Graven voor uw maaltijd

Door Ontwaakt!-correspondent op Newfoundland

„PIEPERS”, „patatten”, „appels van de aarde” (letterlijk vertaald uit het Frans), of hoe u ze ook noemt, aardappelen zijn inderdaad een populair voedingsartikel. Twijfelt u hieraan? Welnu, in de afgelopen tien jaar zijn er zo’n 2500 miljoen ton uit de goede aarde opgegraven.

Verreweg het grootste gedeelte van deze geweldige oogst werd door moderne machinerie geplant en geoogst, maar ongetwijfeld werd een flinke hoeveelheid door nederige burgers in hun eigen moestuintje verbouwd. Gezinnen die de gewoonte hebben gevolgd hun eigen aardappelen te verbouwen, zijn met een goede voorraad gezond voedsel tegen een lage prijs beloond, terwijl zij tevens de voldoening smaken aan een gezinsproject te werken waaraan zowel volwassenen als jongeren kunnen meedoen.

Hebt u het genoegen gehad de zachte aarde van de tuin met een vork op te graven en dan de schone, ronde knollen te ontdekken die nog met stengels aan de plant vastzaten? Heeft uw moeder u toen u een kind was ooit gevraagd een emmer aardappelen voor de middagmaaltijd te gaan halen? Het was een plezierig karweitje. Daar ging u de tuin in, door het geïmproviseerde hekje. De aarde was koel aan uw blote voeten. De vork bevond zich waarschijnlijk op de plaats waar u ze de laatste keer had gelaten, in de grond gestoken. U stak de vork een flink eind van de wortels van de plant vandaan in de grond, duwde de tanden voorzichtig diep in de losgemaakte aarde en lichtte de vork dan op. Daar rolden de aardappelen te voorschijn. Nog een paar keer en u had genoeg voor een maaltijd.

Op tafel

Uw volgende ontmoeting met de aardappelen was toen u aan tafel werd geroepen — misschien een bord vol met in de schil gebakken aardappelen, dampend heet. U brak de papierdunne schil open en liet de stoom en het uitnodigend aroma naar buiten komen. Een klontje boter in het midden van de inhoud en u was gereed voor een heerlijke traktatie.

Het gezin hoeft er nooit beu van te worden, ook al staat de nederige aardappel elke dag op het menu. Elk goede kookboek zal een verscheidenheid van recepten bieden voor het „koken”, „bakken”, „smoren” of „poffen” van aardappelen, alsook voor het gebruik ervan in salades. Andere recepten, die een uitdaging vormen voor de kokkin maar verrukkelijk zijn voor de maaltijd omvatten onder andere „Aardappelcroquetten”, en nog vele meer.

De eenvoudigste manier is natuurlijk uw aardappelen te koken. Boen ze goed schoon in water, snijd slechte plekjes of onregelmatigheden aan de oppervlakte weg, maar laat ze voor de rest in de schil. Doe ze in een pan met zoveel water dat ze bedekt zijn voeg zout toe en kook ze totdat ze gaar zijn — twintig à dertig minuten. Met een scherpe vork kan men vlug te weten komen of ze gaar zijn. Giet het water af, verwijder het deksel en laat ze op het vuur droog worden, waarbij men ze zachtjes in de pan schudt. Wanneer de aardappelen op deze manier worden bereid, is zelfs de schil heel smakelijk.

Gebakken aardappelen zijn verrukkelijk. Snijd ze eerst overdwars in de helft in plaats van in de lengte. Smeer de opengesneden kant met vet in en leg ze met de opengesneden kant naar beneden op een bakplaat. Bak ze dertig à vijfendertig minuten. Ze kunnen op verschillende manieren worden opgediend — met boter en fijngehakte peterselie bijvoorbeeld, of met boter en citroensap.

Nog een manier waarop men het genot van in de schil gebakken aardappelen kan verhogen, is ze aan de bovenkant in te snijden en er wat gebraden of gebakken worst of wat beboterde uien in te doen.

Voedingswaarde

Hoe staat het met de voedingswaarde van de aardappel? Sommigen verwerpen de aardappel wegens het hoge zetmeelgehalte. Men dient echter ook in gedachten te houden dat de aardappel weinig calorieën bevat. Beschouw bijvoorbeeld de volgende vergelijking eens: één flinke aardappel bevat ongeveer 100 calorieën, één amandelbroodje ongeveer 400.

Aardappelen zijn een belangrijke bron van vitamine C. Eén middelmatig grote in de schil gebakken aardappel bevat ongeveer 13 milligram vitamine C. Daarnaast bevatten ze ook de vitaminen A en B. IJzer, calcium, magnesium, fosfor en kalium zijn enkele van de mineralen die de aardappel verschaft. Volgens het boekdeel The Complete Book of Food and Nutrition, van de hand van J. I. Rodale, bevatten aardappelen „zoveel mineralen en vitaminen, dat ze heel goed in staat zijn het leven gedurende een bepaalde tijdsperiode in stand te houden, ook al is er in het geheel geen ander voedsel beschikbaar”.

Om de grootst mogelijke hoeveelheid vitaminen en mineralen te behouden, beveelt de bovengenoemde autoriteit aan, de aardappelen in de schil te koken. „Bij het koken in een snelkookpan en het bakken gaat slechts weinig van deze voedingselementen verloren”, zo voegt deze autoriteit eraan toe. Maar „worden de aardappelen geschild en vervolgens gekookt, dan heeft dit 47 percent verlies van vitamine C tot gevolg. Wordt er puree van gemaakt, dan gaat er nog eens 10 percent verloren”.

Deze enkele feiten reeds helpen ons te beseffen waarom aardappelen een belangrijke rol in het voortbestaan van hele naties hebben gespeeld, vooral in Oost-Europa. Hoewel aardappelen op vrijwel elk continent en eiland der zee worden verbouwd, zijn verreweg de grootste producenten van aardappelen de Sovjet-Unie en Polen, welke beide landen gezamenlijk 48 percent van de wereldopbrengst voor hun rekening nemen. De Verenigde Staten hebben een jaarlijkse opbrengst van ruim dertien miljoen ton.

Wanneer wij het over zulke grote produktiegetallen hebben, spreken wij natuurlijk niet meer over de kleine jongen die met de emmer naar de achtertuin gaat. Neen, want de aardappelproduktie is thans een grote industrie met ingewikkelde machinerieën voor het poten, rooien en sorteren van aardappelen, terwijl er aardappelbewaarplaatsen worden vereist met een zorgvuldig geregelde temperatuur en ventilatie. Biologen zijn voortdurend met onderzoekingen bezig om aardappelen te ontwikkelen die een hoge opbrengst zullen geven, maar die tevens goed van smaak en aanzien zijn en resistent zijn tegen ziekten Nu reeds brengen aardappelen meer voedsel per hectare voort dan welke graansoort ook.

Uw eigen project

Aardappelen gedijen in streken waar de dagen langer maar niet te heet zijn, waar volop vocht is en de grond vocht vasthoudt. Als het klimaat in het land waar u woont min of meer aan deze beschrijving voldoet en u een klein lapje grond hebt, waarom legt u dan niet uw eigen aardappelveldje aan? Denk maar niet meer aan al de machinerieën die bij grote bedrijven worden gebruikt. Maak de grond eenvoudig los, maak een geul, werp uw „zaad” erin en bedek het met aarde. Als u nog nooit „piepers” hebt geplant, is uw zaad de aardappel zelf, maar dan in stukken gesneden, terwijl elk stuk op zijn minst één ’oog’ of knopgedeelte heeft.

Om de grond te verrijken kunt u stalmest, compost, zeewier of de een of andere aanbevolen kunstmest gebruiken. Op Newfoundland zijn goede resultaten bereikt met kelp en een kleine Noordzeevis ’capelin’ genaamd. De stranden wemelen van de laatstgenoemde vissen omstreeks de tijd dat de aardappelplanten boven de grond beginnen te komen. Ze worden over het aardappelveld verspreid en met een lichte laag aarde bedekt.

Als de aardappelen groot genoeg zijn, laten wij zeggen drie maanden nadat ze zijn gepoot, vormen ze een heerlijke traktatie wanneer ze warm met boter of in een koude salade worden opgediend. U kunt ze naar behoefte vers uit de grond graven of, wat nog beter is, uw kleine jongen of meisje er met een emmer op uitsturen. Zij zullen het een feest vinden. Maar geef het kind volop de tijd, want zeer waarschijnlijk wordt zijn verbeeldingskracht opgewekt door de verbazingwekkende verscheidenheid van vormen en afmetingen waarin deze knollen te voorschijn komen.

Nog meer over aardappelen

Als de groeiende planten last hebben van bijvoorbeeld de coloradokever, kan het hele gezin samenwerken om dit ongedierte van het loof te verwijderen, in papieren zakken te doen en te verbranden. Dit moet bij het eerste teken van de binnendringers worden gedaan, anders zullen de planten vernield worden en zullen de aardappelen niet rijpen. Bij grote bedrijven worden de aardappelplanten geregeld bespoten om het ongedierte tegen te gaan.

Als de tijd is aangebroken om te oogsten en de aardappelen voor gebruik in de winter op te slaan, kan het hele gezin de vreugde smaken om samen te werken. Dit is in gematigde streken gewoonlijk na de eerste lichte vorst, als de planten en het loof zijn verdroogd. Men kan de aardappelen sorteren zodat men de goede, stevige, grote aardappelen bewaart en andere apart houdt om eerder te gebruiken.

Aardappelen blijven de hele winter goed als de temperatuur in de ruimte waar ze bewaard worden zo omstreeks 4 à 5 °C is. Bij een koelere temperatuur krijgen ze een ongewenste zoete smaak; bij een veel warmere temperatuur kunnen de aardappelen gaan spruiten en verschrompelen. Een donkere plaats, een weinig vocht en luchtcirculatie zijn ook wenselijk voor het opslaan van aardappelen. Aldus wordt overtollig vocht verwijderd en wordt de warmte die de ademende aardappelen afgeven verspreid.

Voor uw zak met pootaardappelen kunt u wel vijf, zes, zeven of meer zakken terugkrijgen, hetgeen afhangt van de lengte van het seizoen, de grond en de medewerking van de gezinsleden om het ongedierte en het onkruid tegen te gaan. Deze vermindering in de voedselkosten is echter slechts een van de voordelen die zo’n project oplevert. Het gaat ook om het ware genot en het gevoel gezamenlijk iets tot stand te hebben gebracht dat zowel door jong als oud wordt beleefd. Wat is het niet veel gezonder te graven voor uw maaltijd dan naar de winkel te rijden om die paar kilo aardappelen te kopen!