EPILEPSIE

Een chronische aandoening van het centrale zenuwstelsel, die tot uiting komt in krampachtige samentrekkingen (convulsies of stuiptrekkingen) van de spieren en/of in een bewustzijnsstoornis, respectievelijk bewustzijnsverlies. Epilepsie houdt verband met abnormale processen in de hersenen. Er zijn twee hoofdsoorten van epileptische aanvallen. Een hevige aanval van krampachtige spiersamentrekkingen, gepaard met bewustzijnsverlies, wordt grand mal genoemd, terwijl de lichtere vorm, waarbij de aanvallen slechts van zeer korte duur zijn, met petit mal wordt aangeduid. Iemand die aan epilepsie lijdt, wordt een epilepticus of lijder aan vallende ziekte genoemd.

Op de dag na de transfiguratie maakte Jezus Christus een epilepticus gezond die zijn discipelen niet hadden kunnen genezen (Mt 17:14-20). Van zijn kinderjaren af had deze jongen een „stomme en dove geest”, die hem onder andere van tijd tot tijd stuiptrekkingen deed krijgen, waarbij hij het schuim op de mond kreeg. Jezus bestrafte de demon, deze voer uit en aldus werd de jongen gezond gemaakt. — Mr 9:14-29; Lu 9:37-43.

Hoewel in dit specifieke geval de symptomen van de epilepsie terug te voeren waren op de werkzaamheid van demonen, heeft deze ziekte normaal gesproken natuurlijke oorzaken, en uit de Schrift valt niet op te maken dat ze gewoonlijk door bezetenheid wordt veroorzaakt. Mattheüs (4:24) bericht veeleer dat men zieke mensen naar Jezus bracht, onder wie zich „door demonen bezetenen en lijders aan vallende ziekte” bevonden; er wordt dus onderscheid gemaakt tussen deze beide soorten van zieken die door Christus werden genezen.

De Nederlandse term „epilepsie” is afgeleid van het Griekse e·pi·leʹpsi·a, dat letterlijk „aanval” betekent. Het woord e·pi·leʹpsi·a wordt echter niet in de bijbel gebruikt. In plaats daarvan gebruikt Mattheüs (4:24; 17:15) ter aanduiding van deze ziekte vormen van het Griekse werkwoord se·le·ni·aʹzo·mai, dat letterlijk „maanziek zijn” betekent. Hoewel veel vertalingen (LV; NBG; OB; SV) in Mattheüs 4:24 en 17:15 de weergave „maanzieken” respectievelijk „maanziek” gebruiken, wordt in andere vertalingen (GNB; PC; WV) de uitdrukking „lijders aan vallende ziekte” respectievelijk „vallende ziekte” gebezigd.

Het is interessant dat in The International Standard Bible Encyclopaedia wordt gezegd: „De oorspronkelijke betekenis van de term seleniazomai, ’maanziek [zijn]’, houdt verband met het wijdverbreide en merkwaardig hardnekkige volksgeloof dat de maan in bepaalde schijngestalten mensen schade kan berokkenen, vooral in het geval van periodiek terugkerende of tijdelijk verdwijnende ziekteverschijnselen. Er zijn geen gegevens op grond waarvan vastgesteld kan worden of dit specifieke woord in de nieuwtestamentische tijd een levend en nog bestaand geloof weerspiegelde of dat het reeds het stadium van taalgebruik had bereikt waarin de oorspronkelijke metafoor vervaagt en het woord ongeacht zijn etymologische achtergrond nog slechts gebruikt wordt ter aanduiding van het bedoelde begrip.” — Onder redactie van J. Orr, 1960, Deel III, blz. 1941.

Dat Mattheüs vormen van se·le·ni·aʹzo·mai gebruikt, betekent niet dat hij een dergelijke aandoening uit bijgelovigheid met bepaalde maanfases in verband bracht. Kennelijk gebruikte hij gewoon de Griekse uitdrukking die destijds algemeen werd gebezigd om een epilepticus aan te duiden. Bovendien stemmen de door Mattheüs, Markus en Lukas in het geval van de jongen beschreven symptomen beslist overeen met de symptomen die bij epilepsie behoren.