De geboorte van een ster in een ’adelaarsnest’
● HOE worden sterren geboren? Waarom zijn sommige groter en helderder dan andere? Een stel foto’s gemaakt door de Hubble-ruimtetelescoop zou wel eens op een spectaculaire manier het stervormingsproces kunnen onthullen. Deze unieke activiteit speelt zich midden in de Adelaarnevel af, een wolk van gas en stof in ons melkwegstelsel.
Voor astronomen op aarde ziet de Adelaarnevel er uit als een vogel met uitgespreide vleugels en uitgeslagen klauwen. De astronoom Jeff Hester en zijn collega’s aan de Arizona State University waren erin geïnteresseerd het gebied van de klauwen te fotograferen, die elk afzonderlijk kolommen vormen die op olifantsslurven lijken. Daar heeft ultraviolette straling waterstofmoleculen geïoniseerd — dat wil zeggen, ze van hun elektronen ontdaan.
Het mozaïek van Hubble-foto’s onthult aan de toppen van de kolommen tientallen kleine vingers. Aan de vingertoppen vormt verdichtend gas bolwolken, ’globulen’, waarin zich waarschijnlijk sterren en, volgens sommige astronomen, misschien zelfs planeten ontwikkelen. De groei van deze objecten wordt echter belemmerd door krachtige sterrenwinden afkomstig van zo’n honderd jonge sterren die eerder uit de nevel zijn ontstaan. De helderste van deze sterren kan wel 100.000 maal zo helder en ruim achtmaal zo heet zijn als onze zon. Hun straling heeft dunnere delen van de nevel al duidelijk aangetast. Dit proces, stralingsverdamping genoemd, kan de vorming van sterren belemmeren door het wegblazen van materie die anders opgeslokt zou zijn door sterren-in-wording. Op de foto’s ziet het verdampende gas er uit als stoom die uit de gas- en stofkolommen opstijgt.
Wil een van deze gasglobulen beginnen te stralen, dan moet ze voldoende massa hebben om kernreacties op te wekken. Wetenschappers schatten dat haar massa minstens acht procent van die van de zon moet zijn. Daarnaast moet er voldoende van het omringende stof worden verwijderd wil er licht kunnen ontsnappen. Wordt de globule echter niet zwaar genoeg om te stralen, dan zal ze wellicht eenvoudig een donkere gasbol worden, een zogenoemde bruine dwerg. Onlangs hebben astronomen hun eerste identificeerbare bruine dwerg ontdekt.
De gelijkenis van de stofwolken in de Adelaarnevel met reusachtige onweerswolken zou u ten onrechte op de gedachte kunnen brengen dat de stofwolken niet zo groot zijn. In werkelijkheid is elke wolkkolom zo lang dat een lichtflits die zijn oorsprong vindt aan het ene uiteinde bijna een jaar onderweg is om het andere uiteinde te bereiken. Elke „minuscule” globule op de afbeelding is trouwens ongeveer zo groot als ons zonnestelsel. Bovendien staat de nevel zo ver weg dat het licht ervan ongeveer 7000 jaar nodig heeft gehad om ons te bereiken — terwijl het een snelheid heeft van 299.792 kilometer per seconde. Dit betekent dat wij de Adelaarnevel zien zoals hij er uitzag voordat er mensen op aarde waren.
Astronomen merken op dat ook in andere nevels stervorming schijnt plaats te vinden, in de Orionnevel bijvoorbeeld. Maar de hoek waaronder deze andere voorbeelden waar te nemen zijn, maakt duidelijke observatie van het proces onmogelijk. Sterren kunnen ook sterven door gewoon op te branden, door heftig te exploderen in een supernova of door ineen te storten onder hun eigen zwaartekracht en een zwart gat te worden. De Schepper van het universum, Jehovah God, houdt het aantal sterren bij, want ze worden allemaal door hem geteld en krijgen een naam van hem (Jesaja 40:26). Het kan zijn dat het stellaire ’adelaarsnest’ ons enkele van de manieren laat zien waarop God ’licht heeft geformeerd’ en sterren heeft gemaakt die verschillen in heerlijkheid. — Jesaja 45:7; 1 Korinthiërs 15:41. — Ingezonden.
[Paginagrote illustratie op blz. 15]
[Illustratieverantwoording op blz. 14]
J. Hester en P. Scowen (AZ State Univ.), NASA