De morele ineenstorting is wijdverbreid

Ze steekt elk facet van de samenleving aan

DE HUIDIGE samenleving verkeert in een waardenvacuüm. Ze valt uiteen in talrijke levensstijlen. De redenatie van velen is ongeveer zo: ’Elke manier van leven is een aanvaardbaar alternatief. Wees jij tolerant tegenover de mijne, dan ben ik tolerant tegenover de jouwe. Jij doet wat jou aanstaat, ik doe wat mij aanstaat. Ieder zijn zin. Er zijn heel wat wegen die je kunt inslaan en elke weg is juist; niets is verkeerd. Er is geen zonde meer. Kom op voor je rechten. Een vreedzaam protest is als een gefluister dat niet wordt gehoord; voer de geluidssterkte op met geweld. Geweld is een vorm van vrije meningsuiting. Seks mag je beleven met wie je maar wilt en hoe je maar wilt. Obsceniteit is kunst. Leven en laten leven.’

Of komt het neer op ’sterven en laten sterven’? Tot ver in de twintigste eeuw hadden mensen scherpomlijnde ideeën over wat goed en wat kwaad is, wat moreel en wat immoreel is, wat eerbaar en wat oneerbaar is — en velen hebben die nog. Maar voor anderen begon er iets te veranderen in de jaren ’50, waarna het escaleerde. De indruk werd gecreëerd dat al die ideeën over deugd, moraal, eer en ethiek onlogisch, onmenselijk en onaanvaardbaar waren. De denkbeelden die gingen overheersen, verheerlijkten de individualiteit. Iedereen moest maar kunnen leven zoals hij zichzelf ten doel had gesteld. Nu moesten verdraagzaamheid, verscheidenheid en kritiekloosheid de aanvaardbare ethische normen zijn. In die nieuwe filosofie is verbieden verboden.

De rampzalige gevolgen van die filosofie bleven zich opstapelen totdat het in de jaren ’80 de spuigaten uitliep, maar in de jaren ’90 nemen ze nog ernstiger vormen aan. Hier volgen een paar opmerkingen over de rampzalige gevolgen, te beginnen met een toespraak over waarden die in New York op een conferentie over bedrijfsethiek werd gehouden door de vice-voorzitter van een onderneming:

„Politici bedriegen hun kiezers. Makelaars lichten hun cliënten op. Directeuren van spaarbanken richten hun instellingen te gronde en laten de belastingbetaler voor de rekening opdraaien. Predikanten en mensen die het presidentschap ambiëren, bedriegen hun vrouw. Kinderen spieken op examens en miljoenen maken zichzelf en anderen kapot door de verwoestingen die drugs en misdaad aanrichten. . . . Vijftig procent van alle huwelijken loopt op een echtscheiding uit. Van alle thans geboren kinderen is 22 procent onwettig en een derde van alle kinderen zal bij stiefouders wonen voordat zij achttien zijn. Het is duidelijk, de desintegratie van het gezin is enorm. Als u ervan uitgaat dat de vorming van waarden thuis begint — vroeg in het leven — dan liggen de oorzaken van het ethisch verval voor de hand.” — Vital Speeches of the Day, 1 september 1990.

Elke dag weerspiegelen kranten, tijdschriften, nieuwsberichten, films en televisieprogramma’s de aftakeling van de traditionele waarden. In een toespraak op de University of Chicago zei de voorzitter van de Chase Manhattan Corporation:

„Of je nu eerst de sportpagina’s opslaat, het verslag uit Washington of de financiële bijlage, alles wijst in dezelfde richting. De sportpagina’s wemelen van de laatste schandalen, over honkbalspelers die zich laten omkopen om niet te scoren, over universiteitsteams die rekruteringsvoorschriften overtreden, en over beroepssporters die drugs gebruiken. Het nieuws uit Washington gaat over rechtszaken wegens meineed, in staat van beschuldiging gestelde federale rechters, betalingen voor het aanwenden van invloed, en de zoveelste volksvertegenwoordiger naar wie de Ethiekcommissie van het Huis van Afgevaardigden een onderzoek instelt. Je slaat de financiële bijlage op en vindt er onthullingen over gevallen van handelen met voorkennis en dergelijke.” — Vital Speeches of the Day, 1 augustus 1990.

Mensen worden zo constant en niet-aflatend met zulke berichten bestookt dat zij er ongevoelig voor worden. Zij worden niet langer geschokt door deze schandalen. De zojuist geciteerde spreker merkte daarover op: „Veel Amerikanen zijn niet meer verontwaardigd bij nieuws over weer een ethische misstap. Veroordeelde criminelen zijn geen uitgestotenen meer. Het zijn beroemdheden. Ze worden uitgenodigd op exclusieve feestjes. Ze schrijven best-sellers.”

Ivan Boesky van Wall Street besloot een toespraak tot studenten van een handelsfaculteit door met zijn armen boven zijn hoofd het V-voor-victorie-teken te maken en zei: „Op de hebzucht!” Later bracht zijn hebzucht hem tot handelen met voorkennis en hij werd berecht, schuldig bevonden, beboet en in de gevangenis gezet. Zijn boete bedroeg honderd miljoen dollar, maar hij hield een half miljard dollar over. Michael Milken, een andere Wall Street-manipulator, kreeg een boete van zeshonderd miljoen dollar opgelegd wegens zijn transacties met „junk bonds” (zeer speculatieve obligaties) — een bedrag dat hij bijna in één jaar verdiende! Het lukte hem anderhalf miljard dollar te houden.

Het blad Industry Week publiceerde een artikel met als titel de vraag: „De ethiek vergeten en slagen?” Een consulent uit Utah vond dat de bedrijfsethiek achteruit was gegaan en zei: „Mijn waarnemingen doen vermoeden dat hoe succesvoller de zakenman is, hoe onethischer zijn gedrag.” Een bedrijfsleider uit Michigan verklaarde: „Wij houden bepaalde ethische gedragsregels aan, maar het middenkader negeert de regels door te rationaliseren: ’Dat is niet onethisch, dat is gewoon een slimme zet.’” Een opzichter uit Miami klaagt: „De ethiek is de strijd snel aan het verliezen; winst is nr. 1, koste wat het kost.” Andere zakenlieden waren harder: „Alles mag”, zei er een, waaraan een ander toevoegde: „Ons beleid is: als je het ongestraft kunt doen, doe het dan.”

Het zijn niet alleen de zakenmensen die bijdragen tot het kelderen van de morele maatstaven. Het waardenvirus heeft elk facet van de samenleving aangestoken. Maar al te veel advocaten treden meer op als advocaat van kwade zaken dan als verdediger van de wet. Maar al te veel wetenschappers verlagen zich tot wangedrag en fraude om subsidies van de regering te krijgen. Maar al te veel artsen krijgen de reputatie meer belang te stellen in een vet honorarium dan in patiënten — en maar al te veel van hun patiënten bedenken redenen om een rechtszaak wegens medische fouten tegen hen aan te spannen.

Hele buurten gaan gebukt onder het effect van drugs, misdaad en bendenoorlogen. Huwelijksontrouw maakt gezinnen stuk. Kleine kinderen worden het slachtoffer van seksueel misbruik, met inbegrip van kinderporno. Tienerseks leidt tot zwangerschappen, abortus en verwaarloosde baby’s. Drugspushers maken schoolpleinen onveilig. Schoolkinderen hebben messen en vuurwapens bij zich, en de leesprestaties worden steeds minder. De beste remedie daartegen is dat ouders hun kinderen voorlezen, maar vaak hebben ouders het te druk met de kost verdienen of gaan ze te veel op in hun eigen zelfontplooiing.

De muziekindustrie draagt bij tot de morele ineenstorting, in het bijzonder via enkele van de extreme heavy metal-​rockgroepen. Een bedrijfsadviseur merkte op: „Rockmuziek is het volmaakte medium gebleken voor het verkondigen en verbreiden van het denkbeeld van terloopse en ongelimiteerde seksuele handelingen en voor de bevordering van het drugsgebruik. Rockmuziek was ook een krachtig instrument om minachting te wekken voor ouders, voor oudere generaties en maatschappelijke instellingen die zich tegen de seksueel losse manier van leven en het drugsgebruik keerden.”

Een van hun doelstellingen is te kwetsen en te schokken en de aandacht te trekken met teksten die net een lawine van grof, ruw, smerig en walglijk rioolvuil zijn, wemelend van passages over beestachtige vrouwenschending. Orale en anale seks op talloze manieren beschreven, aansporingen tot seksueel misbruik, een wellustig genoegen aan dermate gewelddadige verkrachtingen dat vrouwelijke geslachtsorganen uitscheuren — er is geen grens aan de grove obsceniteiten die verheerlijkt worden. Toen een groep terechtstond wegens obsceniteit, prees een hoogleraar van Duke University hen als literaire genieën en verdedigde hun regelrechte obsceniteiten als iets wat artistieke waarde had. De jury was het daarmee eens en besliste dat de teksten geen obsceniteiten waren maar kunst.

Een soortgelijk bewijs voor het waardenverval in de samenleving is het feit, dat vorig jaar van een van de grofst obscene rap-albums ’in de drie weken na uitgave zo veel exemplaren (meer dan een miljoen) werden verkocht, dat het naar de eerste plaats opklom. Dat betekent dat het op dat moment het populairst was in de muziekbusiness.’ De voor deze rockgroepen gekozen namen passen bij de teksten: „Er zijn minstens dertien bands genoemd naar de mannelijke geslachtsdelen, zes naar vrouwelijke geslachtsdelen, vier naar sperma, acht naar abortus en één naar een vaginale infectie.” — U.S.News & World Report.

Een hoogleraar aan Boston University merkte over de Mapplethorpe-tentoonstelling op: „Ik heb die gezien in het Institute of Contemporary Art in Boston. Daar waren, evenals elders, de werken zogezegd gegroepeerd in secties. De ’harde’ foto’s waren . . . zo onrustbarend pornografisch als je je maar kunt indenken. Ik weet niet of ze ’homo-erotisch’ waren, maar het waren foto’s die daden weergaven waarvan ik nooit had kunnen denken dat ze mogelijk waren, laat staan aangenaam.” Het punt of de tentoonstelling obsceen was, werd aan de rechter voorgelegd en een jury beoordeelde de obsceniteit als kunstzinnig. Helemaal niet zo kunstzinnig, zeker niet moreel verantwoord en een bewijs voor een verdere uitholling van echte waarden bij kunstenaars en kijkers.

Wij hebben grenzen nodig. Wij hebben stabiliserende richtlijnen nodig. Wij hebben idealen nodig om naar te streven. Wij moeten terug naar de oorspronkelijke bron van echte waarden.

[Inzet op blz. 4]

Mensen worden niet langer geschokt door schandalen

[Inzet op blz. 5]

Jury’s verklaren grove obsceniteiten tot kunst