Het wonderbaarlijke zelfdichtende vermogen van bloed

U BENT met een mes bezig, voorbereidingen treffend voor een maaltijd voor uw gezin. Ai! Het mes schiet uit en een snijwondje is het gevolg. Zo’n uitwendig wondje loopt u maar af en toe op, maar wist u dat zich in ons lichaam dagelijks honderden inwendige beschadiginkjes voordoen? Toch bloeden wij niet dood. Waarom niet? Het bloed beschikt over wonderbaarlijke middelen om zulke wondjes te dichten.

Kleine reparaties door propjes

In het bloed zweven alle stoffen die nodig zijn voor een reparatie. Maar ze worden in een staat van inactiviteit gehouden totdat er zich een crisis voordoet. Wanneer dit gebeurt, veroorzaakt de pijn zenuwreflexen waardoor de bloedvaten samentrekken. Dit is voor de kleine bloedplaatjes het sein om in actie te komen. Ze haasten zich naar de plaats van de noodtoestand en hechten zich aan het blootliggende weefsel van de wond. Chemische signalen van de bloedplaatjes zorgen ervoor dat zich nog meer bloedplaatjes op de plek verzamelen en er vormt zich een losse prop. Die is gewoonlijk voldoende om kleine scheurtjes af te sluiten.

Grotere reparaties door stolsels

Bij grotere verwondingen is er een sterkere, duurzamer ’pleister’ nodig. Er wordt nog steeds een bloedplaatjesprop gevormd, maar deze moet worden bedekt door een stolsel. De vorming van een stolsel is echter een gecompliceerd karwei waaraan in een ingewikkelde opeenvolging van chemische reacties enkele tientallen verbindingen te pas komen.

In het kort gebeurt er het volgende: Als reactie op de noodsituatie wordt door de wanden van de bloedvaten of door de stollingsfactoren in het bloed een bepaalde stof afgescheiden die in de bloedbaan komt. Deze zorgt ervoor dat fibrinogeen, een passief eiwit dat in bloedplasma wordt aangetroffen, wordt omgezet in fibrine. De fibrinemoleculen hebben het unieke vermogen zich aaneen te koppelen, lange draden vormend die zich om de bloedplaatjesprop wikkelen. De draden hebben veel weg van een spinneweb, waarin nog meer bloedplaatjes, rode bloedlichaampjes en andere stoffen worden gevangen om een stolsel te vormen. Het pasgevormde, geleiachtige stolsel bestaat voor ongeveer 99 procent uit water. Daarom scheiden de bloedplaatjes twee eiwitten af die ervoor zorgen dat het stolsel krimpt en de vloeistof eruit verdrongen wordt. Nu heeft zich een massief stolsel gevormd. Aan het huidoppervlak, waar het stolsel aan de lucht is blootgesteld, wordt het gewoonlijk een korstje of roofje genoemd.

Als het proces eenmaal is begonnen, moet het ook worden stopgezet om te verhinderen dat het stolsel zo groot wordt dat het het bloedvat verstopt en de bloedcirculatie onderbreekt. Hoe wordt het stollingsproces stopgezet? Nadat het reparatiewerk gedaan is, keert de bloedstroom snel terug tot de normale situatie en worden de stollingsfactoren verstrooid. Er zijn ook enkele antistollingsfactoren in het bloed die overmatige stolselvorming voorkomen en de bloedplaatjes ervan weerhouden zich te verzamelen wanneer er geen noodsituatie is.

Het stolsel verwijderen

Nadat de wond geheeld is, wordt er een andere chemische reactie op gang gebracht om de fibrinedraden af te breken en het stolsel op te lossen. Stukjes van het stolsel die losschieten en in de bloedbaan komen, worden hetzij verslonden door witte bloedlichaampjes of uitgefilterd in de lever, de milt of het beenmerg.

Het bloed helpen zijn taak te verrichten

Er zijn bepaalde dingen die wij kunnen doen om het bloed te helpen zijn ingewikkelde taak beter te verrichten. Lichaamsbeweging zoals een stevige wandeling of zwempartij maakt dat het bloed vrij kan circuleren. Door het eten van lecithinerijk voedsel, zoals volkorenbrood, en vis met een hoog vetzuurgehalte worden de bloedplaatjes minder plakkerig en wordt voorkomen dat het bloed abnormale stolsels gaat vormen. Tevens wordt door bladgroente, tomaten en plantaardige oliën onze vitamine K-​voorraad aangevuld, die ervoor zorgt dat het stollingsmechanisme goed blijft werken.

Het wonderbaarlijke zelfdichtende vermogen van het bloed helpt ons beslist om nog beter te beseffen hoe waar Mozes’ woorden zijn: „Het leven van elk levend wezen is in het bloed.” — Leviticus 17:11, Today’s English Version.

[Diagram op blz. 26]

(Zie publicatie voor volledig gezette tekst)

Rode bloedlichaampjes

Bloedplaatjes

Normaal bloedvat

Bloedplaatjes repareren kleine beschadigingen

Bloedplaatjes, rode bloedlichaampjes en fibrinedraden repareren grotere schade

Fibrinedraden die een rood bloedlichaampje vasthouden