Toekomstbeloften en plasmiden

CELLEN zijn bijzonder klein. Ongeveer 500 cellen van gemiddelde grootte passen op de punt aan het eind van deze zin. En toch bevat elk van die cellen gewoonlijk alle DNA dat nodig is voor de vorming van een levend wezen, zoals u bijvoorbeeld.

Het is duidelijk dat als cellen al klein zijn, DNA-moleculen wel heel klein zijn. Ze hebben de vorm van lange getwijnde draden, die zo lang zijn dat alle DNA in uw lichaam achter elkaar vele malen de afstand tot de zon zou overspannen. Maar de draden zijn erg dun, slechts ongeveer 1/400.000ste millimeter in doorsnede.

Om de zaak nu nog ingewikkelder te maken, deze lange dunne draden DNA moeten op een of andere manier in de cellen opgeborgen worden, en de enige manier waarop ze passen, is ineengevlochten in hele strakke bundels. Dit maakt het voor geleerden erg moeilijk om net die genen, die precieze gebiedjes van de speciale DNA-moleculen waarin zij geïnteresseerd zijn, te lokaliseren. Geleerden kunnen niet eenvoudig een cel onder de microscoop leggen, instellen op het gen dat zij willen hebben en dat dan met een pincetje eruit halen en er een ander gen instoppen.

Plasmiden komen te hulp

Nu blijken bacteriën vaak DNA-moleculen te bevatten waarmee gemakkelijker te werken valt. Deze strengen DNA zijn min of meer onafhankelijk van de rest van het DNA in de bacterie en vormen aparte cirkelvormige lussen die gemakkelijk van de ene bacterie op de andere overgedragen kunnen worden. Ze worden plasmiden genoemd. Op het moment vormen plasmiden de sleutel tot het recombineren van genen.

Nieuwe genen in planten en dieren inbouwen is niet zo gemakkelijk, omdat deze cellen geen plasmiden hebben en hun genetisch regulatiesysteem veel gecompliceerder is. Maar geleerden hopen dat ook hier genmanipulatie spoedig mogelijk zal zijn. Als zij slagen, zullen zij in staat zijn in planten genen te stoppen die afkomstig zijn van stikstofbindende bacteriën, zodat het niet meer nodig zal zijn stikstofhoudende kunstmest aan de grond toe te voegen. Zij hopen ook eens in staat te zijn erfelijke, genetisch bepaalde ziekten zoals sikkelcel-anemie te kunnen genezen door bij mensen defecte genen te vervangen.

„Men werkt op het ogenblik aan de perfectionering van een bacterie die olie kan winnen, terwijl andere worden geprogrammeerd om metalen van onder het aardoppervlak omhoog te brengen”, schrijft Drummond C. Bell, voorzitter van de National Distillers and Chemical Corporation in het blad Leaders. „Dit nieuwe grensverleggende onderzoek heeft al de volgende resultaten opgeleverd of binnen bereik gebracht: menselijk insuline om suikerziekte te bestrijden, kankerbestrijdend interferon uit menselijke cellen, vaccins om ziekten als hepatitis en malaria te voorkomen, alsook hormonen om dwerggroei en hemofilie te genezen, en andere die de groei van koeien en varkens zullen versnellen. Ook wordt vooruitgang geboekt met betrekking tot laag-calorische suiker die een hoog fructosegehalte heeft, met planten die in staat zijn hun eigen mest uit de lucht te halen, een tarwesoort met tweemaal zo veel eiwit als de huidige soorten en een andere variëteit die slechts een tiende aan water nodig heeft vergeleken bij de tegenwoordig verbouwde soorten.”

Ook zegt men door genmanipulatie nu een veilig en doeltreffend vaccin tegen mond- en klauwzeer bij vee te hebben geproduceerd. — Time, 29 juni 1981.

Geen wonder dat deze genmanipulatie plotseling een winstgevende zaak is geworden. Maar deze verhuizing van de laboratoriumwerkbank naar de produktielijn heeft een aantal mensen verontrust. Waarom?