Wie raakt er verslaafd, en hoe komt dat?

TERWIJL u met uw auto op de grote weg zit, hoort u een eigenaardig geratel uit de motor komen. Hoe reageert u dan? Kijkt u onder de motorkap om te zien wat het probleem is? Of zet u gewoon de radio wat harder om het geluid te overstemmen?

Het antwoord lijkt voor de hand te liggen, maar mensen die verslaafd zijn, doen voortdurend de verkeerde keus — niet ten aanzien van hun auto maar ten aanzien van hun leven. Met behulp van hun verslaving aan stoffen als drugs en alcohol en zelfs voedsel proberen velen hun persoonlijke problemen te overstemmen in plaats van er een oplossing voor te zoeken.

Hoe kan iemand weten of hij of zij verslaafd is? Eén arts noemt als criterium: „In wezen is het gebruik van een drug of is een activiteit een verslaving als daardoor problemen in je leven ontstaan maar je het toch blijft doen.”

Als dat het geval is, zit er vaak zogezegd een veel ernstiger probleem onder de motorkap, dat onderzocht moet worden voordat er iets aan het verslavingsgedrag kan veranderen.

Drugs en alcohol

Hoe raakt iemand aan drugs en alcohol verslaafd? De druk van anderen en nieuwsgierigheid spelen vaak een belangrijke rol, vooral bij jongeren. Ja, bij veel mensen moet de oorzaak van hun verslaving gezocht worden in hun slechte omgang met mensen die te veel drinken en drugs gebruiken (1 Korinthiërs 15:33). Dit zou een Amerikaans onderzoek kunnen verklaren waaruit bleek dat 41 procent van de hoogsteklassers op middelbare scholen het om de andere week op een drinken zet.

Er is echter verschil tussen misbruik en verslaving. Veel mensen die misbruik maken van stoffen zijn niet verslaafd.a Zij kunnen met het misbruik ophouden en dan niet de drang voelen er weer toe over te gaan. Maar mensen die verslaafd zijn, merken dat zij niet kunnen stoppen. Bovendien wordt elk euforisch plezier dat zij er eens uit putten, overschaduwd door intens pijnlijke gevoelens. In het boek Addictions wordt uitgelegd: „De klassieke gang van zaken bij verslaafden is, dat zij zichzelf in een bepaald stadium beginnen te haten en dat zij de greep die hun verslaving op hen gekregen heeft als een afschuwelijke kwelling gaan ervaren.”

Velen die van alcohol of drugs afhankelijk zijn, gebruiken die stoffen als middel om emotionele crisissen te ontvluchten. Zulke crisissen komen tegenwoordig maar al te veel voor. En dat hoeft ons niet echt te verbazen, want de bijbel identificeert onze tijd als „de laatste dagen” van dit samenstel van dingen, waarin er „kritieke tijden” zouden aanbreken, „die moeilijk zijn door te komen”. De bijbel voorzei dat mensen ’het geld zouden liefhebben’ en „hoogmoedig”, „deloyaal”, „heftig”, „verraders” en „opgeblazen van trots” zouden zijn (2 Timotheüs 3:1-4). Door deze hoedanigheden is een maatschappij ontstaan die een vruchtbare bodem voor verslaving vormt.

Susans emotionele crisis was het gevolg van mishandeling in het verleden. Daarom nam zij haar toevlucht tot cocaïne. „Het gaf mij een vals gevoel van ’alles onder controle hebben’ en zelfrespect”, zegt zij. „Het gaf mij een gevoel van macht dat ik normaal niet bezat.”

Een studie van mannelijke adolescente verslaafden bracht aan het licht dat meer dan een derde lichamelijk mishandeld was. Bij een studie van 178 volwassen alcoholische vrouwen bleek dat 88 procent het slachtoffer was geweest van een vorm van ernstige mishandeling. De bijbel zegt in Prediker 7:7: „Louter onderdrukking kan een wijze waanzinnig doen handelen.” Iemand die emotioneel gebukt gaat onder verschrikkelijke dingen die hij of zij heeft meegemaakt, kan later onberedeneerd verlichting gaan zoeken in drugs of alcohol.

Maar drugs en alcohol zijn niet de enige verslavingen.

Eetstoornissen

Eetstoornissen (door sommige deskundigen verslavingen genoemd) dienen soms om onaangename gevoelens te ontvluchten. Sommigen gebruiken bijvoorbeeld hun overgewicht als zondebok voor persoonlijke teleurstellingen. „Soms denk ik dat ik dik blijf omdat alles wat er in mijn leven verkeerd is, daaraan toegeschreven kan worden”, zegt Jennie. „Op die manier kan ik als iemand mij niet mag, dat altijd aan mijn gewicht wijten.”

Anderen putten uit voedsel een vals gevoel van gezag.b Het kan zijn dat voedsel het enige terrein van het leven is waarop iemand het gevoel heeft de zaak onder controle te hebben. Velen met eetstoornissen denken dat er iets aan hen mankeert. Om een gevoel van eigenwaarde op te bouwen, trachten zij de hunkering van hun lichaam naar voedsel te onderdrukken. Eén vrouw zei: „Je maakt van je lichaam je eigen koninkrijk, waar jij de alleenheerser bent, de absolute dictator.”

De bovengenoemde ervaringen zijn beslist geen complete verklaring voor de verslaving aan drugs, alcohol en voedsel. Allerlei factoren kunnen er een rol bij spelen. Sommige deskundigen opperen zelfs de mogelijkheid van een genetische schakel die sommigen gevoeliger maakt voor verslaving dan anderen. „Wat wij zien, is een interactie van persoonlijkheid, omgeving, biologie en sociale aanvaardbaarheid”, zegt Jack Henningfield van het Nationale Instituut voor Drugsgebruik. „Wij willen ons niet laten misleiden door slechts één factor te bekijken.”

Hoe het ook zij, geen verslaafde — wat de oorzaak van zijn of haar verslaving ook mag zijn — is lichamelijk of emotioneel verloren. Er is hulp beschikbaar.

[Voetnoten]

[Kader op blz. 5]

Verslaving — Een wereldwijde plaag

◼ Uit een onderzoek in Mexico bleek dat 1 op de 8 personen tussen de 14 en 65 jaar alcoholist is.

◼ Maatschappelijk werkster Sarita Broden bericht dat het aantal eetstoornissen in Japan snel toeneemt. Zij zegt: „Tussen 1940 en 1965 steeg het aantal eetstoornissen gestadig, gevolgd door een snelle groei in aantal van zowel interne als externe patiënten tussen 1965 en 1981. Sinds 1981 echter is de toename van anorexia en boulimie opzienbarend geweest.”

◼ In China lijkt het aantal heroïnegebruikers snel te stijgen. Dr. Li Jianhua, die bij het Researchcentrum voor Drugsgebruik in Kunming werkt, zegt: „De heroïne heeft zich verbreid van het grensgebied naar het binnenland, van het platteland naar de steden, en naar steeds jongere mensen.”

◼ In het Zwitserse Zürich liep een experimentele open drugsmarkt op een teleurstelling uit. „Wij dachten dat wij de dealers zouden vangen, maar dat is ons niet gelukt”, zegt dr. Albert Weittstein, het betreurend dat zij slechts dealers en gebruikers van ver weg aantrokken.