Iedereen heeft hoop nodig

„HOOP ontspringt eeuwig in ’s mensen gemoed.” Aldus de Engelse dichter Alexander Pope in zijn verhandeling „An Essay on Man”. Tweeduizend jaar eerder zei de Griekse dichter Theocritus het op de volgende manier: „Er is hoop zolang men leeft.” Nog veel eerder schreef de joodse wijze man Salomo: „Zoolang iemand tot de levenden behoort, is er nog hoop.” — Pred. 9:4, Vertaling door prof. Obbink.

Ja, alle soorten van mensen hebben te allen tijde hoop nodig gehad. In deze tijd zijn er miljoenen mensen die zeggen dat een betere wereld door middel van het communisme de enige hoop is. Zij geloven dat revolutionaire veranderingen betere tijden voor de grote massa zullen brengen. Zij halen de woorden van de Franse communistische martelaar Gabriel Péri aan door te zeggen dat komende generaties, dank zij het communisme, ’een gelukkige toekomst’ zullen ervaren. Het is waar dat veel mensen de teleurstellende resultaten hebben gezien die zijn geoogst door regeringen die Marxistische beginselen navolgen, en zij zijn daardoor gedesillusioneerd. Toch is het communisme nog steeds de „hoop” van miljoenen mensen die naar een wereld van maatschappelijke gerechtigheid streven.

De koran biedt zo’n half miljard moslims de hoop op eeuwigdurende gelukzaligheid in een paradijs, „de Tuin” genoemd, waar de gezegenden in hun verrezen lichaam in weelde zullen leven. Veel moslims hopen zelfs op een millennium of duizendjarige regering van vrede op aarde vóór de Oordeelsdag. Degenen die door Allah worden afgewezen, zullen in „de Hete Plaats” worden geworpen om eeuwig te worden gepijnigd.

De hoop van de honderden miljoenen hindoes en boeddhisten is het doel van het nirvana te bereiken. Voor de hindoes betekent dit letterlijk een „uitwaaien” of uitdoven van de levensvlam, doordat deze in het brahman, ofte wel de onpersoonlijke universele ziel, opgaat. Voor de boeddhisten is het nirvana „de toestand van volmaakte gelukzaligheid, die wordt bereikt door het uitdoven van het individuele bestaan en door het opgaan van de ziel in de opperste gemoedsstemming”.

Voor de honderden miljoenen mensen die belijden christenen te zijn, is hoop een van de drie „theologische deugden”. De andere zijn geloof en liefde. Over deze drie deugden zegt M’Clintock en Strongs „Cyclopaedia”: „Geloof is de wortel, liefde de vruchtdragende stam, en hoop de naar de hemel reikende kroon van de boom van het christelijke leven.”

„The Catholic Encyclopedia” is het met dit protestantse werk eens dat hoop voor lidmaten van de kerken der christenheid wil zeggen naar de hemel te gaan, en zegt onder het kopje „Hoop”: „[Hoop] wordt gedefinieerd als een goddelijke deugd door middel waarvan wij vol vertrouwen verwachten, met Gods hulp, eeuwige gelukzaligheid te bereiken . . . Dit alles is alleen maar te begrijpen wanneer wij uitgaan van de stelling, die wij als vanzelfsprekend aannemen, dat er zo iets als een bovennatuurlijke ordening bestaat en dat de enige te verwezenlijken laatste bestemming van de mens in de huidige voorzienigheid van God in die ordening gelegen is. . . . hoop heeft als haar voornaamste doel vereniging met God in de hemel.”

Voor katholieken en de meeste protestanten is de enige hoop die hun in het vooruitzicht wordt gesteld dus „eeuwige gelukzaligheid . . . in de hemel”. Indien dat doel niet wordt verwezenlijkt, is er helemaal geen hoop. „A Catholic Dictionary” zegt: „De verdoemden in de hel kunnen niet hopen, want zij kunnen niet de verwachting koesteren gered te worden.” De waarschuwing die volgens de fantasie van Dante boven de poorten van de hel was aangebracht, luidde: „Laat achter alle hoop bij ’t binnenkomen!”

Maar ìs het alternatief voor allen die in God en Christus geloven hetzij „eeuwige gelukzaligheid” in de hemel òf een toestand zonder hoop, van eeuwige straf in de „hel”? Aangezien het christendom diep in de bijbel geworteld is, vragen wij ons af: Hoe omschrijft de bijbel de christelijke hoop en een eventuele straf als alternatief?

En aangezien de miljoenen mensen die door het communisme worden gefascineerd, zich kennelijk niet laten verleiden door de „hemelse gelukzaligheid” die door de kerken van de christenheid als enige hoop in het vooruitzicht wordt gesteld, zou het dan kunnen zijn dat de bijbel deze mensen — niet voor de korte tijd dat men leeft, maar voor eeuwig — juist de hoop biedt die zij in het communisme gevonden menen te hebben, namelijk een wereld van „maatschappelijke en economische gelijkheid voor allen” in een „klassenloze maatschappij”?

Is het zelfs mogelijk dat de bijbel de miljoenen moslims een hoop in het vooruitzicht stelt die overeenkomt met de paradijselijke „Tuin” die de koran hun biedt, maar dan zonder het gevaar in „de Hete Plaats” terecht te komen?

En wat valt er te zeggen over de honderden miljoenen beoefenaars van bepaalde oosterse religies, die hebben geleerd dat alle stoffelijke bestaan lijden betekent en voor wie het leven op aarde daarom iets slechts is? Zouden deze mensen er ooit naar verlangen dat er in het nirvana een eind zou komen aan hun bestaan als individu indien zij zich ervan konden overtuigen dat het nooit de bedoeling is geweest dat het leven op aarde een tijd van lijden zou zijn zoals zij dat hebben gekend? Zou de bijbel hun kijk op het leven niet kunnen veranderen en hun een hoop kunnen geven die meer met de natuurlijke verlangens van met verstand begiftigde mensen overeenkomt?

Laten wij, met deze vragen in gedachten, de bijbel en de godsdienstgeschiedenis eens onderzoeken om te zien of „naar de hemel gaan” de enige hoop is die de mensheid wordt geboden. En laten wij, aangezien de mensheid volgens de bijbel zelfs vóór de grondlegging van het christendom hoop werd gegeven, eerst eens teruggaan in de tijd om te zien welke hoop de joden in de oudheid bezaten.