Kunnen de doden ons zien?

EEN vrouw vermoordt haar man. Zeven jaar later krijgt zij een angstaanjagende droom die volgens haar een teken is van de woede van haar dode echtgenoot. Om zijn „geest” gunstig te stemmen, stuurt zij haar dochter naar zijn graf om er drankoffers op uit te gieten.

De dochter weet niet wat zij tot de geest van haar vader moet zeggen, omdat het offer afkomstig is van haar moeder, die hem heeft gedood. Vanuit een schuilplaats kijkt haar broer toe. Hij komt te voorschijn en hij en zijn zus zenden een gebed tot hun vader op om hen te helpen zijn dood te wreken.

Dit is een scène uit De offerplengsters, een Grieks toneelstuk dat meer dan 2400 jaar geleden is geschreven. In sommige delen van de wereld, vooral in Afrika, worden op grafsteden ook nu nog soortgelijke offers gebracht.

Beschouw bijvoorbeeld eens de ervaring van Ibe, die in Nigeria woont. Nadat hij drie kinderen in de dood heeft verloren, gaat hij naar de traditionele medicijnman, die hem vertelt dat de sterfgevallen een oorzaak hebben — Ibes overleden vader is boos omdat zijn begrafenis niet op de juiste manier is verzorgd.

Op advies van de medicijnman offert Ibe een geit en giet een offer van jenever en wijn uit op het graf van zijn vader. Hij roept de geest van zijn vader aan en smeekt om vergiffenis, verzekert hem van zijn liefde en vraagt om een zegen.

Ibe twijfelt er niet aan dat zijn vader hem kan zien en horen. Hij gelooft niet dat zijn vader levenloos is maar dat hij bij de dood is „overgegaan” van de zichtbare naar de onzichtbare wereld. Ibe gelooft dat zijn vader van de wereld van vlees en bloed naar de geestenwereld, het rijk der voorvaderen, is gegaan.

Ibe redeneert als volgt: ’Al is Vader dan niet meer in deze wereld, hij herinnert zich mij nog steeds en is in mijn welzijn geïnteresseerd. En omdat hij nu een geest is en meer macht bezit, is hij veel beter in staat mij te helpen dan toen hij als mens op aarde was. Bovendien kan hij God rechtstreeks benaderen ten behoeve van mij, omdat God eveneens een geest is. Vader mag nu dan wellicht boos zijn, maar als ik gepast respect voor hem toon, zal hij mij vergeven en zegenen.’

In Afrika is het geloof dat de doden de mensen op aarde zien en hun leven beïnvloeden wijdverbreid onder degenen die de traditionele religie beoefenen. Het is ook duidelijk waarneembaar onder belijdende christenen. Nadat een vrouw bijvoorbeeld in de kerk is getrouwd, is het niet ongebruikelijk dat zij naar het huis van haar ouders gaat om een traditionele zegen te ontvangen. Daar worden de voorouders aangeroepen en wordt er een drankoffer voor hen uitgegoten. Veel mensen geloven dat wanneer men dit niet doet, er onheil over het huwelijk zal komen.

Men denkt dat de voorouders, of de geesten van de voorouders, het voortbestaan en de voorspoed van hun familie op aarde verzekeren. Volgens deze zienswijze zijn zij machtige bondgenoten die voor goede oogsten kunnen zorgen, het welzijn kunnen bevorderen en mensen tegen kwaad kunnen beschermen. Zij zijn een voorspraak voor de mens. Wanneer zij echter genegeerd of beledigd worden, brengen zij onheil — ziekte, armoede, zelfs de dood. Bijgevolg doen de mensen hun best om door middel van offers en rituelen goede betrekkingen met de doden te onderhouden.

Gelooft u dat de doden een actieve rol spelen in het leven van de levenden? Hebt u ooit aan het graf van een geliefde gestaan en enkele woorden gesproken, voor het geval dat hij of zij u kon horen? Welnu, of de doden ons zien en horen is afhankelijk van wat er bij de dood gebeurt. Laten wij eens onderzoeken wat de bijbel over dit belangrijke onderwerp zegt.