Spreekt u met enthousiasme?
IN 1917, gedurende de Eerste Wereldoorlog, bezocht de premier van Frankrijk, René-Raphaël Viviani, Amerika, tijdens welk bezoek hij een toespraak hield aan de Columbia-universiteit te New York. Hoewel hij Frans sprak, zei een toehoorder die geen woord Frans verstond, dat de toespraak hem geboeid had. „Ik was diep getroffen en met geestdrift vervuld door de geweldige voordrachtskwaliteiten”, zo verklaarde hij.
U hebt daarentegen ongetwijfeld ook wel eens geluisterd naar toespraken die u in het geheel niet inspireerden, hoewel u elk woord van de spreker begreep. Een Amerikaanse advocaat verklaarde: „Ik heb naar heel wat prominenten in dit land geluisterd die met dodelijke eentonigheid hun toespraken hielden. Het was een kwelling voor de luisteraars. Zij konden nauwelijks wakker blijven.”
Hoe komt het dat een toespraak voor iemand interessant en zelfs opwindend kan zijn terwijl hij niet eens de woorden verstaat? En hoe is het toch mogelijk dat sommige toespraken die in uw moedertaal worden gehouden, zo vervelend zijn dat u er bijna bij in slaap valt?
Wat een toespraak interessant maakt
Het antwoord op bovenstaande vraag houdt grotendeels verband met de manier waarop de toespraak wordt gehouden. Een oudere vrouw prentte dit feit eens onuitwisbaar in de geest van een jonge bedienaar. Hij vroeg haar om commentaar op een lezing die hij zojuist had gehouden. Zij erkende dat het materiaal dat hij had behandeld, voortreffelijk was, maar, zo zei zij tot hem, „als je zelf niet opgewonden bent over wat je hebt te zeggen, hoe kun je dat dan van ons verwachten?”
Daarna somde de vrouw op wat een lezing werkelijk interessant maakt. Het is de opwinding of het enthousiasme van de spreker over zijn materiaal. Als hij werkelijk zijn hart in de lezing legt, zal zijn levendige, enthousiaste voordracht de aandacht van zijn toehoorders gevangen houden. Zij zullen rechtop gaan zitten en luisteren. Maar de spreker die enthousiasme mist, zal het veel moeilijker hebben de aandacht van zijn publiek vast te houden, ongeacht het uitstekende materiaal dat hij mogelijk behandelt.
U zult daarom stellig met enthousiasme willen spreken. Maar als deze eigenschap in iemands spraak nu ontbreekt? Wat is daarvan dan gewoonlijk de oorzaak? Hoe kan men enthousiasme ontwikkelen?
Een natuurlijke eigenschap
Gelukkig is enthousiasme een eigenschap die de meeste personen van nature bezitten. Vooral bij kinderen komt ze duidelijk tot uiting, Als u een keer voorbij een schoolplein komt, moet u eens stilstaan en luisteren naar het levendige geschreeuw, gelach en gepraat van de jeugd. Hun spraak is beslist niet saai of eentonig!
Of misschien hebt u wel eens gehoord met welk een bezieling een jong meisje iets aan haar moeder vraagt. „Alstublieft, mammie!” smeekt ze misschien. „Laat me nu met de andere meisjes meegaan. We zullen niet lang wegblijven. Ik beloof u dat ik mijn kamer zal opruimen als ik terugkom! Alstublieft, mag ik?” Niet alleen de stem, ook de ogen en het gezicht smeken de moeder onhoorbaar om toestemming. En als moeder dan aarzelt, kan er, om het verzoek extra kracht bij te zetten, in een van de kinderogen spontaan een traan opwellen.
In de regel verliezen volwassenen dit natuurlijk enthousiasme niet geheel en al. Hebt u wel eens een man die van vissen houdt, over zijn tocht horen vertellen en over zijn reusachtige vangst? Of hebt u wel eens een groepje vrouwen een komende trouwpartij of een andere sociale gebeurtenis horen bespreken? Welk een ongebreideld enthousiasme kunnen zowel mannen als vrouwen ten toon spreiden wanneer zij met hun directe vrienden een gesprek voeren! De gebaren, de gelaatsuitdrukkingen en de verandering in stemvolume en toonhoogte, spreeksnelheid en klemtoon — alles gaat natuurlijk en vanzelf. Maar wat gebeurt er als iemand voor een groepje van diezelfde vrienden een toespraak moet houden?
U weet wat er gebeurt. Heel vaak verdwijnt de natuurlijke, enthousiaste spreektrant en het spreken van de persoon wordt saai en levenloos. Hoe komt dat? Wat is er verandert? In feite heel weinig.
Misschien zijn er nu wat meer vrienden van de spreker bijeen, en zitten zij nu in rijen. De werkelijke verandering heeft zich echter onzichtbaar voltrokken, namelijk in de geest en houding van de spreker. Hij wordt zich plotseling van zichzelf bewust. Hij voelt zich het middelpunt, en denkt klaarblijkelijk dat zijn vrienden nu op de een of andere wijze zijn critici zijn geworden. Wanneer dat gebeurt, verliest hij het vertrouwen in zijn vermogen zichzelf te uiten, en als gevolg daarvan verdwijnt zijn natuurlijke enthousiasme.
Enthousiasme ontwikkelen in de spraak
Daarom is het voor het ontwikkelen van enthousiasme bij het houden van een lezing in de eerste plaats nodig dat u een juiste kijk hebt op uw toehoorders. Houd in gedachten dat zij niet eenvoudig wegens het feit dat zij in rijen zitten, uw vijanden zijn geworden. Het zijn geen critici. Het zijn veeleer vrienden die zijn gekomen om te luisteren en te leren van wat u hebt te zeggen.
Voor het ontwikkelen van enthousiasme is het daarom nodig uw hart te leggen in hetgeen u uw gehoor vertelt. Geloof in de dingen die u zegt. Of anders gezegd: spreek slechts over de dingen waarin u gelooft. Dat is van essentieel belang, want niemand kan met oprecht enthousiasme over dingen spreken waarin hij niet gelooft.
Een derde, daarmee nauw verband houdend vereiste, is belangstelling voor de boodschap die u hebt te brengen; u dient uw geest werkelijk gevuld te hebben met gedachten, en het verlangen te bezitten ze met anderen te delen. Denk bijvoorbeeld nog eens aan die man die grote belangstelling heeft voor vissen.
Men kan zich nauwelijks voorstellen dat hij met zijn vrienden op dezelfde enthousiaste wijze zal praten over de plannen in verband met het aanstaande huwelijk van de zuster van zijn vrouw, als over zijn laatste vistocht. Al die details van een trouwdag boezemen hem weinig belang in; daar gaat zijn belangstelling niet naar uit. Ah, maar de trilling van de hengel wanneer het aas over het water wordt geworpen, het getrek van de vis, de strijd om hem binnen te halen — daar gaat hij geheel in op. Vandaar dat hij enthousiast over het onderwerp kan praten.
Nog een vereiste voor een enthousiaste voordracht is goede voorbereiding, het kennen van uw onderwerp. De man die zijn viservaringen vertelt, is goed met zijn onderwerp op de hoogte. Ongetwijfeld heeft hij de hele gebeurtenis al vele malen in zijn geest gerepeteerd. Hij weet zeker dat niemand zijn verhaal beter kent dan hijzelf. Dat is een geweldig belangrijke factor bij zijn enthousiaste bespreking. Als iemand slechts weinig afweet van het onderwerp waarover hij gaat spreken, zal hij het heel moeilijk vinden om met enthousiasme te spreken.
Voor een enthousiaste toespraak is het verder nog nodig dat u ervan overtuigd bent dat uw toehoorders moeten horen wat u te zeggen hebt. Als u er ernstig van overtuigd bent dat hun reactie op uw boodschap een zaak van leven of dood is, kan dat u helpen met enthousiasme vanuit het hart te spreken. Het verlangen om de boodschap over te brengen kan zo groot worden dat u alle aandacht voor uzelf verliest en alleen nog maar aan de boodschap denkt.
Een spreker met zulk een drijfveer kan worden vergeleken met een man die midden in de nacht ontdekt dat een flatgebouw in brand staat. Zo’n man zal slechts één gedachte hebben — de mensen waarschuwen voor het gevaar waarin zij verkeren. Het is een zaak van leven of dood! Daarom zal hij misschien het gebouw binnenrennen, op de deuren bonzen en roepen: „Wakker worden! Uw huis staat in brand! Kom er onmiddellijk uit!” Hoe spreekt hij zijn boodschap uit? Opgewonden natuurlijk.
Gedachten en gevoelens opnieuw beleven
Het is mogelijk dat een spreker aan alle bovengenoemde voorwaarden voldoet. Hij is niet bevreesd voor zijn toehoorders; hij gelooft in wat hij zegt; hij heeft werkelijke belangstelling voor zijn onderwerp, hij is goed voorbereid; en hij is er zelfs van overtuigd dat de reactie van zijn toehoorders op zijn boodschap voor hen een zaak van leven of dood is. Toch slaagt hij er ondanks alles niet in om met enthousiasme te spreken. Hoe komt dat? Waar ligt het probleem?
De oorzaak kan zijn dat hij spreekt zonder erbij te denken. Hij is er niet volledig bij betrokken. Hij zal zijn gevoelens in verband met het onderwerp weer moeten terugroepen of opnieuw moeten beleven, om er weer emotioneel bij betrokken te raken en niet eenvoudig woorden te herhalen. De visser zal zichzelf tijdens zijn relaas bijvoorbeeld weer met zijn lieslaarzen aan in de woeste stroom zien staan. Hij herinnert zich de opwinding die hij voelde toen de vis beet, en het gevecht dat hij moest voeren om hem binnen te halen. Dit te binnen brengen en opnieuw beleven van ervaringen, gedachten en gevoelens is wat tot een enthousiaste wijze van spreken bijdraagt.
Een spreker op het openbare podium dient hetzelfde te doen. Misschien houdt hij een lezing over het loskoopoffer van Jezus Christus, een onderwerp waarover hij waarschijnlijk al vele malen heeft gesproken. Maar op het moment dat hij de lezing houdt, dient hij geheel vervuld te zijn van de gedachte wat Jezus’ offer werkelijk voor hemzelf en voor zijn toehoorders betekent. Zijn oorspronkelijke gevoelens van dankbaarheid jegens Jehovah God en Christus Jezus voor deze wonderbare voorziening dienen hem weer duidelijk voor de geest te staan. Hij dient te denken over het grootse vooruitzicht van leven dat erdoor voor de mensheid is geopend — eeuwig geluk in volmaakte gezondheid in een hersteld aards paradijs! Hoe wordt zijn hart bewogen als hij spreekt! — Joh. 3:16; Openb. 21:3, 4.
Wanneer de spreker zich zo inleeft, vervalt hij niet in de fout louter woorden of zelfs gedachten uit te spreken. Ook zijn gevoelens zijn erbij betrokken; niet alleen zijn gehele geest, ook zijn gehele hart houdt zich met het onderwerp bezig. Het gevolg zal zijn dat hij, hoewel hij dezelfde gedachten reeds vele malen voordien heeft uitgesproken, met enthousiasme spreekt.
Liefde voor de toehoorders
Wat iemand vooral zal helpen op deze wijze te spreken, is liefde voor zijn toehoorders. Met deze eigenschap zal hij zijn materiaal niet zuiver mechanisch behandelen, op de manier van het-interesseert-me-niet-of-u-luistert. Hij zal in plaats daarvan een zelfde houding hebben als een vader tegenover zijn kind.
Misschien is een kind zonder te kijken de straat overgestoken. De ouder weet hoe gevaarlijk dit is. Daarom spreekt hij ernstig tot het kind, waarbij hij in zijn stem en in zijn manier van spreken een toon van dringendheid laat doorklinken. Als het kind in gebreke blijft aandacht aan deze waarschuwing te schenken, of licht over de zaak denkt, doet de ouder nog meer zijn best. Met extra overtuiging en vuur tracht hij het kind te doordringen van het gevaar om zonder te kijken de straat over te steken.
Een openbare spreker dient er op dezelfde wijze door een ernstig verlangen toe bewogen te worden, op zijn toehoorders inlichtingen over te brengen die voor hen van nut zullen zijn. Daarom slaat hij hun reactie gade op wat hij zegt. Als zij niet overtuigd lijken, of om de een of andere reden het punt waar het om gaat niet begrepen hebben, zal hij met extra enthousiasme en nadruk hen trachten te helpen het te begrijpen.
Belangrijkheid van enthousiasme
Enthousiasme is de ziel van een toespraak. Onderschat nooit de belangrijkheid ervan. Zonder enthousiasme is een toespraak dood en uw toehoorders zullen waarschijnlijk onbewogen en onovertuigd blijven. I. M. Flapan uit New York, voormalig directeur van een school voor spreekvaardigheid, merkte eens op:
„De meeste intelligente mensen zouden graag willen geloven dat de wereld door rede en logica kan worden bewogen. De droeve waarheid is echter dat de wereld wordt bewogen door gevoelens en emoties. Een spreker die met werkelijke warmte, oprechtheid en enthousiasme een beroep op zijn toehoorders doet, zal hen bijna altijd met zich mee krijgen.”
Enthousiasme overtuigt. J. C. Cropsey, een nu overleden rechter van het Newyorkse hooggerechtshof, zei eens dat wanneer een rechter met wie hij van mening verschilde, met ernst en enthousiasme zijn argumenten naar voren bracht, hij ertoe werd gebracht met grote aandacht te luisteren. Het zette hem altijd aan het denken over de vraag of die rechter misschien, alles wel beschouwd, toch niet gelijk had.
Beschouw ook eens het voorbeeld van de Samaritaanse vrouw, over wie in de bijbel wordt gesproken en tot wie Jezus op een middag bij een bron sprak. Met behulp van zijn wonderbare waarnemingsvermogen kon Jezus de vrouw details uit haar persoonlijke leven vertellen. Daardoor geloofde zij dat Jezus de beloofde Messías of Christus was; zij ging daarom de stad in en berichtte wat er was gebeurd. Het bijbelverslag zegt: „Velen der Samaritanen nu uit die stad stelden geloof in [Jezus] om het woord van de vrouw, die getuigde: ’Hij heeft mij alle dingen verteld die ik gedaan heb.’” — Joh. 4:6-39.
Denk daar eens over na! Veel mensen stelden geloof in Jezus, eenvoudig naar aanleiding van de woorden van deze vrouw — een immorele vrouw nog wel! (Joh. 4:18) Stelt u zich eens voor met welk een opwinding en enthousiasme zij de dingen verteld moet hebben die Jezus had gezegd. Inderdaad — enthousiasme overtuigt, en verleent geloofwaardigheid aan wat men zegt.
Spreek daarom met enthousiasme. Ga met hart en ziel in uw onderwerp op. Wees ervan overtuigd dat wat u hebt voorbereid de waarheid is. Laat dan een overweldigend verlangen om deze gedachten op anderen over te brengen, u ertoe bewegen uw hart in uw lezing te leggen. Als u op die wijze met enthousiasme spreekt, zal uw gehoor niet alleen luisteren maar ook overtuigd raken en gaan handelen naar wat u zegt.