Wat zijn sekten?

MEER dan honderd agenten voerden op 28 februari 1993 een aanval uit op een gebouwencomplex waar tientallen mannen, vrouwen en kinderen woonden. Het doel was naar illegale wapens te zoeken en een verdachte te arresteren. De agenten werden echter verrast door een regen van kogels die hun vanuit de gebouwen tegemoetkwam. Zij schoten terug.

Deze confrontatie had tien doden en verscheidene gewonden tot gevolg. Tijdens de daaropvolgende vijftig dagen belegerden honderden regeringsagenten het complex met genoeg vuurwapens om een kleine oorlog te voeren. De impasse eindigde in een krachtmeting die 86 doden tot gevolg had, onder wie minstens 17 kinderen.

Maar wie was de vijand? Een bende in drugs handelende gangsters? Een guerrillabeweging? Nee. Zoals u misschien wel weet, was de „vijand” een groep gelovigen, leden van een sekte. Hun tragedie plaatste een onopvallende gemeenschap op de vlakten van Midden-Texas (VS) in het middelpunt van de internationale belangstelling. De nieuwsmedia vulden de ether en de gedrukte bladzijde met een stroom van berichten, analysen en commentaren over de gevaren van fanatieke sekten.

Het publiek werd herinnerd aan vroegere gevallen waarbij sekteleden door hun leiders de dood in werden geleid: de moorden door de Manson-groep in Californië in 1969; de massazelfmoord van sekteleden in Jonestown (Guyana) in 1978; de door sekteleidster Park Soon-ja uit Korea op touw gezette moord- en zelfmoordovereenkomst in 1987, waardoor 32 leden de dood vonden. Het is opmerkelijk dat de meeste van deze mensen beweerden christenen te zijn en beleden in de bijbel te geloven.

Het is begrijpelijk dat velen die de bijbel respecteren als het Woord van God, ontzet zijn over het schaamteloze misbruik dat deze sekten van de Schrift maken. Als gevolg hiervan zijn er in de loop der jaren honderden organisaties opgericht met het doel sekten te onderzoeken en hun gevaarlijke praktijken aan het licht te brengen. Deskundigen op het gebied van sekten voorspellen dat het feit dat er over een paar jaar een nieuw millennium aanbreekt, een snelle groei van het aantal sekten zou kunnen teweegbrengen. In één opinieblad werd opgemerkt dat er volgens antisektarische groeperingen duizenden sekten zijn die „klaarstaan om uw lichaam te roven, uw geest te beheersen, uw ziel te verderven. . . . Slechts enkele zijn gewapend, maar de meeste worden als gevaarlijk beschouwd. Ze zullen u verleiden en afzetten, trouwen en begraven.”

Wat is een sekte?

De uitdrukking „sekte” wordt door velen die zich wellicht niet volledig bewust zijn van de gevoelswaarde ervan, te pas en te onpas gebruikt. Om verwarring te voorkomen vermijden sommige theologen zelfs de term te gebruiken.

Van Dale Groot woordenboek der Nederlandse taal definieert een sekte als „de gezamenlijke aanhangers van een, m.n. godsdienstige, gezindheid, die op bepaalde punten afwijkt van een meer oorspronkelijke waaruit zij is voortgekomen”. Wanneer dit criterium wordt gehanteerd, zouden veel religieuze organisaties als sekten aangemerkt kunnen worden. Maar het woord „sekte” heeft tegenwoordig in het algemene taalgebruik een andere betekenis gekregen. De term wordt nu vaak toegepast op groeperingen die een levende leider volgen die nieuwe en onorthodoxe leerstellingen en praktijken propageert.

Het tijdschrift Newsweek bevestigt dit algemene gebruik van de term en legt uit dat sekten „gewoonlijk kleine, marginale groeperingen zijn waarvan de leden hun identiteit en doelstelling ontlenen aan één enkele, charismatische persoon”. Evenzo wordt in het tijdschrift Asiaweek opgemerkt dat „de term [sekte] op zich onduidelijk is maar gewoonlijk een nieuwe religieuze overtuiging aanduidt die opgebouwd is rond een charismatische leider, die vaak beweert dat hij de personificatie van God is”.

Ook het woordgebruik in een gezamenlijke resolutie van het 100ste Congres van de staat Maryland (VS) brengt de denigrerende gevoelswaarde van de term sekte over. In de resolutie wordt verklaard dat „een sekte een groepering of beweging is die een buitensporige toewijding aan de dag legt voor een persoon of een idee en die op onethische wijze manipulatieve technieken gebruikt om te overtuigen en te beheersen teneinde de doelstellingen van haar leiders te bevorderen”.

Het is duidelijk dat men sekten over het algemeen beziet als religieuze groeperingen met radicale denkbeelden en praktijken die botsen met wat tegenwoordig als normaal sociaal gedrag wordt aanvaard. Doorgaans beoefenen ze hun religieuze activiteiten in het geheim. Veel van deze sektarische groeperingen zonderen zich zelfs af in communes. Hun toewijding jegens iemand die zichzelf tot leider heeft uitgeroepen, is meestal onvoorwaardelijk en exclusief. Vaak gaan deze leiders er prat op dat zij door God zijn uitverkoren of zelfs dat zij zelf de goddelijke natuur bezitten.

Soms zijn Jehovah’s Getuigen door antisektarische organisaties en door de media als een sekte aangeduid. In een aantal recente kranteartikelen worden de Getuigen in één adem genoemd met religieuze groeperingen die bekendstaan om hun twijfelachtige praktijken. Maar zou het juist zijn om Jehovah’s Getuigen aan te duiden als een kleine, marginale religieuze groepering? Leden van een sekte zonderen zich vaak af van vrienden, familieleden en zelfs van de maatschappij in het algemeen. Is dat het geval met Jehovah’s Getuigen? Gebruiken de Getuigen misleidende en onethische technieken om leden te werven?

Sekteleiders staan bekend om het gebruik van manipulatieve methoden om de geest van hun volgelingen te beheersen. Zijn er bewijzen dat Jehovah’s Getuigen dit doen? Is hun aanbidding in geheimzinnigheid gehuld? Volgen en vereren zij een menselijke leider? Om kort te gaan: zijn Jehovah’s Getuigen een sekte?

[Illustratieverantwoording op blz. 3]

Jerry Hoefer/Fort Worth Star Telegram/Sipa Press