Zullen de problemen worden opgelost?

EEN leven vrij van alle problemen die ons thans kwellen? Hoe is dit mogelijk? Wanneer we in de wereld om ons heen kijken, zien we de problemen slechts toenemen.

Zo heersen er in bijna alle landen op aarde ernstige en aanhoudende economische moeilijkheden. Miljoenen hebben er moeite mee geschikt werk te vinden. De schulden zijn nog nooit zo hoog geweest. Vaders maken zich er zorgen over hoe zij hun gezin moeten onderhouden. Moeders zien de prijzen almaar stijgen en raken gefrustreerd bij hun pogingen de eindjes aan elkaar te knopen. De helft van alle bejaarden in veel zogenaamd welvarende landen leeft in armoede. In de armere landen nemen honger en analfabetisme toe.

Ja, de wijste economen ter wereld kunnen geen economisch stelsel bedenken dat blijvende welvaart voor allen garandeert. Het enige wat zij kunnen proberen, is dit wankele stelsel voor eventjes op te lappen, tot het weer ineenstort.

Afbrokkelend gezinsleven

Ook het gezinsleven brokkelt overal af en wordt er niet beter op. Land na land vertoont een nieuw hoogtepunt in het aantal echtscheidingen.

Een vrouw schreef over haar huwelijkssituatie, die verre van zeldzaam is: „Ik ben erg ongelukkig. Mijn man raakt opgewonden over niets. Wij hebben één getrouwde zoon, maar die komt slechts eventjes voor korte bezoekjes thuis en verdraagt me nauwelijks. We hebben weinig vrienden. Nu de jaren voorbijgaan, voel ik me steeds meer geïsoleerd. Ik voel me helemaal alleen op de wereld. Wat kan ik doen om het leven de moeite waard te maken?” Enorm veel mensen voelen zich net zo.

Ouders hebben in deze tijd extra zorgen. Hun kinderen staan voor problemen die geen enkele andere generatie van jonge mensen ooit heeft gekend. Deze jonge mensen zien de wereld tot een ’jungle’ geworden en velen walgen ervan en zijn bang. Een studentenleider zei dan ook in zijn graduatie-speech: „Wanneer wij thans het onderwijs verlaten, maakt een gevoel van frustratie en wanhoop zich van ons meester.”

Tot wie kunnen ouders zich wenden voor betrouwbare hulp? Luister eens naar het volgende redactionele artikel in de New York Times. Daarin stond: ’Al meer dan een eeuw worden ouders gebombardeerd met raadgevingen over het gezinsleven. Artsen, verplegend personeel, onderwijzers en theologen hebben hun raad gegeven, en de afgelopen decennia hebben psychologen en psychoanalisten hun stem bij dit koor gevoegd. Maar wanneer we al die goede raad zouden bijeenzamelen en onderzoeken, wat zouden we dan ontdekken? Weinig meer, vrees ik, dan een kakofonie van tegenstrijdige geluiden. Medelijden daarom met de arme ouder. Hoe gewetensvoller hij of zij bij het zoeken naar raad is, hoe meer hij waarschijnlijk in verwarring zal raken.’

Problemen in de wetenschap

Eens dacht men dat de wetenschap de weg zou aangeven naar die betere wereld en veel van de benauwende problemen van de mensheid zou oplossen. Maar nu geven geleerden zelf toe dat de wetenschap vaak net zoveel problemen schept als ze oplost, zo niet meer.

Een voorbeeld van de mate waarin de wetenschap de mensheid heeft teleurgesteld, valt ons op wanneer wij de uitgave van Scientific American van juli 1899 lezen. Destijds voorspelde deze wetenschappelijke publikatie dat de automobiel ’een goede invloed op het stadsleven zou hebben’. Ze sprak over ’wagens op lichte rubberbanden die geluidloos door schone, stof- en stankvrije straten zouden voortsnellen, waardoor veel van de nerveuze en krankzinnige spanningen van het moderne stadsleven zouden verdwijnen’.

In het licht van de momentele situatie is die voorspelling vrij lachwekkend te noemen, vindt u niet? Precies het tegenovergestelde heeft plaatsgevonden. Bovendien komen er over de gehele wereld jaarlijks tienduizenden mensen door auto-ongelukken om het leven en raken er nog eens miljoenen gewond.

Zelfs de uitvinders van machines hebben hun ontsteltenis uitgesproken over de ineenstorting van hun dromen met betrekking tot een betere wereld. In 1942, tijdens de Tweede Wereldoorlog, schreef Orville Wright, die samen met zijn broer Wilbur het vliegtuig ontwierp, het volgende aan Henry Ford, sr., pionier van de massaproduktie in de auto-industrie: ’Wilbur en ik dachten dat het vliegtuig de wereldvrede zou bespoedigen. Het schijnt het omgekeerde bewerkstelligd te hebben. Ik veronderstel dat toen u de massaproduktie invoerde — een van de grootste uitvindingen aller tijden — u nauwelijks vermoed kon hebben dat ze gebruikt zou worden bij de bouw van tanks voor wereldvernietiging. Het lijkt wel alsof er niets nuttigs ingevoerd kan worden zonder dat iemand er een verdorven toepassing voor vindt.’

Die zelfde frustratie wordt gevoeld in de medische wereld, waar men eens de hoge verwachting koesterde dat de moderne medische wetenschap ziekte zou overwinnen en tot een betere wereld zou bijdragen. Ziekte is echter niet overwonnen. Enkele van de ergste kwalen, zoals kanker en hartziekten, nemen zelfs het snelst toe. En bepaalde genezingsmethoden hebben een averechtse uitwerking. In de Verenigde Staten wordt het aantal mensen dat per jaar als het directe gevolg van door artsen voorgeschreven geneesmiddelen sterft, op 30.000 geschat, terwijl tienmaal zoveel mensen schadelijke reacties ondervinden.

Geen vrede

En hoe staat het met een wereld van totale vrede, zonder sloten, gevangenissen, politiemacht, legers of vernietigingswapens? Wel, de wereld is daar verder van verwijderd dan ooit. De misdaad neemt onrustbarende vormen aan; per jaar wordt nu zo’n 300 miljard dollar aan bewapening besteed; en er is de ene oorlog na de andere. Menselijke leiders brengen beslist geen blijvende wereldvrede.

Toch voorspelden rond de eeuwwisseling de meeste leiders een groots nieuw tijdperk van vrede en voorspoed. In een encyclopedie stond daarover: „Vóór 1914 geloofden zelfs de theologen, evenals alle beschaafde en ontwikkelde mensen, dat de wereld op weg was naar een betere toekomst. Voor de besten van de oude generatie betekende 1914 een schok waar zij nooit overheen zijn gekomen.” In 1914 was de wereld, in weerwil van alle ’rooskleurige’ voorspellingen, verwikkeld in de afschuwelijkste oorlog tot op die tijd. En de Tweede Wereldoorlog was nog erger; die heeft naar schatting 55 miljoen mensenlevens gekost!

Tevens is men, vooral in de laatste jaren, met corruptie in zowel de zakenwereld als regeringskringen geconfronteerd. Ten gevolge daarvan, zo blijkt uit opiniepeilingen, is het vertrouwen in menselijke instellingen tot een ongekend dieptepunt gedaald.

Frustrerend daarbij is dat veel van de problemen waaronder mensen gebukt gaan, buiten hun bereik liggen. Daardoor neemt de emotionele onevenwichtigheid toe. Alleen al in de Verenigde Staten werden vorig jaar zo’n 57 miljoen recepten — neerkomend op miljarden pillen — voor slechts één soort van medicijnen uitgeschreven: kalmerende middelen.

Nu er al zoveel tijd verstreken is, kunnen wij van één ding dus wel zeker zijn: dat de mens op zich nooit het soort van leven tot stand kan brengen dat iedereen wenst, het soort van leven dat wij aan het begin beschreven, zodat het dan ook geen wonder is dat wij in de bijbel, in Psalm 146, vers 3, het volgende lezen: „Stelt uw vertrouwen niet op edelen, noch op de zoon van de aardse mens, aan wie geen redding toebehoort.”