Communicatie binnen het gezin — Waardoor is ze verstoord?
IN DE dagen van Sir Stamford Raffles, de stichter van de Britse havenstad Singapore, was het niet ongewoon als hij een heel jaar op een antwoord moest wachten wanneer hij een ambtelijke brief naar Londen had gestuurd. Maar dat was de 19de eeuw. Thans maken technische wonderen zoals communicatiesatellieten het mogelijk onmiddellijk verbinding te krijgen met vrijwel elk plekje op aarde.
Het ironische is echter dat terwijl de mens zich zo gemakkelijk in verbinding kan stellen met iemand op een ander continent, hij zo vaak faalt waar het de communicatie met leden van zijn eigen gezin betreft. Omhoogschietende echtscheidingscijfers vormen een sombere bevestiging van dit feit. Het is daarom geen wonder dat bij één studie over „gelukkige” en „ongelukkige” echtparen de onderzoekers tot deze conclusie kwamen: „Binnen probleemhuwelijken bestaat voornamelijk behoefte aan betere manieren van communicatie tussen de partners.” Maar in hoeveel gezinnen bestaat er een werkelijk „geestelijk met elkaar verkeren”, zoals een woordenboek het omschrijft, en heeft men vertrouwelijke gesprekken „met grote mentale of geestelijke diepgang”, zoals een ander woordenboek in dat verband zegt? Vaak komen geesten elkaar niet nader, laat staan harten. Waarom is deze stoornis echter opgetreden?
De communicatiestoornis: haar oorzaken
Er zijn vele factoren die de kwaliteit van het gezinsleven hebben ondermijnd. Vóór de komst van de industrialisatie was „werk” min of meer een gezinsbezigheid, maar nu is dit veranderd. In de meeste delen van de wereld is de man voor zijn werk lange uren van huis. De economische achteruitgang heeft over de hele wereld vele vrouwen ertoe gedwongen hetzelfde te doen. Kinderen worden daarom vaak toevertrouwd aan een betaalde oppas of moeten maar zien hoe zij zich redden. De taak om kinderen op te voeden is volledig door scholen overgenomen — een taak die in het verleden voornamelijk de verantwoordelijkheid van ouders was. De technologie — hetzelfde middel waardoor het communicatiesysteem zo veel verbeterd is — heeft soms tot verzwakking van het gezinsleven bijgedragen.
Vóór de tijd van de radio’s, tv’s, stereo-installaties, video’s en videospelletjes brachten gezinsleden de tijd vaak pratend met elkaar door. Maar doordat men momenteel wordt overvoerd met zulke apparaten, is de kunst van het converseren in sommige gezinnen welhaast ter ziele. Een rapport van het Amerikaanse nationale instituut voor geestelijke volksgezondheid, getiteld Television and Behavior (Televisie en gedrag), verklaart: „Gelegenheden waarbij het hele gezin zich om het haardvuur of de eettafel schaarde, schijnen nu te zijn vervangen door bijeenkomsten voor de beeldbuis.” Bijzonder verontrustend was de bevinding dat in de Verenigde Staten „gezinnen ongeveer de helft van alle uren dat men niet slaapt, thuis televisie zitten te kijken”. Het is een tragisch feit dat wanneer de televisie wordt aangezet, in vele gezinnen de aandacht van gezinsleden voor elkaar wordt uitgezet; conversatie is er bijna niet meer.
Het gevolg? Het gezinsleven wordt oppervlakkig. Kameraadschap ebt weg en de gezinsleden raken onherroepelijk van elkaar vervreemd. Maar wil een gezin een eenheid vormen, samengesmeed door banden van liefde en begrip, dan moeten geesten en harten ’met elkaar verkeren’. Gezinsleden die zich in zo’n communicatie verheugen, kunnen elkaar opbouwen om weerstand te bieden aan de druk van een gespannen, gekwelde maatschappij. Hoe kan men echter binnen het gezin zo’n saamhorigheid aankweken? Er is een overvloed aan raad uit vele bronnen. Maar de beste bron van raad is het oudste boek dat er bestaat — de bijbel! Laten wij eens kijken hoe enkele van de beginselen daaruit doeltreffend kunnen worden toegepast.