Kerstmis zonder Christus?

„Ik heb mij nooit met de festiviteiten van de kersttijd kunnen verenigen. Ze schijnen me zo strijdig toe met het leven en de leer van Jezus.” — Mohandas K. Gandhi.

VELEN zullen het absoluut niet met Gandhi eens zijn. ’Wat’, zo vragen zij zich misschien af, ’weet een hindoe-staatsman nu eigenlijk van een christelijke feestdag?’ Toch moet erkend worden dat het kerstfeest zich over de hele wereld heeft verbreid en invloed heeft gehad op allerlei culturen. Elk jaar in december schijnt de hele wereld van de kerstsfeer doortrokken te zijn.

Zo wordt Kerstmis door zo’n 145 miljoen Aziaten gevierd, 40 miljoen meer dan een decennium geleden. En als Gandhi met „festiviteiten” de wereldlijke kant van het hedendaagse kerstfeest bedoelde, de krankzinnige kooplust die wij allen waarnemen, kan moeilijk ontkend worden dat dit aspect van de viering vaak het meest op de voorgrond treedt. Het tijdschrift Asiaweek merkt op: „Kerstmis in Azië — van de feestverlichting in Hong Kong tot torenhoge kerstbomen in hotellobby’s in Peking en tot een kerststal in het centrum van Singapore — is voornamelijk een wereldlijke (in hoofdzaak consumptieve) gebeurtenis.”

Heeft men bij de hedendaagse viering van Kerstmis Christus uit het oog verloren? Officieel viert men 25 december al sinds de vierde eeuw G.T., toen de Rooms-Katholieke Kerk die datum voor de religieuze viering van Jezus’ geboorte koos. Maar volgens een recente in de Verenigde Staten gehouden enquête meende slechts 33 procent van de geënquêteerden dat de geboorte van Christus het belangrijkste aspect van Kerstmis is.

Hoe denkt u hierover? Bekruipt u af en toe het gevoel dat met de niet-aflatende reclame, het gestresste kopen van geschenken, het versieren van bomen, het organiseren en bijwonen van party’s en het sturen van kaarten, Jezus feitelijk uit het beeld verdwenen is?

Velen schijnen te denken dat men Christus onder andere in het kerstfeest kan terugbrengen door een kerststal in te richten. Waarschijnlijk kent u ze wel, deze groepen van beeldjes, die de baby Jezus in een kribbe voorstellen, omringd door Maria, Jozef, enkele herders, „drie wijzen” of „drie koningen”, wat vee en enkele toeschouwers. Men is algemeen van mening dat deze kerststalletjes de mensen aan de werkelijke betekenis van Kerstmis zullen doen denken. Volgens U.S. Catholic verschaft „een kerstvoorstelling een beter uitgewerkt beeld dan enig evangelie zou kunnen geven, hoewel ze ook het onhistorische karakter van deze verhalen beklemtoont”.

Hoe zou een kerstvoorstelling echter de indruk kunnen wekken dat de verhalen in de evangelieverslagen van de bijbel onhistorisch zijn? Welnu, toegegeven moet worden dat fraai beschilderde beeldjes de geboorte van Christus in een legendarisch of sprookjesachtig licht plaatsen. De kerststal, die pas in de dertiende eeuw door toedoen van een monnik populair werd, was aanvankelijk nogal pretentieloos. In deze tijd zijn kerststallen, net zoals veel andere zaken die met deze viering te maken hebben, een lucratieve business geworden. In Napels (Italië) verkopen reeksen winkels het hele jaar door beeldjes voor kerststalletjes, of presepi. Sommige van de populairdere beeldjes stellen geen personen uit de evangelieverslagen voor maar hedendaagse beroemdheden, zoals prinses Diana, moeder Teresa en kledingontwerper Gianni Versace. Elders worden presepi gemaakt van chocolade, pasta en zelfs schelpen. U zult kunnen begrijpen waarom het moeilijk is in zulke voorstellingen iets geschiedkundigs te ontdekken.

Hoe zouden zulke kerstvoorstellingen dan „een beter uitgewerkt beeld [kunnen verschaffen] dan enig evangelie zou kunnen geven”? Zijn de evangelieverslagen niet werkelijk historisch? Zelfs verstokte sceptici moeten toegeven dat Jezus een echte, historische persoon was. Hij moet dus eens een echte baby geweest zijn die op een werkelijk bestaande plaats is geboren. Er moet een deugdelijker manier bestaan om een beter uitgewerkt beeld van de gebeurtenissen rondom zijn geboorte te krijgen dan enkel naar een kersttafereel te kijken!

En dat is inderdaad het geval. Twee geschiedschrijvers hebben onafhankelijk van elkaar elk een verslag over Jezus’ geboorte geschreven. Als u soms meent dat er in de kersttijd vrijwel geen aandacht wordt geschonken aan Christus, waarom zou u deze verslagen dan niet persoonlijk onderzoeken? Hierin zult u geen legenden of mythen aantreffen, maar een fascinerend verhaal — het werkelijke verhaal van de geboorte van Christus.

[Illustratieverantwoording op blz. 3]

Border on pages 3-6, 8, and 9: Fifty Years of Soviet Art