Wat is privacy?

„HET recht op privacy is een moeilijk te vatten begrip,” verklaart The Guide to American Law, „omdat het niet nauwkeurig te omschrijven valt.” David F. Linowes, hoogleraar in de politieke economie en overheidsbeleid, voegt daaraan toe: „Er bestaat geen algemeen aanvaarde definitie van privacy.”

Wettelijk gesproken is het recht op privacy een betrekkelijk nieuwe gedachte die stamt uit een in 1890 door Louis D. Brandeis en Samuel Warren geschreven rechtskundig artikel in de Harvard Law Review. Dit artikel, dat een mijlpaal betekende, werd ingegeven door hun verontwaardiging over de niets ontziende sensatiezucht van de zogenoemde „boulevardpers”.

Privacy werd dan ook gedefinieerd als „het recht om met rust gelaten te worden”. Professor Masanari Sakamoto van de Universiteit van Hirosjima schreef echter dat deze definitie „niet zo gelukkig was met het oog op de latere ontwikkeling van het recht”. Hij beziet privacy als een positief begrip waarin zowel de afzondering van anderen opgesloten ligt als de betrokkenheid bij hen.

De opvattingen van professor Sakamoto zijn in overeenstemming met de definitie van privacy in The Encyclopedia Americana. Daar wordt privacy gedefinieerd als „de aanspraak van individuen, groepen of instellingen zelf te bepalen wanneer, hoe en in welke omvang informatie over hen zelf naar anderen wordt gecommuniceerd”.

Wat de een als een kwestie van privacy zal beschouwen, zal de ander derhalve niet zo zien. Laten wij verschillende zienswijzen eens vergelijken.

Opvattingen over privacy

„Voor de bescherming van het privé-leven heeft het Portugees niet eens een woord dat het goed dekt. De woordenboeken vermelden het woord ’privacy’ (privacidade) niet”, berichtte O Estado de S. Paulo, een Braziliaanse krant. Dat was in 1979. Pas recent, in 1986, heeft een Braziliaans woordenboek het woord privacidade opgenomen, dat aan het Engels ontleend is. Het Koreaans heeft geen equivalent voor het Engelse woord „privacy”. In het Nederlands gebruikt men soms de omschrijving „persoonlijke levenssfeer”.

In Japan bestaat dezelfde situatie. „Er is in feite geen Japans woord voor ’privacy’”, verklaart Donald Keene, een Amerikaanse japanoloog. „In het groepsgerichte Japan”, merkt de Kodansha Encyclopedia of Japan op, „is het recht van het individu op privacy traditioneel minder in ere gehouden dan het recht van de familie, de groep of de gemeenschap op kennis van of inmenging in iemands persoonlijke aangelegenheden.” Als u bijvoorbeeld een baan bij een Japans bedrijf wilt, moet u erop voorbereid zijn dat u vragen worden gesteld als: Is de verhouding met uw vrouw goed? Waar werkt zij? Wat is haar inkomen? Hoe oud zijn uw kinderen? Naar welke school gaan zij? Bent u vrijgezel en krijgt u de baan, dan zal uw baas misschien na verloop van tijd zeggen: „Het wordt tijd dat u trouwt en gesetteld raakt.”

Zou u dit als een onvergeeflijke inbreuk op uw privacy beschouwen? De Japanse werknemer zal daar waarschijnlijk niet zo over denken. Toen Japanners werd gevraagd wanneer zij in geestelijk opzicht rust hebben, antwoordde slechts 8 procent: „Als ik alleen ben.” Bijna twee derde van de geënquêteerden zei dat zij zich geestelijk rustig voelden als zij bij familie of vrienden waren.

Een Japanse bruid was echter geschokt toen zij zag wat er op haar bruiloft op de Filippijnen gebeurde. Zij vroeg haar Filippijnse echtgenoot wie alle gasten op haar trouwreceptie waren. „Ik ken hen niet”, antwoordde hij. „Wij maken veel eten klaar en iedereen kan binnenkomen en in onze vreugde delen.” Onder Filippino’s is dat gastvrijheid tonen. Wat een verschil met veel Europese gemeenschappen, waar verwacht wordt dat men alleen op uitnodiging ergens op bezoek gaat of op een feestje komt!

Probeer voordat u afwijkende opvattingen over privacy als onaanvaardbaar afwijst, de positieve kant ervan te zien. Een Europeaan zal misschien klagen dat er geen privacy is in andere samenlevingen. In deze andere samenlevingen is mensen echter geleerd bijna alles te delen met hun familie en vrienden. Er wordt verwacht dat men zijn privacy opoffert in plaats van ze te beschermen.

Problemen die overwonnen moeten worden

Het is waar dat daar waar mensen meestal weinig privacy hebben, zich in de ogen van sommigen problemen voordoen. Als mensen die tot een dergelijke samenleving behoren, willen studeren of zich met andere persoonlijke activiteiten willen bezighouden, moeten zij een hoge mate van concentratievermogen aankweken. Donald Keene merkte in zijn boek Living Japan op: „De enige echte privacy heb je als je je geestelijk afsluit voor andere mensen die in feite misschien slechts een meter van je vandaan zitten, en die soort privacy is nodig in Japan.”

Dicht opeen wonen met familie en vrienden kan ook andere problemen scheppen. Sommige Japanse echtparen hebben er bijvoorbeeld behoefte aan naar „liefdeshotels” te vluchten voor hun intieme momenten. Ook in Brazilië is de privacy beperkt in een huis waar op de plaats van een deur slechts een dun gordijn hangt of waar kamers slechts afgeschoten hokjes zijn. Gesprekken en andere geluiden dringen vrij tot andere kamers door.

Maar niet alleen zulke woonsituaties kunnen in de ogen van sommigen problemen scheppen; hetzelfde geldt voor de vriendelijke aard van mensen. Die kan voor op hun privacy gestelde mensen irritant zijn. Indien u geen kinderen hebt bijvoorbeeld, is het mogelijk dat u gebombardeerd wordt met persoonlijke vragen als: ’Hebt u geen kinderen? Waarom niet?’

Een hogere prijs?

In Denemarken echter wordt het met een zekere minachting bezien als iemand wat al te nieuwsgierig is naar andermans zaken. Ook in Engeland stellen veel mensen van middelbare leeftijd hun privacy op prijs, zelfs tegenover hun eigen kinderen. In een klassebewuste maatschappij zoekt elke maatschappelijke groep de bescherming van privacy.

In landen waar een hoge mate van privacy wordt verwacht, moet er echter wel een prijs voor betaald worden. Toen bijvoorbeeld een 80-jarige man in Denemarken zichzelf buitensloot, kon hij er niet toe komen bij zijn buren aan te bellen. Hij dwaalde anderhalf uur in de kou rond totdat een politieagent hem hielp een slotenmaker te vinden.

Dergelijke problemen brachten de Denen er in de jaren ’70 toe een deur-tot-deurcampagne te beginnen. Het doel van de campagne? Eenzame mensen aan te moedigen wat vaker een beroep te doen op hun buren en wat meer contact met hen te zoeken. In enkele maanden tijd deden zo’n 50.000 Denen aan deze campagne mee. Uit een dergelijk verschijnsel in een op privacy ingestelde samenleving blijkt de noodzaak zich om anderen te bekommeren.

In Duitsland echter beschouwde 62 procent van de door het Allensbacher Instituut geënquêteerden hun eigen privé-geluk als hun voornaamste levensdoel. Maar zoals dit instituut concludeerde: „Als wij het dwaas vinden aan anderen te geven en alleen ons eigen persoonlijke geluk en dat van ons gezin voor ogen hebben, hebben wij misschien de sociale ijstijd al bereikt.” Gebrek aan belangstelling voor anderen gaat beslist hand in hand met zelfzucht.

In Japan wordt een tendens tot zelfzucht met de nadruk op privacy waargenomen. „Tot de vele veranderingen in de Japanse samenleving die een uitvloeisel zijn van de snelle economische groei van de natie”, schrijft Tetsoeja Tjikoesji, een vooraanstaand Japans journalist, „behoort het verschijnsel dat kinderen opgroeien met een eigen kamer, een verschijnsel dat volgens velen de grootste historische verandering in de Japanse samenleving vertegenwoordigt.”

De verandering heeft zowel een positieve als een negatieve zijde. De privacy kan het kind helpen verantwoordelijkheidsbesef te ontwikkelen en hem een rustig plekje om te studeren en te mediteren verschaffen. Maar ze kan er ook toe leiden dat kinderen kluizenaars worden in hun eigen kamer en contact met de rest van het gezin schuwen. Hirosji Nakamoera van het Japanse Cultureel Instituut voor Kinderen wees op deze negatieve aspecten en zei: „Hoe vroeger onafhankelijk hoe beter, hoe welvarender hoe beter, hoe volmaakter de privacy hoe beter — juist deze gedachten zijn de oorzaak van de psychologische kloof in het gezin.”

De toenemende zelfzuchtige houding in de Japanse samenleving baart veel Japanners zorgen. Het dilemma helpt ons de noodzaak in te zien van evenwichtigheid.

[Inzet op blz. 6]

Sommige echtparen vluchten naar „liefdeshotels” voor hun intieme momenten