VALK

[Hebreeuws: nets].

Sommigen opperen dat de Hebreeuwse naam voor deze vogel is afgeleid van een grondwoord dat „glanzen of fonkelen” betekent en dat het hier de flitsende snelheid van de vogel beschrijft; anderen geloven dat de naam op een „hoogvliegende of zwevende” vogel duidt. Volgens hedendaagse lexicografen heeft de term betrekking op valken, hoewel sommige van mening zijn dat de term ook haviken omvat, die veel overeenkomst vertonen met valken, maar door ornithologen tot een aparte „familie” gerekend worden. (De Septuaginta, de Latijnse Vulgaat, de Syrische Pesjitta en de targoems geven nets allemaal weer met havik.) Als een roofvogel die zich met slangen, hagedissen, kleine zoogdieren en andere vogels voedt, behoorde „de valk naar zijn soort” (’de havik in soorten’, LV) tot de vogels die volgens de Mozaïsche wet als „onrein” golden. — Lev. 11:16; Deut. 14:15.

De valk geldt in het algemeen als onovertroffen wat zijn geproportioneerde lichaamsbouw, zijn kracht en zijn buitengewoon snelle vlucht betreft. Sommige leden van de valkenfamilie wedijveren met de gierzwaluw als het erom gaat wie de snelste vliegers van de vogelfamilie zijn; volgens waarnemers heeft één valk tijdens een duikvlucht een snelheid van 290 km per uur bereikt. Een van de in Palestina, voornamelijk in het centrale gedeelte, vrij algemeen voorkomende valken is de slechtvalk (Falco peregrinus), die bekend is wegens zijn stootvluchten. Net als bij andere valken (en ook bij haviken) is het wijfje van de slechtvalk groter dan het mannetje; ze heeft een lengte van ca. 46 cm en een vleugelspanwijdte van ca. 1 m. De slechtvalk is nogal mat van kleur, zijn rug en vleugels zijn donkergrijs, zijn onderzijde is crèmekleurig met bruinzwarte banden en een patroon van „pijlpunten” op de borst en aan de zijden. De staart is iets afgerond. De gekromde snavel heeft een scherp uitsteeksel (de zogenaamde „valkentand”) aan de snijrand van de bovensnavel, en de korte sterke poten eindigen in buitengewoon grote voeten met krachtige, gebogen klauwen. In Palestina wordt ook de iets grotere lannervalk aangetroffen, die veel voorkomt in de steile rotsen en smalle ravijnen van het Jordaandal vanaf de berg Hermon tot aan het gebied rond de Dode Zee, alsook de sakervalk, die de hooggelegen bosgebieden ten O. van de Jordaan bewoont.

In Job 39:26 staat over de valk dat hij ’opstijgt en zijn vleugels uitspreidt naar de zuidenwind’. Volgens sommigen duidt dit op een zuidwaartse trek („zijn vleugels uitslaat naar het Zuiden”, NBG [29]), wat inderdaad van toepassing is op de kleine torenvalk en in zekere mate ook op de slechtvalk en de sperwer. Anderen geloven echter dat de tekst beschrijft hoe de vogel zich tegen de wind wendt en met gebruikmaking van de kracht van zijn vleugels tegen de wind in vliegt en zo steeds hoger stijgt. Van valken wordt gezegd dat ze ’naar grote hoogte stijgen en daarbij altijd proberen hoger te stijgen dan elke andere vogel die ze achtervolgen’, om zich dan met razende snelheid op de onder hen vliegende prooi te storten; vaak ’profiteren ze van de wind door zich, ertegenin vliegend, als een vlieger omhoog te laten voeren’ (Funk & Wagnalls New Standard Encyclopedia, 1931, Deel XI, blz. 329, 330). Iets soortgelijks doet de torenvalk, een ’bidvalk’, door met korte, heftige vleugelslagen tegen de wind in vliegend te bereiken dat hij stilstaat in de lucht, het zogenaamde „bidden”, om naar prooi op de grond te speuren.

In de religie van Egypte nam de valk een zeer belangrijke plaats in. Hij werd het symbool van Horus, de Egyptische god met een valkekop, die samen met Isis en Osiris de voornaamste drieëenheid of „heilige familie” onder de goden en godinnen van Egypte vormde. Wanneer men de titel van de farao’s schreef, werd altijd het symbool van de valk gebruikt, en in sommige gevallen werden deze heersers beschouwd als incarnaties van Horus. Van de honderden gemummificeerde vogels die in Egypte gevonden zijn, komt de valk, vooral de torenvalk, het meest voor. Volgens Herodotus werd in Egypte een ieder die een valk doodde, ook al gebeurde dat per ongeluk, ter dood gebracht.

[Illustratie op blz. 1544]

Horus, de Egyptische god met een valkekop

[Illustratie op blz. 1544]

Wijfje van de slechtvalk