Jonge mensen vragen . . .

Waarom zijn mijn ouders zo humeurig?

„MAMS is gewoonweg onmogelijk”, zegt de jonge Jeanette.a „Als ze moe is, reageert ze dat af op mij. Niets wat ik zeg is goed.” Jim heeft een soortgelijk probleem. „Als er iets verkeerd loopt,” zo vertelt hij, „reageren ze dingen volkomen ongegrond op jou af. Als de auto bijvoorbeeld niet wil starten, gaat mijn vader tegen mij tekeer — alsof het mijn schuld is!”

Dat is een veelgehoorde klacht onder tieners: Hun ouders zijn humeurig, mopperig, onberekenbaar. De ene dag zijn zij blij, opgewekt en vriendelijk. De volgende dag zitten zij in de put en hebben kritiek op alles wat je zegt en doet. „Ze schreeuwen zonder reden tegen me”, klaagt een jongere.

Hoe verwarrend het soms ook kan lijken, haast iedereen — ouders inbegrepen — heeft van tijd tot tijd last van wisselende stemmingen. Het hoort bij de menselijke aard. Zo wordt er in de bijbel van verschillende mensen gezegd dat zij in „een vrolijke stemming”, ’mild gestemd’ of zelfs in „een stemming om ten strijde te trekken” waren (Esther 1:10; Job 11:19; Handelingen 12:20). Sommige stemmingsveranderingen blijken verband te houden met allerlei biologische cyclussen. Vrouwen zijn bijvoorbeeld vaak aan stemmingsschommelingen onderhevig tijdens bepaalde fasen van de menstruatiecyclus. En het is niet ongewoon dat leden van beide seksen halverwege de middag en ’s avonds een fysiek of emotioneel dieptepunt hebben.

Spanningen en druk

In een artikel in American Health wordt opgemerkt: „Een slecht humeur heeft vaak een lichamelijke oorzaak. Hoewel het in eerste instantie aan ziekte en slechte voeding te wijten kan zijn, is vermoeidheid gewoonlijk de voornaamste boosdoener.” Wij leven in ’kritieke tijden die moeilijk zijn door te komen’ en in veel, zo niet de meeste gezinnen moet zowel vader als moeder buitenshuis werken (2 Timotheüs 3:1). Vermoeidheid en afmatting zijn veel voorkomende bijverschijnselen. Sommige ouders die door aanhoudende spanningen emotioneel uitgeput zijn, voelen zich misschien net zo als de rechtvaardige Job, die zichzelf beschreef als „doordrenkt van ellende”. — Job 10:15; 14:1.

Wanneer ouders zo in beslag worden genomen door hun eigen moeilijkheden, kan het zijn dat de communicatie eronder lijdt. De jonge Jason klaagt: „Ze zeggen je dat je iets moet doen en je doet het. Maar dan beweren ze dat ze je gezegd hadden iets anders te doen en worden ze boos. En als jij dan kwaad wordt, krijg je straf omdat je boos bent!”

Soms kan de druk van het leven ouders ook beroven van de emotionele energie die nodig is om aan jouw behoeften te voldoen. Spreuken 24:10 zegt: „Hebt gij u ontmoedigd betoond op de dag van benauwdheid? Uw kracht zal gering zijn.” Eén ouder bekende: „Ik haal Diana vaak van school wanneer ik van mijn werk op weg naar huis ben. Ze stapt dan in de auto en begint tegen me te praten over al de dingen die die dag op school gebeurd zijn — en er zijn dagen dat ik gewoon de energie niet heb om te luisteren. Ik ben te uitgeput en met mijn gedachten nog te veel bij de dingen die ik die dag zelf heb meegemaakt, om geduld op te brengen voor die van haar.” Het kan overkomen als een persoonlijke afwijzing als ouders zo handelen, maar vaak is het aan niets anders dan vermoeidheid toe te schrijven.

„Het kan ook zijn”, merkt de schrijver Clayton Barbeau op, „dat je ouders problemen hebben waar jij niets van af weet. Veel jongeren onderschatten de financiële problemen van het gezinsleven. Gezien de uitgaven voor onderdak en voedsel en de onzekerheid van een baan in het huidige bedrijfsleven, kunnen je ouders zorgen hebben waarover ze jou niets hebben verteld maar die ze met elkaar bespreken.” Of het kan zijn dat zij verantwoordelijkheden te dragen hebben die vertrouwelijk van aard zijn. Een bepaalde christelijke vader dient als opziener in een gemeente van Jehovah’s Getuigen. Zijn dochter zegt: „Soms wordt hij als hij met een heleboel gemeenteproblemen zit een echte mopperpot. Hij probeert het niet op ons af te reageren, maar hij staat dan zo onder druk dat hij geen andere dingen aan zijn hoofd kan hebben.” Spreuken 12:25 zegt zo treffend: „Angstige bezorgdheid in het hart van een man zal het neerbuigen.”

Je ouders proberen misschien dapper zulke zorgen voor jou verborgen te houden. Maar het is zoals een spreuk luidt: „Wegens de smart van het hart is er een terneergeslagen geest” (Spreuken 15:13). Soms kan de innerlijke smart hun te veel worden en kunnen de kleinste irritaties een stroom van opgekropte frustraties bij hen losmaken. „Als mijn vader thuiskomt van zijn werk,” zegt een tienermeisje, „is hij soms nogal kwaad over wat er op het werk is gebeurd. En als ik iets heb vergeten te doen, dan krijg ik dat van Paps te horen. Daarna zoekt hij iets anders waarover hij tegen mij tekeer kan gaan.”

Nu, het is beslist zo dat schimpend gepraat vermeden moet worden (Kolossenzen 3:8). Ouders krijgen van God het gebod hun kinderen niet te irriteren (Efeziërs 6:4). Maar zelfs de rechtvaardige man Job merkte dat hij onder de druk van ellendige omstandigheden „in het wilde weg” sprak (Job 6:3). Vraag je daarom voordat je een hard oordeel over je ouders velt af: ’Hoe reageer ik als ik een slechte dag heb gehad of als ik het gevoel heb onder enorme druk te staan? Word ik af en toe niet knorrig of prikkelbaar?’ Als dat zo is, kun je misschien vergevensgezinder zijn tegenover je ouders. — Vergelijk Mattheüs 6:12-15.

Een tiener genaamd Chad kwam er uit eigen ervaring achter hoe zorgelijk het leven van zijn vader wel is. „Ik werk bij mijn vader in zijn autospuiterij en garagebedrijf”, zegt hij, „en nu zie ik pas onder hoeveel druk hij staat. Hij moet de hele dag op honderd plaatsen tegelijk zijn!”

Crisis op middelbare leeftijd

In 2 Korinthiërs 7:5 erkende de apostel Paulus dat hij „van binnen vrees” had. Sommige stemmingen van je ouders zouden veroorzaakt kunnen worden door innerlijke angst. In het boek The Healthy Adolescent staat: „Zoals de adolescent te kampen heeft met de problemen van de jeugd, hebben ouders dat met de problemen van de ouderdom. Zij naderen de middelbare leeftijd, die net als de tienerjaren een moeilijke periode met menige eigen crisis is.”

Voor sommige ouders is het besef dat zij ouder worden verontrustend. „Ik begon het gevoel te krijgen dat mijn leven ten einde liep”, zei een vader. „Mijn werk was niet meer opwindend, mijn kinderen bereidden zich erop voor bij me weg te gaan, ik voelde me oud en het enige prettige vooruitzicht dat ik kon bedenken was mijn pensionering.” Terwijl jij je in „de bloei des levens” bevindt, kampen zij misschien met de lichamelijke problemen die het klimmen der jaren met zich brengt (Prediker 11:10). Zo kan het zijn dat je moeder de hormonale veranderingen van de menopauze en de daarmee verbonden, vaak vervelende verschijnselen doormaakt — vermoeidheid, rugpijn, opvliegers en stemmingsschommelingen, om er maar een paar te noemen.b

Hoe meer je naar de volwassenheid toe gaat, des te meer moeten je ouders de realiteit onder de ogen zien van de bijbelse woorden in Genesis 2:24: ’Een man zal zijn vader en zijn moeder verlaten.’ Ja, je bent misschien al een heel eind in de richting van onafhankelijkheid van hen! In het boek Talking With Your Teenager staat: „Dat kan echt pijn doen. . . . Wij [ouders] kunnen het gevoel hebben dat wij niet meer zo bemind worden als eerst . . . Onze opgroeiende kinderen zijn vaak afstandelijker, minder extravert, meer in de verdediging. Hun verlangen op eigen benen te staan, buiten het gezin dingen te beleven en zelfstandig beslissingen te nemen of plannen te maken, toont aan dat wij in hun leven niet meer zo belangrijk zijn als voorheen.”

Het is daarom niet moeilijk te begrijpen waarom je ouders soms vooral humeurig of prikkelbaar kunnen zijn als het gaat om kwesties die te maken hebben met je groeiende onafhankelijkheid. De jonge Steve zegt: „Mijn ouders zijn vergeetachtig. Je vertelt ze dat je weggaat en later vragen ze: ’Waar ga je naartoe?’ Jij zegt: ’Ik heb u verteld dat ik ging volleyballen.’ Zij zeggen: ’Dat heb je ons helemaal niet verteld’, en ze beginnen tegen je tekeer te gaan. Dat gebeurt keer op keer.” Maar wat jij mogelijk als bekrompenheid of humeurigheid beziet, kan eenvoudig een uiting van hun diepe liefde en bezorgdheid voor je zijn. Zij weten hoe slecht de wereld is, en hoewel zij je behoefte aan onafhankelijkheid erkennen, kan het zijn dat zij zich nu en dan zorgen maken om je welzijn. (Vergelijk 2 Korinthiërs 11:3.) Het kan zijn dat zij te sterk op dingen reageren of inconsequent zijn. Moet je daarom minder van hen houden?

Ouders in het juiste licht bezien

Toen je jonger was, dacht je misschien dat je ouders alles wisten en alles konden. Nu je ouder en wijzer wordt, kan het zijn dat hun gebreken duidelijker aan het licht treden. En als ouders zo nu en dan humeurig of mopperig zijn, kun je gemakkelijk op hen gaan neerzien. Maar de bijbel geeft de waarschuwing ’een ouder niet te bespotten’ (Spreuken 30:17). Bovendien is het heel goed mogelijk dat zij bij jullie thuis niet de enigen zijn die humeurig zijn. „Soms word ik ook humeurig”, gaf een meisje toe. Misschien ben je veel prikkelbaarder, nukkiger of gereserveerder dan je beseft.

Hoe het ook zij, probeer in plaats van je ouders met kritische ogen te bekijken, „medegevoel” en empathie voor hen te ontwikkelen (1 Petrus 3:8). Zoals in het volgende artikel in deze reeks zal worden getoond, kan dat je helpen met hun stemmingen om te gaan.

[Voetnoten]

[Illustraties op blz. 23]

Veel ouders zijn eenvoudig emotioneel uitgeput door de eisen die het leven aan hen stelt