Kerstmis — Waarom zo populair in Japan?

HET geloof in de kerstman zit heel diep bij kinderen in het boeddhistisch-sjintoïstische Japan. In 1989 schreven Japanse kinderen 160.000 brieven naar Santa World in Zweden. Geen enkel ander land heeft er meer gestuurd. Zij schreven de brieven in de hoop dat hun hartewens vervuld zou worden, of het nu een speelgoed-„Graphic Computer” van 18.000 yen ($136) of een draagbaar videospelletje van 12.500 yen ($95) was.

Voor jonge Japanse meisjes heeft een afspraakje op kerstavond een speciale betekenis. In de Mainichi Daily News wordt gezegd: „Volgens een onder jonge vrouwen gehouden enquête zei 38 procent dat zij een maand van tevoren plannen voor kerstavond hadden gemaakt.” Jonge mannen hebben er een bijbedoeling mee dat zij op kerstavond bij hun vriendin willen zijn. „Het is een goed idee om zachtjes samen met je vriendin te bidden”, wordt in een tijdschrift voor jonge mannen aangeraden. „Doe dat op een chique plaats. Jullie verhouding zal snel intiemer worden.”

Ook Japanse echtgenoten hopen wat magische kracht op te roepen door hun traditie in ere te houden om voor Kerstmis op weg van het werk naar huis een „feesttaart” te kopen. Het feit dat zij hun gezin het hele jaar hebben verwaarloosd, denken zij te kunnen compenseren door voor kerstman te spelen.

Ja, Kerstmis heeft wortel geschoten onder de niet-christelijke Japanners. In feite zei 78 procent van de door een warenhuisketen geënquêteerden dat zij met Kerstmis iets bijzonders deden. Het percentage is overweldigend in een land waar slechts één procent van de bevolking in het christendom beweert te geloven. Terwijl zij belijden boeddhist of sjintoïst te zijn, zien zij er geen kwaad in om het „christelijke” feest te vieren. De beroemde sjintô-tempel van Ise vermeldt in zijn almanak, samen met Japanse feestdagen, 25 december als „Christus’ geboortedag”. Taferelen van niet-christenen die met Kerstmis aan het feestvieren gaan, doen echter de vraag rijzen:

Ter ere van wie wordt Kerstmis gevierd?

In Webster’s Ninth New Collegiate Dictionary wordt Kerstmis gedefinieerd als „een christelijk feest op 25 december . . . waarbij de geboorte van Christus wordt herdacht”. Kerstmis wordt beschouwd als een tijd voor „christenen” om „zich te verenigen in hun gevoelens van vreugde op Christus’ geboortedag”.

Zij die Kerstmis als een zuiver religieus feest vieren, vinden degenen die deze dag door pretmakerij en het geven van geschenken verwereldlijken misschien ergerlijk en zelfs godslasterlijk. „In Japan hebben wij het toppunt van grove commercialisatie: geen Christus”, schreef een in Japan wonende Amerikaan. „Voor de westerling”, schreef iemand anders over het Japanse kerstfeest, „is het niet de kalkoen [die men niet veel op de Japanse markten vindt] maar het meest essentiële element, de geest, die ontbreekt.”

Wat is dan de geest van Kerstmis? Is het de sfeer van een kerkdienst met zijn kerstliederen, hulst en kaarsen, die ten behoeve van velen gebruikt worden voor hun enige jaarlijkse bedevaart naar de kerk? Of is het de liefde, de goede stemming en het geven van geschenken waardoor velen ertoe worden bewogen edelmoedig te zijn? Is het de rust die aan het front heerst terwijl de soldaten een paar dagen „vrede op aarde” in acht nemen?

Verbazingwekkend genoeg lukt het de kerstgeest vaak niet om zelfs maar op het thuisfront vrede te brengen. Volgens een in 1987 gehouden enquête in Engeland werd geschat dat er dat jaar tijdens Kerstmis in 70 procent van de Britse huisgezinnen een ’burgeroorlog’ zou uitbreken. Geruzie over geld zou de belangrijkste oorzaak zijn. Ook te veel drinken en het niet vervullen van de rol in het gezin zijn factoren die ruzies veroorzaken.

„Ik vraag me af of ons niet iets ontgaat in verband met de ware betekenis van Kerstmis”, schreef een in Japan wonende westerling die onlangs tijdens de kerstperiode zijn vaderland bezocht. „Ik voel op 25 december altijd hetzelfde verlangen om terug te keren tot de ouderwetse vorm van Kerstmis van lang geleden — de heidense ceremonie waarbij het wintersolstitium werd gevierd door bomen te aanbidden en orgieën te houden. Wij hebben nog steeds al het heidense vertoon — mistletoe, hulst, dennebomen enzovoort — maar op de een of andere manier is het kerstfeest nooit meer hetzelfde geweest sinds het door de christenen werd gekaapt en in een religieuze feestdag werd veranderd.”

Kerstmis is ontegenzeglijk een heidens feest. De vroege christenen vierden geen Kerstmis „omdat zij de viering van iemands geboorte als een heidense gewoonte beschouwden”, zoals in The World Book Encyclopedia wordt gezegd. De Saturnalia en het nieuwjaarsfeest — heidense feesten — zijn de oorsprong van de pretmakerij en het uitwisselen van geschenken.

Als Kerstmis voornamelijk heidens is, moeten oprechte christenen zich de vraag stellen: Dienen christenen Kerstmis te vieren? Laten wij eens zien wat de bijbel over het vieren van de geboortedag van Christus zegt.

[Kader op blz. 4]

De oorsprong van de kerstviering

Hoewel de exacte details in de nevelen der oudheid verloren zijn gegaan, zijn er aanwijzingen dat rond 336 G.T. door de roomse Kerk een soort Kerstmis werd gevierd. „Voor Kerstmis werd doelbewust de datum 25 december gekozen”, wordt in The New Encyclopædia Britannica uitgelegd, „om het grote feest van de zonnegod naar de achtergrond te schuiven.” Dat was de dag waarop heidenen zich overgaven aan orgieën tijdens de feesten van zowel de Romeinse Saturnalia als het Keltische en Germaanse feest van het wintersolstitium. In The New Caxton Encyclopedia wordt gezegd dat „de Kerk de gelegenheid aangreep om deze feesten te kerstenen”.