Waarom zo veel nieuwe sekten?

TIEN grote religies, maar 10.000 sekten! Dat is volgens de jongste schattingen het aantal religieuze groeperingen waarin de mensheid verdeeld is. Hiervan bevinden er zich naar verluidt ongeveer 6000 in Afrika, 1200 in de Verenigde Staten, 421 in Japan en 247 in Frankrijk.

Sommige van deze sekten zijn van oudsher gevestigde religieuze groeperingen die zichzelf als volwaardige kerken beschouwen. Bepaalde oude religies zijn opgedeeld in sekten, die weer onderverdeeld zijn in subsekten. In Japan bestaat de sjinto-religie uit 153 sekten en subsekten, en is het boeddhisme opgedeeld in 171 sekten en subsekten. Het is opmerkelijk dat veel Japanners tot meer dan één sekte behoren.

In Zuid-Afrika staan bij het departement voor statistiek meer dan 4000 religieuze groeperingen geregistreerd, ongeveer 500 onder de blanken en de rest onder de zwarten. Sommige van deze segregatie toepassende sekten beweren christelijk te zijn.

Kerk of sekte?

Het woord „kerk” heeft niet in ieder land dezelfde gevoelswaarde. In overwegend katholieke landen betekent „de Kerk” de Rooms-Katholieke Kerk. In Frankrijk bijvoorbeeld wordt het woord Eglise (Kerk) niet dikwijls vergezeld door het bijvoeglijk naamwoord catholique en vrijwel nooit door romaine. Voor een Fransman kan het woord Eglise (met een hoofdletter E) slechts één ding betekenen: de Rooms-Katholieke Kerk. Op overeenkomstige wijze betekent in landen waar een van de oosters-orthodoxe kerken de boventoon voert, het woord „kerk” de Orthodoxe Kerk.

In overwegend protestantse landen is het over het algemeen echter nodig te specificeren tot welke kerk men behoort. Zelfs in deze landen kan iemand over het algemeen niet zeggen dat hij tot een kerk behoort, tenzij hij lid is van een van de grotere, van oudsher gevestigde protestantse religies. Anders beschouwt men hem als behorend tot een of andere sekte.

Wat is een sekte?

Een sekte wordt wel gedefinieerd als „een naar verhouding klein, recentelijk georganiseerd exclusief religieus lichaam; inz.[onderheid] in toepassing op groeperingen die zich hebben afgescheiden van een langer gevestigde gemeenschap”. Volgens een andere definitie is een sekte „een dissident, inz.[onderheid] in de ogen van andere leden binnen dezelfde gemeenschap ketters, religieus lichaam”.

Sommigen beweren dat het woord „sekte” is afgeleid van het Latijnse werkwoord secare (snijden) en definiëren een sekte als een groepering die zich van een gevestigde kerk heeft afgescheiden. Anderen herleiden het woord „sekte” tot het Latijnse werkwoord sequi (volgen) en passen het daarom toe op een groepering die een bepaalde menselijke leider of leraar volgt.

Minachting van de kerk voor sekten

Of een sekte nu een splintergroepering is die zich heeft afgescheiden van een grotere denominatie, of een groep discipelen die een of andere man of vrouw volgt, één ding is zeker: de van oudsher gevestigde kerken zien neer op de sekten. In een verklaring voor deze minachting zegt de Franse Grande Encyclopédie dat het woord „sekte” en het gebruik ervan „geladen zijn met sterke gevoelens en zelfs heftigheid”, en voegt eraan toe: „Over het algemeen maakt de gemeenschap waarvan de kleine groep zich heeft afgescheiden, aanspraak op authenticiteit en is ze van mening dat alleen zij de volheid van de leer en de genademiddelen bezit, waarbij met een zeker smalend medelijden over de sektariërs wordt gesproken. Deze neerbuigende houding gaat dikwijls gepaard met een behoorlijke dosis agressiviteit, te meer omdat de sekte een wrede herinnering vormt aan alles wat de kerk vroeger was, maar niet meer is — een warme, levendige, dynamische, zegevierende broederschap.”

Waarom zo veel nieuwe sekten?

De sekten die in de nieuwsmedia dezer dagen de meeste publiciteit krijgen — dikwijls vanwege hun financiële activiteiten en indoctrinatiemethoden — zijn alle binnen de afgelopen twintig of dertig jaar ontstaan. Dit roept vragen op naar de redenen voor de snelle aanwas van dit soort religieuze groeperingen in onze tijd. In het Supplément van 1981 verklaart de eerder genoemde Franse encyclopedie: „Waarom hebben zulke sekten zo veel succes? In de eerste plaats verschaft het crisisklimaat dat thans binnen de westerse beschaving heerst (het aanvechten van alle instellingen, zoals het gezin, de scholen, het leger, de kerken, etc.) een geschikte voedingsbodem. . . . En ten laatste zijn de sekten bovenal een teken der tijden, symptomatisch voor het onbehagen van jonge mensen die dorsten naar iets anders dan onze protserige ’consumptiemaatschappij’.”

In dezelfde trant schreef R. Quebedeaux, een specialist op het gebied van sekten: „De toegeeflijke maatschappij heeft een sterke honger naar strengheid en discipline en gezag geschapen. Zij [de jonge mensen] hebben genoeg van de materialistische maatschappij en dit heeft ertoe geleid dat zij naar een nieuwe betekenis in het leven zoeken.”

Deze beide verklaringen tonen op zijn minst stilzwijgend aan dat de van oudsher gevestigde religies er niet in zijn geslaagd de miljoenen jonge en oude mensen die zich tot die nieuwe sekten hebben gewend, te bevredigen. Het opbloeien van nieuwe sekten gedurende de laatste tientallen jaren is een bewijs te meer van de „radeloze angst der natiën” die door Jezus Christus werd voorzegd als een onderdeel van „het teken” waardoor te kennen zou worden gegeven dat dit samenstel van dingen ten einde loopt en „het koninkrijk Gods nabij is”. — Matth. 24:3; Luk. 21:10, 11, 25-31.

Deze nieuwe sekten, die zo veel leden werven, leren echter niet dat Gods koninkrijk de enige hoop voor de mensheid is. Wat zij leren, lijkt veeleer op een levensfilosofie, dikwijls gebaseerd op een oosterse religie of op de leringen van een of andere goeroe (geestelijke leidsman). Elk van die goeroes die een behoorlijk aantal volgelingen heeft, schept een nieuwe sekte. Voor oosterse religies, waar het goeroebeginsel algemeen wordt gehuldigd, is dit niet verbazingwekkend.

Wat echter wèl verbazing wekt, is dat vele honderden, zo niet duizenden van de ongeveer 10.000 kerken en sekten die de wereld naar verluidt telt, beweren christelijk te zijn. Waarom is dit zo verbazingwekkend? Omdat de leden van veel van deze sekten een of andere menselijke leider volgen, terwijl Jezus Christus nadrukkelijk heeft gezegd: „Eén is uw Leider, de Christus” (Matth. 23:10). Ook verbazingwekkend is het feit dat zogenaamde christenen opgedeeld zijn in zo veel kerken, denominaties en sekten, terwijl Christus met betrekking tot zijn volgelingen tot zijn Vader bad of „zij allen één” mochten zijn. — Joh. 17:20, 21.

Waarom zijn er dan zo veel kerken en sekten die beweren christelijk te zijn? En hoe is deze religieuze verwarring ontstaan?