De taal die iemand doet glimlachen

Door „Ontwaakt!”-correspondent op de Nederlandse Antillen

A B C betekent Aruba, Bonaire en Curaçao, drie van de zes eilanden die de Nederlandse Antillen worden genoemd. Men spreekt er Papiamento, misschien niet alleen de minst bekende taal van het westelijk halfrond maar ook een van de aangenaamste, een taal die iemand doet glimlachen.

Deze humoristische taal stamt af van het Spaans en Portugees, vermengd met een snuifje Nederlands, Engels, Frans, Afrikaans en Carib. Desondanks is Papiamento veel eenvoudiger en de meeste mensen kunnen het in korte tijd beheersen.

Eén reden waarom Papiamento eenvoudig is, is het ontbreken van werkwoordsvervoegingen; enkele voorvoegsels zijn voldoende om de tijden van de werkwoorden aan te geven. Bovendien wordt Papiamento fonetisch geschreven. Dit wil echter niet zeggen dat Papiamento een primitieve taal is. De vocabulaire is zelfs zo uitgebreid dat men ongeveer vijftig jaar geleden de christelijke Griekse Geschriften in het Papiamento heeft kunnen vertalen. Nu worden er pogingen in het werk gesteld om de Hebreeuwse Geschriften te vertalen. Het Wachttorengenootschap publiceert onder meer De Wachttoren in het Papiamento.

Hoe heeft deze vreemde taal zich hier ontwikkeld? Tot 1634 stonden de eilanden onder Spaans bestuur; toen kwamen de Hollanders aan het bewind. Sedert onheuglijke tijden zijn de eilanden echter bewoond geweest door de Arowakken en Carib-Indianen, die hun eigen, nu dode talen spraken. Dat waren de jaren van zeerovers en slavenhandelaars, van wie de meesten Engels of Portugees spraken. Ook de Fransen hebben hun sporen op de Antillen achtergelaten. Spaanse en Portugese joden, die vluchtten voor de inquisitie in Europa, kwamen naar de weinig bekende Nederlandse Antillen. Al deze groepen, waartoe ook de Afrikaanse slaven behoorden die gehaald waren voor de zoutwinning, hadden een gemeenschappelijke taal nodig. Op die manier werd in het begin van de zeventiende eeuw op Curaçao het Papiamento geboren en het heeft zich sedertdien ook over Aruba en Bonaire verspreid.

Papiamento is een taal die iemand doet glimlachen. Niet alleen omdat het een humoristische taal is, maar ook omdat het nauwelijks gesproken kan worden zonder dat de mond zich tot een glimlach vormt. Het is voornamelijk een taal van de punt van de tong en de lippen.

Hoe is deze taal die iemand doet glimlachen aan zijn naam gekomen? Het woord „Papiamento” betekent letterlijk „praten” en het is afgeleid van het Portugese woord papear, dat „snateren” betekent.

Antilliaanse „snateraars” staan hun mannetje op het gebied van talen, want velen van hen kunnen een gesprek voeren in het Nederlands, Engels en Spaans en enkelen ook in het Frans en Duits. Waarom geven de inboorlingen, van wie er zo velen andere talen spreken, toch de voorkeur aan het Papiamento? Laten wij een Antilliaan maar eens zelf aan het woord laten: „Wanneer ik naar een ander land ga, eet ik net als zij en geniet ik van hun voedsel, maar wanneer ik weer thuis ben, eet ik dat waarvan ik het meeste houd, funchi [een inlands gerecht gemaakt van geel maïsbloem]. Zo is het ook met Papiamento; in het buitenland spreek ik de taal waarmee ik aangesproken word, maar thuis spreek ik de taal waarvan ik het meeste houd, Papiamento.” De officiële taal is het Nederlands, maar velen geven klaarblijkelijk de voorkeur aan de taal die iemand doet glimlachen.