Is er nog redding voor de kandelaarboom?

DOOR EEN ONTWAAKT!-MEDEWERKER IN BRAZILIË

ER WAS een tijd dat het zuiden van Brazilië was bedekt met dennenbomen. Hun gelijkenis met een armkandelaar bezorgde één soort de naam „kandelaarboom”, ook bekend als de Parana pine of de Braziliaanse pijnboom.

De kegels die aan de kandelaarboom hangen, zijn groter dan grapefruits. Eén kegel kan wel 5 kilo wegen en 150 zaden bevatten, die in het Portugees pinhões (pijnboompitten) worden genoemd. Wanneer de kegel rijp is, barst hij met luid gekraak open en vallen de zaden, of pitten, eruit.

De pitten, die ruiken en smaken als kastanjes, worden door mens en dier gegeten. Ooit vormden pinhões — goede leveranciers van eiwitten en calcium — het hoofdvoedsel van enkele inheemse stammen in het zuiden van Brazilië. Tegenwoordig worden de pitten nog steeds gebruikt. In de Braziliaanse staat Santa Catarina bijvoorbeeld treft men ze aan in streekgerechten als paçoca de pinhão (gemalen pinhões).

Toen de achttiende-eeuwse Europese kolonisten zagen welke mogelijkheden de kandelaarboom bood voor hout, braken er voor de boom donkere tijden aan. Al spoedig werden de kandelaarbomen omgehakt om er huizen van te bouwen, of gewoon verwijderd om plaats te maken voor maïsvelden en wijngaarden. Na verloop van tijd werden er meer bomen omgehakt dan er werden geplant. Nu zijn er hier en daar maar een paar stukjes bos over. Het gevolg is dat de waarde van de kandelaarboom flink is gestegen. „Dennenhout is niet langer hout, maar goud”, merkte een man op die al meer dan vijftig jaar hout van de kandelaarboom verwerkt.

Onderzoekers zeggen dat als de blauwe raafgaai er niet geweest was, de kandelaarboom zou zijn uitgestorven. Deze bedrijvige vogel voedt zich met de zaden van de kandelaarboom en legt er een voorraadje van aan tussen het mos en dode boomvarens. Een aantal van die zaden ontkiemt later. In zekere zin is de blauwe raafgaai dus een vlijtige planter van kandelaarbomen! Helaas neemt het aantal blauwe raafgaaien echter af vanwege de vernietiging van de naaldbossen.

Enkele houtbedrijven zijn er nu mee begonnen kleine bosgebieden in stand te houden en de kandelaarboom opnieuw aan te planten in delen van Zuid-Brazilië. Dat betekent misschien dat voor de kandelaarboom de zon weer zal gaan schijnen.

[Illustraties op blz. 11]

Elke kegel bevat wel 150 „pinhões”

[Verantwoording]

Tree and cones: Marcos Castelani