Wat is er gebeurd met de menselijke aard?

„Waarom vindt er in deze eeuw kindermishandeling plaats? Waarom vindt er dierenmishandeling plaats? Waarom is er geweld? . . . Waarom nemen mensen hun toevlucht tot terrorisme? Waarom tot drugs? . . . Waarom wenden sommigen zich, terwijl men toch alles heeft, tot dergelijke elementaire dingen die de hele beschaving ondermijnen?”

DIE vragen werden hardop gesteld door de Britse premier. Misschien hebt u menigmaal soortgelijke vragen gesteld. Hebt u bevredigende antwoorden gevonden?

De reden toelichtend voor haar vragen, zei de premier: „Toen ik jong was en met al mijn verwachtingen en dromen en ambities aan de politiek deelnam, scheen het mij en veel van mijn tijdgenoten jarenlang toe dat als er een tijdperk zou aanbreken waarin wij goede huisvesting, goed onderwijs en een redelijke levensstandaard hadden, alles voor elkaar zou zijn en wij een mooie en veel gemakkelijker toekomst zouden hebben. Nu weten wij dat dat niet zo is. Wij zijn op de werkelijke problemen van de menselijke aard gestuit.” — Wij cursiveren.

De menselijke aard kan worden gedefinieerd als „het complex van elementaire neigingen en karaktertrekken van menselijke wezens”. Het spreekt vanzelf dat tegenstrijdige neigingen en karaktertrekken zowel problemen tussen personen als op nationaal of zelfs internationaal niveau kunnen veroorzaken. Maar in hoeverre zijn de huidige gevaarlijke tendensen op het gebied van geweld, terrorisme, de drughandel en dergelijke werkelijk aan de menselijke aard te wijten?

Is uitsluitend de menselijke aard verantwoordelijk voor de toestanden die ’de hele beschaving dreigen te ondermijnen’? Of zijn er andere factoren die wij in aanmerking moeten nemen als wij willen verklaren waarom mensen zo gemakkelijk tot ontaarde, zelfzuchtige praktijken neigen terwijl zij hogere, edeler doeleinden zouden kunnen nastreven? Laten wij eens zien.