De opkomst en val van de wereldhandel

De grondoorzaak van geldzorgen

BEPAALDE religieuze en politieke elementen van de menselijke samenleving zijn terug te voeren tot de dagen van Nimrod, die duizenden jaren geleden Babylon stichtte. Dit geldt ook, hoewel het misschien niet zo bekend is, voor bepaalde elementen in de zaken- en handelswereld. — Genesis 10:8-12.

De Schepper van de mensheid, Hij die terecht de maatstaven voor goed en kwaad vaststelt, had gemakkelijk een economisch stelsel kunnen ontwerpen dat onpartijdig in de behoeften van de grote menselijke familie die hem voor ogen stond, zou kunnen voorzien. Maar toen het eerste mensenpaar eenmaal Gods leiding had verworpen en uit het paradijs was verdreven, waren de mensen op zichzelf aangewezen (Genesis 3:1-24). Onafhankelijk van goddelijke leiding ging men vervolgens een eigen soort religie en een eigen bestuursvorm ontwikkelen. En zodra duidelijk werd dat er een stelsel van huishoudkundig bestuur nodig was om in de stoffelijke behoeften van hun zich uitbreidende familie te voorzien, begonnen zij wat wij een economisch stelsel noemen te ontwikkelen. Dit deden zij eveneens onafhankelijk van Gods leiding.

Klaarblijkelijk was tegen Nimrods tijd (ca. 2270 v.G.T.) de basis voor zo’n stelsel grotendeels gelegd. In The Collins Atlas of World History wordt uitgelegd dat „Mesopotamië [Babylon] vanaf het derde millennium machtige corporaties van zakenlieden ontwikkelde. Zij sloegen goederen op, speculeerden, gebruikten allerlei goederen als betaalmiddel en gebruikten ingots, vooral van zilver, die in bepaalde gewichten en formaten gegoten waren en soms waarmerken vertoonden.” Volgens The Encyclopedia Americana hadden de vroege inwoners van Sinear — de oorspronkelijke naam voor wat later Babylonië werd genoemd — „een verbazingwekkend ingewikkeld krediet- en depositosysteem, en er werden ook kredietbrieven verstrekt”.

Een gewoonte die kennelijk typerend was voor Mesopotamië, was het gebruik van kapitaal als handelsartikel en het berekenen van rente voor het gebruik ervan. Op die manier werd geld een middel om economische druk uit te oefenen. Uit documenten die opgegraven zijn in de ruïnes van Babylon vernemen wij van zakelijke transacties waarbij misbruik werd gemaakt van de jammerlijke omstandigheden van sommige van de burgers. Zelfs toen was de hedendaagse praktijk om zich onrechtvaardig te verrijken ten koste van anderen in zwang. Geen wonder dat er vaak met haat en minachting over de kooplieden van Babylon en Nineve werd gesproken.

In de bijbel wordt niet met zoveel woorden gesproken over commerciële activiteiten in Nimrods dagen. Maar uit in het eerste bijbelboek aangetroffen termen als „kopen”, „verkopen” en „zaken doen” blijkt dat enkele honderden jaren later commerciële activiteiten in elk geval heel gewoon waren. — Zie Genesis 25:31; 34:10, 21; 39:1; 41:56, 57.

Het is ook waar dat spijkerschriftteksten geruime tijd geen melding maken van commerciële activiteiten in de Babylonische samenleving. In het boek Ancient Mesopotamia wordt toegegeven dat dit moeilijk te verklaren is, maar wordt niettemin geconcludeerd dat „men er niet van uit kan gaan dat er in dat millennium geen handel meer gedreven werd, vooral omdat bekend is dat de handel in de daaropvolgende periode bijzonder gefloreerd heeft”. In dit werk wordt verondersteld dat de handel in die tijd misschien voornamelijk in Aramese handen geweest is en dat als schrijfmateriaal papyrus en leer werden gebruikt.

Zowel Mesopotamië als Egypte stonden bekend om hun handelskaravanen. Later vervingen de Feniciërs de handel over land voor een groot deel door handel langs zeeroutes. De havensteden Carthago, Tyrus en Sidon werden bekende handelscentra. Tot omstreeks de achtste eeuw v.G.T. vond de handel plaats op basis van het uitwisselen van goederen; toen begonnen de Grieken muntgeld als ruilmiddel te gebruiken. En volgens The Collins Atlas of World History „werden de eeuwen die volgden [500 v.G.T.] zo gekenmerkt door de ontwikkeling van handel, geld, banken en vervoer dat verscheidene geschiedschrijvers ze hebben vergeleken met het kapitalistische tijdperk, een begrijpelijke zij het overdreven opvatting”.

In feite zijn economische stelsels van oudsher gebaseerd geweest op geld. Hoewel een goed gebruik van geld toelaatbaar is in Gods ogen, geldt dat niet voor een onjuist gebruik ervan (Prediker 7:12; Lukas 16:1-9). Een buitensporig verlangen geld te bezitten, heeft mensen ertoe gebracht het recht te verdraaien, vrienden te verraden, de waarheid te vervalsen en zelfs moorden te plegen. Merk echter op dat dit niet de schuld is van het geld zelf, maar van de hebzuchtige instelling van mensen die op geld uit zijn. In ieder geval is het nauwelijks overdreven te zeggen dat ’geld de wereld draaiende houdt’, of dat het dit duizenden jaren in allerlei vormen heeft gedaan. — Zie kader op blz. 7.

Zo werd in voorchristelijke eeuwen de basis gelegd voor veel van de commerciële en economische elementen waarmee wij nu vertrouwd zijn. Maar ondanks haar lange geschiedenis heeft de zakenwereld geen onfeilbare economische stelsels kunnen ontwikkelen waarmee alle zorgen te voorkomen zijn. Toch hoeven wij niet te wanhopen. Het einde van de geldzorgen is in zicht. In onze volgende vijf uitgaven zullen wij daar nader op ingaan.

[Inzet op blz. 8]

Een buitensporig verlangen naar geld heeft mensen ertoe gebracht het recht te verdraaien, vrienden te verraden, de waarheid te vervalsen en moorden te plegen

[Kader/Illustratie op blz. 7]

Van zout tot plastic

Zout:

Romeinse soldaten kregen uitbetaald in zoutrantsoenen, maar deze rantsoenen werden later vervangen door geld of salarium. Vee (pecus) was ruilmiddel in het oude Rome. Van deze Latijnse woorden zijn de woorden „salaris” en „pecuniair” afgeleid.

Metalen:

In het oude Mesopotamië (achttiende tot zestiende eeuw v.G.T.) was zilver het gewone betaalmiddel bij zakelijke transacties. In het oude Egypte werden koper, zilver en goud gebruikt. Tijdens China’s Ming-dynastie (1368–1644 G.T.), zo schrijft Hans Bielenstein, hoogleraar Chinese geschiedenis, „bleef koper de standaard voor lagere munteenheden, terwijl zilver steeds meer in gebruik kwam voor de hogere”.

Munten:

Schijven van standaardgewicht en -waarde, gemaakt van een in de natuur voorkomende legering van goud en zilver bekend als elektrum, werden in de zevende eeuw v.G.T. door de Lydiërs uit Anatolië vervaardigd en waren waarschijnlijk de eerste echte munten; omstreeks een eeuw later kwam in Griekenland het slaan van munten tot ontwikkeling.

Papier:

Het eerste papiergeld ter wereld deed in 1024 zijn intrede in China, toen een ongekende commerciële expansie tot een tekort aan munten leidde. Professor Bielenstein zegt daarover: „Experimenten met zogenoemd Vliegend Geld waren reeds in 811 uitgevoerd, in de T’ang-periode. De regering had toen wissels uitgegeven die bij transacties gebruikt en uiteindelijk tegen geld ingewisseld konden worden.” Te beginnen met Engeland in 1821 namen veel landen de gouden standaard aan, wat betekende dat burgers op elk moment papiergeld konden inwisselen tegen het feitelijke goud dat door hun regeringen in reserve werd gehouden. Sinds de gouden standaard losgelaten is, verklaren regeringen tegenwoordig echter eenvoudig dat hun geld waarde heeft, zonder dat ze iets tastbaars hebben waardoor het gedekt is.

Cheques:

Cheques — in de zeventiende eeuw door Engelse bankiers ontworpen — zijn schriftelijke opdrachten tot uitbetaling van geld via een bank; deze manier van zaken doen, die zowel veilig als handig is, is zeer populair en wijdverbreid geworden.

Plastic:

Creditcards, door sommigen plastic geld genoemd, werden in de jaren ’20 in de Verenigde Staten in gebruik genomen en vielen al snel overal ter wereld in de smaak. Het gemak en de andere voordelen die ze bieden, vallen echter ten dele weg tegen het gevaar dat men impulsief gaat kopen en boven zijn stand leeft.