„Jehovah” of „Jahweh”?

„EEN barbarisme”, „hybridisch”, „monstrueus”. Wat zou kenners van het bijbelse Hebreeuws ertoe hebben gebracht zulke krachtige taal te gebruiken? Het gaat om de kwestie of „Jehovah” een juiste Nederlandse uitspraak van Gods naam is. Deze controverse woedt nu al meer dan honderd jaar. Thans schijnen de meeste geleerden de voorkeur te geven aan het tweelettergrepige „Jahweh”. Maar is de uitspraak „Jehovah” werkelijk zo „monstrueus”?

De oorzaak van de controverse

Volgens de bijbel heeft God zijn naam zelf aan de mensheid onthuld (Exodus 3:15). Bijbels bewijsmateriaal duidt erop dat Gods dienstknechten uit de oudheid die naam vrijelijk gebruikten (Genesis 12:8; Ruth 2:4). Ook bij andere natiën was Gods naam bekend (Jozua 2:9). Dit was vooral het geval nadat de uit de ballingschap in Babylon teruggekeerde joden met mensen uit allerlei natiën in contact kwamen (Psalm 96:2-10; Jesaja 12:4; Maleachi 1:11). In The Interpreter’s Dictionary of the Bible staat: „Er is heel wat bewijsmateriaal waaruit blijkt dat veel vreemdelingen zich in de periode na de ballingschap tot de religie van de joden aangetrokken voelden.” Tegen de eerste eeuw G.T. had echter een bijgelovig idee over Gods naam postgevat. Uiteindelijk hield de joodse natie er niet alleen mee op Gods naam openlijk te gebruiken, maar waren er zelfs personen die het uitspreken van de naam ten enenmale verboden. Zo is de juiste uitspraak ervan verloren gegaan — of misschien ook niet?

Wat zegt een naam?

In de Hebreeuwse taal wordt Gods naam geschreven als יהוה. Deze vier letters, die van rechts naar links worden gelezen, worden gewoonlijk het Tetragrammaton genoemd. Veel namen van in de bijbel genoemde mensen en plaatsen bevatten een verkorte vorm van de goddelijke naam. Zouden deze eigennamen misschien bepaalde aanwijzingen kunnen verschaffen over de manier waarop Gods naam werd uitgesproken?

Volgens George Buchanan, emeritus hoogleraar aan het Wesley Theological Seminary in Washington D.C., luidt het antwoord ja. Professor Buchanan legt uit: „In de oudheid vernoemden ouders hun kinderen vaak naar hun godheden. Dit betekent dat zij de naam van hun kinderen uitspraken op de manier waarop de naam van de godheid werd uitgesproken. Het Tetragrammaton werd in de namen van mensen opgenomen, en zij maakten altijd gebruik van de middelste klinker.”

Beschouw eens enkele voorbeelden van in de bijbel voorkomende eigennamen waarin een verkorte vorm van Gods naam ligt opgesloten. Jonathan, die in de Hebreeuwse bijbel als Jō·na·thanʹ of Jehō·na·thanʹ voorkomt, betekent „Jaho of Jahowah heeft gegeven”, aldus professor Buchanan. De naam van de profeet Elia is ʼE·li·jahʹ of ʼE·li·jaʹhoe in het Hebreeuws. Volgens professor Buchanan betekent de naam: „Mijn God is Jahoe of Jahoe-wah”. Op overeenkomstige wijze is de Hebreeuwse naam voor Josafat Jehō·sja·fatʹ, hetgeen „Jaho heeft geoordeeld” betekent.

Een tweelettergrepige uitspraak van het Tetragrammaton als „Jahweh” laat geen ruimte voor het bestaan van de o-klinkerklank als een deel van Gods naam. Maar in de talrijke bijbelse namen waarin de goddelijke naam is opgenomen, verschijnt deze middelste klinker zowel in de oorspronkelijke als in de verkorte vorm van de naam, zoals in Jehonathan en Jonathan. Professor Buchanan zegt dan ook over de goddelijke naam: „In geen enkel geval wordt de klinker oe of ō weggelaten. Het woord werd soms verkort tot ’Ja’, maar nooit tot ’Ja-weh’. . . . Werd het Tetragrammaton als één lettergreep uitgesproken, dan was de uitspraak ’Jah’ of ’Jo’. Werd het als drie lettergrepen uitgesproken, dan moet de uitspraak ’Jahowah’ of ’Jahoewah’ geweest zijn. Zou men de naam ooit tot twee lettergrepen hebben verkort, dan moet de uitspraak ’Jaho’ geluid hebben.” — Biblical Archaeology Review.

Deze opmerkingen helpen ons de verklaring te begrijpen die de negentiende-eeuwse hebraïcus Gesenius in zijn Hebrew and Chaldee Lexicon to the Old Testament Scriptures heeft gedaan: „Degenen die van mening zijn dat יְהוָֹה [Je-ho-wah] de feitelijke uitspraak [van Gods naam] was, missen niet elke grond ter verdediging van hun opvatting. Op deze wijze kunnen de verkorte lettergrepen יְהוֹ [Je-ho] en יוֹ [Jo], waarmee veel eigennamen beginnen, op een bevredigender wijze worden uitgelegd.”

Niettemin zet Everett Fox in de inleiding van zijn recente vertaling van The Five Books of Moses uiteen: „Zowel oude als nieuwe pogingen om de ’juiste’ uitspraak van de Hebreeuwse naam [van God] boven tafel te krijgen, zijn mislukt; noch voor het soms gehoorde ’Jehovah’ noch voor de geijkte wetenschappelijke term ’Jahweh’ bestaan definitieve bewijzen.”

Ongetwijfeld zal de wetenschappelijke discussie voortduren. De joden hielden ermee op de naam van de ware God uit te spreken voordat de masoreten het vocalisatiesysteem ontwikkelden. Er is derhalve geen definitieve manier om te bewijzen welke klinkers bij de medeklinkers JHWH (יהוה) hoorden. Toch verschaffen de namen van bijbelse figuren, waarvan de juiste uitspraak nooit verloren is gegaan, een concrete aanwijzing voor de oude uitspraak van Gods naam. Op basis hiervan zijn op zijn minst sommige geleerden het erover eens dat de uitspraak „Jehovah” feitelijk niet zo „monstrueus” is.

[Illustraties op blz. 31]

„Jehovah” is de meest bekende uitspraak van Gods naam