Waarom zijn zij bezorgd over het verlies van leden?

Veel kerken raken leden kwijt. Deze eerste drie artikelen, door een Ontwaakt!-correspondent in Italië, tonen dat er in het Vaticaan zelf, alsook bij veel katholieke bladen en commentators, bezorgdheid bestaat. Welke redenen geven zij en anderen voor het verlies van kerkleden?

HET Vaticaan is bezorgd. Het gaf vorig jaar mei een rapport uit, getiteld Sekten of nieuwe religieuze bewegingen: Een pastorale uitdaging. Dit document was het resultaat van een studie die in 1984 was aangevangen door vier Vaticaanse departementen en die ten doel had vast te stellen waarom zoveel katholieken de kerk verlaten.

Enkele van de vele redenen die het Vaticaan opgaf voor de afval onder katholieken, waren: ’Bezorgdheid voor de toekomst; wat waarheid is en hoe ze gevonden moet worden; de zin van het leven; het ontbreken van antwoorden op hun vragen; het gevoel te zijn verraden, bedrogen, uitgebuit; het gevoel dat er niet naar hen is geluisterd; en ontgoocheling over kerkwetten en kerkelijke praktijken.’

Dit klinkt als de toestand waarin de scharen verkeerden die naar Jezus kwamen toegestroomd: „Zij waren afgemat en terneergeslagen, als schapen zonder herder” (Matthéüs 9:36).a Het Vaticaanse document gaf toe dat er „veel gebreken en tekortkomingen in het feitelijke gedrag van de kerk” zijn en beklemtoonde dat „er een vacuüm bestaat dat erom schreeuwt gevuld te worden”. Ook verwees het naar het „gebrek aan leiderschap, geduld en persoonlijke betrokkenheid van de zijde van kerkleiders”.

Andere bronnen geven verdere redenen voor het verlaten van de kerken. De welbekende Nederlandse theoloog Johannes Baptist Metz deed deze uitspraak: „Onze westerse godsdienstigheid is verburgerlijkt tot op het bot. Er blijkt geen spoortje messianisme in te zijn overgebleven. Het heersen van God is eruit verdwenen. Hij speelt geen rol meer binnen de kerken, binnen de theologie en binnen de sociale en politieke vraagstukken van onze tijd.”

Commentaar gevend op de situatie onder jonge mensen in Spanje, verklaarde Concilium, een internationaal theologisch tijdschrift: „Jeugd en kerk vertegenwoordigen twee totaal verschillende werelden, die ver uit elkaar liggen.” Dit tijdschrift maakt melding van overeenkomstige situaties in Nederland, België, de Bondsrepubliek Duitsland en Australië.

Eén persbericht betitelde het pauselijke document als „de alarmkreet van het Vaticaan”. Het document oppert een ’herbezinning op wat de parochiegemeenschap zou moeten zijn’. Deze zou ’hartelijk en getuigend’ moeten zijn. Er wordt in opgemerkt dat de sekten zich „veel moeite geven om met mensen in contact te komen waar dezen zijn, op een warme, persoonlijke en rechtstreekse wijze, het individu uit de anonimiteit halend, aanmoedigend tot deelname, spontaniteit, verantwoordelijkheid, betrokkenheid”.

Het roept op tot „voortgaand geloofsonderricht” om de religieuze onwetendheid te bestrijden die zo wijdverbreid is onder de leden van de hedendaagse kerken. „Het woord van God”, zo verklaart het document, „moet worden herontdekt als een belangrijk gemeenschapsvormend element”, en het predikingswerk moet een „bijbelse dimensie” hebben.

Afstappend van het zelfonderzoek slaat het document nu een onheilspellende toon aan: „Soms moeten wij radicale interventies van de zijde van de staat die in zijn eigen werksfeer opereert, erkennen en zelfs ondersteunen.” (Wij cursiveren.) Deze „uitnodiging” aan de Staat om met zijn bemoeienis te helpen in de strijd, is de pers niet ontgaan. „Verschijnt wederom de schaduw van de ’wereldlijke arm’, nu over de niet-katholieke religies en in het bijzonder de zogenoemde ’sekten’?” vroeg Marco Tosatti in La Stampa van 4 juni 1986.

Geeft deze suggestie van regeringsinterventie te kennen dat het Vaticaan wenst terug te keren tot de methoden die het in de donkere middeleeuwen had om godsdienstvrijheid te onderdrukken? Heeft Jezus ooit de hulp van politieke autoriteiten ingeroepen om degenen die zijn leringen tegenstonden, uit te schakelen? Heeft Petrus dat ooit gedaan? Hebben de andere apostelen dat ooit gedaan? Waren het niet de Farizeeën die een beroep deden op Pilatus om Jezus aan de paal te nagelen? Is het vragen van overheidshulp een bewijs van geestelijke kracht of is het een toegeven van zwakte?

Niet alle katholieken die de kerk verlaten, sluiten zich bij een andere religie aan, maar grote aantallen stromen naar één speciale religieuze organisatie. Welke groep is dat, en waarom wordt deze gekozen door zovelen die hun kerk verlaten?

[Voetnoten]

[Illustratieverantwoording op blz. 4]

Cover photo: K. Scholz/H. Armstrong Roberts