PELIKAAN
[Hebreeuws: qa·’athʹ].
De Hebreeuwse naam van deze vogel betekent, naar men algemeen aanneemt, „de spuwer” of „de braker” (Hebreeuws: qō’, „uitspuwen, uitbraken”). De vertalers van de Griekse Septuaginta en de Latijnse Vulgaat vereenzelvigden het Hebreeuwse woord met de „pelikaan”. De pelikaan behoort tot de in de Mozaïsche wet genoemde „onreine” vogels. — Lev. 11:13, 18; Deut. 14:11, 12, 17.
Het karakteristiekste kenmerk van de pelikaan is zijn grote rekbare keelzak onder aan de lange snavel. Deze keelzak dient voor het vangen van prooi. De pelikaan voedt zijn jongen door halfverteerd voedsel uit de maag op te geven, ja, zelfs hele visjes naar boven te brengen wanneer de jonge vogels groot genoeg zijn. De oudervogel opent zijn snavel zodat de jongen hun kop in het wijde keelgat kunnen steken en het naar boven gebrachte voedsel eruit kunnen halen. De Hebreeuwse naam is derhalve een treffende beschrijving van de pelikaan.
De pelikaan is een van de grootste vogels. Hij wordt zo’n 1,5 m lang en bereikt een majestueuze vleugelspanwijdte van 2,4 m en meer. De geelachtige snavel is lang en heeft een haakvormig uiteinde; de keelzak daaronder valt nauwelijks op wanneer die leeg is. Pelikanen mogen dan onbeholpen zijn op het land, maar het zijn krachtige, gracieuze vliegers, en men heeft reeds waargenomen dat hun nestplaatsen wel zo’n 96,5 km van hun visgebieden vandaan lagen. Het zijn uitstekende vissers, en daar hun poten zwemvliezen hebben, kunnen ze zich in het water snel bewegen.
Wanneer de pelikaan zich volgepropt heeft, vliegt hij dikwijls naar een eenzame plaats, waar hij een melancholische houding aanneemt. Hij laat zijn kop op de schouders zakken en zit dan zo bewegingloos dat men hem van een afstand voor een witte steen zou kunnen houden. Hij kan die houding soms urenlang volhouden, zodat hij een passend beeld is van de melancholische inactiviteit waarop de psalmist doelt wanneer hij de bitterheid van zijn kommer illustreert en schrijft: „Ik lijk wel de pelikaan van de wildernis” (Ps. 102:6). Hier wordt met „wildernis” niet noodzakelijkerwijs een woestijn bedoeld, maar eenvoudig een streek ver van de woonplaatsen van mensen vandaan, misschien een moeras. In bepaalde jaargetijden zijn de moerassen van het noordelijke Jordaandal nog steeds de plaats waar pelikanen zich ophouden.
De pelikaan toont dus een uitgesproken voorkeur voor onontgonnen gebieden, waar hij niet door mensen wordt gestoord. Daar nestelt hij, broedt zijn jongen uit en rust na het vissen uit. Wegens zijn voorkeur voor eenzame, woeste plaatsen gebruikt de bijbel deze vogel als een symbool van volledige verwoesting. Om Edoms komende verwoesting af te beelden, voorzei Jesaja dat de pelikaan dat land in bezit zou nemen (Jes. 34:11). Zefanja profeteerde dat er pelikanen tussen de zuilenkapitelen van Nineve zouden wonen, aldus te kennen gevend dat Nineve een volkomen verlaten woestenij zou worden. — Zef. 2:13, 14.