Dat verbazingwekkende orgaan — ons hart!

„IK ZAL u prijzen omdat ik op een vrees inboezemende wijze wonderbaar ben gemaakt. Uw werken zijn wonderbaar, zoals mijn ziel zeer wel weet” (Psalm 139:14). Die waarderende woorden van de psalmist David zouden in ons diepste innerlijk weerklank moeten vinden, want de Schepper heeft ons lichaam werkelijk gemaakt op een wijze die verwondering en ontzag wekt.

Zo verklaarde de Nobelprijswinnaar Alexis Carrel in zijn boek Man the Unknown met betrekking tot het bloed, „de rivier des levens” die door onze aderen stroomt: „Het brengt het juiste voedsel naar iedere cel. Daarbij functioneert het gelijktijdig als een hoofdriool dat de afvalprodukten die uit levende weefsels zijn vrijgekomen, afvoert. Ook bevat het chemische stoffen en cellen die in staat zijn om waar dat maar nodig is, organen te repareren. Deze eigenschappen zijn inderdaad ongewoon. Bij het verrichten van dergelijke verbazingwekkende taken gedraagt de bloedstroom zich als een bergstroom die met behulp van de modder en de bomen die hij meevoert, de huizen op zijn oevers gaat repareren” (blz. 77-8). Ja, denk u eens in: voor het voedsel en het afval van het lichaam wordt gezorgd door dezelfde stroom zonder dat het een het ander ooit hindert! En hoe komt het dat deze rivier des levens door ons hele lichaam stroomt? Daar zorgt het hart voor!

Het hart is werkelijk een manifestatie van de wijsheid van de Schepper. Het is een holle spier ter grootte van een vuist. Bij mannen weegt het zo’n 310 gram en bij vrouwen ongeveer 250 gram. Het bestaat uit vier ruimten, twee rechts en twee links. De ruimte rechtsboven, de rechterboezem, ontvangt het bloed uit de grote bloedsomloop. Terwijl hij volloopt, wordt het bloed naar de lager gelegen rechterkamer en vandaar naar de longen gepompt. Een serie kleppen verhindert het bloed terug te stromen wanneer het wordt doorgepompt. In de longen ontdoet het bloed zich van zijn koolzuur en neemt terzelfder tijd de zo noodzakelijke zuurstof op. Vanuit de longen gaat het bloed verder naar de linkerboezem, vanwaar het naar de lager gelegen linkerkamer en in de grote bloedsomloop wordt gepompt, waardoor het bloed in staat gesteld wordt alle cellen van het lichaam te voeden en hun diverse afvalprodukten te verwijderen.

In feite zijn er dus twee pompen en twee bloedsomlopen. De iets kleinere rechterboezem en -kamer zorgen voor de bloedcirculatie in de longen en de structureel grotere en sterkere linkerboezem en -kamer voorzien het hele lichaam van bloed. Het lichaam bevat in totaal ongeveer 97.000 km bloedvaten — slagaderen, aderen en haarvaten.

Het hart bestaat uit het ingewikkeldst gestructureerde spierweefsel in het lichaam. Wanneer een man op volle snelheid hardloopt, stelt deze unieke spier het hart in staat tweemaal zo hard te werken als zijn andere spieren. Die spieren raken snel vermoeid, maar de hartspier werkt van de wieg tot het graf aan één stuk door. Wel dient te worden opgemerkt dat het hart na elke slag een kleine rustpauze heeft. Bij de geboorte klopt het hart ongeveer 150 maal per minuut; bij een volwassene is het tempo teruggelopen tot circa 72 slagen per minuut.a Bij een levensduur van ongeveer zeventig jaar zal het hart zo’n vier miljard maal geslagen hebben. En in die tijd zal het ongeveer 174 miljoen liter bloed rondgepompt hebben. Het hart kan bij ingespannen lichaamsbeweging wel tweemaal zo vaak slaan en ook slaat het sneller wanneer wij opgewonden, bang of boos worden, waardoor het ons voorbereidt op „vechten of vluchten”.

Nog een zeer opmerkelijk feit over het hart is dat het in zijn eigen energie voorziet. Het autonome zenuwstelsel is verantwoordelijk voor het karnen dat in de maag plaatsvindt om het voedsel voor vertering gereed te maken, en is ook verantwoordelijk voor de ritmische werking van de darmen, waardoor de afvalstoffen van het lichaam voortgestuwd worden tot ze uiteindelijk worden afgevoerd. Maar het hart heeft zijn eigen bron van energie, de gangmaker. Dit feit heeft men niet altijd onderkend. Zo komt het dat het hart van een foetus al begint te kloppen voordat het van zenuwen is voorzien. En men heeft vastgesteld dat een hart blijft kloppen wanneer het uit het lichaam verwijderd wordt, in het bijzonder wanneer zo’n hart bloed toegevoerd krijgt.

Een dergelijk essentieel, hard werkend orgaan verdient beslist goed behandeld te worden. Dat betekent dat het van de juiste voeding moet worden voorzien en dat het zowel de benodigde rust als beweging moet krijgen om sterk te blijven. Met name tabak dient geheel achterwege te blijven. Verder dient evenwichtigheid en matigheid te worden betracht bij het genieten van de goede dingen van het leven.

Aangezien het hart zo’n belangrijk orgaan is, wordt het in de bijbel herhaaldelijk genoemd. Zoals wij nu echter zullen zien, ligt de nadruk in de bijbel meer op het figuurlijke dan op het letterlijke hart.

[Voetnoot]