KOKEN, KOOKGEREI.

Koken en bakken in het algemeen werd in de Hebreeuwse huishouding gewoonlijk als de taak van de vrouwen beschouwd, maar bij bepaalde gelegenheden werden ook door mannen maaltijden bereid (Gen. 18:6-8; 27:3-9, 14, 30, 31; 1 Sam. 8:13; 2 Sam. 13:8). Gedurende de tijd dat de Hebreeën in tenten woonden, kookten zij naar alle waarschijnlijkheid meestal in de open lucht. Toen zij zich vervolgens in Kanaän hadden gevestigd en in stenen huizen woonden, kookten zij ook wel in huis, vooral bij guur weer (Recht. 6:19; 2 Sam. 13:7-11). Aan de bereiding van de avondmaaltijd, de hoofdmaaltijd van de dag, werd de meeste zorg en tijd besteed (Luk. 14:12; Openb. 3:20). Op de gewone sabbatdag mocht niets gekookt worden, want de Wet verbood zelfs een vuur te ontsteken op de sabbat. — Ex. 35:3.

De Hebreeën gebruikten voor het bereiden van voedsel allerlei gerei en gebruiksvoorwerpen. Men beschikte bijvoorbeeld over de handmolen, die door de vrouwen van het huisgezin werd bediend (Deut. 24:6; Matth. 24:41; zie MOLEN). Voor specerijen of kleinere hoeveelheden koren was de vijzel en stamper voldoende (Num. 11:8; zie VIJZEL). Brooddeeg werd in een baktrog gekneed (Ex. 12:34) en op een vuurhaard of in een oven gebakken. — Ex. 8:3; 1 Kron. 9:31.

Vorken werden in de tabernakel en later in de tempel gebruikt (Ex. 27:3; 2 Kron. 4:16). Uit het bericht blijkt dat de priesters zich van een drietandige vork bedienden (1 Sam. 2:12-14). Misschien gebruikte men bij het koken thuis een soortgelijke vork om vlees uit de pot te nemen. Men had verschillende soorten messen om vlees aan stukken te snijden alvorens het te koken. Er is geen schriftuurlijke aanwijzing dat men met mes en vork at.

De voor het koken bestemde vaten waren gewoonlijk van aardewerk, maar sommige waren van koper, iets wat speciaal in verband met het heiligdom wordt vermeld (Lev. 6:28). Tot het kookgerei van een huishouding behoorden potten, ronde vaten van zeer uiteenlopend formaat. Op Egyptische grafschilderingen staan bronzen kookpotten op poten afgebeeld, en mogelijk dachten de klagende Israëlieten in de wildernis aan zulke vaten toen zij erover spraken hoe zij in Egypte „bij de vleespotten zaten” (Ex. 16:3). Het in deze tekst met „potten” weergegeven Hebreeuwse woord duidt gewoonlijk op een pot met wijde opening, die voor wassen (Ps. 60:8) of koken kon worden gebruikt (2 Kon. 4:38-41; Ezech. 24:3-5). Dergelijke potten kwamen in verschillende afmetingen voor, vanaf de gemiddelde grootte met een doorsnee van ongeveer 30 cm tot de zeer grote exemplaren. Oorspronkelijk had deze betrekkelijk ondiepe potsoort geen handvatten, maar gedurende de tijd van het verdeelde koninkrijk kwam in Israël een exemplaar met twee handvatten in gebruik.

Ook kookpotten met nauwe opening en met één of twee handvatten zijn gevonden. Ze waren min of meer bolvormig en hadden een doorsnee van ca. 10 tot 35 cm.

Bovendien bezaten de Israëlieten diepe vetketels of diepe pannen, alsook bakplaten. Deze werden veelvuldig gebruikt bij het bereiden van de graanoffers (Lev. 2:5, 7; 7:9; 1 Kron. 23:29). In Gezer werden aardewerken bakplaten ontdekt, die evenals het hedendaagse wafelijzer kleine inzinkingen hadden. Men gebruikte ook ijzeren bakplaten. — Ezech. 4:1-3.