Ook u kunt u bekwamen in kalligrafie!

IN Azië wordt kalligrafie als een belangrijke kunstvorm beschouwd. In de westerse cultuur is het een kunst voor iedereen. Maar wat is eigenlijk kalligrafie? Afgeleid van de Griekse woorden voor „schoon” (kalos) en „schrijven” (grafe) is kalligrafie de kunst van het schoonschrijven.

In voorbijgegane tijden behoorden personen die bedreven waren in kalligrafie, tot een officiële stand en mochten zij zelfs wetsvoorstellen indienen. Op het doden van een schrijver stond dezelfde straf als op het doden van de koning of een bisschop. Dat is geen geringe positie in de maatschappij!

Welke waarde heeft de kalligrafie of schoonschrijfkunst echter in dit tijdperk van elektronisch letterzetten, van tekstverwerking en schrijfmachines?

Moderne schoonschrijfkunst

Een met de hand geschreven brief heeft iets persoonlijks dat geen machine kan evenaren. Maar wat voor zin heeft zo’n brief als het handschrift onleesbaar of moeilijk te ontcijferen is?

Daarom hebben de meesten van ons toen wij nog heel jong waren, onze eerste stijl van schoonschrijven geleerd, waarbij de letters afzonderlijk werden geschreven. Gebaseerd op Romeinse hoofdletters, is de eenvoud ervan ideaal voor de coördinatie van arm, hand en oog van het jonge kind. Deze aanvankelijk geleerde stijl is niet gecompliceerd en is gemakkelijk te lezen. Eén of twee jaar later maakten wij kennis met het cursieve (lopend) schrift toen wij leerden hoe wij de letters met elkaar moesten verbinden.

Nadien ontwikkelden wij een eigen handschrift. Misschien is ons het schrijven wel goed geleerd, maar hoevelen van ons zijn van mening dat ons handschrift gekwalificeerd kan worden als kalligrafie, of fraai schrift? Ons huidige gejaagde leven vergunt ons wellicht niet de tijd of de omstandigheden om geschreven tekst te produceren die wij als een kunstwerk zouden kunnen beschouwen.

Maar net als met elke andere vaardigheid het geval is, kunnen wij met een beetje kennis, tijd en oefening schrift produceren dat mooi is en ons veel voldoening schenkt. Misschien nog belangrijker, het schenkt de lezer vreugde.

Welke materialen hebt u nodig?

Eén voordeel van kalligrafie als hobby is, dat het helemaal geen kostbare aangelegenheid is. Wat u in wezen nodig hebt, is: een pen, potlood, gom, inkt, papier en een liniaal. Natuurlijk kan men dure pennen kopen, maar kalligrafie hoeft niet duur te zijn.

De pen: De schoonschrijfpen heeft een speciale brede punt die, afhankelijk van de hoek waaronder de pen wordt vastgehouden, een dikke of een dunne lijn kan produceren. Er zijn pennen in alle maten en soorten. U kunt pennen kopen die in een penhouder passen en die een reservoir hebben dat de inkt bevat en de toevoer ervan reguleert. Deze pennen moeten echter in inkt gedoopt worden. In de vulpen zit de inkt in wegwerppatronen.

De inkt: Een zwarte, watervaste inkt is het beste, hoewel er inkten in diverse kleuren zijn. Wegens zijn klonterige aard kan watervaste inkt niet in vulpennen gebruikt worden. Gebruikt men dus afwasbare inkt, dan is een fixeermiddel nodig om het voltooide werkstuk tegen vocht te beschermen.

Het papier: Hierbij is het geheim om glad papier van een goede kwaliteit te hebben. Zorg er ook voor de goede kant van het papier — de gladste kant — te gebruiken. Het papier dient dun genoeg te zijn zodat de lijnen van gelinieerd papier dat eronder wordt gelegd, zullen doorschijnen. Perkamentpapier, dat een gespikkeld oppervlak heeft, geeft een heel mooi effect.

Het gom: Dit wordt gebruikt om potloodlijnen uit te gommen die getrokken zijn om recht te schrijven. Een zacht gom, zoals door tekenaars wordt gebruikt, zal het papier schoonmaken zonder de toplaag aan te tasten.

De techniek leren

Het is bijna tijd om te beginnen! Maar zorg er eerst voor dat u gerieflijk zit aan een solide werkoppervlak met goede verlichting. Neem de pen op. Merkt u op dat de punt aan het uiteinde plat is? Draai de pen nu zo dat het platte gedeelte van de punt onder een hoek van 45° op de lijn staat. Houd de pen stevig vast, maar laat uw hand terzelfder tijd ontspannen zijn. Trek een verticale streep naar beneden.

Trek vervolgens, met de pen nog steeds in een stand van 45°, een diagonale streep naar beneden. Ziet u het verschil in dikte tussen de lijnen? Door de pen consequent in deze stand te houden, zal elke pennestreek de dunne en de dikke lijnen produceren die de schoonheid van kalligrafie vormen.

Nadat men de kunst meester is geworden om de pen in een stand van 45° vast te houden, is het een kwestie van de afzonderlijke letters volgens hun juiste hoogte te reproduceren. Een vuistregel is: Elke kleine letter dient de hoogte te hebben van vijf puntbreedten van de pen; hoofdletters krijgen zeven en een halve puntbreedte.

Leg wanneer u de letters begint te tekenen, een vel gelinieerd papier onder uw halfdoorzichtige schrijfpapier. U zult nu de lijnen door het papier heen kunnen zien. Dit zal u in staat stellen rechte regels te schrijven. Oefen eerst, in navolging van het hier gegeven voorbeeld, zorgvuldig het alfabet en let op de richting van elke haal. Verbind de letters vervolgens met elkaar om woorden te produceren.

Wanneer u er eenmaal bedrevenheid in hebt gekregen, zult u bemerken dat kalligrafie een onbegrensd aantal toepassingsmogelijkheden heeft: huwelijksuitnodigingen, aankondigingen, openbare kennisgevingen, wenskaarten, etiketten en gedichten. Zelfs uw naam zal aan schoonheid winnen wanneer die in schoonschrift geschreven is.

Wanneer u uw nieuw verworven kunst oefent, zult u beseffen dat het prachtige kalligrafische schrift inderdaad een kunst voor iedereen is.

[Kader op blz. 26]

Afschrijvers in de oudheid

Egyptische schrijvers waren intelligent en hadden een goede opleiding genoten, maar werden als een lagere klasse beschouwd.

Babylonische schrijvers behoorden tot de gestudeerde stand. Zij waren onmisbaar, aangezien de wet vereiste dat alle zakelijke transacties op schrift werden gesteld. Behalve wettelijke documenten, moesten schrijvers ook de tempelarchieven bijhouden.

Hebreeuwse schrijvers waren notarissen, die verscheidene transacties optekenden en zelfs echtscheidingsdocumenten schreven. Over de prijs die zij vroegen, kon onderhandeld worden.

Afschrijvers van de bijbel gingen zeer nauwgezet te werk. Zij telden niet alleen de woorden, maar ook de letters. Een woord uit het geheugen opschrijven werd als een grove zonde beschouwd.

Het werk van afschrijvers laat zich verdelen in twee categorieën:

(1) Functioneel — praktisch, leesbaar, hoewel niet noodzakelijkerwijs mooi.

(2) Decoratief — regelmatig gevormde letters, soms prachtig versierd met goudreliëf, nu en dan ingelegd met kostbare edelstenen.

[Diagram op blz. 26]

(Zie publicatie voor volledig gezette tekst)

45°