Stemkwaliteit

MENSEN worden behalve door wat er wordt gezegd, ook in sterke mate beïnvloed door hoe het wordt gezegd. Als iemand die tegen je spreekt een prettige, warme, vriendelijke stem heeft, ben je dan niet eerder geneigd naar hem te luisteren dan wanneer zijn stem een koude of harde klank heeft?

Een wenselijke stemkwaliteit ontwikkelen is niet louter een zaak van het juiste gebruik van het stemapparaat. Ook iemands persoonlijkheid kan een rol spelen. Als iemand vorderingen maakt in het kennen en toepassen van de bijbelse waarheid, treden er veranderingen aan het licht in de manier waarop hij spreekt. Godvruchtige hoedanigheden als liefde, vreugde en vriendelijkheid komen tot uiting in zijn stem (Gal. 5:22, 23). Wanneer hij zich oprecht om anderen bekommert, blijkt dat uit zijn stem. Wanneer dankbaarheid in de plaats komt van een constant klagende geest, is dat aan zowel de woorden als de klank van de stem te merken (Klaagl. 3:39-42; 1 Tim. 1:12; Jud. 16). Ook als je de taal die gesproken wordt niet verstaat, zul je als het gesprokene bij de een arrogant, onverdraagzaam, kritisch en nors klinkt en bij een ander nederig, geduldig, vriendelijk en liefdevol, er geen moeite mee hebben dat verschil op te merken.

In sommige gevallen kan een onwenselijk stemgeluid het gevolg zijn van een ziekte die iemands strottenhoofd heeft beschadigd of van een aangeboren afwijking. Zulke aandoeningen kunnen zo ernstig zijn dat ze in dit samenstel van dingen niet volledig verholpen kunnen worden. Gewoonlijk zullen er echter verbeteringen optreden als men zijn spraakorganen juist leert gebruiken.

Allereerst is het belangrijk te beseffen dat ieder mens zijn karakteristieke stemgeluid heeft. Je moet niet een stem willen ontwikkelen die een imitatie vormt van die van iemand anders. Ontwikkel in plaats daarvan de mogelijkheden die jouw stem heeft, met de kwaliteiten die aan die stem eigen zijn. Wat kan je daarbij helpen? In essentie gaat het om twee dingen.

Beheers je luchttoevoer. De beste resultaten met het gebruik van je stem heb je bij een toereikende toevoer van lucht samen met een juiste beheersing van je adem. Ontbreken deze, dan kan je stem zwak klinken en kan je voordracht hortend zijn.

Het grootste deel van de longen bevindt zich niet boven in de borst; dit gebied lijkt alleen maar groter door de schouders. De longen zijn juist vlak boven het middenrif het breedst. Het middenrif, dat aan de onderste ribben vastzit, scheidt de borstkas van de buikholte.

Als je alleen het bovenste deel van je longen vult als je inademt, heb je al gauw geen lucht meer. Je stem heeft geen kracht en je zult snel moe worden. Om goed te ademen, moet je rechtop zitten of staan en je schouders naar achteren houden. Doe bewust moeite om niet uitsluitend het bovenste deel van je borst uit te zetten als je inademt om te spreken. Vul eerst het onderste deel van je longen. Wanneer dit deel zich vult, zal het onderste deel van je ribbenkast zijwaarts uitzetten. Tegelijkertijd zal het middenrif omlaag gaan en daarbij maag en ingewanden zachtjes wegduwen, zodat je je riem of andere kleding op je buik voelt drukken. Maar de longen bevinden zich niet daar beneden; ze zitten in je ribbenkast. Om dit bij jezelf na te gaan, moet je maar eens op het onderste deel van je ribbenkast aan iedere kant een hand plaatsen. Adem nu diep in. Als je goed ademt, ben je daarbij niet je buik aan het intrekken en je schouders aan het ophalen. In plaats daarvan voel je je ribben iets omhoog en naar buiten bewegen.

Besteed vervolgens aandacht aan de uitstromende lucht. Verspil die niet door alles in één keer te laten ontsnappen maar laat het geleidelijk gebeuren. Probeer daar geen controle over uit te oefenen door je keel te vernauwen. Dat zou al gauw resulteren in een stem die gespannen of abnormaal hoog klinkt. Druk van de buikspieren en de tussenribspieren drijft de lucht naar buiten, waarbij het middenrif regelt hoe snel dat gaat.

Net zoals een hardloper traint voor een wedstrijd, zo kan een spreker door te oefenen de juiste beheersing van de adem ontwikkelen. Ga rechtop staan met je schouders naar achteren, adem zo dat je het onderste deel van je longen vult, en adem geleidelijk uit terwijl je langzaam en gelijkmatig telt zo ver als je op een enkele ademtocht kunt komen. Oefen dan met hardop lezen terwijl je op dezelfde manier ademt.

Ontspan gespannen spieren. Hier volgt nog een vereiste voor een goede stemkwaliteit — ontspan je! Het is werkelijk verbazend hoeveel je bereikt door te leren hoe je je tijdens het spreken moet ontspannen. Geest en lichaam moeten ontspannen zijn, want mentale spanning veroorzaakt spanning in de spieren.

Je kunt je geest ontspannen door de juiste kijk op je luisteraars te krijgen. Als het mensen zijn die je in de velddienst treft, moet je bedenken dat je, ook al ben je de bijbel nog maar enkele maanden aan het bestuderen, waardevolle dingen omtrent Jehovah’s voornemen weet die je met hen kunt delen. En je bezoekt hen omdat ze hulp nodig hebben, of ze dit nu beseffen of niet. Spreek je daarentegen in een Koninkrijkszaal, dan zijn de meesten in je publiek leden van Jehovah’s volk. Ze zijn je vrienden, en ze willen dat je het er goed afbrengt. Niemand heeft zo’n vriendelijk en goedwillend publiek tegenover zich als wij geregeld voor ons mogen hebben.

Ontspan je keelspieren door je op die spieren te concentreren en hun spanning bewust te verminderen. Bedenk dat je stembanden trillen wanneer er lucht langs stroomt. De toon van de stem verandert als de keelspieren zich spannen of ontspannen, precies zoals de toon van een gitaar- of vioolsnaar verandert als ze strakker of losser wordt gedraaid. Als je de stembanden ontspant, gaat de toon omlaag. Het ontspannen van de keelspieren draagt er ook toe bij dat de neusgangen open blijven, wat een duidelijk effect heeft op de kwaliteit van je stem.

Ontspan je hele lichaam — knieën, handen, schouders, nek. Dat zal bijdragen tot de resonantie die nodig is om je stem helder en luid te laten klinken. Resonantie ontstaat wanneer het hele lichaam als klankbord fungeert, maar wordt belemmerd door gespannenheid. Het geluid van de stem, voortgebracht in het strottenhoofd, weerkaatst niet alleen in de neusholten maar ook tegen de benige structuur van de borstkas, de tanden, het gehemelte en de bijholten. Dat alles kan bijdragen tot de kwaliteit van de resonantie. Als je een gewicht op de klankkast van een gitaar plaatst, dan dempt dat het geluid; de klankkast moet vrij kunnen trillen om goed te kunnen resoneren. Zo is het ook met de genoemde benige structuren van je lichaam, als die worden bijeengehouden door te gespannen spieren. Met resonantie zul je in staat zijn je stem de passende modulatie te geven en gevoelsnuances tot uitdrukking te brengen. Je zult een groot gehoor kunnen bereiken zonder je stem te forceren.