Wordt uw leven door het noodlot beheerst?
„ALA NÒ DON.” In het Bambara van Mali (West-Afrika) betekent deze uitdrukking: „Het is het werk van God.” Leuzen zoals deze zijn heel gewoon in dat deel van de wereld. In het Wolof luidt het gezegde: „Yallah mo ko def” (God heeft het gedaan). En in een plattelandsdialect van de Dogon zegt men: „Ama biray” (God heeft het veroorzaakt).
Deze uitdrukkingen hebben hun equivalenten in andere landen. Gezegden als „Zijn tijd was gekomen” en „Het was de wil van God”, worden vaak gehoord wanneer de dood of een tragedie toeslaat. In West-Afrika worden spreuken als „De mens wikt maar God beschikt” vaak op voertuigen van het openbaar vervoer geschilderd en zijn ze op borden in winkels te lezen. Voor velen zijn ze slechts beeldspraak. Maar dikwijls getuigen ze van een diepgeworteld geloof in fatalisme.
Wat is fatalisme precies? The World Book Encyclopedia definieert het als „het geloof dat gebeurtenissen worden bepaald door krachten die de mens niet kan beheersen”. Wat zijn deze „krachten”? Duizenden jaren geleden geloofden de Babyloniërs dat iemands lot sterk beïnvloed werd door de configuratie van de sterren ten tijde van zijn geboorte. (Vergelijk Jesaja 47:13.) De Grieken geloofden dat het lot in handen was van drie machtige godinnen die de levensdraad sponnen, maten en doorsneden. Maar het waren de theologen van de christenheid die met het idee kwamen dat God zelf iemands lot bepaalt!
De „heilige” Augustinus bijvoorbeeld verwierp de „onware en schadelijke meningen” van astrologen. Hij voerde daarentegen aan dat het „een evidente dwaasheid [is] enerzijds het bestaan van een God te erkennen, anderzijds diens voorkennis van de toekomst te loochenen”. Hij stelde dat, wil God werkelijk almachtig zijn, hij „alles weet aleer het gebeurt” en „niets ongeordend” laat. Niettemin betoogde Augustinus vurig dat ondanks Gods voorkennis van alles wat er plaatsvindt, mensen toch een vrije wil bezitten. — De stad van God, boek V, hfdst. 7–9.
Eeuwen later ging de protestantse theoloog Johannes Calvijn nog een stap verder door te redeneren dat terwijl God sommigen heeft „voorbeschikt om kinderen en erfgenamen te zijn van het hemelse koninkrijk”, hij anderen heeft voorbeschikt om „ontvangers van zijn toorn” te zijn!
In deze tijd wordt het geloof in het noodlot in veel delen van de wereld serieus opgevat. Neem bijvoorbeeld de ervaring van Ousmane, een jonge man in West-Afrika. Hij was een van de beste leerlingen op zijn school, maar toen hij eindexamen deed, zakte hij! Dit betekende niet alleen dat hij een schooljaar moest overdoen maar ook dat hij ten overstaan van zijn familie en vrienden zijn gezicht verloor. Een vriend probeerde hem op te beuren door te zeggen dat het Gods wil was. Ook Ousmanes moeder schreef het aan het noodlot toe dat hij was gezakt.
Aanvankelijk was Ousmane blij dat zij probeerden met hem mee te voelen. Immers, als het werkelijk Gods wil was dat hij was gezakt, had hij niets kunnen doen om het te voorkomen. Maar zijn vader dacht daar anders over. Hij zei Ousmane dat het zijn eigen schuld — niet Gods schuld — was dat hij zijn examen niet had gehaald. Ousmane was gezakt omdat hij gewoon zijn studie had verwaarloosd.
Nu zijn geloof in het noodlot geschokt was, besloot Ousmane de zaak eens zelf te onderzoeken. Wij nodigen u nu uit hetzelfde te doen door het volgende artikel te lezen.