Kerstmis — Wereldse feestdag of heilige viering?
IN China wordt hij Kerstmis-oudeheer genoemd. In het Verenigd Koninkrijk staat hij bekend als Father Christmas. De mensen in Rusland gebruiken de naam Grootvader Vorst en in de Verenigde Staten noemt men hem Santa Claus.
Velen bezien deze gezellige oude man met zijn dikke buik en sneeuwwitte baard zelfs als de belichaming van Kerstmis. Maar het is ook algemeen bekend dat de kerstman een mythe is, een legende gebaseerd op overleveringen die verband houden met een vierde-eeuwse bisschop van Myra (in het huidige Turkije).
Gebruiken en overleveringen hebben altijd een krachtige invloed op vieringen gehad, en Kerstmis vormt daarop geen uitzondering. De mythe van de kerstman is slechts één voorbeeld van folklore die aan een populaire feestdag gekoppeld is. Hoewel sommigen beweren dat de kerstgebruiken gebaseerd zijn op gebeurtenissen die in de bijbel staan opgetekend, hebben de meeste van deze gebruiken in werkelijkheid een heidense oorsprong.
Nog een voorbeeld is de kerstboom. The New Encyclopædia Britannica zegt: „Bomenaanbidding, algemeen voorkomend onder de heidense Europeanen, bleef na hun bekering tot het christendom voortleven in de Scandinavische gewoonte om met nieuwjaar huis en schuur met altijdgroene takken te versieren ter verjaging van de duivel, en de gewoonte om in de kersttijd een boom voor de vogels neer te zetten.”
Het maken van kransen van hulst of ander blijvend groen is eveneens een populaire kersttraditie. Ook deze is diepgeworteld in heidense aanbidding. De oude Romeinen gebruikten hulsttakken om tempels te versieren tijdens de Saturnalia, een zevendaags midwinterfeest dat gewijd was aan Saturnus, de god van de landbouw. Dit heidense feest stond vooral bekend om de ongeremde uitspattingen en losbandigheid waarmee het gepaard ging.
De kerstgewoonte om te kussen onder een mistletoe (hier afgebeeld) mag sommigen misschien romantisch voorkomen, maar ze gaat rechtstreeks terug tot de middeleeuwen. De druïden van het oude Britannia geloofden dat de mistletoe of maretak magische krachten bezat; daarom werd hij gebruikt als bescherming tegen demonen, bezweringen en andere soorten kwaad. Mettertijd ontstond het bijgeloof dat kussen onder de mistletoe tot een huwelijk zou leiden. Onder sommigen is dit gebruik rond Kerstmis nog altijd populair.
Dit zijn slechts enkele van de hedendaagse kersttradities die beïnvloed zijn door of rechtstreeks afkomstig zijn van heidense leringen. Maar misschien vraagt u zich af hoe dit alles zo gekomen is. Hoe is een feestdag die naar men zegt de geboorte van Christus moet eren, zo verstrengeld geraakt met niet-christelijke gebruiken? En wat belangrijker is, hoe beziet God de kwestie?
[Illustratieverantwoording op blz. 2]
Blz. 3: Santa Claus: Thomas Mast/Dover Publications, Inc., 1978; mistletoe op blz. 3 en illustratie op blz. 4: Discovering Christmas Customs and Folklore door Margaret Baker, uitgegeven door Shire Publications, 1994