De rol van de Orthodoxe Kerk in Rusland

IN 1847 schreef de Russische litteraire criticus Vissarion Belinski aan een schrijver die zich lovend over de Russische Orthodoxie had uitgelaten: „Waarom haalt u Christus erbij? Welke overeenstemming hebt u gevonden tussen Hem en welke kerk maar ook, in het bijzonder de Orthodoxe Kerk? Hij was de eerste die de mensheid de leer van vrijheid, gelijkheid en broederschap verkondigde, en met Zijn martelaarschap heeft hij de waarheid van Zijn leringen bezegeld.” Was er werkelijk zo’n groot verschil tussen het christendom en de Russische Orthodoxie?

In het boek House Without a Roof (1961), van Maurice Hindus, wordt opgemerkt: „In tsaristische tijden bestond meer dan 80 percent van de bevolking uit de boerenstand, maar de Kerk heeft nooit gepoogd de moezjik [Russische boer] te bevrijden van de bijgelovige denkbeelden die nog uit heidense tijden stamden. De geestelijkheid bleef apathisch onder de heksen, tovenaars, magiërs en bezweerders die de dorpen onveilig maakten en hun voordeel deden met de lichtgelovigheid en onwetendheid van de moezjik’s. De dorps-batoesjka [priester] was zelf vaak een onwetend man, verslaafd aan de wodka en er niet afkerig van een aantrekkelijke vrouwelijke parochiaan te verleiden.”

Wat was de oorzaak van deze wantoestanden? Waarom beklemtoonde de Orthodoxe Kerk niet krachtdadiger de religie en hoge morele maatstaven van Gods Woord? Hindus schrijft: „De fatale fout van de Russische Kerk was dat ze volledig onderworpen en dienstbaar was aan de tsaristische staat, die . . . ’ieder sprankje religieus leven in de kiem smoorde’.”

’Maar de situatie is beslist veranderd; nu is het niet meer zo’, zullen sommigen wellicht denken. Op grond van jarenlange eigen waarnemingen verklaart Hindus over de hedendaagse Orthodoxe Kerk in Rusland:

„De grondwet weert de Kerk uit de politiek en beperkt haar functie uitsluitend tot religieuze vieringen. Maar wanneer het Kremlin een beroep op haar doet, staat ze direct klaar om haar zegen te geven aan de buitenlandse politiek van de Sovjet-Unie, ongeacht wat die politiek inhoudt.”