɛleka ne, na bɛdeanle nu kɛ: “Ɛhye le Yigyibitima awolɛyelɛ kpole kpalɛ!” Ɛhye ati a bɛvɛlɛle ɛkɛ ne Ebɛle-mezeleeyem* la, ɔwɔ Dwɔdan maanzinli ne anu.

12 Ɔti ɔ mra ne mɔ yɛle mɔɔ ɔhanle ɔhilele bɛ la pɛpɛɛpɛ maanle ye.+ 13 Ɔ mra mrenyia ne mɔ vale ye hɔle Keena azɛlɛ zo na bɛziele ye wɔ bolɛ bɔne ne mɔɔ wɔ Makepilaa azɛlɛ ne mɔɔ la Mameli anyunlu la anu. Ebileham dɔle vile Hɛtenli Yifolɔn ɛkɛ ne kɛ ɔfa yeayɛ azie.+ 14 Dwosefi ziele ye papa wiele la, ɔ nee ɔ mediema ne mɔ nee menli mɔɔ nee ye hɔle kɛ bɛkazɔho ye bɛamaa yeazie ye papa la amuala ziale rale Yigyibiti.

15 Mɔɔ Dwosefi amediema ne mɔ nwunle kɛ bɛ papa ɛwu la, bɛhanle kɛ: “Bie a yɛ nwo ɛkpɔlɛ tɛbɔ Dwosefi anu na ɔbadua yɛ kakɛ wɔ ɛtane mɔɔ yɛyɛle ye la amuala anwo.”+ 16 Ɔti bɛzoanle bɛmaanle bɛhɔhanle bɛhilele Dwosefi kɛ: “Wɔ papa hanle edwɛkɛ ɛhye kolaa na yeawu, ɔse: 17 ‘Bɛha bɛhile Dwosefi kɛ: “Mesɛlɛ wɔ, fa ɛ mediema ne mɔ nvonleɛ nee ɛtane mɔɔ bɛyɛle bɛtiale wɔ bɛmaanle ɛnwunle amaneɛ la kyɛ bɛ.”’ Yemɔti yɛsɛlɛ wɔ, fa wɔ papa Nyamenle ne sonvolɛma ɛtane kyɛ bɛ.” Na mɔɔ bɛhanle ɛhye la Dwosefi zunle. 18 Akee ɔ mediema ne mɔ noko rale na bɛbutubutule bɛ nyunlu aze wɔ ɔ nyunlu na bɛhanle kɛ: “Yɛmɛ ɛne, yɛle wɔ ngɛkɛlɛ!”+ 19 Dwosefi zele bɛ kɛ: “Bɛmmasulo. Asoo mame a megyi Nyamenle agyakɛ anu a? 20 Bɛmɛ, ɛnee bɛkpondɛ me ɛtane,+ noko Nyamenle maanle ɔwiele me boɛ, amaa mealie menli dɔɔnwo ngoane, kɛ mɔɔ ɔlɛyɛ ye ɛnɛ la.+ 21 Yemɔti bɛmmasulo. Mebahɔ zo meamaa bɛ nee bɛ mra ngyikyi ne mɔ aleɛ.”+ Ɔti ɔkyekyele bɛ rɛle na ɔdendɛle ɔmaanle bɛ ahonle dɔle bɛ azule nu.

22 Na Dwosefi nee ye papa sua nu amra hɔle zo dɛnlanle Yigyibiti, na Dwosefi dɛnlanle aze lile ɛvolɛ 110. 23 Dwosefi nwunle Yifelaem nlɔnra+ yɛɛ Manasɛ ara nrenyia Meekɛ amra.+ Bɛwole bɛ bɛguale Dwosefi agyakɛ azo.* 24 Nzinlii Dwosefi zele ɔ mediema ne mɔ kɛ: “Ɔka ekyii mewu, noko Nyamenle bado ɔ nye anlea bɛ,+ na yeaye bɛ yeavi azɛlɛ ɛhye azo yeava bɛ yeahɔ azɛlɛ ne mɔɔ ɔvale ɔbɔle Ebileham, Ayezeke nee Gyekɔbo ɛwɔkɛ la azo.”+ 25 Ɔti Dwosefi maanle Yizilayɛ amra mrenyia ne mɔ hanle ndane kɛ: “Nyamenle bado ɔ nye anlea bɛ. Anrɛɛ bɛva me mbowule ne bɛvi ɛke bɛhɔ.”+ 26 Dwosefi wule la ɛnee yeli ɛvolɛ 110, na bɛwulale ye ayile+ na bɛdole ye ɛlɛka nu wɔ Yigyibiti.

Duma “Gyɛnɛsese” kile “Mɔlebɛbo; Awolɛ.”

Anzɛɛ “azɛlɛ ne.”

Anzɛɛ “yɛɛ ɔla ɛkɛ mgbane.”

Anzɛɛ “Nyamenle sunsum.”

Anzɛɛ “Wienyi.”

Anzɛɛ “ɛkɛla.”

Hibulu nu, edwɛkɛ ɛhye kile abɔdeɛ ngyikyi ekpunli ekpunli dɔɔnwo mɔɔ wɔ anwomanyunlu, nyevile nu anzɛɛ azɛlɛ zo la.

Anzɛɛ “nane.”

Anzɛɛ “ɛkɛla.”

Anzɛɛ “ɛkɛla.”

Anzɛɛ “nane mɔɔ duolua azɛlɛ nwo.” Hibulu nu, edwɛkɛ ɛhye kile abɔdeɛ mɔɔ bie a le ahila, nwɔlɛ yɛɛ ngɛkɛba ngakyile la.

Anzɛɛ “mɔɔ le ɛkɛla mɔɔ de aze.”

Anzɛɛ “azɛlɛ ne.”

Hibulu aneɛ nu, “nee nuhua ɛlɔne ne amuala.”

Ɛleka mɔɔ Nyamenle duma, יהוה (YHWH) mumua ne dimoa finde la ɛne. Nea Mok. A4.

Anzɛɛ “ɛkɛla.” Hibulu edwɛkɛkpɔkɛ ne′phesh, abo kile “abɔdeɛ mɔɔ die ɛnwomenle.” Nea Edwɛkɛbohilelɛ.

Hibulu aneɛ nu, “ɔyɛ ngane nna.”

Bedɛleɔn le nzule evuanlɛ bie mɔɔ bɛnyia bɛfi mbaka ngyikyi bie anu la.

Anzɛɛ “Taegelese.”

Anzɛɛ “ɛkɛla.”

Anzɛɛ “yeahɔha.”

Anzɛɛ “anye ɛde; le mɛlɛbɛla.”

Anzɛɛ “Ɔbagelegele; Ɔbabɔ ɛ ti zo.”

Anzɛɛ “wɔabɔ; wɔapɛ.”

Ɔ bo kile “Azɛlɛ Ye Azo Sonla; Sonla; Dasanli.”

Hibulu aneɛ nu, “paano.”

Ɔ bo kile “Awie Mɔɔ De Ngoane Nu.”

Anzɛɛ “mekɛ mɔɔ ɛnlɛ awieleɛ la.”

Hibulu aneɛ nu, “na ɔ nyunlu dɔle aze.”

Anzɛɛ “asoo ɛ nyunlu ɛnrɛra anyia ɔ?”

Hibulu aneɛ nu, “ɔnrɛmaa wɔ ye anwosesebɛ ne.”

Hibulu aneɛ nu, “azɛlɛ ne anye.”

Ɔ bo kile “Menli Mɔɔ Ɛnriandi La.”

Ɔ bo kile “Bɛkpa Ye; Bɛva Ye Bɛzie Ɔ Gyakɛ Anu.”

Hibulu aneɛ nu, “ma.”

Anzɛɛ “Adam; Dasanli.”

Hibulu aneɛ nu, “Nyamenle ne.” Nea Edwɛkɛbohilelɛ.

Ɔbayɛ kɛ ɔ bo kile “Ɛnwomenlelielɛ; Arɛlekyekyelɛ.”

Anzɛɛ “bamaa yɛ nwo adɔ yɛ.”

Anzɛɛ “anwumabɔvolɛ ne mɔ.”

Anzɛɛ ɔkola ɔkile, “ɔluakɛ ɔyɛ ye ninyɛne nwonane nu.”

Ɔbayɛ kɛ ɔ bo kile “Azedolɛma,” ɛhye kile, menli mɔɔ maa awie mɔ tɔ aze. Nea Edwɛkɛbohilelɛ.

Anzɛɛ “lile nyane.”

Hibulu aneɛ nu, “na ye ahonle lile nyane.”

Nea Gyn 1:24 ɔbdw.

Anzɛɛ “Ɛnee edwɛkɛ ɛnle ɔ nwo.”

Hibulu aneɛ nu, “ye awolɛndoazo ne.”

Anzɛɛ “menli.”

Hibulu aneɛ nu, “ɛlɛka”; ɔle kpole kɛ meli la.

Kubit ko le M 22. Nea Mok. B14.

Hibulu, tso′har. Bie mɔ bu ye kɛ tso′har le tokule mɔɔ le kubit ko wɔ sua ti zo la, na ɔnle tokule mɔɔ wienyi fa nu anzɛɛ nvɛnzɛlɛ.

Anzɛɛ “ngoane sunsum.”

Anzɛɛ ɔkola ɔkile, “nane biala mɔɔ anwo te la nyinli nsuu nee mbelɛ nsuu.”

Anzɛɛ ɔkola ɔkile, “abɔdeɛ mɔɔ tu dua anwomanyunlu la nyinli nsuu nee mbelɛ nsuu.”

Nea Gyn 1:24 ɔbdw.

Anzɛɛ “ngoane sunsum.”

Kɛyɛ M 6.5. Nea Mok. B14.

Hibulu aneɛ nu, “nwonane.”

Nea Gyn 1:20 ɔbdw.

Anzɛɛ “mɔɔ die ngoane sunsum.”

Hibulu aneɛ nu, “hakyele.”

Anzɛɛ “ɔzile ezule ne adenle.”

Anzɛɛ “annyia ɛleka anva ɔ gyakɛ anzie.”

Hibulu aneɛ nu, “kpale ɛlɛne ne azo.”

Nea Gyn 1:24 ɔbdw.

Anzɛɛ “bɛayɛ ekpunli ekpunli.”

Hibulu aneɛ nu, “ɔ kunlu dwo nwolɛ.”

Nea Gyn 1:24 ɔbdw.

Anzɛɛ “ɛkɛla.”

Anzɛɛ “ɛkɛla.”

Anzɛɛ “ɛkɛla.”

Anzɛɛ “ɛkɛla.”

Hibulu aneɛ nu, “Ye belemgbunlililɛ ne mɔlebɛbo.”

Anzɛɛ ɔkola ɔkile, “Bɛmɛ a bɛyɛle suakpole kpalɛ ne a.”

Anzɛɛ ɔkola ɔkile, “na ɔle Gyeefɛte adiema kpanyinli.”

Ɔ bo kile “Mgbakyemgbakyenu.”

Anzɛɛ “azɛlɛ ye azo amra.”

Hibulu aneɛ nu, “azɛlɛ ne amuala.”

Hibulu aneɛ nu, “yɛdwu yɛhɔ bɛ nwo lɔ.”

Ɔ bo kile “Basabasayɛlɛ.”

Anzɛɛ “ɛkɛla.”

Hibulu aneɛ nu, “wɔ ma.”

Anzɛɛ “hɔdɛnlanle ɛkɛ ne kɛ ɛyɛvolɛ.”

Anzɛɛ “na me ɛkɛla adɛnla ngoane nu.”

Hibulu aneɛ nu, “wɔ ma.”

Hibulu aneɛ nu, “wɔ ma.”

Hibulu aneɛ nu, “wɔ ma.”

Ɛhye kile, Nyevile Wulera ne.

Anzɛɛ “ɔde ɛdanlɛ azua nu wɔ.”

Hibulu aneɛ nu, “ɔ diema nrenyia.”

Anzɛɛ “ɛkɛla.”

Hibulu aneɛ nu, “ralɛ nrenyia.”

Hibulu aneɛ nu, “ɛ kunlu ralɛ.”

Hibulu aneɛ nu, “mendole ɛ kɛnra anu a.”

Ɔ bo kile “Nyamenle Ɛde.”

Ɛhye kile, asoaso mɔɔ bɛtɛtetele ye. Bie a ɔkile kɛ ɔdi ɔ ti anwo.

Anzɛɛ ɔkola ɔkile, “na ɔbadwazo yeatia ɔ mediema ne mɔ amuala.”

Ɔ bo kile “Teasenli Ne Mɔɔ Nwu Me La Bula.”

Anzɛɛ “mmamaa edwɛkɛ ba ɛ nwo.”

Ɔ bo kile “Selɛ Mɔɔ Kpogya.”

Ɔ bo kile “Maanle Maanle Dɔɔnwo Bɛ Ze; Menli Dɔɔnwo Bɛ Ze.”

Anzɛɛ “ɛkɛla.”

Anzɛɛ “ɔwɔ kɛ bɛku ye.”

Ɔbayɛ kɛ ɔkile “Kpoleravolɛ.”

Ɔ bo kile “Dehelɛ Raalɛ.”

Ɔ bo kile “Ɛzelekɛ.”

Hibulu aneɛ nu, “bɛli bɛzɔ bɛ ahonle.”

Siya ko le L 7.33. Nea Mok. B14.

Anzɛɛ “ɛpɛ fualɛ.”

Hibulu aneɛ nu, “me sua nu alubo bo.”

Anzɛɛ “bɛholole.”

Anzɛɛ “ɛkɛla.”

Anzɛɛ “ɛlɔlɛ kpundii.”

Anzɛɛ “me ɛkɛla badɛnla ngoane nu.”

Ɔ bo kile “Ekyi.”

Anzɛɛ “ɔle ɛyɛvolɛ wɔ.”

Ɛhye kile, ɔ nee ye ɛtɛdale.

Anzɛɛ “maanle mɔɔ le tenlene.”

Hibulu aneɛ nu, “kɛ mefa meaheda ɛ nye.”

Anzɛɛ “dole mraalɛ mɔɔ wɔ Abemɛlɛke sua nu la kɔsɔɔti awodeɛ nu.”

Anzɛɛ ɔkola ɔkile, “bade la bazele me.”

Hibulu aneɛ nu, “Tie ɔ ne.”

Anzɛɛ “ɛleka mɔɔ bɛto ɛda a ɔbadwu la.”

Ɔbayɛ kɛ ɔ bo kile “Ndane Bula” anzɛɛ “[Mboane Mralɛ] Nsuu Bula.”

Anzɛɛ “yɛle ɛyɛvolɛ wɔ.”

Hibulu aneɛ nu, “mekɛ dɔɔnwo.”

Ɔ bo kile “Gyihova Bahile; Gyihova Bali Nwolɛ Gyima.”

Anzɛɛ “azuamgbole ne mɔ.”

Dɛba ne, ɛnee nwewe le awie aye bieko mɔɔ yegya ye na ye gyinlabelɛ ne ɛndwu alimoa ɛdeɛ ne mɔɔ ɔgyale ye la.

Anzɛɛ ɔkola ɔkile, “abusua kpanyinli kpole.”

Anzɛɛ “bɛ ɛkɛla die to nu.”

Hyikɛle ko le g 11.4. Nea Mok. B14.

Hyikɛle ko le g 11.4. Nea Mok. B14.

Hyikɛle ko le g 11.4. Nea Mok. B14.

Hyikɛle ko le g 11.4. Nea Mok. B14.

Ɔbayɛ kɛ Leeban ɔ.

Hibulu aneɛ nu, “amaa meanwu ye saa mekɔ bɛne zo anzɛɛ fema zo a.”

Anzɛɛ “Yɛnrɛhola yɛnrɛha mɔɔ le ɛtane anzɛɛ kpalɛ la yɛnrɛhile wɔ.”

Ɛhye kile, ahenle mɔɔ nleanle ye na kɛkala yerayɛ ye sonvolɛ la.

Anzɛɛ “ɛbayɛ menli mgbe dɔɔnwo ɛ mame.”

Anzɛɛ “azuamgbole ne mɔ.”

Ɔle azɛlɛ mɔɔ la ɛkɛ mgbane mɔɔ bɛtɛduale debie wɔ zolɛ la.

Nea Gyn 22:24 ɔbdw.

Hibulu aneɛ nu, “na bɛvale ye bɛhɔbokale ye menli ne anwo.”

Anzɛɛ “bɛ azokoɛleɛ mɔɔ bɛlie nwolɛ bane.”

Hibulu aneɛ nu, “na bɛvale ye bɛhɔbokale ye menli ne anwo.”

Anzɛɛ ɔkola ɔkile, “Ɔdwazole ɔtiale ɔ mediema ne mɔ amuala.”

Hibulu aneɛ nu, “ɔ nwo le kɛ tɛladeɛ mɔɔ bɛva enrinli bɛnwo la.”

Ɔ bo kile “Ɔ Nwo Le Enrinli.”

Ɔ bo kile “Awie Mɔɔ Sɔ Bɛ Gyakɛ Anzi; Ɔdie Awie Gyinlabelɛ.”

Anzɛɛ “maa me bie menli.”

Anzɛɛ “ɔluakɛ ɛhɔne ɛlɛku me.”

Ɔ bo kile “Kɔkɔlɛ.”

Anzɛɛ “ɛbeta.”

Anzɛɛ “azudenle ne anloa.”

Ɔ bo kile “Kpolerazulɛ.”

Ɔ bo kile “Ɛzonledolɛ.”

Ɔ bo kile “Ɛleka Kpole.”

Hibulu aneɛ nu, “sunsum yɛle ɛnwonle.”

Anzɛɛ “me ɛkɛla ɛyila.”

Anzɛɛ “wɔ ɛkɛla ayila.”

Anzɛɛ “me ɛkɛla ɛyila.”

Anzɛɛ “wɔ ɛkɛla ayila.”

Ɔ bo kile “Awie Mɔɔ Sɔ Bɛ Gyakɛ Anzi; Ɔdie Awie Gyinlabelɛ.”

Anzɛɛ “ɔku wɔ yeakyekye ɔ rɛle.”

Anzɛɛ “mbusua.”

Ɔ bo kile “Nyamenle Sua Nu.”

Hibulu aneɛ nu, “adiema nrenyia.”

Anzɛɛ “me mogya.”

Hibulu aneɛ nu, “me diema nrenyia.”

Hibulu aneɛ nu, “kpɔ.”

Hibulu aneɛ nu, “ɔbukele ye awodeɛ ne.”

Ɔ bo kile “Nea, Ralɛ Nrenyia!”

Ɔ bo kile “Ɔdiele Me.”

Ɔ bo kile “Beta Ye; Ɛyɛ Ko.”

Ɔ bo kile “Bɛye Ye Ayɛlɛ; Sonla Mɔɔ Fɛta Ayɛlɛyelɛ.”

Anzɛɛ “ɛzɔ wɔ awodeɛ ne anloa la ɔ?”

Hibulu aneɛ nu, “amaa yeawo ralɛ yeado me gyakɛ azo.”

Ɔ bo kile “Ndɛnebuavolɛ.”

Ɔ bo kile “Me Ɛpelelɛ.”

Ɔ bo kile “Me Ti Ɛyɛ Boɛ.”

Ɔ bo kile “Anyelielɛ.”

Anzɛɛ “ɛkpabɔdeɛ.”

Ɔ bo kile “Ɔle Ahatualɛ.”

Ɔ bo kile “Ɛlie Ɛdo Nu.”

Hibulu aneɛ nu, “Nyamenle diele ye na ɔdukuele ye awodeɛ ne.”

Duma Dwosefaya mɔɔ bɛpɛ ye sinli la. Ɔ bo kile “Gyaa Ɛva Bie Ɛboka Nwo (Ɛmaa Ɔzo).”

Anzɛɛ “nɔhalɛlilɛ.”

Anzɛɛ “sua nu nyamenle.”

Ɛhye kile, Yufileti ne.

Anzɛɛ “ye mbusuafoɔ.”

Hibulu aneɛ nu, “Nea ɛ nwo boɛ na wɔanga edwɛkɛ kpalɛ anzɛɛ ɛtane wɔangile Gyekɔbo.”

Hibulu aneɛ nu, “me mra mrenyia.”

Hibulu aneɛ nu, “mɔɔ ka Ayezeke ɛzulolɛ.”

Edwɛkɛ mɔɔ ɔkile “Daselɛ Edukue” wɔ Elam aneɛ nu la.

Hiblulu edwɛkɛ mɔɔ ɔkile “Daselɛ Edukue.”

Hibulu aneɛ nu, “mɔɔ ka ye papa Ayezeke ɛzulolɛ la.”

Hibulu aneɛ nu, “ɔ mra mrenyia.”

Ɔ bo kile “Azokoɛleɛ Nwiɔ.”

Anzɛɛ “anwo lɔ kɛ ɛyɛvolɛ.”

Anzɛɛ “bɔnza.”

Ɔ bo kile “Awie Mɔɔ Nee Nyamenle Ɛpele” anzɛɛ “Nyamenle Pele.”

Ɔ bo kile “Nyamenle Anyunlu.”

Anzɛɛ “bɛlie me ɛkɛla.”

Anzɛɛ “Pɛnayɛle.”

Ɔ bo kile “Kpɔda; Azua.”

Anzɛɛ “ta kɔkpɔla mbɛlɛra mɔɔ de azɛlɛ ne azo la.”

Hibulu aneɛ nu, “ɔdendɛle ɔhilele bɛlɛra ne ahonle.”

Anzɛɛ “Me ra Hyikɛm ɛkɛla beta ɛ ra raalɛ ne.”

Hibulu aneɛ nu, “na bɛ nee yɛ ɛyɛ ko wɔ agyalɛ nu.”

Anzɛɛ “wɔ adenle biala anu la.”

Anzɛɛ “vale bɛ veale.”

Ɔ bo kile “Bɛtɛle Nyamenle.”

Ɔ bo kile “Ɛzunlɛ Oku Baka.”

Hibulu aneɛ nu, “bavi ɛ nze nu ara.”

Anzɛɛ “ɛkɛla.”

Ɔ bo kile “Me Nyanelilɛ Ralɛ.”

Ɔ bo kile “Bɛ Sa Fema Zo Ralɛ.”

Nea Gyn 22:24 ɔbdw.

Hibulu aneɛ nu, “na bɛvale ye bɛhɔbokale ye menli ne anwo.”

Hibulu aneɛ nu, “ɔyɛle ɛrelera nwosonwoso.”

Anzɛɛ “ɛkɛla.”

Anzɛɛ “ɛnee bɛle nyɛvolɛ wɔ zo.”

Hibulu aneɛ nu, “Yizilayɛ amra mrenyia ne mɔ.”

Anzɛɛ “yɛbɔ ye ɛkɛla yɛto aze.”

Ɛnee bɛfa baka abonle ɛhye anu nzule bɛyɛ anatele.

Anzɛɛ “Sheol,” ɛhye kile, alesama nla. Nea Edwɛkɛbohilelɛ.

Ɔ bo kile “Te; Kpuke.”

Hibulu aneɛ nu, “mekɛ ekyi.”

Hibulu aneɛ nu, “bamaa ɛ ti zo.”

Hibulu aneɛ nu, “bula nu; kuma nu.”

Hibulu aneɛ nu, “bamaa ɛ ti zo avi zo.”

Hibulu aneɛ nu, “ɔmaanle nzasuvolɛ ne nee paanotovolɛ ne ati zo.”

Anzɛɛ “baale.”

Hibulu aneɛ nu, “bula ne anu; kuma ne anu.”

Hibulu edwɛkɛkpɔkɛ ne kola kile kɛ ɔkpale ɔ kɛsa nee ɔ ti zo enrinli.

Anzɛɛ “Belemgbunli ebia ne.”

Ɔle edwɛkɛkpɔkɛ mɔɔ kile kɛ bɛli awie eni.

Hibulu aneɛ nu, “ɛnrɛmaa ɔ sa anzɛɛ ɔ gyakɛ zo.”

Ɛhye kile, Hɛleɔpɔlese.

Anzɛɛ “ɔkpɔsɛkpɔsa.”

Anzɛɛ “Dwosefi bɔle ɔ bo kɛ ɔyɛ gyima yeamaa Falo.”

Hibulu aneɛ nu, “maanle bɛ sa yile.”

Ɛhye kile, Hɛleɔpɔlese.

Ɔ bo kile “Awie Mɔɔ Maa Arɛlevilɛ; Awie Mɔɔ Maa Bɛ Rɛle Fi Debie.”

Ɔ bo kile “Me Nwo Ɛzo Ɛyɛ Mɔnwo.”

Ɔbayɛ hwiiti anzɛɛ baale.

Anzɛɛ “ɛleka mɔɔ ɛnyɛ se la.”

Anzɛɛ “ye ɛkɛla nyanelilɛ ne.”

Anzɛɛ “Sheol,” ɛhye kile, alesama nla. Nea Edwɛkɛbohilelɛ.

Anzɛɛ “meawula awoba meamaa ye.”

Hibulu aneɛ nu, “Bɛdɛnlanle.”

Hibulu aneɛ nu, “kodoku ne anloa.”

Anzɛɛ “yɛle tenlenema.”

Anzɛɛ “Sheol,” ɛhye kile, alesama nla. Nea Edwɛkɛbohilelɛ.

Anzɛɛ “kakula ne ɛkɛla.”

Anzɛɛ “ɛkɛla.”

Anzɛɛ “Sheol,” ɛhye kile, alesama nla. Nea Edwɛkɛbohilelɛ.

Hibulu aneɛ nu, “papa.”

Hibulu aneɛ nu, “ɔdule ɔdɔle ɔ kɔme nu.”

Hibulu aneɛ nu, “bɛali.”

Anzɛɛ “ɛlɔ la.”

Hibulu aneɛ nu, “sunsum anwo.”

Anzɛɛ “awie biala mɔɔ le ye ɛdeɛ la.”

Ɛhye kile, ɔbaheda Gyekɔbo anye wɔ ye ewule nu.

Anzɛɛ “Ɔ mra mrenyia nee ɔ mra mraalɛ ne mɔ amuala le ɛkɛla.”

Anzɛɛ “bɛle ɛkɛla 16.”

Ɛhye kile, Hɛleɔpɔlese.

Anzɛɛ “le ɛkɛla 14.”

Hibulu aneɛ nu, “amra mrenyia.”

Anzɛɛ “bɛle ɛkɛla nsuu.”

Anzɛɛ “ɛkɛla nwiɔ.”

Anzɛɛ “ɛkɛla.”

Hibulu aneɛ nu, “Dwosefi dule dɔle ɔ kɔme nu.”

Anzɛɛ “ɔzunle ɔguale ɔ kɔme nu ɔhyɛle.”

Anzɛɛ “Meli akɔneaba; Medɛnla kɛ ɛyɛvolɛ la.”

Anzɛɛ “akɔneaba; bɛdɛnlanle kɛ nyɛvolɛ.”

Hibulu aneɛ nu, “paano.”

Hibulu aneɛ nu, “paano.”

Anzɛɛ “mbusua.”

Nea Edwɛkɛbohilelɛ.

Anzɛɛ “me anyunlunyia.”

Ɔ bo kile “Ahenle Mɔɔ Le Ye Ɛdeɛ La.”

Hibulu aneɛ nu, “aleɛ mɔɔ le sosɔɔ.”

Ɛhye kile, Dwosefi.

Hibulu aneɛ nu, “bɛfa me bɛkɔboka me menli ne anwo.”

Hibulu aneɛ nu, “na bɛvale ye bɛhɔbokale ye menli ne anwo.”

Ɔ bo kile “Yigyibitima Awolɛyelɛ.”

Ɛhye kile, ɔbule bɛ kɛ ɔ mra na bɛnyianle ɔ nyunlu ɛlolɛ titili.

    Nzema Mbuluku Ngakyile (1982-2026)
    Fi Nu
    Kɔ Nu
    • Nzema
    • Fa Nwa Awie
    • Mɔɔ ɛkulo
    • Copyright © 2026 Watch Tower Bible and Tract Society of Pennsylvania
    • Nwolɛ Mɛla
    • Fealeranu Edwɛkɛ
    • Privacy Settings
    • JW.ORG
    • Kɔ Nu
    Fa Nwa Awie