Wiegedood — Het verdriet verwerken

WIEGEDOOD is een verscheurende tragedie. Een ogenschijnlijk gezonde baby wordt niet meer wakker. Het komt totaal onverwacht, want wie veronderstelt nu dat een zuigeling eerder zal sterven dan zijn ouders? Een baby die door de moeder werd gekoesterd met een onbegrensde liefde, is plotseling voor haar de bron van onbegrensd verdriet.a

Er beginnen schuldgevoelens op te komen. De ouders voelen zich verantwoordelijk voor de dood, alsof die aan nalatigheid te wijten was. Zij vragen zich af: ’Wat hadden wij kunnen doen om het te voorkomen?’ In sommige gevallen zou de man, zij het volkomen ongefundeerd, zelfs onbewust zijn vrouw de schuld kunnen geven. Toen hij naar zijn werk ging, was de baby nog in leven en gezond. Toen hij thuiskwam, was de baby in zijn wieg gestorven! Wat was zijn vrouw toen aan het doen? Waar was zij toen het gebeurde? Deze irrationele twijfels moeten uit de weg geruimd worden om geen spanningen in het huwelijk te krijgen.

Tottie, die in ons inleidende artikel werd genoemd, maakte een moeilijke tijd door. Zij zegt: „Als ik niet oppas, heb ik nog steeds vlagen van schuldgevoel en neerslachtigheid. Ik moet dan snel mentaal op iets anders overschakelen en die zinloze gedachten van mij afzetten. Het gebed is een grote hulp voor mij geweest, daar ik om hulp heb gevraagd om mijn eigen denkprocessen te herkennen en positiever te denken.”

Hoe kunnen andere mensen hen helpen in hun verdriet? Tottie antwoordt ogenblikkelijk: „Sommigen doen alsof Katie nooit heeft bestaan. Als zij maar zouden beseffen dat je juist over je lieveling wil praten! Praten werkt genezend. Katie zal voor ons altijd een schattig kindje zijn en wij willen aan haar blijven denken, haar niet vergeten. Waarom zou je dan bang zijn om over haar te praten?”

Daar staat tegenover dat niet alle ouders over hun gestorven kind willen praten. Dat is iets wat de bezoeker moet proberen aan te voelen.

Het verdriet verwerken

De manier waarop verdriet wordt verwerkt, verschilt van mens tot mens en van cultuur tot cultuur. Bij een onderzoek naar wiegedood in de Verenigde Staten bleek dat het gemiddeld drie jaar duurt voordat de ouders „het niveau van persoonlijk geluk hebben herwonnen dat zij naar hun mening vóór de dood [van hun kind] bezaten”.

Doug, systeemanalist, en Anne, nu beiden voor in de 40, verloren 12 jaar geleden hun kleine Rachel. Destijds was wiegedood nog betrekkelijk onbekend. Ondanks het feit dat een arts de baby de dag ervoor had onderzocht, stond de dienstdoende politieagent erop dat de lijkschouwer om sectie vroeg. Anne zegt: „Op dat moment stelden wij geen vragen over die beslissing. Pas later kwamen wij erachter dat de politieagent blauwe plekken op Rachels keeltje had gezien en kindermishandeling vermoedde! Die plekken bleken slechts een teken te zijn dat Rachel dood was; het ging om wat men livores mortis noemt — twee vlekvormige verkleuringen die eruitzien als bloeduitstortingen. Bij sectie werd geen reden voor de dood geconstateerd en ten slotte werd wiegedood als doodsoorzaak vermeld.”

Hoe reageerden Doug en Anne op het verlies? Doug vertelt: „Ik was in de Koninkrijkszaal toen een vriend me kwam zeggen dat ik dringend naar huis moest. Toen ik thuis arriveerde, hoorde ik het ergste. Ik kon het niet geloven. Ik was de laatste geweest die Rachel die nacht had aangeraakt. Nu was zij dood. Ik stortte in en huilde, samen met Anne. Het was de enige keer dat ik huilde.”

Ontwaakt!: „Hoe ging het bij de begrafenis? Hoe waren jullie daaronder?”

„Het verbazingwekkende was dat Anne en ik bij de begrafenis geen van beiden huilden. Iedereen huilde behalve wij.” Waarop Anne haastig opmerkte: „Ja, maar ik heb genoeg afgehuild voor ons tweetjes. Ik denk dat het me een paar weken na de tragedie echt overviel, toen ik op een dag eindelijk alleen thuis was. Ik heb de hele dag gehuild. Maar ik geloof wel dat het geholpen heeft. Daarna voelde ik me een stuk beter. Ik moest treuren om het verlies van mijn baby. Ik geloof dan ook echt dat je mensen die verdriet hebben, moet laten huilen. Hoewel het een heel natuurlijke reactie is als anderen zeggen ’Niet huilen’, helpt dat niet echt.”

Ontwaakt!: „Hoe hebben anderen jullie door de crisis heen geholpen? En welke dingen helpen niet?”

Anne antwoordde: „Er kwam een vriendin die mijn huis een beurt gaf zonder dat ik iets hoefde te zeggen. Anderen kookten voor ons. Sommigen hielpen gewoon door me te omhelzen — geen woorden, alleen een omhelzing. Ik wilde er niet over praten. Ik wilde niet steeds maar weer moeten uitleggen wat er was gebeurd. Ik had geen behoefte aan nieuwsgierige vragen, alsof ik ergens in te kort was geschoten. Ik was de moeder; ik zou letterlijk alles hebben gedaan om mijn Rachel te redden.”

Doug vervolgde: „Soms werden er onschuldige opmerkingen gemaakt die zinloos waren, zoals: ’Als christenen mogen wij niet treuren zoals anderen.’ Dat weet ik wel. Maar ik kan je verzekeren dat als je een kind verliest, op dat moment zelfs de vaste overtuiging dat er een opstanding is niet kan voorkomen dat je huilt en treurt. Per slot van rekening huilde Jezus ook toen Lazarus stierf, en Jezus wist nog wel dat hij hem uit de dood zou opwekken.”

Daaraan voegde Anne toe: „Een andere opmerking die wij zinloos vonden, was: ’Ik weet hoe je je voelt.’ Wij weten dat het met de beste bedoelingen werd gezegd, maar tenzij de persoon in kwestie net als ik een baby had verloren, kon hij of zij onmogelijk weten hoe ik me voelde. Gevoelens zijn heel persoonlijk. De meeste mensen kunnen wel sympathie tonen, maar er zijn er maar heel weinig die echte empathie kunnen tonen.”

Ontwaakt!: „Heeft de dood van Rachel spanningen tussen jullie veroorzaakt?”

Anne haastte zich daarop te antwoorden: „Ja zeker. Ik veronderstel dat wij op verschillende manieren om ons verlies treurden. Doug wilde overal in huis foto’s van Rachel neerzetten. Dat was het laatste wat ik wilde. Ik had die herinneringen niet nodig. Ik wilde niet dat het leek alsof wij haar dood tot een cultus maakten. Hoe dan ook, Doug begreep mijn gevoelens en hij haalde de foto’s weg.”

Ontwaakt!: „Hoe reageerde de kleine Stephanie, Rachels zusje?”

„Na Rachels dood is Stephanie een poosje bang geweest om ziek te worden. Ze was bang dat een willekeurige ziekte ook haar dood zou betekenen. En in het begin wilde ze niet gaan slapen. Maar daar is ze wel overheen gekomen. Toen wij Amy kregen, onze volgende baby, was Stephanie altijd erg bezorgd voor haar. Ze wilde niet dat ze doodging en iedere keer dat haar zusje hoestte of snufte, werd ze zenuwachtig.”

Een vaste hoop is een steun

Wat valt er te zeggen over het gebruik van kalmerende middelen tijdens de rouwperiode? De patholoog Knight schrijft: „Er is aangetoond dat zware kalmerende middelen averechts kunnen werken als ze het normale rouwproces bij een verlies belemmeren. De tragedie moet verduurd, doorgemaakt en uiteindelijk verstandelijk verwerkt worden, en indien dit onnodig wordt vertraagd door de moeder met kalmerende middelen te verdoven, dan wordt het proces verlengd of verwrongen.”

Ontwaakt! vroeg Doug wat hem en Anne bij hun verdriet op de been had gehouden.

„Ik herinner me dat de begrafenislezing een hulp was. Wat ons die dag het allermeest getroost heeft, was onze christelijke hoop op de opstanding. Het verlies van Rachel heeft ons diep getroffen, maar de pijn werd verzacht door Gods belofte bij monde van Christus dat wij haar hier op aarde zouden terugzien. Uit de bijbel wisten wij dat de gevolgen van de dood omkeerbaar zijn. De spreker liet aan de hand van de bijbel zien dat Rachel niet ’als engeltje’ in de hemel was of in het voorgeborchte wachtte tot zij verlost zou worden en naar de hemel zou gaan. Zij sliep gewoon in het gemeenschappelijke graf van de mensheid.” — Zie Johannes 5:28, 29; 11:11-14; Prediker 9:5.

Ontwaakt!: „Wat zouden jullie mensen antwoorden als zij zouden zeggen dat ’God haar heeft weggenomen’?”

„Een God die kleine kinderen bij hun ouders zou weghalen, zou een zelfzuchtige God zijn. Het bijbelse antwoord in Prediker 9:11 is verhelderend: ’Tijd en onvoorziene gebeurtenissen treffen hen allen.’ En Psalm 51:5 vertelt ons dat wij allemaal onvolmaakt en zondig zijn vanaf het moment dat wij verwekt werden, en nu is de afloop voor alle mensen de dood, en die kan allerlei oorzaken hebben. Soms slaat de dood al vóór de geboorte toe, zodat een baby dood geboren wordt. Rachel heeft als zuigeling iets gekregen waar haar lijfje geen verweer tegen had — een onvoorziene gebeurtenis.”

Elke dag verliezen duizenden gezinnen een kind in de dood. In veel gevallen zijn het baby’s die aan wiegedood sterven. In zulke tragische omstandigheden kunnen meelevende vrienden, artsen, ziekenhuispersoneel en raadslieden heel veel betekenen. (Zie het kader op deze bladzijde.) Bovendien kan nauwkeurige kennis van Gods voornemen met de mensheid een ware steun voor bedroefde ouders zijn.

Als u graag meer zou weten over Gods belofte van een opstanding tot volmaakt leven op aarde, voel u dan vrij om contact op te nemen met getuigen van Jehovah in uw buurt. Zij zullen u graag helpen met troost uit Gods Woord, zonder dat dit u tot iets verplicht.

[Voetnoten]

[Kader op blz. 12]

Suggesties voor het helpen van bedroefde ouders

Wat u kunt doen

1. Wees beschikbaar. Kook maaltijden. Geef het huis een beurt. Doe boodschappen. Zorg voor de andere kinderen.

2. Geef uiting aan uw oprechte medegevoel en verdriet over hun verlies.

3. Laat hen hun gevoelens en verdriet uiten zoals zij dat willen.

4. Moedig hen aan om geduld te hebben met zichzelf en niet te veel van zichzelf te verlangen.

5. Laat hen zo veel over het verloren kind praten als zij willen, en praat over de vertederende hoedanigheden van het kind.

6. Besteed speciale aandacht aan de broertjes en zusjes van het kind zo lang dat nodig mocht zijn.

7. Neem schuldgevoelens bij hen weg. Verzeker hen dat zij alles gedaan hebben wat zij konden. Vestig ook hun aandacht op alle andere positieve dingen waarvan u zeker weet dat zij die voor het kind hebben gedaan.

Wat te vermijden

1. Ga niet met een boog om hen heen omdat u zich opgelaten voelt. Een meelevende omarming zonder woorden is beter dan afwezigheid.

2. Zeg niet dat u weet hoe zij zich voelen — tenzij u eveneens een kind verloren hebt.

3. Schrijf hun niets voor; zeg hun niet hoe zij zich moeten voelen of wat zij moeten doen.

4. Reageer niet met stilzwijgen als zij hun gestorven kind ter sprake brengen. En wees niet bang om over het kind te praten — zij willen prettige dingen over hem of haar horen.

5. Trek geen gewilde conclusies over lessen die uit het verlies van het kind geleerd zouden kunnen worden. In hun verdriet zien de ouders er echt geen positieve kanten aan.

6. Herinner hen er niet aan dat zij ten minste nog andere kinderen hebben of kunnen krijgen. Geen ander kind kan de plaats van het gestorven kind innemen.

7. Maak hun schuldgevoel niet groter door na te gaan of er thuis of in het ziekenhuis fouten gemaakt zijn.

8. Gebruik geen godsdienstige gemeenplaatsen waarin God de schuld krijgt.

(Ten dele gebaseerd op een lijst opgesteld door Lee Schmidt voor een hulpverleningsinstelling, Parent Bereavement Outreach, in Santa Monica [Californië].)